Luận văn thạc sĩ giải pháp tăng thu nhập ngoài lãi trong hoạt động kinh doanh tại ngân hàng tmcp ngoại thương việt nam chi nhánh sở giao dịch

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích giải pháp tăng thu nhập ngoài lãi trong hoạt động kinh doanh tại ngân hàng tmcp ngoại thương việt, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Vũ Duy Hòa
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Thị Lan
• Trường học: Trường Đại học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Giải pháp tăng thu nhập ngoài lãi trong hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Sở Giao Dịch
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THU NHẬP NGOÀI LÃI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu
• 1.1.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.1.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.2. Đặc điểm của thu nhập ngoài lãi tại NHTM
• 1.3. Cấu tạo của thu nhập ngoài lãi tại NHTM
• 1.4. Vai trò của thu nhập ngoài lãi trong hoạt động kinh doanh tại NHTM
• 1.5. Các chỉ tiêu đánh giá sự gia tăng thu nhập ngoài lãi của NHTM
• 1.6. Các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập ngoài lãi từ hoạt động dịch vụ của NHTM
• 1.6.1. Các nhân tố bên trong
• 1.6.2. Nhân tố bên ngoài
• 1.7. Kinh nghiệm tăng thu nhập ngoài lãi trong hoạt động kinh doanh của một số NHTM và bài học cho VCB Sở giao dịch
• 1.7.1. Kinh nghiệm của Ngân hàng Techcombank chi nhánh Hồ Chí Minh
• 1.7.2. Kinh nghiệm của NH TNHH MTV HSBC Việt Nam - Hội sở chính
• 1.7.3. Bài học cho VCB Sở giao dịch
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH THỰC TRẠNG VỀ THU NHẬP NGOÀI LÃI TẠI VIETCOMBANK – CHI NHÁNH SỞ GIAO DỊCH TRONG GIAI ĐOẠN 2019 – 2021
• 2.1. Tổng quan về Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Sở giao dịch
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Các hoạt động kinh doanh chủ yếu
• 2.1.3. Cơ cấu tổ chức
• 2.1.4. Tình hình kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2019 – 2021
• 2.2. Thực trạng thu nhập ngoài lãi tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Sở giao dịch giai đoạn 2019 – 2021
• 2.2.1. Cơ cấu thu nhập ngoài lãi tại Vietcombank Sở giao dịch
• 2.2.2. Các tiêu chí đánh giá sự gia tăng thu nhập ngoài lãi tại Vietcombank Sở giao dịch
• 2.3. Đánh giá chung
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP TĂNG THU NHẬP NGOÀI LÃI TẠI VIETCOMBANK – CHI NHÁNH SỞ GIAO DỊCH
• 3.1. Định hướng phát triển đến năm 2025 và sự cần thiết của giải pháp tăng thu nhập ngoài lãi đối với chi nhánh Sở giao dịch
• 3.1.1. Định hướng phát triển của Vietcombank và Vietcombank Sở giao dịch
• 3.1.2. Sự cần thiết của việc tăng thu nhập ngoài lãi đối với Vietcombank Sở giao dịch
• 3.2. Giải pháp tăng thu nhập ngoài lãi trong hoạt động kinh doanh tại Vietcombank Sở giao dịch
• 3.2.1. Hoàn thiện các hoạt động cung cấp dịch vụ phi tín dụng hiện có và phát triển các dịch vụ Ngân hàng mới triển khai
• 3.2.2. Tăng cường bán chéo sản phẩm dịch vụ
• 3.2.3. Tăng sự hài lòng của khách hàng về dịch vụ phi tín dụng
• 3.2.4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.3. Một số kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp tăng thu nhập ngoài lãi tại ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam

Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) đang đối mặt với thách thức trong việc tăng thu nhập ngoài lãi. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc phát triển các dịch vụ phi tín dụng trở thành một yếu tố quan trọng. Giải pháp tăng thu nhập ngoài lãi không chỉ giúp ngân hàng đa dạng hóa nguồn thu mà còn giảm thiểu rủi ro tài chính. Nghiên cứu này sẽ phân tích các giải pháp khả thi nhằm nâng cao thu nhập ngoài lãi cho Vietcombank.

1.1. Định nghĩa và vai trò của thu nhập ngoài lãi trong ngân hàng

Thu nhập ngoài lãi (TNNL) là khoản thu nhập từ các dịch vụ không phải tín dụng. Vai trò của TNNL rất quan trọng trong việc tạo ra nguồn thu ổn định cho ngân hàng, giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng cạnh tranh.

1.2. Tình hình thu nhập ngoài lãi tại Vietcombank

Trong giai đoạn 2019-2021, thu nhập ngoài lãi của Vietcombank đã có sự tăng trưởng nhất định nhưng chưa đạt được mục tiêu đề ra. Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

II. Những thách thức trong việc tăng thu nhập ngoài lãi tại Vietcombank

Mặc dù Vietcombank đã có những bước tiến trong việc tăng thu nhập ngoài lãi, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Các yếu tố như sự cạnh tranh từ các ngân hàng khác, sự thay đổi trong nhu cầu của khách hàng và các quy định pháp lý có thể ảnh hưởng đến khả năng tăng trưởng thu nhập ngoài lãi.

2.1. Cạnh tranh từ các ngân hàng khác

Sự gia tăng số lượng ngân hàng và các sản phẩm dịch vụ mới đã tạo ra áp lực lớn lên Vietcombank. Cần có chiến lược rõ ràng để giữ vững thị phần và thu hút khách hàng.

2.2. Thay đổi trong nhu cầu của khách hàng

Khách hàng ngày càng có yêu cầu cao hơn về chất lượng dịch vụ. Vietcombank cần cải thiện dịch vụ để đáp ứng nhu cầu này và tăng cường sự hài lòng của khách hàng.

III. Giải pháp chính để tăng thu nhập ngoài lãi tại Vietcombank

Để tăng thu nhập ngoài lãi, Vietcombank cần triển khai một số giải pháp chính. Các giải pháp này bao gồm hoàn thiện dịch vụ hiện có, phát triển dịch vụ mới và tăng cường bán chéo sản phẩm.

3.1. Hoàn thiện dịch vụ phi tín dụng hiện có

Cần nâng cao chất lượng dịch vụ phi tín dụng hiện có như dịch vụ thanh toán, dịch vụ ngân quỹ để thu hút thêm khách hàng và tăng doanh thu.

3.2. Phát triển dịch vụ ngân hàng mới

Việc phát triển các dịch vụ ngân hàng mới như dịch vụ tư vấn tài chính, dịch vụ đầu tư sẽ giúp Vietcombank mở rộng nguồn thu và tăng cường sự cạnh tranh.

3.3. Tăng cường bán chéo sản phẩm

Chiến lược bán chéo sản phẩm giữa các dịch vụ sẽ giúp tăng cường doanh thu từ các khách hàng hiện có, đồng thời tạo ra sự tiện lợi cho khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thu nhập ngoài lãi

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp tăng thu nhập ngoài lãi có thể mang lại kết quả tích cực cho Vietcombank. Các chỉ số tài chính sẽ được cải thiện nếu ngân hàng thực hiện đúng các chiến lược đã đề ra.

4.1. Kết quả từ các ngân hàng khác

Nghiên cứu từ các ngân hàng khác cho thấy việc tăng cường thu nhập ngoài lãi đã giúp họ cải thiện hiệu quả kinh doanh. Vietcombank có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này.

4.2. Đánh giá tác động của các giải pháp

Cần có các chỉ tiêu đánh giá cụ thể để đo lường tác động của các giải pháp đã triển khai, từ đó điều chỉnh kịp thời nếu cần thiết.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho thu nhập ngoài lãi tại Vietcombank

Việc tăng thu nhập ngoài lãi là một nhiệm vụ quan trọng đối với Vietcombank trong bối cảnh hiện nay. Ngân hàng cần tiếp tục đổi mới và cải tiến để đáp ứng nhu cầu của thị trường và khách hàng.

5.1. Tầm quan trọng của thu nhập ngoài lãi

Thu nhập ngoài lãi không chỉ giúp ngân hàng tăng trưởng mà còn giảm thiểu rủi ro tài chính. Đây là yếu tố sống còn trong chiến lược phát triển bền vững.

5.2. Định hướng phát triển đến năm 2025

Vietcombank cần đặt ra mục tiêu cụ thể cho thu nhập ngoài lãi, hướng tới việc tăng tỷ trọng thu nhập từ dịch vụ phi tín dụng trong tổng thu nhập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 do Chính phủ phê duyệt, một trong những mục tiêu trọng tâm là nâng tỷ trọng thu nhập từ hoạt động dịch vụ phi tín dụng lên mức 16% – 17% trong tổng thu nhập của các ngân hàng thương mại. Sự chuyển dịch mô hình kinh doanh từ phụ thuộc vào tín dụng truyền thống sang phát triển dịch vụ thu phí phi tín dụng được xem là yêu cầu tất yếu nhằm tối ưu hóa chi phí, giảm thiểu rủi ro và gia tăng tính bền vững cho hệ thống tài chính. Trong bức tranh chung, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam duy trì quy mô thu nhập từ dịch vụ phi tín dụng đứng đầu hệ thống, đạt mức 14.324 tỷ đồng vào năm 2021, ghi nhận mức tăng trưởng 12,11% so với năm 2020.

Mặc dù toàn hệ thống đạt kết quả khả quan, Chi nhánh Sở giao dịch – đơn vị kinh doanh có quy mô lớn nhất miền Bắc và lớn thứ hai toàn hệ thống với quy mô tổng tài sản quản lý vượt 125.000 tỷ đồng cùng đội ngũ 600 cán bộ nhân viên – lại đối mặt với nhiều áp lực suy giảm thu nhập ngoài lãi. Cụ thể, trong năm 2021, chỉ tiêu thu nhập ngoài lãi của chi nhánh chỉ đạt 68,43% kế hoạch được giao, đồng thời tỷ trọng nguồn thu này trong tổng thu nhập hoạt động giảm từ mức 23,84% năm 2020 xuống còn 19,70% năm 2021.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Đánh giá thực trạng sụt giảm, nhận diện các điểm nghẽn trong hoạt động cung ứng dịch vụ phi tín dụng tại Chi nhánh Sở giao dịch giai đoạn 2019 – 2021, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp gia tăng thu nhập ngoài lãi mang tính khả thi đến năm 2025. Về mặt ý nghĩa, nghiên cứu cung cấp cơ sở thực tiễn giúp đơn vị hoàn thiện cơ cấu nguồn thu, nâng cao hệ số an toàn vốn, giảm thiểu áp lực trích lập dự phòng rủi ro tín dụng và tối ưu hóa tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết đa dạng hóa danh mục thu nhập ngân hàng của các tác giả Ron J. Feldman và Jason Schmidt (1999), kết hợp luận điểm của Robert DeYoung và Karin P. Rice (2004) cùng Odesanmi và Wolfe (2007). Các lý thuyết này khẳng định rằng việc gia tăng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi giúp các định chế tài chính phân tán rủi ro tín dụng, khai thác tối đa hạ tầng công nghệ và nhân sự sẵn có, từ đó cải thiện tỷ suất sinh lời điều chỉnh theo rủi ro. Tại thị trường Việt Nam, nghiên cứu kế thừa quan điểm của Lê Long Hậu và Phạm Xuân Quỳnh (2016) cùng công trình của Nguyễn Thị Diễm Hiền và Nguyễn Hồng Mạt (2015) về vai trò củng cố tính ổn định tài chính của nguồn thu ngoài lãi.

Hệ thống đánh giá an toàn tài chính CAMELS cũng được tích hợp để phân tích tác động trực tiếp của thu nhập ngoài lãi lên cấu phần Lợi nhuận (Earnings). Bên cạnh đó, khung lý thuyết chuẩn hóa 4 khái niệm nền tảng:

• Thu nhập ngoài lãi: Toàn bộ chênh lệch thuần giữa doanh thu và chi phí phát sinh từ các hoạt động phi tín dụng như dịch vụ thanh toán, thẻ, ngân hàng số, bảo lãnh, kinh doanh ngoại tệ và đại lý bảo hiểm.
• Tỷ trọng thu nhập ngoài lãi: Mức độ đóng góp phần trăm của thu nhập ngoài lãi trên tổng thu nhập hoạt động thuần của ngân hàng.
• Tỷ lệ thu nhập từ lãi trên thu nhập ngoài lãi (NII/NNII): Chỉ số phản ánh mức độ lệ thuộc của ngân hàng vào nghiệp vụ cấp tín dụng truyền thống.
• Tốc độ tăng trưởng thu nhập ngoài lãi ròng: Tỷ lệ biến động doanh thu dịch vụ phi tín dụng qua các năm tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn xác từ Báo cáo tài chính, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh định kỳ của Phòng Tổng hợp và Phòng Kế toán tại Chi nhánh Sở giao dịch giai đoạn 2019 – 2021, kết hợp các báo cáo ngành từ Ngân hàng Nhà nước và Báo cáo thường niên của hệ thống Vietcombank. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ dữ liệu hoạt động của 14 phòng ban nghiệp vụ và 10 phòng giao dịch trực thuộc chi nhánh quản lý hơn 125.000 tỷ đồng tài sản. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được lựa chọn vì Chi nhánh Sở giao dịch là đơn vị kinh doanh đầu tàu, đóng góp xấp xỉ 15,59% đến 20% lợi nhuận toàn hệ thống, phản ánh rõ nét tác động của các cú sốc vĩ mô và hiệu quả điều hành vi mô.

Phương pháp phân tích số liệu kết hợp giữa phân tích định tính, thống kê mô tả, phân tích cơ cấu tỷ trọng và so sánh chuỗi thời gian liên tục từ năm 2019 đến năm 2021. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bóc tách chi tiết từng cấu phần thu nhập, đo lường chính xác mức độ suy giảm của từng sản phẩm dịch vụ, từ đó nhận diện nguyên nhân gốc rễ phục vụ cho việc hoạch định giải pháp đến năm 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực tế tại Chi nhánh Sở giao dịch giai đoạn 2019 – 2021 chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tổng thu nhập ngoài lãi của chi nhánh sụt giảm liên tục qua các năm. Năm 2019, nguồn thu này đạt 763,2 tỷ đồng, nhưng đã giảm 17% xuống 635,4 tỷ đồng vào năm 2020 và tiếp tục giảm sâu 27% xuống còn 464,9 tỷ đồng vào năm 2021. Tỷ lệ hoàn thành kế hoạch thu ngoài lãi năm 2021 chỉ đạt 68,43%, thấp hơn nhiều so với mức hoàn thành 86,90% của năm 2020.

Thứ hai, mảng dịch vụ thẻ – từng là trụ cột đóng góp doanh thu lớn nhất – ghi nhận mức sụt giảm nghiêm trọng. Thu thuần từ dịch vụ thẻ năm 2019 đạt 373,0 tỷ đồng (chiếm 72% tổng thu dịch vụ), giảm 26% xuống 276,5 tỷ đồng năm 2020 (chiếm 65%) và giảm kỷ lục 51% xuống mức 136,3 tỷ đồng năm 2021 (chỉ còn chiếm 45%). Tỷ lệ hoàn thành chỉ tiêu mảng thẻ năm 2021 chỉ đạt 50,53%.

Thứ ba, sự phân hóa mạnh mẽ trong chuyển dịch cơ cấu khách hàng. Tỷ trọng đóng góp thu dịch vụ từ phân khúc khách hàng cá nhân (bán lẻ) gia tăng vững chắc từ mức 64% năm 2019 lên 69% năm 2020 và đạt 73% vào năm 2021. Ngược lại, tỷ trọng đóng góp từ khối khách hàng doanh nghiệp (bán buôn) liên tục thu hẹp từ 36% năm 2019 xuống 31% năm 2020 và chạm mức 27% năm 2021.

Thứ tư, nguồn thu từ kinh doanh ngoại tệ và bảo hiểm có sự biến động trái chiều. Lãi thuần từ kinh doanh ngoại hối đạt mức tăng trưởng 65% trong năm 2020 (đạt 157,7 tỷ đồng) nhưng sau đó suy giảm 28% vào năm 2021 (còn 113,0 tỷ đồng). Trong khi đó, thu từ dịch vụ khác (bao gồm hoa hồng phân phối bảo hiểm nhân thọ FWD) tăng trưởng bứt phá 184% trong năm 2021, đạt 48,9 tỷ đồng so với 17,2 tỷ đồng của năm 2020.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua hệ thống biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu các cấu phần thu ngoài lãi (Thẻ, Ngân hàng điện tử, Bảo lãnh, Thanh toán, Bảo hiểm) kết hợp đồ thị đường thể hiện tốc độ tăng trưởng âm giai đoạn 2019 – 2021.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm nguồn thu ngoài lãi đến từ các yếu tố khách quan và chủ quan. Về khách quan, đại dịch Covid-19 làm tê liệt các hoạt động vận tải hàng không và dịch vụ lưu trú du lịch tại Hà Nội. Các đối tác doanh nghiệp lớn có doanh số giao dịch máy POS quy mô cao như các hãng hàng không và chuỗi khách sạn hầu như không phát sinh doanh số thanh toán. Thêm vào đó, việc chuyển đổi trụ sở giao dịch từ 31-33 Ngô Quyền về số 11 Láng Hạ vào tháng 5/2020 với diện tích sàn 14.516 m2 làm gián đoạn tạm thời tệp khách hàng vãng lai thực hiện thanh toán tại quầy. Về mặt chủ quan, chính sách cạnh tranh miễn phí giao dịch số (Zero-fee) của các ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân đã thu hút một lượng lớn người dùng, tạo sức ép khiến nguồn thu thuần từ ngân hàng điện tử của chi nhánh giảm 21% trong năm 2021, chỉ đạt 67,7 tỷ đồng.

Khi đối chiếu với các điển hình thành công như Techcombank Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh (tỷ trọng thu ngoài lãi duy trì 25% – 30%) hay Hội sở chính HSBC Việt Nam (tỷ trọng thu dịch vụ đạt 35% – 40%), tỷ trọng 19,70% của Chi nhánh Sở giao dịch cho thấy khoảng cách khá lớn. Việc phụ thuộc chủ yếu vào dịch vụ thẻ truyền thống mà chưa đa dạng hóa sản phẩm trọn gói và dịch vụ ngân hàng đầu tư là nguyên nhân khiến chi nhánh dễ bị tổn thương trước các biến động thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm thúc đẩy thu nhập ngoài lãi tại Chi nhánh Sở giao dịch đến năm 2025:

Một là, hiện đại hóa sản phẩm dịch vụ phi tín dụng hiện hữu và đẩy mạnh phát triển thẻ số. Khối Ngân hàng Bán lẻ phối hợp với Phòng Tin học tập trung nâng cấp trải nghiệm phát hành thẻ phi vật lý, mở rộng tích hợp thanh toán không tiếp xúc trên ứng dụng VCB Digibank. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ kích hoạt sử dụng thẻ đạt trên 85% số lượng thẻ phát hành mới, phấn đấu đưa tốc độ tăng trưởng thu thuần từ dịch vụ thẻ đạt tối thiểu 20%/năm trong giai đoạn 2023 – 2025.

Hai là, tối ưu hóa chiến lược bán chéo sản phẩm (Cross-selling) và đẩy mạnh khai thác Bancassurance. Ban Quản lý 10 Phòng giao dịch cùng Khối phòng Khách hàng bán buôn cần chủ động rà soát cơ sở dữ liệu khách hàng vay vốn và gửi tiền để tư vấn gói sản phẩm tích hợp tài trợ thương mại, thanh toán quốc tế và bảo hiểm nhân thọ FWD. Mục tiêu đưa tỷ trọng thu từ phí hoa hồng bảo hiểm đạt trên 15% tổng thu ngoài lãi của chi nhánh vào cuối năm 2024.

Ba là, tái cấu trúc mạng lưới và phát triển mô hình điểm giao dịch tự động thông minh. Ban Giám đốc chi nhánh cần triển khai các không gian giao dịch số tự phục vụ (Digital Kiosk) tại trụ sở 11 Láng Hạ và các khu vực kinh tế trọng điểm của Hà Nội trước quý IV/2024. Giải pháp này giúp cắt giảm thời gian tác nghiệp tại quầy, tăng mức độ hài lòng của khách hàng và nâng tỷ lệ tăng trưởng khách hàng phi tín dụng mới từ 15% đến 20% mỗi năm.

Bốn là, nâng cao năng lực chuyên môn và văn hóa phục vụ của đội ngũ nhân sự. Phòng Quản lý nhân sự chủ trì tổ chức định kỳ 12 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm cho 600 cán bộ nhân viên về kỹ năng tư vấn dịch vụ tài chính hiện đại, kết hợp áp dụng cơ chế đánh giá KPI gắn liền với chỉ tiêu doanh thu phí dịch vụ từ đầu năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, Ban lãnh đạo và cán bộ quản lý tại các ngân hàng thương mại. Luận văn cung cấp khung phân tích cấu trúc thu nhập thực tế, giúp các nhà quản trị hoạch định chiến lược tái cơ cấu danh mục lợi nhuận, giảm bớt áp lực tăng trưởng tín dụng và nâng cao khả năng quản trị rủi ro thanh khoản.

Thứ hai, Chuyên viên phát triển sản phẩm và kinh doanh dịch vụ tài chính. Đội ngũ chuyên môn có thể tham khảo các giải pháp bán chéo sản phẩm, kỹ thuật phân phối bảo hiểm liên kết ngân hàng và phương thức tối ưu hóa dịch vụ ngân hàng điện tử để gia tăng giá trị vòng đời khách hàng.

Thứ ba, Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng. Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị, cung cấp bộ số liệu thứ cấp chuẩn xác cùng phương pháp luận bóc tách mô hình CAMELS trong phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng thương mại.

Thứ tư, Cơ quan quản lý tiền tệ và các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước. Kết quả phân tích giúp cơ quan quản lý nắm bắt diễn biến thực tế của thị trường dịch vụ tài chính phi tín dụng, từ đó hoàn thiện khung pháp lý hỗ trợ ngân hàng số và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao việc gia tăng thu nhập ngoài lãi là yêu cầu cấp thiết đối với các ngân hàng thương mại? Theo định hướng của Chính phủ, các ngân hàng cần nâng tỷ trọng thu phi tín dụng lên 16% – 17% đến năm 2025. Việc tăng thu ngoài lãi giúp định chế tài chính đa dạng hóa nguồn thu, giảm bớt sự phụ thuộc vào biên lãi thuần (NIM) đang bị thu hẹp và hạn chế rủi ro nợ xấu từ hoạt động cho vay.

2. Yếu tố nào dẫn đến sự sụt giảm 51% thu thuần từ dịch vụ thẻ của chi nhánh trong năm 2021? Sự sụt giảm xuất phát từ tác động kép: Các chuỗi khách sạn, hãng hàng không lớn tại Hà Nội ngưng trệ hoạt động do giãn cách xã hội làm mất doanh số thanh toán POS, kết hợp áp lực cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng tư nhân áp dụng chính sách miễn phí thẻ và hoàn tiền hấp dẫn.

3. Phân khúc khách hàng nào đang dẫn dắt nguồn thu dịch vụ tại Chi nhánh Sở giao dịch? Khối khách hàng cá nhân (bán lẻ) đóng vai trò đầu tàu, gia tăng tỷ trọng đóng góp từ mức 64% năm 2019 lên 73% tổng lãi thuần dịch vụ vào năm 2021. Điều này chứng minh tiềm năng bán lẻ là động lực tăng trưởng cốt lõi của chi nhánh trong dài hạn.

4. Chi nhánh có thể học hỏi bài học kinh nghiệm gì từ mô hình của Techcombank và HSBC? Chi nhánh có thể học hỏi chiến lược thiết kế gói sản phẩm trọn gói tích hợp của Techcombank (duy trì thu ngoài lãi 25% – 30%) và tiêu chuẩn hóa quy trình thanh toán quốc tế chất lượng cao của HSBC (đạt tỷ trọng thu dịch vụ 35% – 40%) để gia tăng độ gắn kết của khách hàng.

5. Chính sách miễn phí giao dịch ngân hàng số ảnh hưởng như thế nào đến nguồn thu ngoài lãi? Chính sách miễn phí làm giảm trực tiếp nguồn thu phí chuyển tiền (thu thuần ngân hàng điện tử năm 2021 giảm 21% còn 67,7 tỷ đồng), nhưng là đòn bẩy chiến lược giúp thu hút lượng lớn tiền gửi không kỳ hạn (CASA) chi phí thấp và mở rộng tệp người dùng để bán chéo bảo hiểm, thẻ tín dụng.

Kết luận

• Thu nhập ngoài lãi là đòn bẩy chiến lược bắt buộc nhằm tái cấu trúc mô hình tăng trưởng bền vững tại Chi nhánh Sở giao dịch.
• Giai đoạn 2019 – 2021 ghi nhận sự sụt giảm thu ngoài lãi từ 763,2 tỷ đồng xuống 464,9 tỷ đồng, phản ánh rõ nét tác động của biến động kinh tế và áp lực cạnh tranh.
• Khối khách hàng bán lẻ khẳng định vai trò trụ cột vững chắc khi chiếm 73% cơ cấu thu thuần dịch vụ năm 2021.
• Hiện đại hóa hệ sinh thái thẻ số, khai thác tối đa Bancassurance và số hóa quầy giao dịch là các giải pháp then chốt.
• Nâng cao trình độ tư vấn của 600 cán bộ nhân viên bảo đảm hoàn thành mục tiêu nâng tỷ trọng thu ngoài lãi lên trên 25% đến năm 2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận chuyên sâu và cung cấp bức tranh số liệu thực chứng toàn diện về hoạt động thu ngoài lãi tại một chi nhánh ngân hàng đầu ngành. Lộ trình triển khai khuyến nghị cần bắt đầu từ việc chuẩn hóa KPI bán chéo trong năm 2023, hoàn thiện hạ tầng quầy số vào năm 2024 và bứt phá chỉ tiêu doanh thu phí vào năm 2025. Các nhà quản trị ngân hàng và chuyên viên tài chính hãy nghiên cứu và ứng dụng ngay những giải pháp từ công trình này để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động kinh doanh phi tín dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý thuyết về thu nhập ngoài lãi trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại. Chương 2: Tình hình thực trạng thu nhập ngoài lãi tại Vietcombank – CN Sở giao dịch. Chương 3: Các giải pháp tăng thu nhập ngoài lãi tại Vietcombank – CN Sở giao dịch. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THU NHẬP NGOÀI LÃI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.

Tổng quan nghiên ``cứu 1. Các nghiên cứu nước ngoài Theo nghiên cứu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế thì thu nhập thuần của một số khoản mục thu nhập và chi phí (ngoài thu nhập và chi phí Lãi) của một số hoạt động như sau: Hoạt động dịch vụ thanh toán, hoạt động giao dịch chứng khoán và dịch vụ liên quan (phát hành mới, giao dịch, quản lý danh mục đầu tư, lưu ký) và hoạt động ngoại hối của chính ngân hàng. Thu nhập từ các giao dịch đặc biệt không thường xuyên cũng được đưa vào thu nhập ngoài lãi.Feldman và Jason Schmidt (1999), bất kể thu nhập nào mà các ngân hàng thu được mà không phải từ các nghiệp vụ kinh doanh lõi (tiền gửi và tiền vay) hoặc từ các khoản đầu tư được phân loại là Thu nhập ngoài lãi. Nghiên cứu đánh giá rằng “việc gia tăng thu nhập ngoài lãi giúp các ngân hàng giảm rủi ro và đa dạng hóa nguồn thu.

Thu nhập ngoài lãi giúp ngân hàng tận dụng những thay đổi về chính sách cũng như tiến bộ về công nghệ. Ngoài ra thu nhập ngoài lãi đóng góp tích cực vào thu nhập của ngân hàng” Khi phát triển các hoạt động tạo ra TNNL thì các Ngân hàng sẽ tận dụng được tối đa, triệt để các nguồn lực về hạ tầng kỹ thuật, nguồn lực nhân sự. Từ đó, Ngân hàng giảm được các chi phí hoạt động, chi phí quản lý, giúp gia tăng lợi nhuận. Mở rộng các hoạt động ngoài lãi còn giúp ngân hàng phân tán rủi ro và giảm thiểu rủi ro, đặc biệt là rủi ro tín dụng.

Về mặt lý thuyết, đa dạng hóa thu nhập, tăng tỷ lệ TNNL có thể tạo ra nguồn thu nhập hoạt động ổn định hơn cho ngân hàng, từ đó cải thiện hiệu quả kinh doanh có điều chỉnh rủi ro (Odesanmi và Wolfe, 2007). Hay theo nghiên cứu của Chiorazzo và cộng sự (2008), Baele cùng cộng sự (2007) và Deyoung & Rice (2004) cũng cho rằng “tăng nguồn TNNL sẽ làm tăng hiệu quả hoạt động đối 5 với các ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng có tổng quy mô lớn thì sự tác động càng mạnh mẽ” 1. Các nghiên cứu trong nước “Đối với các NHTM Việt Nam, kết quả nghiên cứu của Lê Long Hậu và Phạm Xuân Quỳnh (2016) đã cho thấy đa dạng hóa thu nhập, tăng tỷ lệ TNNL là rất tốt cho các NHTM Việt Nam vì giúp tăng khả năng sinh lời cũng như tăng hiệu quả kinh doanh có điều chỉnh rủi ro cho ngân hàng. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có nghiên cứu thực nghiệm nào cho thấy tác động cụ thể của từng nguồn TNNL đến hiệu quả kinh doanh của các NHTM Việt Nam.

Nghiên cứu “Thu nhập ngoài lãi và hiệu quả tài chính tại các ngân hàng thương mại Việt Nam” của Nguyễn Thị Diễm Hiền và Nguyễn Hồng Mạt (2015) cho thấy thu nhập ngoài lãi đóng vai trò tích cực làm tăng hiệu quả tài chính đồng thời ổn định hiệu quả tài chính của các ngân hàng. Khoảng trống nghiên cứu Qua các nghiên cứu trong và ngoài nước, người viết có nhận định chung rằng TNNL đang dần trở thành động lực tăng trưởng của các NHTM trong thời gian tới, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa, hiện đại hóa hiện nay. Tại Việt Nam, các Ngân hàng thương mại cũng đã bắt đầu chuyển dịch cơ cấu sang chú trọng phát triển các dịch vụ thu ngoài lãi trong 10 năm trở lại đây, ngoài các dịch vụ truyền thống là tiền gửi và tiền vay. Gia tăng tỷ trọng thu ngoài lãi vừa giúp các Ngân hàng đa dạng hóa được cơ cấu thu nhập, tăng trưởng một cách ổn định và bền vững khi hiện nay khoảng cách về chênh lệch giá/phí của các dịch vụ truyền thống là tiền gửi và tiền vay giữa các Ngân hàng ngày càng thu hẹp.

Đồng thời tăng trưởng thu nhập từ TNNL cũng giúp các NHTM giảm thiểu được rủi ro, gia tăng sử dụng hiệu quả tài sản. Qua đó có thể thấy tầm quan trọng và xu hướng gia tăng TNNL tại các NHTM Việt Nam là hoàn toàn đúng đắn. Tuy nhiên, hiện nay trong nước vẫn chưa có nghiên cứu thực nghiệm nào để định lượng mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố bên trong và nhân tố 6 bên ngoài ảnh hưởng như thế nào đến TNNL của các NHTM nói chung và của từng NHTM nói riêng. Trong khuôn khổ bài nghiên cứu, người viết cũng chỉ đưa ra thực trạng của một trong những chi nhánh lớn thứ hai của một NHTM lớn nhất về quy mô lợi nhuận hiện nay để từ đó phân tích cấu phần và đưa ra các một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tài chính của đơn vị này về TNNL.

Vietcombank là một trong những NHTM vốn nhà nước được cổ phần hóa sớm nhất, trong 05 năm trở lại đây Ngân hàng đang nỗ lực thay đổi, đổi mới các nguồn lực về con người, công nghệ, hệ thống và đề ra động lực tăng trưởng với 03 trụ cột là Đầu tư, Bán lẻ và Thu dịch vụ với mục tiêu phấn đấu trở thành một trong 300 tập đoàn tài chính ngân hàng lớn nhất thế giới, một trong 1.000 doanh nghiệp niêm yết lớn nhất toàn cầu có đóng góp lớn vào sự phát triển của Việt Nam. Khái niệm “Hiện nay, hệ thống ngân hàng trong nước cung cấp khoảng 300 dịch vụ, trong khi một ngân hàng lớn trên thế giới có đến hàng nghìn dịch vụ. Nguồn thu ngoài lãi bao gồm các khoản thu khác ngoài những khoản thu từ hoạt động cho vay và chứng khoán được gọi là khoản thu ngoài lãi, như: Thu phí từ hoạt động cung cấp các dịch vụ nhận tiền gửi, dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt và các dịch vụ khác của ngân hàng. Theo Brunnermeier, Dong, Palia (2012), thu nhập ngoài lãi (TNNL) bao gồm các hoạt động như: Thu nhập từ kinh doanh chứng khoán, đầu tư và phí tư vấn, phí hoa hồng môi giới và thu nhập ủy thác” Theo Luật Các Tổ chức tín dụng hợp nhất (2017) của Việt Nam, quy định: Ngân hàng là loại hình TCTD có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật Các Tổ chức tín dụng.

Hoạt động ngân hàng là cung ứng thường xuyên một số các nghiệp vụ sau đây: nhận tiền gửi; cấp tín dụng; dịch vụ thanh toán qua tài khoản. Như vậy có thể hiểu: “NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền 7 gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội” Căn cứ vào các hoạt động chính của Ngân hàng thì Thu nhập bao gồm các loại sau: - Thu thuần từ hoạt động Tín dụng (thu thuần lãi cho vay, thu từ chiết khấu, phí cho thuê tài chính, phí bảo lãnh…). - Thu từ hoạt động huy động vốn - Lãi thuần từ dịch vụ thanh toán và dịch vụ ngân quỹ.

- Thu từ các hoạt động khác. Căn cứ vào đặc điểm tính chất nguồn thu, thu nhập ngân hàng cũng được phân thành 2 loại: Thu nhập lãi và Thu nhập ngoài lãi. Trong đó: + Thu nhập lãi: Thu nhập từ lãi dựa trên chênh lệch giữa lãi suất huy động vốn và lãi suất cho vay và là nguồn thu chủ yếu chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nguồn thu của các NHTM (Hoàng Ngọc Tiến và Võ Thị Hiền (2010) Đây là nguồn thu nhập chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu thu nhập của các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên nguồn thu nhập này có tính chất biến động phụ thuộc vào chu kỳ phát triển kinh tế, tình hình tài chính kinh doanh, thiện chí trả nợ của khách hàng và biến động lãi suất trên thị trường.

+ Thu nhập ngoài lãi: Thu nhập ngoài lãi (TNNL) là khoản thu nhập của NHTM được hình thành từ chênh lệch giữa các khoản thu do cung ứng các sản phẩm DV khác ngoài hoạt động tín dụng, thực hiện hoạt động kinh doanh, đầu tư và chi phí bỏ ra để thực hiện các sản phẩm, DV cũng như các hoạt động kinh doanh, đầu tư. Tỷ lệ TNNL càng lớn thể hiện mức độ đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ khác ngoài tín dụng cũng như hiệu quả của các sản phẩm dịch vụ này. Nó cũng đồng nghĩa với việc phân tán rủi ro trong hoạt động kinh doanh giữa các sản phẩm dịch vụ ngân hàng (Hoàng Ngọc Tiến và Võ Thị Hiền, 2010). 8 Như vậy, căn cứ vào những định nghĩa ở trên, có thể đưa ra khái niệm chung về thu nhập ngoài lãi như sau: Thu nhập ngoài lãi của NHTM là tất cả các khoản thu nhập thuần được hình thành từ chênh lệch giữa các khoản thu của những hoạt động kinh doanh, đầu từ khác ngoài hoạt động kinh doanh trung gian (tín dụng và huy động vốn) và chi phí bỏ ra để thực hiện các sản phẩm, DV cũng như các hoạt động kinh doanh, đầu tư đó.

Đặc điểm của thu nhập ngoài lãi tại NHTM Theo nghiên cứu EU Banks’ Income Structure (2000) của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), thu nhập ngoài lãi có những đặc điểm như sau: * Mức độ thay thế của thu nhập ngoài lãi đối với thu nhập lãi Trong cơ cấu thu nhập của các ngân hàng đương đại, thu nhập ngoài lãi ngày càng đóng góp lớn hơn. Tuy nhiên, thu nhập ngoài lãi tăng không đủ bù đắp cho thu nhập lãi từ hoạt động ngân hàng sụt giảm. Nói cách khác, thu nhập ngoài lãi tăng hoặc thu nhập ngoài lãi giảm đều không dẫn đến thay đổi tương ứng trong số thu nhập từ lãi. * Thu nhập ngoài lãi có liên hệ đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng Ngay cả khi thu nhập ngoài lãi tăng cũng không thể bù đắp hoàn toàn nếu thu nhập lãi giảm, tuy nhiên thu nhập ngoài lãi vẫn giúp củng cố lợi nhuận chung của ngân hàng.

Tuy nhiên, tác động của thu nhập ngoài lãi đến lợi nhuận ngân hàng sẽ mang tính tiêu cực nếu tăng thu ngoài lãi đi kèm với tăng chi phí hoạt động.