Luận văn tăng cường quản lý thuế nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn - Nguyễn Xuân Hòa

Quản lý thuế nhập khẩu Lạng Sơn đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo nguồn thu ngân sách và ổn định kinh tế. 100 trang · Trường Đại học Thủy lợi · 2017.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Hòa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Bá Uân
• Trường học: Trường Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Giải Pháp Tăng Cường Quản Lý Thuế Nhập Khẩu Tại Cục Hải Quan Tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THUẾ NHẬP KHẨU
• 1.1. Cơ sở lý luận về quản lý thuế nhập khẩu
• 1.1.1. Thuế nhập khẩu
• 1.1.2. Nội dung quản lý thuế nhập khẩu
• 1.1.3. Các nguyên tắc quản lý thuế nhập khẩu
• 1.1.4. Các chỉ tiêu đánh giá hoạt động quản lý thuế nhập khẩu
• 1.1.5. Những nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý thuế nhập khẩu
• 1.2. Căn cứ pháp lý của công tác quản lý thuế nhập khẩu
• 1.3. Những kinh nghiệm trong công tác quản lý thuế nhập khẩu
• 1.3.1. Kinh nghiệm trong nước
• 1.3.2. Những bài học kinh nghiệm rút ra
• 1.4. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.4.1. Các công trình nghiên cứu
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THUẾ NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN TỈNH LẠNG SƠN
• 2.1. Giới thiệu khái quát về Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn
• 2.1.1. Quá trình hình thành
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý và chức năng nhiệm vụ
• 2.1.3. Những kết quả đạt được trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao
• 2.2. Thực trạng quản lý thuế nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn
• 2.2.1. Quản lý người nộp thuế
• 2.2.2. Tình hình quản lý thu thuế nhập khẩu
• 2.3. Đánh giá chung về hoạt động quản lý thuế nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ THUẾ NHẬP KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN TỈNH LẠNG SƠN
• 3.1. Bối cảnh mới và ảnh hưởng của nó đối với hoạt động quản lý thuế nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn
• 3.1.1. Những thách thức
• 3.2. Định hướng hoàn thiện quản lý thuế nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn
• 3.3. Đề xuất giải pháp
• 3.3.1. Giải pháp quản lý và hỗ trợ người nộp thuế
• 3.3.2. Nhóm giải pháp tăng cường chống gian lận thuế nhập khẩu
• 3.3.3. Theo dõi và quản lý chặt các khoản nợ thuế nhập khẩu
• 3.3.4. Tăng cường công tác kiểm tra sau thông quan
• 3.3.5. Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức hải quan đáp ứng yêu cầu quản lý thuế nhập khẩu trong tình hình mới
• 3.3.6. Xây dựng cơ sở vật chất hiện đại trong mọi hoạt động quản lý thuế
• 3.3.7. Tăng cường công tác thanh, kiểm tra nội bộ
• 3.4. Đối với Chính phủ
• 3.5. Đối với Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan
• 3.6. Đối với Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn
• 3.7. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Thuế Nhập Khẩu Tại Cục Hải Quan

Quản lý thuế nhập khẩu Lạng Sơn đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo nguồn thu ngân sách và ổn định kinh tế. Thuế nhập khẩu, hay còn gọi là thuế quan, là công cụ quan trọng để điều tiết hoạt động ngoại thương, bảo hộ sản xuất trong nước và huy động ngân sách. Nó được áp dụng lên hàng hóa khi nhập khẩu qua cửa khẩu. Theo từ điển Kinh tế học, thuế nhập khẩu được sử dụng để tăng nguồn thu cho Chính phủ và bảo vệ các ngành sản xuất trong nước khỏi sự cạnh tranh của nước ngoài. Chính sách thuế nhập khẩu cần được xây dựng và điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội, đồng thời đảm bảo tuân thủ các cam kết quốc tế. Cần tăng cường kiểm soát thuế nhập khẩu Lạng Sơn để ngăn chặn gian lận, trốn thuế, đảm bảo nguồn thu cho ngân sách. Vai trò của Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn là vô cùng quan trọng trong việc thực thi chính sách và kiểm soát hoạt động thu thuế nhập khẩu.

1.1. Khái niệm Đặc điểm Thuế Nhập khẩu Cần Nắm Vững

Thuế nhập khẩu là khoản thu mà Nhà nước áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu, là nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật. Nó có tính quyền lực nhà nước, là khoản đóng góp bắt buộc và chứa đựng các yếu tố kinh tế xã hội. Đặc điểm riêng là chỉ thu vào hàng hóa nhập khẩu, gắn với hoạt động kinh tế đối ngoại và do cơ quan hải quan quản lý thu. Hiểu rõ khái niệm và đặc điểm giúp quản lý thuế nhập khẩu hiệu quả hơn. Cần nắm vững luật thuế xuất nhập khẩu để áp dụng chính xác.

1.2. Vai Trò Quan Trọng Của Thuế Nhập Khẩu Hiện Nay

Thuế nhập khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước và điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Nó góp phần bảo hộ và khuyến khích sản xuất trong nước phát triển thông qua việc điều chỉnh giá cả hàng hóa nhập khẩu. Việc áp thuế cao hay thấp tùy thuộc vào chính sách của Nhà nước, nhằm khuyến khích hoặc hạn chế nhập khẩu một số mặt hàng nhất định. Trong bối cảnh hội nhập, vai trò bảo hộ của thuế nhập khẩu đang dần bị hạn chế. Do đó, cần có những giải pháp để tăng cường quản lý thuế một cách hiệu quả.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Thuế Nhập Khẩu Tại Lạng Sơn

Mặc dù Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn đã đạt được nhiều thành tựu trong công tác quản lý thuế, vẫn còn tồn tại nhiều thách thức. Tình trạng gian lận thương mại, khai sai mã HS hàng hóa nhập khẩu, trốn thuế và nợ đọng thuế vẫn diễn ra phức tạp, gây thất thu cho ngân sách nhà nước. Cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Sự thay đổi liên tục của chính sách thuế xuất nhập khẩu cũng gây khó khăn cho công tác quản lý. Các yếu tố khách quan như biến động kinh tế thế giới và khu vực, tình hình buôn lậu qua biên giới cũng ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế nhập khẩu tại Lạng Sơn.

2.1. Gian Lận Thương Mại Vấn Nạn Thất Thu Thuế Nhập Khẩu

Gian lận thương mại là một trong những nguyên nhân chính gây thất thu thuế nhập khẩu. Các hình thức gian lận phổ biến bao gồm khai sai trị giá, khai sai chủng loại hàng hóa, sử dụng giấy tờ giả mạo để trốn thuế. Tình trạng này diễn ra phức tạp, đặc biệt tại các khu vực biên giới. Cần có các biện pháp chống thất thu thuế nhập khẩu Lạng Sơn hiệu quả để ngăn chặn tình trạng gian lận thương mại.

2.2. Cơ Sở Hạ Tầng Nguồn Lực Hạn Chế Rào Cản Quản Lý Thuế

Cơ sở hạ tầng và nguồn lực hạn chế là một trong những rào cản đối với công tác quản lý thuế nhập khẩu. Trang thiết bị kiểm tra, giám sát còn thiếu thốn, lạc hậu. Đội ngũ cán bộ hải quan còn thiếu về số lượng và yếu về chất lượng. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Cần có sự đầu tư để nâng cao năng lực của hải quan Lạng Sơn.

III. Giải Pháp Hữu Hiệu Tăng Cường Quản Lý Thuế Nhập Khẩu

Để tăng cường quản lý thuế nhập khẩu, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, tập trung vào nâng cao hiệu quả công tác quản lý rủi ro, tăng cường kiểm tra sau thông quan, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và cải cách thủ tục hành chính. Cần xây dựng đội ngũ cán bộ hải quan chuyên nghiệp, liêm chính và có trình độ chuyên môn cao. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong công tác phòng chống gian lận thương mại và chống thất thu thuế.

3.1. Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Rủi Ro Bí Quyết Thành Công

Quản lý rủi ro là một trong những giải pháp quan trọng để tăng cường quản lý thuế nhập khẩu. Cần xây dựng hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả, dựa trên việc thu thập và phân tích thông tin, đánh giá mức độ rủi ro của từng lô hàng, doanh nghiệp. Từ đó, áp dụng các biện pháp kiểm tra, giám sát phù hợp. Quản lý rủi ro giúp tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có nguy cơ cao, nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát thuế nhập khẩu Lạng Sơn.

3.2. Kiểm Tra Sau Thông Quan Phát Hiện Xử Lý Sai Phạm

Kiểm tra sau thông quan là một biện pháp quan trọng để phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về thuế nhập khẩu. Cần tăng cường công tác kiểm tra sau thông quan, tập trung vào các doanh nghiệp có dấu hiệu gian lận, trốn thuế. Kết quả kiểm tra sau thông quan cần được công khai, minh bạch, tạo tính răn đe. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan hải quan và các cơ quan chức năng khác trong công tác kiểm tra sau thông quan.

3.3. Ứng Dụng CNTT Cải Cách Thủ Tục Hải Quan Tại Lạng Sơn

Ứng dụng công nghệ thông tin là một xu thế tất yếu trong công tác quản lý thuế nhập khẩu. Cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong các khâu nghiệp vụ, từ khai báo hải quan, nộp thuế đến kiểm tra, giám sát. Ứng dụng công nghệ thông tin giúp giảm thời gian thông quan, giảm chi phí cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan hải quan. Cần tiếp tục cải cách thủ tục hải quan Lạng Sơn để tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại.

IV. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Hải Quan Yếu Tố Quyết Định

Năng lực của đội ngũ cán bộ hải quan đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao hiệu quả quản lý thuế nhập khẩu. Cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ hải quan về chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng quản lý rủi ro, sử dụng công nghệ thông tin và ngoại ngữ. Đồng thời, cần xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, tận tụy và có tinh thần trách nhiệm cao. Có chính sách đãi ngộ phù hợp để thu hút và giữ chân người tài.

4.1. Đào Tạo Chuyên Môn Nghiệp Vụ Cho Cán Bộ Hải Quan

Việc đào tạo chuyên môn nghiệp vụ là vô cùng cần thiết để nâng cao năng lực của cán bộ hải quan. Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng về các quy định mới của pháp luật, kỹ năng kiểm tra, giám sát, nghiệp vụ thông quan hàng hóa Lạng Sơn và xử lý vi phạm. Nội dung đào tạo cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng yêu cầu thực tế.

4.2. Xây Dựng Đội Ngũ Cán Bộ Liêm Chính Tận Tụy

Liêm chính là phẩm chất quan trọng hàng đầu của cán bộ hải quan. Cần xây dựng môi trường làm việc minh bạch, công khai, tạo điều kiện để cán bộ hải quan phát huy năng lực và phẩm chất tốt đẹp. Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để phòng ngừa và xử lý các hành vi tham nhũng, tiêu cực.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kết Quả Quản Lý Thuế Nhập Khẩu

Việc áp dụng các giải pháp tăng cường quản lý thuế nhập khẩu cần được thực hiện một cách đồng bộ và có hệ thống. Cần xây dựng kế hoạch cụ thể, phân công trách nhiệm rõ ràng và thường xuyên kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện. Kết quả quản lý thuế nhập khẩu cần được công khai, minh bạch, tạo điều kiện để doanh nghiệp và người dân giám sát.

5.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Giải Pháp Đã Triển Khai

Cần thường xuyên đánh giá hiệu quả của các giải pháp đã triển khai để có những điều chỉnh phù hợp. Việc đánh giá cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, như số thu thuế nhập khẩu tăng lên, số vụ gian lận thương mại giảm xuống, thời gian thông quan được rút ngắn, sự hài lòng của doanh nghiệp tăng lên. Kết quả đánh giá cần được sử dụng để cải thiện công tác quản lý thuế nhập khẩu tại Lạng Sơn.

5.2. Chia Sẻ Kinh Nghiệm Quản Lý Thuế Nhập Khẩu Hiệu Quả

Cần tăng cường trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm quản lý thuế nhập khẩu giữa các đơn vị hải quan, các cơ quan chức năng và các doanh nghiệp. Việc chia sẻ kinh nghiệm giúp các đơn vị học hỏi lẫn nhau, tìm ra những giải pháp tốt nhất để nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế nhập khẩu.

VI. Định Hướng Tương Lai Quản Lý Thuế Nhập Khẩu Lạng Sơn

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, công tác quản lý thuế nhập khẩu cần tiếp tục được đổi mới và hoàn thiện. Cần xây dựng hệ thống quản lý thuế nhập khẩu hiện đại, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Đồng thời, cần chủ động hội nhập quốc tế, tham gia các diễn đàn, tổ chức quốc tế về thuế nhập khẩu để học hỏi kinh nghiệm và nâng cao vị thế của Việt Nam.

6.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật Về Thuế Nhập Khẩu

Hệ thống pháp luật về thuế nhập khẩu cần được hoàn thiện để đảm bảo tính minh bạch, công bằng và phù hợp với thông lệ quốc tế. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định còn bất cập, chồng chéo, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho hoạt động thương mại.

6.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Về Quản Lý Thuế Nhập Khẩu

Hợp tác quốc tế là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý thuế nhập khẩu. Cần tăng cường hợp tác với các nước trong khu vực và trên thế giới về trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm, đấu tranh phòng chống gian lận thương mại và trốn thuế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thuế nhập khẩu là cấu phần trọng yếu cấu thành nguồn thu ngân sách Nhà nước, đóng góp bình quân từ 25% đến 30% trong tổng thu từ thuế tại Việt Nam ở các giai đoạn tiền hội nhập sâu rộng. Tại địa bàn tỉnh Lạng Sơn – trung tâm mậu dịch biên giới đảm nhận khoảng 60% tổng lượng hàng hóa xuất nhập khẩu đường bộ qua các tỉnh biên giới phía Bắc, nguồn thu thuế nhập khẩu giữ vai trò then chốt đối với sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Trong giai đoạn 2011 - 2016, hoạt động thương mại qua các cửa khẩu Lạng Sơn tăng trưởng mạnh mẽ với mức tăng kim ngạch bình quân 44,4% mỗi năm, đạt quy mô 3,95 tỷ USD vào năm 2016 và đóng góp cho ngân sách Nhà nước đạt 4.433,09 tỷ đồng, hoàn thành 100,7% chỉ tiêu giao.

Tuy nhiên, công tác quản lý thuế nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Tình trạng trốn thuế, nợ đọng kéo dài và các hành vi gian lận thương mại qua giá, mã số hàng hóa, xuất xứ diễn biến hết sức phức tạp. Trong giai đoạn 2011 - 2016, cơ quan Hải quan Lạng Sơn đã phát hiện và xử lý tới 3.409 vụ việc buôn lậu và gian lận thương mại với tổng giá trị tang vật ước tính 136,51 tỷ đồng. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn tập trung vào việc hệ thống hóa lý luận quản lý thuế, đánh giá thực trạng thu và chống thất thu giai đoạn 2011 - 2016, đồng thời xác lập hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý thuế nhập khẩu đến năm 2020. Nghiên cứu mang lại ý nghĩa thiết thực trong việc tối ưu hóa năng lực quản trị rủi ro cho hơn 2.500 doanh nghiệp thường xuyên mở tờ khai, gia tăng tính minh bạch tài khóa và bảo hộ hợp lý nền sản xuất nội địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ hai khung lý thuyết nền tảng trong khoa học quản lý kinh tế và tài chính công:

Thứ nhất, Lý thuyết Quản lý công hiện đại và Quản lý rủi ro hải quan theo Công ước Kyoto sửa đổi của Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO). Khung lý thuyết này khẳng định cơ quan hải quan phải chuyển từ phương thức tiền kiểm thủ công sang cơ chế quản lý rủi ro hiện đại, kết hợp giữa tạo thuận lợi thương mại và kiểm soát tuân thủ pháp luật thuế.

Thứ hai, Lý thuyết Thuế quan và Bảo hộ thương mại trong khuôn khổ các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) và cam kết GATT/WTO. Lý thuyết xác định thuế nhập khẩu là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô và là hàng rào bảo hộ sản xuất trong nước minh bạch nhất, nhưng sẽ giảm dần tỷ trọng theo các lộ trình cắt giảm thuế quan quốc tế.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

• Quản lý người nộp thuế: Hoạt động thu thập, phân tích thông tin để phân loại mức độ tuân thủ pháp luật và áp dụng biện pháp giám sát tương ứng.
• Trị giá hải quan giao dịch: Giá thực tế đã thanh toán hoặc sẽ phải thanh toán cho hàng hóa nhập khẩu sau khi đã được điều chỉnh theo quy định của Hiệp định Trị giá GATT.
• Phân luồng tờ khai hải quan: Cơ chế quản lý rủi ro tự động phân chia hồ sơ vào ba luồng Xanh (miễn kiểm tra), Vàng (kiểm tra hồ sơ chứng từ) và Đỏ (kiểm tra chứng từ kết hợp kiểm tra thực tế hàng hóa).
• Kiểm tra sau thông quan: Hoạt động kiểm tra hồ sơ, sổ sách kế toán và thực tế hàng hóa tại trụ sở cơ quan hải quan hoặc trụ sở doanh nghiệp trong thời hạn 05 năm kể từ ngày đăng ký tờ khai.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS, hệ thống dữ liệu giá GTT02 và các báo cáo tổng kết tài chính thường niên giai đoạn 2011 - 2016 của Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn.

Cỡ mẫu phân tích bao gồm toàn bộ 156.969 tờ khai hải quan được phân luồng trong năm 2016, dữ liệu quản lý của khoảng 2.500 doanh nghiệp làm thủ tục thường xuyên, cùng hồ sơ chi tiết của 3.409 vụ vi phạm buôn lậu, gian lận thương mại và các đợt tham vấn giá giai đoạn 2011 - 2016. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu toàn bộ kết hợp chọn mẫu phân tầng theo tiêu chí rủi ro nghiệp vụ hải quan.

Phương pháp phân tích chủ đạo là thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian (time-series analysis) và phân tích định lượng các chỉ số hiệu quả quản lý như tỷ lệ hoàn thành dự toán, tỷ lệ thu hồi nợ thuế và tỷ lệ truy thu qua tham vấn giá. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm phản ánh chính xác sự biến động của nguồn thu dưới tác động của các cam kết hội nhập kinh tế, đồng thời bóc tách cụ thể các kẽ hở gây thất thu ngân sách tại từng khâu nghiệp vụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu phân luồng tờ khai hải quan tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn còn tạo áp lực rất lớn lên khâu kiểm tra thủ công. Trong tổng số 156.969 tờ khai được đăng ký năm 2016, số lượng tờ khai luồng xanh chỉ chiếm 7,72% (tương đương 12.115 tờ khai), trong khi luồng vàng chiếm tới 60,28% (94.618 tờ khai) và luồng đỏ chiếm 32,00% (50.236 tờ khai). Tỷ lệ luồng đỏ và luồng vàng ở mức cao (chiếm tổng cộng 92,28%) phản ánh mức độ rủi ro lớn của hàng hóa nhập khẩu qua biên giới đất liền, nhưng cũng gây quá tải cho bộ máy nghiệp vụ.

Thứ hai, công tác tham vấn giá tính thuế đạt kết quả đột phá trong việc phát hiện gian lận nhưng có xu hướng biến động mạnh. Giai đoạn 2011 - 2014, số thuế truy thu qua tham vấn giá luôn duy trì ở mức cao: năm 2011 truy thu 8,7 tỷ đồng từ 347 tờ khai; năm 2013 đạt đỉnh với 9,7 tỷ đồng từ 464 tờ khai; năm 2014 đạt 7,48 tỷ đồng từ 387 tờ khai. Tuy nhiên, đến năm 2015 và 2016, số lượng tờ khai phải đưa vào diện tham vấn tăng vọt lên lần lượt là 1.183 và 839 tờ khai, nhưng số thuế truy thu lại giảm mạnh xuống còn 0,31 tỷ đồng (năm 2015) và 0,41 tỷ đồng (năm 2016). Riêng năm 2016, sau quá trình tham vấn, cơ quan hải quan đã chấp nhận trị giá khai báo cho 792 hồ sơ, chỉ bác bỏ 14 bộ, có 48 doanh nghiệp không đến tham vấn và phải chuyển kiểm tra sau thông quan 62 trường hợp.

Thứ ba, các thủ đoạn gian lận qua mã số hàng hóa (mã HS) và xuất xứ hàng hóa (C/O) để hưởng ưu đãi thuế suất đặc biệt (như ACFTA) diễn biến phức tạp. Nhiều doanh nghiệp lợi dụng sự tinh vi của các mặt hàng công nghiệp để khai sai mã phân loại từ nhóm có thuế suất cao sang nhóm có thuế suất thấp. Một trường hợp điển hình diễn ra năm 2015 tại Chi cục trực thuộc, Công ty TNHH Nhật Minh khai sai mã thuế suất cho lô hàng thanh nhôm hợp kim xẻ rãnh dùng làm cửa sổ, cơ quan hải quan đã phát hiện và tiến hành truy thu 100,7 triệu đồng tiền thuế nhập khẩu.

Thứ tư, hạn chế về nguồn lực quản lý và hạ tầng công nghệ. Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn quản lý địa bàn rộng lớn với 16 đơn vị trực thuộc (trong đó có 5 Chi cục Hải quan cửa khẩu, 1 Chi cục Kiểm tra sau thông quan, 1 Đội Kiểm soát hải quan), nhưng toàn Cục chỉ có 462 cán bộ, công chức và lao động. Trình độ trên đại học chỉ chiếm 5,8% (27 cán bộ), đại học và cao đẳng chiếm 78,5% (363 người), trung cấp trở xuống chiếm 15,5% (72 người). Toàn đơn vị được trang bị 400 máy vi tính (364 máy bàn và 36 máy xách tay), chưa đáp ứng kịp tốc độ điện tử hóa sâu rộng khi kim ngạch XNK đạt gần 4 tỷ USD.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng gian lận giá và nợ thuế bắt nguồn từ việc doanh nghiệp lợi dụng cơ chế thông thoáng tự khai, tự tính và tự nộp thuế. Một số doanh nghiệp áp dụng thủ đoạn tham chiếu danh mục dữ liệu giá GTT02 để khai báo thấp dần, hoặc cố tình nhập các lô hàng thử với giá thấp rồi sau đó nhập ồ ạt và nhanh chóng làm thủ tục giải thể, bỏ trốn khỏi địa chỉ kinh doanh trước khi cơ quan hải quan tiến hành kiểm tra sau thông quan.

Khi thảo luận về biến động nguồn thu, các dữ liệu có thể được mô hình hóa qua biểu đồ cột thể hiện đường xu hướng số thu thuế nhập khẩu từ năm 2011 đến 2016, làm rõ bước sụt giảm 31,6% vào năm 2016 (đạt 4.433,09 tỷ đồng so với mức trên 6.000 tỷ đồng năm 2015) do tác động trực tiếp từ các biểu thuế cắt giảm sâu theo lộ trình FTA. Bên cạnh đó, bảng phân tích ma trận nợ thuế theo từng Chi cục cửa khẩu giúp chỉ rõ các khoản nợ quá hạn 90 ngày khó đòi xuất phát từ những doanh nghiệp phi mậu dịch hoặc vãng lai. So sánh với các đơn vị tiên tiến như Cục Hải quan Đồng Nai hay Cục Hải quan Bắc Ninh, Hải quan Lạng Sơn còn thiếu một cổng thông tin tương tác điện tử chuyên sâu để hỗ trợ giải đáp chính sách và cảnh báo sớm rủi ro nợ thuế liên ngành.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế nhập khẩu tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn, hệ thống giải pháp cụ thể được kiến nghị thực hiện đến năm 2020 như sau:

• Hoàn thiện hệ thống quản lý rủi ro và tái cấu trúc quy trình phân luồng tờ khai: Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn cần chủ động phối hợp với Tổng cục Hải quan hiệu chỉnh các tiêu chí rủi ro biên giới, phấn đấu nâng tỷ lệ tờ khai luồng xanh từ 7,72% lên mức trên 20% vào năm 2020, đồng thời giảm tỷ lệ luồng đỏ xuống dưới 20% nhằm giải phóng nguồn lực cho khâu kiểm soát trọng điểm.
• Nâng cao hiệu quả quản trị giá tính thuế và đẩy mạnh kiểm tra sau thông quan: Phòng Thuế Xuất nhập khẩu và Chi cục Kiểm tra sau thông quan cần chủ động cập nhật cơ sở dữ liệu giá GTT02 theo sát giá thị trường thế giới, thực hiện 100% việc tham vấn điện tử đối với các lô hàng có dấu hiệu nghi vấn, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ nợ đọng thuế phát sinh mới xuống dưới 1,5% tổng số thu ngân sách hàng năm từ nay đến năm 2020.
• Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và chuẩn hóa nghiệp vụ kiểm hóa: Phòng Tổ chức cán bộ cần xây dựng lộ trình đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật phân loại mã HS, kiểm tra xuất xứ C/O cho 462 cán bộ toàn Cục; phấn đấu đến năm 2020 nâng tỷ lệ công chức có trình độ trên đại học từ 5,8% lên tối thiểu 12%, đồng thời luân chuyển cán bộ kiểm hóa định kỳ để phòng ngừa tiêu cực.
• Thiết lập cơ chế phối hợp điện tử liên ngành kiểm soát nợ thuế 24/7: Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn phối hợp chặt chẽ với Cục Thuế tỉnh, Kho bạc Nhà nước, Công an tỉnh và hệ thống ngân hàng thương mại để tự động hóa việc phong tỏa tài khoản, dừng làm thủ tục hải quan đối với các doanh nghiệp nợ thuế quá hạn 90 ngày, hoàn thành quy chế phối hợp số liệu trước quý 4 năm 2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo và cán bộ công chức thuộc hệ thống ngành Hải quan: Cung cấp tài liệu cẩm nang thực tiễn về phương pháp kiểm tra trị giá tính thuế, nhận diện các thủ đoạn khai sai mã số hàng hóa và xử lý hồ sơ phân luồng rủi ro tại các chi cục hải quan cửa khẩu biên giới đất liền.
• Cơ quan hoạch định chính sách kinh tế và tài chính công: Là căn cứ thực chứng chất lượng giúp Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan và Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn hoàn thiện chính sách điều hành thương mại biên mậu và xây dựng dự toán thu ngân sách sát với bối cảnh hội nhập quốc tế.
• Doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đơn vị logistics và đại lý khai thuê hải quan: Giúp các tổ chức nắm vững quy định tính thuế, quyền lợi được ân hạn thuế theo Thông tư 194/2010/TT-BTC, qua đó nâng cao tính tuân thủ pháp luật, phòng ngừa rủi ro bị xử phạt hành chính hoặc bị truy thu thuế sau thông quan.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế đối ngoại, Thuế - Hải quan: Nguồn tài liệu học thuật giá trị phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu thực tế về công tác quản lý tài chính công và điều hành mậu dịch biên giới tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp xác định trị giá tính thuế nhập khẩu chủ đạo nào đang được áp dụng tại Hải quan Lạng Sơn? Phương pháp trị giá giao dịch theo nguyên tắc Hiệp định Trị giá GATT là phương pháp chủ đạo, xác định dựa trên hóa đơn thương mại và các chi phí hợp lý thực tế phát sinh. Năm 2016, cơ quan Hải quan đã áp dụng phương pháp này để xử lý và chấp nhận 792 trên tổng số 839 bộ hồ sơ tham vấn giá, giúp rút ngắn thời gian thông quan cho doanh nghiệp.

Các thủ đoạn gian lận thuế nhập khẩu phổ biến nhất tại cửa khẩu Lạng Sơn là gì? Các thủ đoạn chính gồm: khai báo trị giá thấp hơn thực tế thông qua việc lợi dụng dữ liệu GTT02; khai sai tên hàng và mã số HS từ mức thuế cao sang mức thuế thấp (như vụ truy thu 100,7 triệu đồng tại Công ty TNHH Nhật Minh); làm giả hoặc gian lận xuất xứ C/O để hưởng thuế suất ưu đãi đặc biệt; và tháo rời linh kiện để né thuế suất hàng nguyên chiếc.

Cơ cấu phân luồng tờ khai năm 2016 tại Hải quan Lạng Sơn phản ánh thực trạng gì? Cơ cấu phân luồng năm 2016 với 156.969 tờ khai (luồng xanh 7,72%, luồng vàng 60,28%, luồng đỏ 32,00%) cho thấy quy trình thông quan vẫn phụ thuộc nặng nề vào kiểm tra hồ sơ và kiểm tra thực tế hàng hóa thủ công, đòi hỏi cơ quan hải quan phải đẩy mạnh tự động hóa và quản lý rủi ro hiện đại.

Kết quả chống buôn lậu và xử lý vi phạm thuế giai đoạn 2011 - 2016 đạt được con số cụ thể nào? Trong giai đoạn 2011 - 2016, Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn đã phát hiện, bắt giữ và xử lý tổng cộng 3.409 vụ buôn lậu và gian lận thương mại với tổng trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 136,51 tỷ đồng, đóng góp trực tiếp vào công tác chống thất thu và giữ vững ổn định thị trường nội địa.

Biện pháp nào mang tính quyết định để xử lý các khoản nợ đọng thuế nhập khẩu chây ỳ? Biện pháp cốt lõi là cưỡng chế thi hành quyết định hành chính thuế thông qua việc liên thông dữ liệu tự động giữa cơ quan Hải quan, Thuế, Công an và Ngân hàng để phong tỏa tài khoản ngân hàng, đồng thời tạm dừng thông quan hàng hóa đối với các doanh nghiệp có khoản nợ quá hạn trên 90 ngày.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa khung lý luận về quản lý thuế nhập khẩu gắn liền với yêu cầu quản lý rủi ro và hội nhập kinh tế quốc tế.
• Phân tích toàn diện thực trạng thu thuế giai đoạn 2011 - 2016 tại Cục Hải quan Lạng Sơn, ghi nhận quy mô thu đạt 4.433,09 tỷ đồng năm 2016 và mức kim ngạch XNK 3,95 tỷ USD.
• Chỉ rõ 3 điểm nghẽn lớn trong quản lý: tỷ lệ phân luồng đỏ còn cao (32%), các thủ đoạn gian lận giá, mã HS tinh vi và tỷ lệ cán bộ có trình độ sau đại học còn khiêm tốn (5,8%).
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm hiện đại hóa quy trình hải quan, nâng tỷ lệ luồng xanh vượt mức 20% và kiểm soát chặt nợ đọng thuế giai đoạn 2017 - 2020.
• Lộ trình triển khai cần tập trung ngay vào việc nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và hoàn thiện cơ chế trao đổi dữ liệu liên ngành trong quý 1 năm 2018.

Để nâng cao hiệu quả thu nộp ngân sách và xây dựng môi trường thông quan minh bạch, Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn cùng cộng đồng doanh nghiệp cần tiếp tục đồng hành, đổi mới toàn diện quy trình quản trị tài khóa theo chuẩn mực quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THUẾ NHẬP KHẨU 1.1 Cơ sở lý luận về quản lý thuế nhập khẩu 1.1 Thuế nhập khẩu 1.1 Khái niệm và đặc điểm của thuế nhập khẩu Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu thường có tên gọi chung là thuế quan (Custom duty). Đây là loại thuế mà các nước dùng để đánh vào hàng hóa xuất nhập khẩu tại cửa khẩu nhằm huy động nguồn thu cho ngân sách Nhà nước, bảo hộ sản xuất và can thiệp vào quá trình hoạt động ngoại thương, buôn bán trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia. Theo từ điển Kinh tế học (Anh - Việt giải thích): “Thuế nhập khẩu (Impoprt duty) là khoản thuế mà Chính phủ đánh vào sản phẩm nhập khẩu. Thuế nhập khẩu được sử dụng để tăng nguồn thu cho Chính phủ và bảo vệ các ngành sản xuất trong nước khỏi sự cạnh tranh của nước ngoài” (Trang 439).

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam Tập 4, Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa Hà Nội (2005) thì: “Thuế nhập khẩu thu vào hàng đem từ nước ngoài vào trong nước để tiêu dùng. Khi cần bảo hộ sản xuất và tiêu dùng hàng nộ địa, người ta đánh thuế vào những hàng nhập thật cao nhằm ngăn chặn hàng hóa của nước ngoài thâm nhập vào. Ngược lại, muốn khuyến khích đưa hàng hóa từ nước ngoài vào thị trường trong nước, người ta không thu hoặc thu rất ít.” (Trang 443) Mặc dù còn nhiều các định nghĩa khác nhau, song nếu khái quát chung để tìm hạt nhân hợp lý của từng quan điểm, có thể rút ra một số đặc trưng chung của thuế sau đây - Nội dung kinh tế của thuế được đặc trưng bởi các mối quan hệ tiền tệ phát sinh giữa Nhà nước với các pháp nhân và các thể nhân trong xã hội. 3 - Những mối quan hệ dưới dạng tiền tệ này được nảy sinh một cách khách quan và có ý nghĩa xã hội đặc biệt - việc chuyển giao thu nhập có tính chất bắt buộc theo mệnh lệnh của Nhà nước.

- Xét theo khía cạnh luật pháp, thuế là một khoản nộp cho Nhà nước được pháp luật quy định theo mức thu và thời hạn nhất định”. Trên cơ sở nghiên cứu sự ra đời của thuế nhập khẩu cùng như các quan niệm về thuế nhập khẩu ở các góc độ nghiên cứu khác nhau, có thể khái quát thành khái niệm chung về thuế nhập khẩu như sau: Thuế nhập khẩu là một phần thu nhập được tạo ra từ các hoạt động nhập khẩu hàng hóa mà các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ phải đóng góp cho Nhà nước theo quy định của Pháp luật thuế nhập khẩu nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước. Đặc điểm của thuế nhập khẩu Từ khái niệm của thuế nhập khẩu cho thấy, thuế nhập khẩu cũng có những đặc điểm của thuế nói chung đó là: - Thuế mang tính quyền lực Nhà nước. Nhà nước là người duy nhất có quyền đặt ra thuế nhập khẩu qua đó để kiểm soát và điều tiết đối với hoạt động nhập khẩu hàng hóa và bảo hộ nền sản xuất trong nước, đồng thời để tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước.

- Thuế là khoản đóng góp bắt buộc cho Nhà nước mà không có sự bồi hoàn trực tiếp nào, việc nộp thuế được thể chế bằng pháp luật mà mọi pháp nhân và thể nhân phải tuân theo. - Thuế chứa đựng các yếu tố kinh tế xã hội. Điều này được thể hiện ở chỗ thuế nhập khẩu là một phần của cải của xã hội, mức huy động thuế nhập khẩu vào ngân sách Nhà nước phụ thuộc vào mức tăng trưởng kinh tế của đất nước, nhu cầu chi tiêu của Nhà nước và các mục tiêu kinh tế xã hội của đất nước đặt ra trong mỗi thời kỳ.