CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU Ở VIỆT NAM.1 Khái niệm về đấu thầu Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.[16] “Bên mời thầu” là cơ quan, tổ chức có chuyên môn và năng lực để thực hiện các hoạt động đấu thầu, bao gồm: Chủ đầu tư hoặc tổ chức do chủ đầu tư quyết định thành lập hoặc lựa chọn, Đơn vị dự toán trực tiếp sử dụng nguồn vốn mua sắm thường xuyên, Đơn vị mua sắm tập trung, Cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức trực thuộc do cơ quan nhà nước có thẩm quyền lựa chọn. “Chủ đầu tư” là tổ chức sở hữu vốn hoặc tổ chức được giao thay mặt chủ sở hữu vốn, tổ chức vay vốn trực tiếp quản lý quá trình thực hiện dự án. “Nhà thầu chính” là nhà thầu chịu trách nhiệm tham dự thầu, đứng tên dự thầu và trực tiếp ký, thực hiện hợp đồng nếu được lựa chọn. Nhà thầu chính có thể là nhà thầu độc lập hoặc thành viên của nhà thầu liên danh.
“Nhà thầu phụ” là nhà thầu tham gia thực hiện gói thầu theo hợp đồng được ký với nhà thầu chính. Nhà thầu phụ đặc biệt là nhà thầu phụ thực hiện công việc quan trọng của gói thầu do nhà thầu chính đề xuất trong hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất trên cơ sở yêu cầu ghi trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu.2 Vai trò của đấu thầu Công tác đấu thầu đóng góp những thành tựu to lớn cho sự phát triển kinh tế, thể hiện vai trò quan trọng trong các hoạt động của kinh tế thị trường, cụ thể vai trò của hoạt động đấu thầu thể hiện cơ bản qua các mặt sau: + Đối với nền kinh tế: 6 - Đấu thầu tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng và lành mạnh giữa các đơn vị xây dựng. Đây là động lực to lớn thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp xây dựng nước ta và tạo điều kiện ứng dụng khoa học kỹ thuật, đổi mới công nghệ xây dựng, từng bước hội nhập với khu vực và thế giới; - Hoạt động đấu thầu góp phần tạo động lực cho sự phát triển nhờ tăng cường sự công khai, minh bach, công bằng, hiệu quả và thúc đẩy cạnh tranh các hoạt động mua sắm bằng nguồn vốn của Nhà nước cho các công trình công cộng. - Phát triển các ngành sản xuất theo hướng chuyên môn hoá sâu và hợp tác hoá rộng đồng thời phát triển thị trường đấu thầu.
Thông qua đấu thầu các CĐT, BMT cũng được tăng cường về năng lực, họ có thêm kiến thức, thông tin và trở thành những người mua, người bán ngày một thông thái hơn. + Đối với Chủ đầu tư: - Thông qua đấu thầu chủ đầu tư sẽ lựa chọn được nhà thầu có khả năng đáp ứng được tốt nhất các yêu cầu về kinh tế kĩ thuật, tiến độ đặt ra của công trình. Trên cơ sở đó giúp cho chủ đầu tư vừa sử dụng hiệu quả, tiết kiệm vốn đầu tư; đồng thời vẫn đảm bảo được chất lượng cũng như tiến độ công trình. - Thông qua đấu thầu, chủ đầu tư cũng sẽ nắm bắt được quyền chủ động quản lý có hiệu quả và giảm thiểu được các rủi ro phát sinh trong qua trình thực hiện dự án đầu tư do toàn bộ quá trình tổ chức đấu thầu và thực hiện kết quả đấu thầu được tuân thủ chặt chẽ theo quy định của pháp luật và sau khi chủ đầu tư đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng đầy đủ về mọi mặt.
+ Đối với các Nhà thầu - Hoạt động đấu thầu được tổ chức theo nguyên tắc công khai và bình đẳng, nhờ đó các nhà thầu sẽ có điều kiện để phát huy đến mức cao nhất cơ hội tìm kiếm công trình và khả năng của mình để trúng thầu, tạo công ăn việc làm cho người lao động phát triển sản xuất kinh doanh. - Việc tham gia đấu thầu, trúng thầu và thực hiện dự án đầu tư theo hợp đồng làm cho nhà thầu phải tập trung vốn của mình và lựa chọn trọng điểm để đầu tư để nâng cao cơ sở vật chất kĩ thuật, công nghệ nhân lực theo yêu cầu của công trình. Qua đó, giúp cho các nhà thầu nâng cao năng lực về mọi mặt của mình. 7 - Công việc thực tế sẽ giúp cho các nhà thầu hoàn thiện về tổ chức quản lý, tổ chức sản xuất, nâng cao trình độ và năng lực của cán bộ công nhân viên của mình.
+ Đối với các Nhà nước: - Là một công cụ quan trọng giúp các chính phủ quản lý chi tiêu, sử dụng các nguồn vốn của Nhà nước sao cho có hiệu quả và chống thất thoát, lãng phí; - Cùng với pháp luật và các quy định của nhà nước về thực hiện Luật đấu thầu, giúp nhà nước chống lại các hành vi gian lận, tham nhũng và lãng phí trong việc chi tiêu các nguồn tiền của Nhà nước; - Thúc đẩy chuyển giao công nghệ, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm giữa các quốc gia, các tổ chức phát triển với các quốc gia đang phát triển; - Hoạt động đấu thầu tạo cơ hội cho nhà thầu danh tiếng trên thế giới tham gia vào tất cả các hoạt động của các quốc gia, thông qua đó họ sẵn sàng chuyển giao công nghệ, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm; - Giúp các cơ quan quan lý có điều kiện xem xét, quản lý và đánh giá một cách minh bạch các khoản chi tiêu do quá trình đấu thầu phải tuân thủ các quy trình chặt chẽ với sự tham gia của nhiều bên; - Khắc phục những nhược điểm của những thủ tục hành chính nặng nề cản trở sự năng động, sáng tạo; 1.3 Trình tự của hoạt động đấu thầu 8 (C) Chủ đầu tư bên mời thầu tổ (A) Chủ đầu tư (bên chức đấu thầu: (B) Người có thẩm mời thầu) lập và 1. Đấu thầu rộng rãi: quyền hoặc cấp có trình duyệt: - Thông báo mời thầu trên các thẩm quyền - Kế hoạch đấu thầu dự phương tiện thông tin đại chúng. - Thẩm định và án - Bán hồ sơ mời thầu duyệt: - Hồ sơ mời thầu và - Nhà thầu chuẩn bị hồ sơ dự thầu + Kế hoạch đầu thầu. tiêu chuẩn đánh giá hồ - Nhà thầu nhận hồ sơ dự thầu và + Hồ sơ mời thầu, sơ dự thầu.
đóng thầu tiêu chuẩn đánh giá - Các nội dung khác hồ sơ dự thầu các gói - Mở thầu. thầu thuộc dự án 2. Đấu thầu hạn chế: nhóm A, B, C. - Bán hồ sơ mời thầu cho các nhà + Các nội dung khác.
thầu theo danh sách được duyệt - Nhà thầu chuẩn bị hồ sơ dự thầu - Nhà thầu nhận hồ sơ dự thầu và đóng thầu - Mở thầu. Chào hàng cạnh tranh: - Thông báo mời thầu trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc gửi trực tiếp hồ sơ mời thầu. - Nhà thầu chuẩn bị hồ sơ dự thầu. Nhận hồ sơ dự thầu và đóng thầu.
(E) Người có thẩm (D) Chủ đầu tư quyền hoặc cấp có bên mời thầu và thẩm quyền: Tư vấn hoặc Tổ - Thẩm định và phê chuyên gia giúp duyệt kết quả đấu việc đấu thầu: thầu. - Đánh giá hồ sơ dự thầu và trình duyệt kết quả đấu thầu.1 Trình tự các bước thực hiện công tác đấu thầu theo quy định của Quy chế Đấu thầu 1.4 Hình thức lựa chọn nhà thầu - Đấu thầu rộng rãi Là hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong đó không hạn chế số lượng nhà thầu, nhà đầu tư tham dự. Hình thức này thể hiện tính cạnh tranh cao, tạo cơ hội cho nhiều nhà thầu tham gia, thể hiện năng lực, có nhiều cơ hội cho việc lựa chọn 9 nhà thầu đáp ứng đủ yêu cầu. Tuy nhiên, hình thức này chi phí thẩm định sẽ lớn, thời gian kéo dài.
- Đấu thầu hạn chế: Được áp dụng trong trường hợp gói thầu có yêu cầu cao về kỹ thuật hoặc kỹ thuật có tính đặc thù mà chỉ có một số nhà thầu đáp ứng yêu cầu của gói thầu. Việc thực hiện hình thức này sẽ tiết giảm nhiều chi phí và thời gian hơn so với đấu thầu rộng rãi. Tuy nhiên hình thức đấu thầu hạn chế cần phải đảm bảo đủ lượng nhà thầu tham dự, nếu đến thời điểm đóng thầu không đủ số lượng thì cần phải có biện pháp phân tích lựa chọn tình huống mở thầu ngay hay gia hạn thời điểm đóng thầu. xử lý tình huống theo quy định của pháp luật.
Những người được giao vào việc xử lý tình huống này (BMT và Chủ đầu tư) ngoài am hiểu các quy định pháp luật về đấu thầu thì việc không thể thiếu đòi hỏi phải có phẩm chất để đáp ứng các mục tiêu của công tác này là công bằng, minh bạch cạnh tranh và hiệu quả thực tế. Hình thức này có nhiều rủi ro hơn đấu thầu hạn chế nên chỉ được áp dụng đối với gói thầu có yêu cầu cao hoặc đặc thù riêng.
