Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THU NHẬP CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Những vấn đề chung về thu nhập 1.1 Khái niệm về thu nhập − Thu nhập là tất cả các khoản mà người lao động nhận được từ mối quan hệ giữa họ và tổ chức-đơn vị nơi họ làm việc. − Thu nhập của người lao động từ việc làm bao gồm các khoản: tiền lương cơ bản, phụ cấp, tiền thưởng và các loại phúc lợi.2 Một số vấn đề chung về tiền lương 1. Khái niệm − Dưới chế độ xã hội chủ nghĩa, tiền lương là một phần thu nhập quốc dân được nhà nước trả cho người lao động căn cứ vào số lượng, chất lượng lao động mà người đó cống hiến cho xã hội. − Trong nền kinh tế thị trường, tiền lương được xem là giá cả của sức lao động được hình thành trên cơ sở thoả thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động.
Như vậy, Tiền lương là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động do người sử dụng lao động trả cho người lao động khi người lao động hoàn thành một công việc nhất định. Thành phần tiền lương a. Theo nghĩa rộng, tiền lương bao gồm 2 phần thu nhập chính: Thu nhập tài chính và thu nhập phi tài chính. − Thu nhập tài chính.
• Thu nhập trực tiếp: số tiền người lao động được hưởng như lương tháng, lương tuần, phụ cấp khác. • Thu nhập gián tiếp: khoản tiền người lao động được hưởng do doanh nghiệp đem lại như đi tham quan nghỉ mát, do doanh nghiệp tài trợ, hỗ trợ tiền học phí đi học, hưởng lợi từ các công trình phúc lợi. − Thu nhập phi tài chính: không phải thu nhập bằng tiền mà thể hiện ở 2 góc độ: • Bản chất công việc: tính hấp dẫn của công việc, cơ hội để học tập tích lũy kinh nghiệm, thăng tiến sau này. 7 Đề tài: Giải pháp nhằm nâng cao thu nhập cho CBCNV Bưu điện Trung tâm Thủ Đức • Môi trường làm việc: thể hiện ở sự đoàn kết, tôn trọng nhau trong quá trình làm việc, các chính sách chế độ có hợp lý hay không.
Theo nghĩa hẹp, thành phần của tiền lương chính là phần thu nhập tài chính trực tiếp. Phân loại tiền lương a. Tiền lương danh nghĩa (Ldn) là tiền mặt nhận được trên sổ sách, nó chưa phản ánh đúng thực trạng cuộc sống của người lao động chưa tính đến giá cả hàng hoá và tỷ lệ lạm phát. Tiền lương thực tế ( Ltt) biểu hiện bằng số lượng hàng hoá tiêu dùng và dịch vụ mà người lao động mua được bằng tiền lương danh nghĩa.
Như vậy, tiền lương thực tế phản ánh đúng thực trạng cuộc sống của người lao động, nó kể đến sự biến động của giá cả hàng hoá và yếu tố lạm phát. Bản chất của tiền lương trong nền kinh tế thị trường Tiền lương là một bộ phận của thu nhập quốc dân, được phân phối cho người lao động tương xứng với công sức họ bỏ ra dùng để giải quyết mối quan hệ giữa tích luỹ và tiêu dùng. Nếu xét về từng khía cạnh khác nhau, ta có thể xem xét ở những gốc độ sau: − Dưới gốc độ sản xuất và trao đổi: Trong nền kinh tế thị trường, sức lao động là một loại hàng hoá đặc biệt. Nó được trao đổi, mua bán trên thị trường theo giá trị cung cầu như các loại hàng hóa khác.
Tiền lương là hao phí lao động sống trong quá trình sản xuất, là giá cả của sức lao động, được hình thành theo thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động. − Dưới gốc độ phân phối: tiền lương là một yếu tố không thể thiếu của quá trình sản xuất kinh doanh, tiền lương đại diện cho sự bồi hoàn tái sản xuất nhằm để phân phối thu nhập cho người lao động. − Dưới gốc độ tiêu dùng: tiền lương là một nguồn thu nhập quan trọng nhất đối với người lao động và được dành chủ yếu cho tiêu dùng cá nhân, tiền lương được duy trì từ việc tái sản xuất sức lao động. Vai trò của tiền lương Tiền lương đóng vai trò rất quan trọng cho sự phát triển của một doanh nghiệp vì nó có khả năng nâng cao năng suất, đồng thời nó tạo ra thu nhập cho người lao động.
Từ 8 Đề tài: Giải pháp nhằm nâng cao thu nhập cho CBCNV Bưu điện Trung tâm Thủ Đức đó, không những khuyến khích họ làm việc, góp phần cải thiện đời sống của người lao động mà còn nuôi sống người thân của họ tạo nên động lực cho họ làm việc hiệu quả để có mức lương cao. Do đó, tiền lương đóng vai trò rất quan trọng với những nhà quản lý vì nếu phân bố tiền lương không hợp lý sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất vì nó làm giảm động lực làm việc của người lao động. Chức năng của tiền lương a. Chức năng thước đo giá trị: Tiền lương là giá trị sức lao động, là biểu hiện bằng tiền của sức lao động dựa vào giá trị sức lao động này để xác định các mức tiền công cho các loại lao động, xác định đơn giá tiền lương đồng thời là cơ sở điều chỉnh giá cả sức lao động khi giá cả tư liệu sinh hoạt biến động.
Chức năng tái sản xuất lao động: Thu nhập của người lao động dưới hình thức lương được sử dụng một phần đáng kể vào tái sản xuất giản đơn sức lao động mà chính bản thân họ bỏ ra trong quá trình lao động nhằm mục đích duy trì năng lực làm việc lâu dài, có hiệu quả cho quá trình sản xuất sau này và phần còn lại đảm bảo cho các nhu cầu thiết yếu của người lao động. Chức năng kích thích lao động: Đảm bảo cho người lao động làm việc có năng suất cao, đem lại hiệu quả rõ rệt thì doanh nghiệp sẽ quan tâm đến việc tăng lương cao hơn so với giá trị sức lao động để kích thích lao động. Chức năng tích lũy: Bên cạnh việc lo đảm bảo được tư liệu sinh hoạt hàng ngày cho bản thân và gia đình, người lao động còn phải quan tâm đến sự tích lũy cho đời sống trong tương lai. Đây là một trong những nhu cầu của con người , chính vì vậy chính sách tiền lương phải tính toán đến vấn đề tích lũy cho người lao động.
Khoản tích lũy này sẽ đảm bảo cho người lao động yên tâm trong công việc. Ý nghĩa của tiền lương a. Đối với doanh nghiệp: − Tiền lương là một chi phí bắt buộc cấu thành nên giá thành sản phẩm, vì vậy muốn hạ giá thành sản phẩm thì doanh nghiệp bắt buộc phải tiết kiệm chi phí tiền lương 9 Đề tài: Giải pháp nhằm nâng cao thu nhập cho CBCNV Bưu điện Trung tâm Thủ Đức cho một đơn vị sản phẩm. − Tiền lương cũng là một phương tiện có hiệu quả để thu hút giữ chân người lao động.
− Tiền lương cũng là một trong các hình thức kích thích vật chất đối với người lao động từ đó động viên người lao động làm việc có hiệu quả. − Tiền lương thúc đẩy việc phân phối lợi ích một cách hợp lý và có kế hoạch trong nền kinh tế quốc dân. Đối với người lao động: − Tiền lương là nguồn thu nhập chủ yếu của người lao động để duy trì và nâng cao mức sống. − Tiền lương là một tiêu chuẩn, một thước đo để xác định hao phí lao động cả về mặt số lượng, chất lượng.
Chính vì vậy người lao động có quyền tự hào khi nhận được mức lương cao.3 Một số vấn đề chung về tiền thưởng 1. Khái niệm Tiền thưởng thực chất là khoản bổ sung cho tiền lương nhằm quán triệt hơn nguyên tắc phân phối theo lao động và gắn với hiệu quả sản xuất kinh doanh của đơn vị. Các loại tiền thưởng Tiền thưởng là một biện pháp kích thích vật chất có tác dụng rất tích cực đối với việc thúc đẩy người lao động phấn đấu thực hiện công việc ngày càng tốt hơn. Thưởng có rất nhiều loại, trong thực tế doanh nghiệp có thể áp dụng một số hay tất cả các loại sau: − Thưởng năng suất, thưởng chất lượng: áp dụng khi người lao động thực hiện tốt hơn mức độ trung bình về số lượng, chất lượng sản phẩm dịch vụ.
− Thưởng tiết kiệm: áp dụng khi người lao động sử dụng tiết kiệm các loại vật tư, nguyên vật liệu…có tác dụng làm giảm giá thành sản phẩm, dịch vụ mà vẫn đảm bảo chất lượng theo yêu cầu. − Thưởng sáng kiến: áp dụng khi người lao động có sáng kiến cải tiến kĩ thuật, tìm ra phương pháp làm việc mới…có tác dụng nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ. − Thưởng lợi nhuận: áp dụng khi doanh nghiệp làm ăn có lãi, trong trường hợp này người lao động sẽ được chia một phần dưới dạng tiền thưởng. Hình thức này áp dụng 10 Đề tài: Giải pháp nhằm nâng cao thu nhập cho CBCNV Bưu điện Trung tâm Thủ Đức cho công nhân viên vào cuối quý, sau nửa năm hoặc cuối năm tùy theo hình thức tổng kết hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
− Thưởng do hoàn thành vượt mức kế hoạch sản xuất: áp dụng khi người lao động làm việc với số sản phẩm vượt mức quy định của doanh nghiệp. Vai trò của tiền thưởng − Sử dụng tiền thưởng như một chính sách quản lý vĩ mô, một đòn bẩy quan trọng điều tiết nền kinh tế quốc dân, điều tiết lao động bằng việc tăng tiền thưởng, phụ cấp khuyến khích lao động đến vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn. − Sử dụng chính sách tiền thưởng để thu hút lao động có tay nghề cao vào doanh nghiệp. − Tiền thưởng là một yếu tố khuyến khích tinh thần và vật chất người lao động, giúp họ tăng cường nghiên cứu, cải tiến kỹ thuật, tăng năng suất lao động, đảm bảo yêu cầu về chất lượng sản phẩm và thời gian hoàn thành công việc.
− Tiền thưởng là phần cứng mà doanh nghiệp trả trực tiếp cho người lao động, lao động là yếu tố chủ yêú góp phần tạo ra giá trị mới(giá trị thặng dư) tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp. Vì vậy, ngoài tiền lương người lao động còn được hưởng một phần lợi nhuận dưới dạng tiền thưởng và các khoản phúc lợi khác bổ sung vào tiền lương. Ý nghĩa của tiền thưởng Tiền thưởng là một trong những biện pháp khuyến khích vật chất đối với người lao động trong quá trình làm việc có tác dụng rất tích cực để họ phấn đấu thực hiện công việc tốt hơn qua đó nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm, rút ngắn thời gian làm việc.4 Vấn đề về phụ cấp và phúc lợi − Phụ cấp: Đây là tiền trả công lao động ngoài tiền lương cơ bản.