Nghiên Cứu Giải Pháp Tăng Thu Nhập Cho Các Hộ Nghèo Và Cận Nghèo Ở Huyện Bắc Mê, Tỉnh Hà Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu giải pháp tăng thu nhập cho hộ nghèo và cận nghèo tại huyện Bắc Mê, Hà Giang, nhằm cải thiện đời sống kinh tế - xã hội.

• Tác giả: Củng Thị Mẩy
• Người hướng dẫn: TS. Hà Quang Trung
• Trường học: Đại học Nông lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Nghiên cứu giải pháp tăng thu nhập cho các hộ nghèo và cận nghèo ở huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm về thu nhập
• 1.2. Khái niệm hộ nghèo, hộ cận nghèo
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập
• 1.4. Đặc điểm sinh kế của hộ nghèo và cận nghèo
• 1.5. Cơ sở thực tiễn
• 1.6. Tình hình thu nhập của khu vực nông thôn
• 1.7. Kinh nghiệm nâng cao thu nhập của một số địa phương
• 1.8. Bài học kinh nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.5. Phương pháp phân tích thông tin
• 2.6. Hệ thống chỉ tiêu phân tích
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm của huyện Bắc Mê
• 3.2. Đặc điểm tự nhiên
• 3.3. Điều kiện kinh tế - xã hội của huyện Bắc Mê
• 3.4. Đánh giá chung
• 3.5. Thực trạng thu nhập của hộ nghèo, cận nghèo điều tra tại huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang
• 3.6. Đặc điểm cơ bản của hộ nghèo và cận nghèo ở các xã điều tra
• 3.7. Kết quả sản xuất của hộ nông dân nghèo và cận nghèo ở các xã điều tra
• 3.8. Các nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất của hộ nông dân
• 3.9. Ảnh hưởng của KHKT, vốn, lao động đến sản xuất của các hộ
• 3.10. Ảnh hưởng của yếu tố thị trường đến sản xuất của hộ
• 3.11. Ảnh hưởng của các điều kiện bên ngoài đến sản xuất
• 3.12. Một số hạn chế trong việc nâng cao thu nhập của của hộ nghèo và cận nghèo tại Bắc Mê
• 3.13. Giải pháp nâng cao thu nhập cho hộ nghèo và cận nghèo ở huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang
• 3.13.1. Quan điểm, mục tiêu
• 3.13.2. Giải pháp nâng cao thu nhập cho các hộ nông dân
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tính Cấp Thiết Của Đề Tài

Huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang, đã triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng thu nhập cho các hộ nghèo và cận nghèo. Theo báo cáo, tỷ lệ hộ nghèo đã giảm từ 47,3% năm 2010 xuống còn 23,23% năm 2015. Tuy nhiên, theo tiêu chí mới, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo vẫn cao, chiếm 58,85% tổng số hộ. Điều này cho thấy cần có những giải pháp kinh tế cụ thể và hiệu quả hơn để cải thiện đời sống cho người dân. Việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp phát triển bền vững là rất cần thiết để đảm bảo rằng các hộ nghèo và cận nghèo có thể nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống.

II. Đặc Điểm Kinh Tế Xã Hội Của Huyện Bắc Mê

Huyện Bắc Mê có điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội đặc thù. Đặc điểm này ảnh hưởng lớn đến khả năng tăng thu nhập của các hộ nghèo và cận nghèo. Đất đai, khí hậu, và cơ sở hạ tầng là những yếu tố quan trọng. Đất đai quyết định năng suất cây trồng, trong khi khí hậu ảnh hưởng đến sự đa dạng của giống cây trồng và vật nuôi. Cơ sở hạ tầng kém phát triển làm hạn chế khả năng tiếp cận thị trường. Do đó, việc cải thiện cơ sở hạ tầng và ứng dụng khoa học công nghệ là cần thiết để giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế.

III. Thực Trạng Thu Nhập Của Hộ Nghèo Và Cận Nghèo

Thực trạng thu nhập của hộ nghèo và cận nghèo tại huyện Bắc Mê cho thấy nhiều khó khăn. Hộ nghèo thường có thu nhập thấp, chủ yếu từ nông nghiệp. Các hộ này gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn và công nghệ sản xuất. Nhiều hộ vẫn sử dụng giống cây trồng truyền thống, dẫn đến năng suất thấp. Việc thiếu hụt về chính sách hỗ trợ và đào tạo nghề cũng là một trong những nguyên nhân chính làm giảm khả năng tăng thu nhập cho các hộ này. Cần có các chương trình hỗ trợ cụ thể để giúp họ cải thiện thu nhập và điều kiện sống.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Thu Nhập

Để tăng thu nhập cho hộ nghèo và cận nghèo, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần cải thiện chính sách hỗ trợ tài chính cho các hộ nghèo, giúp họ tiếp cận vốn dễ dàng hơn. Thứ hai, cần tổ chức các chương trình đào tạo nghề để nâng cao kỹ năng sản xuất cho người dân. Thứ ba, khuyến khích phát triển khởi nghiệp và các mô hình sản xuất mới, giúp người dân có thêm nguồn thu nhập. Cuối cùng, cần tăng cường phát triển nông thôn và cải thiện cơ sở hạ tầng để tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

V. Ý Nghĩa Khoa Học Và Thực Tiễn

Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu sẽ là tài liệu tham khảo cho các chính sách giảm nghèo và tăng thu nhập tại địa phương. Các giải pháp đề xuất có thể được áp dụng rộng rãi, góp phần vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Hơn nữa, việc nâng cao thu nhập cho hộ nghèo và cận nghèo sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện Bắc Mê, tạo ra một môi trường sống tốt hơn cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang, là một trong những địa phương có tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo cao, chiếm tới 58,85% tổng số hộ năm 2017, trong đó hộ nghèo chiếm 35,42% và hộ cận nghèo chiếm 23,43%. Thu nhập bình quân đầu người/tháng của hộ nghèo nông thôn được xác định dưới 700.000 đồng theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016-2020. Mặc dù đã có nhiều chính sách và chương trình hỗ trợ giảm nghèo, đời sống của các hộ nghèo và cận nghèo vẫn còn nhiều khó khăn, đặc biệt trong việc tiếp cận nguồn vốn, khoa học kỹ thuật và thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng thu nhập, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp tăng thu nhập bền vững cho các hộ nghèo và cận nghèo tại huyện Bắc Mê. Nghiên cứu tập trung vào số liệu thu thập năm 2017 và phân tích định hướng đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2025. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận về thu nhập hộ nghèo mà còn cung cấp các giải pháp thực tiễn giúp chính quyền địa phương hoạch định chính sách phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao đời sống nhân dân, góp phần thực hiện hiệu quả chương trình xóa đói giảm nghèo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về thu nhập hộ nông dân và khung sinh kế bền vững. Thu nhập hộ nông dân được phân loại thành thu nhập từ nông nghiệp, phi nông nghiệp và các nguồn thu khác, phản ánh giá trị sản xuất tăng thêm sau khi trừ chi phí sản xuất và chi tiêu. Khung sinh kế bền vững theo Chambers và Conway (1992) tập trung vào nguồn lực con người, vật chất, tài chính, xã hội và tự nhiên, nhằm đánh giá khả năng chống chịu và phát triển bền vững của hộ nghèo.

Các khái niệm chính bao gồm: thu nhập thực tế của hộ, hộ nghèo và cận nghèo theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều, các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập như điều kiện tự nhiên, nguồn lực lao động, vốn sản xuất, tổ chức xã hội và chính sách hỗ trợ. Nghiên cứu cũng vận dụng các mô hình phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố kinh tế - xã hội và thu nhập hộ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm số liệu thứ cấp giai đoạn 2015-2017 từ các cơ quan thống kê, UBND huyện Bắc Mê và các báo cáo liên quan; số liệu sơ cấp được thu thập năm 2017 thông qua phỏng vấn trực tiếp 90 hộ nghèo và cận nghèo tại 3 xã đại diện (Yên Phú, Phiêng Luông, Minh Ngọc). Quy mô mẫu được xác định theo công thức Linus Yamane với mức tin cậy 90% và sai số 10%.

Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, so sánh số tuyệt đối và tương đối, phân tích mối quan hệ giữa các chỉ tiêu kinh tế - xã hội và thu nhập. Đồ thị và bảng biểu được sử dụng để minh họa các biến động về dân số, lao động, đất đai và thu nhập. Hệ thống chỉ tiêu phân tích tập trung vào thu nhập bình quân theo lao động, khẩu, hộ; cơ cấu lao động theo ngành nghề và trình độ; sử dụng đất và các nguồn lực sinh kế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo cao: Năm 2017, trên tổng số 10.556 hộ, có 3.739 hộ nghèo (35,42%) và 2.473 hộ cận nghèo (23,43%), cao hơn mức trung bình toàn tỉnh (hộ cận nghèo 14%, hộ nghèo 34,18%).

2. Thu nhập bình quân thấp: Thu nhập bình quân đầu người/tháng của hộ nghèo dưới 700.000 đồng, thấp hơn nhiều so với mức thu nhập bình quân khu vực nông thôn là 2,4 triệu đồng/tháng năm 2016. Thu nhập bình quân lao động nông nghiệp chiếm tới 78,03% tổng lao động, nhưng năng suất và giá trị sản phẩm còn thấp.

3. Nguồn lực sinh kế hạn chế: Đa số hộ nghèo có trình độ văn hóa thấp, chủ yếu lao động trẻ dưới 45 tuổi nhưng thiếu kỹ năng và kiến thức sản xuất. Cơ sở hạ tầng như đường giao thông, thủy lợi, điện, nước sinh hoạt còn nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến khả năng sản xuất và tiếp cận thị trường. Diện tích đất sản xuất nông nghiệp chiếm 14,46% tổng diện tích, trong khi đất chưa sử dụng còn tới 21,07%, cho thấy tiềm năng mở rộng sản xuất chưa được khai thác hiệu quả.

4. Khó khăn về vốn và tiếp cận khoa học kỹ thuật: Mặc dù tỷ lệ hộ vay vốn khá cao nhờ các chương trình tín dụng ưu đãi, nhiều hộ vẫn thiếu vốn do ngại vay, thiếu tài sản thế chấp hoặc thủ tục phức tạp. Việc tiếp cận khoa học kỹ thuật còn hạn chế do trình độ dân trí thấp và điều kiện đi lại khó khăn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thu nhập thấp là do sự kết hợp của nhiều yếu tố: điều kiện tự nhiên khó khăn với địa hình đồi núi chia cắt, khí hậu khắc nghiệt; hạn chế về cơ sở hạ tầng và dịch vụ công cộng; nguồn lực lao động thiếu kỹ năng và trình độ; khó khăn trong tiếp cận vốn và thị trường tiêu thụ. So với các nghiên cứu tại các tỉnh miền núi khác như Cao Bằng, Nghệ An, Phú Thọ, huyện Bắc Mê còn nhiều hạn chế trong việc phát triển mô hình sản xuất hàng hóa tập trung và liên kết thị trường.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu lao động theo ngành nghề, biểu đồ phân bố thu nhập bình quân theo hộ và bảng so sánh diện tích đất sử dụng với đất chưa sử dụng. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của các chính sách hỗ trợ tín dụng, đào tạo nghề và phát triển cơ sở hạ tầng trong việc nâng cao thu nhập cho hộ nghèo.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng nông thôn: Cải thiện hệ thống đường giao thông nội đồng, thủy lợi, điện và nước sinh hoạt nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và lưu thông hàng hóa. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp với các sở ngành tỉnh, thời gian thực hiện: 2019-2022.

2. Phát triển mô hình sản xuất hàng hóa tập trung: Xây dựng các vùng sản xuất chuyên canh, áp dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Chủ thể thực hiện: các hợp tác xã, tổ nhóm nông dân, hỗ trợ kỹ thuật từ Trung tâm khuyến nông, thời gian: 2019-2025.

3. Mở rộng và nâng cao hiệu quả tín dụng ưu đãi: Đơn giản hóa thủ tục vay vốn, tăng cường tập huấn sử dụng vốn hiệu quả, hỗ trợ các hộ nghèo tiếp cận nguồn vốn chính thức. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Chính sách Xã hội, các tổ chức chính trị xã hội, thời gian: liên tục.

4. Đào tạo nghề và chuyển giao khoa học kỹ thuật: Tổ chức các lớp đào tạo nghề, tập huấn kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, chế biến sản phẩm phù hợp với điều kiện địa phương, đặc biệt cho lao động trẻ. Chủ thể thực hiện: Trung tâm dạy nghề huyện, các dự án phát triển nông thôn, thời gian: 2019-2023.

5. Tăng cường liên kết “4 nhà”: Nhà nước - Nhà doanh nghiệp - Nhà nông - Nhà khoa học phối hợp xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ, quảng bá sản phẩm địa phương. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các doanh nghiệp, tổ chức khoa học, thời gian: 2020-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý địa phương: Giúp hoạch định chính sách phát triển kinh tế nông thôn, xây dựng kế hoạch xóa đói giảm nghèo phù hợp với điều kiện thực tế huyện Bắc Mê.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành phát triển nông thôn: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về thu nhập hộ nghèo, các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp nâng cao thu nhập.

3. Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển: Là tài liệu tham khảo để thiết kế chương trình hỗ trợ, đào tạo nghề, tín dụng và phát triển sinh kế cho hộ nghèo vùng núi.

4. Hợp tác xã và nhóm nông dân: Hỗ trợ xây dựng mô hình sản xuất tập trung, áp dụng khoa học kỹ thuật và tiếp cận thị trường hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo ở Bắc Mê lại cao hơn mức trung bình tỉnh?
   Do điều kiện địa hình đồi núi chia cắt, khí hậu khắc nghiệt, cơ sở hạ tầng còn yếu kém và hạn chế trong tiếp cận vốn, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến thu nhập của hộ nghèo?
   Nguồn lực lao động hạn chế về trình độ, thiếu vốn sản xuất, cơ sở hạ tầng kém và phương thức sản xuất truyền thống là những yếu tố chính.

3. Giải pháp nào hiệu quả nhất để tăng thu nhập cho hộ nghèo?
   Phát triển mô hình sản xuất hàng hóa tập trung kết hợp với hỗ trợ tín dụng ưu đãi và đào tạo nghề được đánh giá là giải pháp hiệu quả.

4. Làm thế nào để hộ nghèo tiếp cận được nguồn vốn vay ngân hàng?
   Cần đơn giản hóa thủ tục vay, tăng cường vai trò của các tổ chức chính trị xã hội trong bảo lãnh và tập huấn sử dụng vốn hiệu quả.

5. Vai trò của các tổ chức đoàn thể trong nâng cao thu nhập hộ nghèo là gì?
   Các tổ chức đoàn thể giúp kết nối người dân với nguồn vốn, chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ đào tạo và tạo điều kiện tham gia các hoạt động sản xuất kinh doanh.

Kết luận

• Huyện Bắc Mê có tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo cao, thu nhập bình quân thấp, ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
• Thu nhập hộ nghèo chịu tác động bởi nhiều yếu tố: điều kiện tự nhiên, nguồn lực lao động, vốn sản xuất, cơ sở hạ tầng và chính sách hỗ trợ.
• Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp cụ thể như đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển mô hình sản xuất tập trung, mở rộng tín dụng ưu đãi và đào tạo nghề.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho chính quyền và các tổ chức liên quan trong việc xây dựng chính sách phát triển bền vững.
• Tiếp tục triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2019-2025 sẽ góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và giảm nghèo bền vững tại huyện Bắc Mê.

Chính quyền địa phương và các tổ chức liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp, đồng thời theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh kịp thời, đảm bảo mục tiêu phát triển kinh tế nông thôn và xóa đói giảm nghèo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm về thu nhập Thu nhập là khoản của cải thường được tính thành tiền mà một cá nhân, doanh nghiệp hoặc một nền kinh tế nhận được trong một khoảng thời gian nhất định từ công việc, dịch vụ hoặc hoạt động nào đó. Thu nhập có thể gồm các khoản như tiền lương, tiền công, tiền cho thuê tài sản, lợi nhuận KD. Thu nhập có thể có được từ nhiều nguồn khác nhau, có thể từ lao động, từ việc sở hữu những giấy tờ có giá trị, từ thừa kế, được tặng cho.

Thu nhập của hộ phụ thuộc vào kết quả của hoạt động SXKD mà hộ thực hiện. Thu nhập của hộ nông dân được hiểu là phần giá trị sản xuất tăng thêm mà chủ hộ được hưởng để bù đắp cho thù lao lao động của gia đình, cho tích lũy tái mở rộng sản xuất nếu có. Có thể phân thu nhập của hộ nông dân thành ba loại: Thu nhập từ nông nghiệp, thu nhập từ phi nông nghiệp và thu nhập khác. Khi nghiên cứu thu nhập của hộ nông dân, thường đề cập đến các khái niệm sau: - Tổng thu của hộ là toàn bộ giá trị nhận được từ các nguồn thu bằng tiền của hộ chủ yếu là từ sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, rừng, làm thuê, ngành nghề thủ công, dịch vụ, nguồn thu từ ngân sách và các nguồn thu khác trong một khoảng thời gian thường tính là 1 năm.

+ Các khoản thu đó có thể bao gồm thu hiện vật và thu bằng tiền, thu từ SXKD và thu ngoài SXKD. Thu trong SXKD là thu từ sản xuất, làm thuê, lương,. Thu từ ngoài SXKD là các nguồn từ nước ngoài gửi về, từ anh em họ hàng, từ các hợp đồng kinh tế. - Tổng chi của hộ là toàn bộ chi phí bằng tiền mà hộ bỏ ra bao gồm chi cho sản xuất và chi cho tiêu dùng.

+ Chi sản xuất bao gồm chi phí vật chất và chi phí khác bằng tiền để sản xuất ra sản phẩm (chi phí khả biến mua ở bên ngoài). e 4 + Chi tiêu dùng là các khoản chi ngoài sản xuất phục vụ cho đời sống hàng ngày của hộ. - Thu nhập thực tế hay còn gọi là thực thu của hộ: Bằng tổng thu trừ đi các chi phí cho sản xuất của hộ. - Tiết kiệm của hộ bằng tổng thu trừ đi toàn bộ chi phí bao gồm cả chi sản xuất và chi tiêu dùng của hộ.

- Thu nhập thực tế mới phản ánh đúng và có liên quan đến đời sống của người dân. Nếu hộ thực hiện được hạch toán kinh tế hộ thì cần phải tính được thực thu hay thu nhập thực tế từ SXKD bằng cách: Tổng thu của hộ - Tổng chi của hộ = Thu nhập thực tế (Thực thu của hộ) (Trịnh Thị Minh Trang, 2016 [6]). Khái niệm hộ nghèo, hộ cận nghèo Tại hội nghị chống nghèo đói khu vực Châu á- Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng cốc, Thái Lan (tháng 9 năm 2003) đã đưa ra định nghĩa như sau: "Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận, tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương". Để hiểu rõ bản chất và mức độ của nghèo đói các tổ chức quốc tế đã đưa ra sự phân biệt nghèo đói theo hai nghĩa: nghèo đói tuyệt đối và nghèo đói tương đối.

+ Nghèo tuyệt đối: Là tình trạng của một số bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu tối thiểu nhằm duy trì cuộc sống. Nó là tình trạng con người không có ăn, không đủ lượng dinh dưỡng tối thiểu, cần thiết. Theo quy định của Ngân hàng Thế giới (WB), nhu cầu dinh dưỡng đối với các nước Đông Nam Á phải đạt số lượng là 2.100 calo/người/ngày. + Nghèo tương đối: Là tình trạng của một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng ở một thời kỳ nhất định.

Nghèo tương đối phát triển theo không gian và thời gian nhất định, tùy thuộc vào mức sống chung của xã hội. Như vậy, nghèo tương đối gắn liền với sự chênh lệch về mức sống của một bộ phận dân cư so với mức sống trung bình của địa phương ở một thời kỳ nhất định. e 5 Từ những quan điểm trên cho thấy những khái niệm về nghèo đói tuy được diễn đạt bằng những cách khác nhau, song tựu trung lại chúng có những điểm giống và khác nhau. Giống nhau ở chỗ tiêu chí để xác định nghèo đói là thu nhập để đảm bảo thu nhập tối thiểu trong điều kiện chung của cộng đồng.

Khác nhau về mức đánh giá nghèo đói, cụ thể, theo Hội nghị chống đói nghèo Châu á và ADB bộ phận dân cư được coi là đói nghèo khi không đạt thu nhập tối thiểu của cộng đồng; còn Việt Nam xác định trên cơ sở ngang bằng thu nhập tối thiểu của cộng đồng. Bên cạnh quan điểm về nghèo đói, tùy thuộc vào từng giai đoạn, hoàn cảnh cụ thể cũng như mục tiêu phát triển của mỗi quốc gia và mỗi vùng mà người ta có những cách tiếp cận khác nhau về nghèo đói và phát triển xã hội. Tại Việt Nam, có thể đánh giá thu nhập và sự phát triển xã hội theo các hướng sau: Tiếp cận về dinh dưỡng: Tổng cục Thống kê Việt Nam dựa vào thu nhập và chi tiêu theo đầu người để đánh giá thu nhập. Theo đó ngưỡng nghèo được xác định dựa trên chi phí cho một giỏ hàng hoá tiêu dùng bao gồm lương thực và phi lương thực, trong đó chi tiêu cho lương thực phải đủ đảm bảo 2.100 kcal/người/ngày.

Các hộ được coi là thuộc diện nghèo nếu mức thu nhập và chi tiêu không đủ để đảm bảo giỏ tiêu dùng này. Tiếp cận về thu nhập: Ở Việt Nam Bộ Lao động - Thương binh - Xã hội dùng phương pháp dựa trên thu nhập của hộ. Các hộ được xếp là hộ có thu nhập thấp nếu thu nhập đầu người của hộ ở dưới mức chuẩn được xác định, chuẩn này có sự khác nhau giữa khu vực thành thị và nông thôn. Qua cách tiếp cận trên cho thấy người có thu nhập thấp là người có mức thu nhập không đảm bảo cho cuộc sống và chi tiêu.

Tiếp cận về xã hội: Để đánh giá sự phát triển con người, Trung tâm Khoa học, xã hội và Nhân văn Quốc gia sử dụng chỉ số phát triển con người (HDI). HDI đánh giá sự phát triển con người của một quốc gia ở 3 khía cạnh: Tuổi thọ (tính theo tuổi thọ bình quân), tri thức (tính theo tỷ lệ biết chữ của người lớn và tỷ lệ tổng hợp đi học), và thu nhập (tính theo thu nhập bình quân đầu người theo phương pháp sức mua tương đương). HDI được tính theo phương pháp chỉ số và nhận giá trị lớn nhất bằng một, nhỏ nhất bằng không. Quốc gia nào có HDI càng gần 1 được đánh giá là sự phát triển con người cao và ngược lại.

e 6 - Trong luận văn này, để đơn giản cho việc nghiên cứu, tiến hành phân loại hộ nông dân dựa theo thu nhập được quy định tại Điều 2 của Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg, ngày 19/11/2015, của Thủ tướng Chính phủ về việc Ban hành chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016 - 2020, trong đó hộ nghèo, cận nghèo được xác định như sau: + Hộ nghèo: Khu vực nông thôn: là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau: Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 700.000 đồng trở xuống; Có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. Khu vực thành thị: là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau: Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 900.000 đồng trở xuống; Có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 900.000 đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. + Hộ cận nghèo: Khu vực nông thôn: là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt dưới 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản; Khu vực thành thị: là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 900.000 đồng và thiếu hụt dưới 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập 1.

Điều kiện bên ngoài Đất đai: Đối với sản xuất nông nghiệp, đất đai là yếu tố đầu vào quan trọng của quá trình sản xuất, từng loại đất, chất lượng đất sẽ quyết định được năng suất và chủng loại cây trồng cho mỗi hộ gia đình và địa phương. Do vậy, hộ gia đình, địa phương nào có nhiều chủng loại đất thì hộ gia đình, địa phương đó sẽ đa dạng về cây trồng. Khí hậu: Khí hậu ảnh hưởng rất nhiều đến sự đa dạng của giống vật nuôi, cây trồng; khí hậu mỗi địa phương khác nhau nên cần phải chọn những giống cây trồng, vật nuôi phù hợp với khí hậu địa phương đó, để có được năng suất cao. Ngoài ra, nhiều địa phương đã dựa vào đặc điểm này mà tạo ra được những sản phẩm đặc e 7 sản của địa phương, mang tính cạnh tranh cao với sản phẩm cùng loại đến từ địa phương khác.

Điều kiện đi lại: Nền nông nghiệp hiện nay hội nhập, mang nhiều tính chất thị trường nên có được thị trường rộng lớn là nhân tố thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp. Do đó, điều kiện đi lại quyết định rất lớn đến khả năng tiếp cận thị trường của các sản phẩm nông sản của hộ và địa phương. Tình hình sâu bệnh: Hiện nay với sự phát triển của KHCN đã cho ra đời nhiều loại giống cây trồng, vật nuôi có sức kháng thể cao, đem lại năng suất lớn cho các hộ nông dân. Nhưng bên cạnh đó, các cây trồng, vật nuôi hiện nay chịu nhiều bệnh mới khó kiểm soát, nên cần có sự tham gia của các cấp, các ngành trong việc kiểm soát dịch bệnh trên các loại cây trồng, vật nuôi.

Cơ sở hạ tầng nông thôn: Hiện nay đã có nhiều chương trình phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn như: Đường, hệ thống cung cấp nước tưới tiêu,.giúp cho việc sản xuất được thuận lợi hơn mà không phải dựa nhiều vào yếu tố tự nhiên. Bên cạnh đó, cơ sở hạ tầng hiện đại giúp nông sản của hộ, địa phương có thể tiếp cận được thị trường mới và tiềm năng.