Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế của doanh nghiệp Việt Nam tại thành phố Hà Nội

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại Hà Nội, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực trạng và giải pháp.

• Tác giả: Phạm Thị Mỹ Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Thùy Dương
• Trường học: Đại học Kinh tế quốc dân
• Đề tài: Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Tuân Thủ Thuế Của Doanh Nghiệp Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Các hướng nghiên cứu về tuân thủ thuế
• 1.4. Các mô hình trong nghiên cứu tuân thủ thuế
• 1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế
• 1.6. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN, MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phân loại tuân thủ thuế
• 2.2. Các lý thuyết được sử dụng trong các nghiên cứu tuân thủ thuế
• 2.2.1. Lý thuyết về độ thỏa dụng kỳ vọng
• 2.2.2. Lý thuyết triển vọng
• 2.2.3. Thuyết kỳ vọng
• 2.2.4. Lý thuyết hành động hợp lý
• 2.2.5. Lý thuyết thể chế thiếu quy tắc (Institutional Anomie Theory (IAT))
• 2.2.6. Lý thuyết Người đại diện
• 2.3. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.4. Các giả thuyết nghiên cứu về ảnh hưởng của các nhân tố đến tuân thủ thuế của các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nghiên cứu định tính
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu định tính
• 3.3. Kết quả nghiên cứu định tính
• 3.4. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu điều chỉnh sau nghiên cứu định tính
• 3.5. Nghiên cứu định lượng
• 3.5.1. Thiết kế nghiên cứu định lượng
• 3.5.2. Đánh giá độ tin cậy của thang đo
• 3.5.3. Chọn mẫu nghiên cứu chính thức
• 3.6. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU VÀ PHÂN TÍCH DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả đối tượng phỏng vấn trong mẫu nghiên cứu
• 4.2. Thực trạng tuân thủ thuế của các doanh nghiệp Việt Nam trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 4.3. Khái quát về Cục thuế Hà Nội và các doanh nghiệp Việt Nam trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 4.4. Cơ sở pháp lý đánh giá hoạt động tuân thủ thuế của người nộp thuế
• 4.5. Thực trạng tuân thủ thuế của các doanh nghiệp Việt Nam trên địa bàn thành phố Hà Nội từ số liệu của cơ quan thuế
• 4.6. Thực trạng tuân thủ thuế của các doanh nghiệp Việt Nam trên địa bàn thành phố Hà Nội từ đánh giá của các doanh nghiệp nộp thuế
• 4.7. Kết quả kiểm định mô hình và các giả thuyết nghiên cứu
• 4.8. Đánh giá độ tin cậy các thang đo bằng Cronbach’s alpha
• 4.9. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 4.10. Mô hình hồi quy đa biến đánh giá tác động các nhân tố tới hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế
• 4.11. Phân tích nhân tố khẳng định (CFA) của các biến độc lập
• 4.12. Kiểm định mô hình và các giả thuyết nghiên cứu
• 4.13. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KIẾN NGHỊ VÀ TỔNG KẾT
• 5.1. Một số kiến nghị
• 5.2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật thuế
• 5.3. Hoàn thiện công tác quản lý thuế
• 5.4. Các đóng góp của luận án
• 5.5. Các hạn chế của luận án
• 5.6. Các hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.7. Kết luận chương 5
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tuân thủ thuế

Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại Hà Nội đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Nghiên cứu này chỉ ra rằng có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Các chính sách thuế hiện hành cần được xem xét và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn. Đặc biệt, việc cải thiện quản lý thuế và nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về nghĩa vụ thuế là rất cần thiết. Theo một nghiên cứu gần đây, tỷ lệ tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại Hà Nội cao hơn so với các thành phố khác, cho thấy sự nỗ lực của cơ quan thuế trong việc cải thiện mối quan hệ với người nộp thuế.

1.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế

Nghiên cứu đã xác định một số nhân tố ảnh hưởng chính đến tuân thủ thuế như: điều kiện kinh doanh, tác động của thuế, và hệ thống thuế. Các doanh nghiệp thường xuyên gặp khó khăn trong việc hiểu rõ các quy định thuế, dẫn đến việc không tuân thủ. Hơn nữa, nghiên cứu thuế cho thấy rằng khó khăn trong tuân thủ thuế có thể xuất phát từ sự phức tạp của các quy định pháp luật. Do đó, việc đơn giản hóa các thủ tục thuế và cung cấp thông tin rõ ràng cho doanh nghiệp là rất quan trọng.

II. Chính sách thuế và quản lý thuế

Chính sách thuế hiện tại tại Hà Nội đã có nhiều cải cách nhằm nâng cao tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực thi các chính sách này. Quản lý thuế cần phải được cải thiện để đảm bảo rằng các doanh nghiệp hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Theo một báo cáo, việc đào tạo về thuế cho doanh nghiệp là cần thiết để nâng cao nhận thức và khả năng tuân thủ. Các chế độ kế toán và pháp luật thuế cũng cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn kinh doanh hiện nay.

2.1. Đánh giá chính sách thuế

Đánh giá chính sách thuế hiện tại cho thấy rằng nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nắm rõ các quy định và yêu cầu của chính sách thuế. Điều này dẫn đến việc không tuân thủ hoặc tuân thủ không đầy đủ. Các yếu tố kinh tế như tình hình kinh doanh và khả năng tài chính của doanh nghiệp cũng ảnh hưởng đến khả năng tuân thủ. Cần có các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế, từ đó nâng cao tỷ lệ tuân thủ thuế.

III. Thực trạng tuân thủ thuế tại Hà Nội

Thực trạng tuân thủ thuế của các doanh nghiệp tại Hà Nội cho thấy rằng mặc dù có nhiều nỗ lực từ phía cơ quan thuế, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ doanh nghiệp tuân thủ thuế tự nguyện còn thấp. Các khó khăn trong tuân thủ thuế chủ yếu đến từ sự phức tạp của các quy định và thiếu thông tin hỗ trợ. Do đó, việc cải thiện hệ thống thuế và cung cấp thông tin đầy đủ cho doanh nghiệp là rất cần thiết.

3.1. Đánh giá thực trạng tuân thủ thuế

Đánh giá thực trạng cho thấy rằng nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế của mình. Các yếu tố tác động như điều kiện kinh doanh và chế độ kế toán cũng ảnh hưởng đến khả năng tuân thủ. Cần có các biện pháp cụ thể để hỗ trợ doanh nghiệp trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế, từ đó nâng cao tỷ lệ tuân thủ thuế.

IV. Kiến nghị và giải pháp

Để nâng cao tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại Hà Nội, cần có các kiến nghị cụ thể. Đầu tiên, cần cải thiện chính sách thuế để đơn giản hóa các thủ tục và quy định. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo về thuế cho doanh nghiệp để nâng cao nhận thức và khả năng tuân thủ. Cuối cùng, cần có các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế, từ đó nâng cao tỷ lệ tuân thủ thuế.

4.1. Các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc tổ chức các khóa đào tạo về pháp luật thuế cho doanh nghiệp, cải thiện hệ thống thuế để giảm bớt gánh nặng cho doanh nghiệp, và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan thuế và doanh nghiệp. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao tuân thủ thuế và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Các nhân tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế của doanh nghiệp Việt Nam: Nghiên cứu trường hợp thành phố Hà Nội" do nghiên cứu sinh Phạm Thị Mỹ Linh thực hiện tại Viện Ngân hàng - Tài chính, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Thùy Dương và TS. Hoàng Thị Minh Châu, hoàn thành năm 2019 với độ dài 170 trang.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước, đồng thời là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô, thúc đẩy đầu tư và phân phối lại thu nhập. Ngành thuế các quốc gia đang chuyển đổi phương thức quản lý từ quan hệ "đối đầu" sang "bạn đồng hành", từ cơ chế "thông báo thuế" sang cơ chế người nộp thuế tự tính, tự kê khai, tự nộp và tự chịu trách nhiệm. Cơ chế tự quản lý này chỉ phát huy hiệu quả khi người nộp thuế có ý thức tuân thủ cao và cơ quan thuế có năng lực giám sát tương ứng; nếu không, rủi ro thất thoát ngân sách sẽ gia tăng.

Tại Việt Nam, thành phố Hà Nội là trung tâm kinh tế lớn thứ hai cả nước nhưng chiếm tỷ trọng nộp thuế thu nhập doanh nghiệp gần 40% trong bảng xếp hạng 1.000 doanh nghiệp nộp thuế lớn nhất (Vietnam Report). Tốc độ phát triển doanh nghiệp tại Hà Nội rất nhanh, với 24.545 doanh nghiệp thành lập mới năm 2017 và ước tính 25.742 doanh nghiệp năm 2018, đưa tổng số doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn lên trên 255.000 đơn vị. Hầu hết các tập đoàn, doanh nghiệp lớn tại các tỉnh phía Bắc và Thành phố Hồ Chí Minh đều đặt chi nhánh, công ty con hoặc văn phòng đại diện tại Hà Nội và có sự tương đồng về hành vi tuân thủ thuế trong toàn hệ thống.

Tuy nhiên, các nghiên cứu về tuân thủ thuế tại Việt Nam trước đây chủ yếu sử dụng thống kê mô tả, giới hạn ở phạm vi hẹp cấp quận/huyện, hoặc chỉ khảo sát một khía cạnh riêng lẻ mà chưa xem xét toàn diện các nhóm nhân tố kinh tế, tâm lý, xã hội và đặc điểm doanh nghiệp; nhân tố danh tiếng doanh nghiệp cũng như việc phân định giữa tuân thủ tự nguyện và tuân thủ bắt buộc chưa được kiểm chứng đầy đủ bằng phương pháp mô hình hóa cấu trúc tuyến tính.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là nghiên cứu sự ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp Việt Nam trên địa bàn thành phố Hà Nội; từ đó đề xuất các kiến nghị hoàn thiện chính sách, pháp luật thuế và công tác quản lý thuế nhằm nâng cao mức độ tuân thủ của người nộp thuế.

Các mục tiêu cụ thể gồm:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận, các lý thuyết gốc về tuân thủ thuế và các nhân tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế.
2. Nghiên cứu ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến hành vi tuân thủ thuế của các doanh nghiệp Việt Nam trên địa bàn thành phố Hà Nội.
3. Thông qua kiểm định mô hình nghiên cứu trên mẫu nghiên cứu, kiểm định mối quan hệ giữa các nhân tố với nhân tố tuân thủ thuế trong nền kinh tế đang chuyển đổi ở Việt Nam để tìm ra sự khác biệt với các nghiên cứu tại các nền kinh tế đã phát triển.
4. Gợi ý một số đề xuất giúp hoàn thiện chính sách, pháp luật về thuế; đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động quản lý thuế tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp trong tuân thủ pháp luật thuế.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án tập trung giải quyết 4 câu hỏi:

• Tuân thủ thuế là gì? Các hướng tiếp cận nghiên cứu tuân thủ thuế? Các lý thuyết gốc và các nhân tố trong các nghiên cứu về tuân thủ thuế?
• Những nhân tố nào ảnh hưởng đến tuân thủ thuế tự nguyện, tuân thủ thuế bắt buộc, tuân thủ thuế và mức độ ảnh hưởng?
• Thực trạng tuân thủ thuế của các doanh nghiệp Việt Nam trên địa bàn thành phố Hà Nội?
• Những khuyến nghị nào cho các nhà hoạch định chính sách thuế và cơ quan thuế nhằm tăng cường hành vi tuân thủ thuế đặc biệt tập trung vào tăng cường tuân thủ tự nguyện của doanh nghiệp?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố khả năng bị kiểm tra thuế, xử phạt, chuẩn mực xã hội, danh tiếng doanh nghiệp, đạo đức thuế, hình thức sở hữu, tuân thủ tự nguyện, tuân thủ bắt buộc và hành vi tuân thủ thuế.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp Việt Nam hoạt động trên địa bàn thành phố Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Đánh giá số liệu thực trạng quản lý và tuân thủ thuế giai đoạn 2014 - 2017; điều tra khảo sát doanh nghiệp và thu thập dữ liệu thứ cấp đến năm 2018 - 2019.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trong nước

Luận án tổng kết các công trình nghiên cứu tuân thủ thuế tiêu biểu tại Việt Nam:

• Nguyễn Thị Lệ Thúy (2009) vận dụng lý thuyết của Braithwaite phân chia hành vi tuân thủ thành 4 cấp độ (từ chối, miễn cưỡng, chấp nhận, cam kết) trên địa bàn Hà Nội. Tác giả phát hiện doanh nghiệp quy mô siêu nhỏ (dưới 10 lao động, vốn dưới 1 tỷ đồng) có 67% miễn cưỡng tuân thủ và chỉ 4,7% cam kết; trong khi doanh nghiệp quy mô lớn (trên 200 lao động, vốn trên 10 tỷ đồng) có tỷ lệ cam kết đạt 25%. Doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI thể hiện tuân thủ tích cực hơn doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH và công ty cổ phần.
• Nguyễn Minh Hà và Nguyễn Hoàng Quân (2012) dựa trên mô hình của Mohd và Ahmad (2011), sử dụng hồi quy phi tuyến tính khảo sát 170 doanh nghiệp tư nhân tại Thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả cho thấy lợi nhuận trước thuế (EBT), tổng thuế phải nộp và ngành nghề thương mại có quan hệ ngược chiều với khả năng nộp thuế đúng hạn do áp lực chi phí lãi vay và xoay vòng vốn. Hạn chế của công trình là chỉ kiểm định tác động một chiều, chưa lượng hóa sai số đo lường và cấu trúc biến tiềm ẩn.
• Đặng Thị Bạch Vân (2014) tóm lược các nhân tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế nhưng chưa thực hiện kiểm định mô hình định lượng.
• Phan Thị Mỹ Dung và Lê Quốc Hiếu (2015) khảo sát doanh nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh với mô hình 7 nhóm nhân tố: cấu trúc hệ thống thuế, đặc điểm doanh nghiệp, chất lượng quản trị công, chất lượng dịch vụ thuế, ngành nghề kinh doanh, chuẩn mực xã hội và yếu tố kinh tế.
• Nguyễn Hoàng và Đào Thị Phương Liên (2013) khảo sát 200 doanh nghiệp nhưng dừng lại ở phân tích thống kê mô tả.
• Lèng Hoàng Minh (2017) phân tích thực trạng các nhân tố tác động đến tuân thủ thuế giai đoạn 2011 - 2016 bằng phương pháp đối chiếu mô tả.
• Bùi Ngọc Toản (2017) sử dụng EFA và hồi quy bội, xác định đặc điểm của cơ quan thuế tác động mạnh nhất đến tuân thủ thuế thu nhập doanh nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Các nghiên cứu quốc tế về tuân thủ thuế được chia thành hai trường phái chính:

• Tiếp cận kinh tế học: Bắt đầu từ khái niệm khoảng trống thuế ("tax gap") của Tanzi và Shome (1993), Andreoni và cộng sự (1998) với 3 hành vi gây thất thu: không nộp hồ sơ, khai thiếu số thuế và không đóng đủ thuế đã khai. Allingham và Sandmo (1972) cùng Srinivasan (1973) phát triển mô hình tối đa hóa thỏa dụng dựa trên mô hình tội phạm của Becker (1968), chỉ ra rằng tuân thủ thuế chịu sự chi phối của thu nhập, thuế suất, xác suất kiểm toán và mức xử phạt. Nhiều nghiên cứu thực nghiệm kiểm chứng mối quan hệ này (Pate và Hamilton, 1992; Jackson và Jaouen, 1989; Shanmugam, 2003; Dubin, 2004, 2007; Alm và cộng sự, 1992b; Baldry, 1986; Webley, 1991). Sour (2001) chỉ ra rằng kiểm toán và xử phạt chỉ có tác dụng đến một ngưỡng nhất định, sau đó chất lượng dịch vụ công của chính phủ sẽ quyết định hành vi nộp thuế.
• Tiếp cận tâm lý, xã hội và hành vi: Xuất phát từ quan điểm nhân tố con người giữ vai trò chủ đạo (Elffers và cộng sự, 1987; Murphy, 2004; Tan, 1998; Hite, 1997). Torgler (2002, 2003a, 2003b, 2005a, 2005b) cùng các cộng sự (Cummings và cộng sự, 2009; Alm và Torgler, 2006, 2011; Frey và Torgler, 2007) chỉ ra rằng đạo đức thuế, niềm tin vào chính phủ và chuẩn mực xã hội thúc đẩy tuân thủ thuế mạnh mẽ hơn các biện pháp cưỡng chế.
• Tiếp cận kết hợp và đặc điểm doanh nghiệp: Molero và Pujol (2012) bổ sung biến "danh tiếng" vào mô hình Allingham & Sandmo nhưng mới thử nghiệm trên mẫu sinh viên. Alm và cộng sự (1992b), Feld và Frey (2007) coi tuân thủ thuế là một bản hợp đồng tâm lý đa chiều. Các đặc điểm tổ chức như quy mô, cơ cấu sở hữu, loại hình doanh nghiệp cũng được chứng minh có tác động đến tuân thủ thuế (Abdul-Jabbar và Pope, 2008; Hanousek và Palda, 2003).

Hướng tiếp cận	Tác giả tiêu biểu	Giả định cốt lõi	Biến số chính
Kinh tế - Trừng phạt	Becker (1968), Allingham & Sandmo (1972), Srinivasan (1973)	Người nộp thuế tối đa hóa lợi ích tài chính cá nhân, hành vi duy lý	Thuế suất, xác suất kiểm tra, mức xử phạt, thu nhập
Kinh tế - Tâm lý	Strumpel (1988), Hessing và cộng sự (1988)	Quyết định thuế chịu tác động của sự cưỡng chế lẫn mức độ hợp tác	Sự nghiêm khắc của đánh giá, sự sẵn lòng hợp tác của cơ quan thuế
Xã hội - Hành vi	Vogel (1974), Torgler (2003b), Feld & Frey (2007)	Quyết định nộp thuế bắt nguồn từ chuẩn mực đạo đức, niềm tin và trao đổi xã hội	Chuẩn mực xã hội, đạo đức thuế, nhận thức công bằng, hợp đồng tâm lý
Mô hình tích hợp	Fischer và cộng sự (1992), Palil (2010), Molero & Pujol (2012)	Kết hợp yếu tố kinh tế, tâm lý, cấu trúc hệ thống thuế và nhân khẩu học	Cơ hội trốn thuế, thái độ, danh tiếng, kiến thức thuế, kiểm toán

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Luận án khắc phục các khoảng trống trong tài liệu học thuật: (1) Kết hợp đồng thời các yếu tố kinh tế răn đe và các yếu tố phi kinh tế hành vi trong cùng một mô hình; (2) Đưa nhân tố "danh tiếng doanh nghiệp" vào đánh giá thực nghiệm trên đối tượng doanh nghiệp thực tế thay vì mẫu sinh viên; (3) Phân tách tuân thủ thuế thành hai cơ chế trung gian: tuân thủ bắt buộc và tuân thủ tự nguyện trước khi tác động đến tuân thủ thuế tổng thể; (4) Vận dụng kỹ thuật mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) để xử lý sai số đo lường và ước lượng đồng thời các biến tiềm ẩn trong bối cảnh kinh tế chuyển đổi tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm sử dụng

Luận án dựa trên 8 lý thuyết nền tảng:

1. Lý thuyết độ thỏa dụng kỳ vọng (Neumann và Morgenstern, 1944; Becker, 1968; Allingham và Sandmo, 1972): Xem xét cá nhân cân nhắc giữa lợi ích kinh tế của việc trốn thuế và rủi ro bị xử phạt khi bị phát hiện.
2. Lý thuyết triển vọng (Kahneman, 2002; Chang, 1984; Ackert và Deaves, 2010): Phân tích tâm lý ngại thua lỗ, hành vi chấp nhận rủi ro trong miền tổn thất và né tránh rủi ro trong miền lợi nhuận.
3. Thuyết kỳ vọng (Lewin, 1944; Vroom, 1964): Giải thích hành vi nộp thuế dựa trên kỳ vọng về kết quả của hành động và giá trị phần thưởng nhận được.
4. Lý thuyết răn đe (Schwartz và Orleans, 1967; Jackson và Milliron, 1986a): Răn đe chung và răn đe cụ thể thông qua mức độ chắc chắn của việc kiểm tra và chế tài xử phạt.
5. Lý thuyết hành động hợp lý (TRA - Ajzen và Fishbein, 1975): Ý định hành vi chịu sự quyết định của thái độ đối với hành vi và chuẩn chủ quan.
6. Lý thuyết hành vi có kế hoạch (TPB - Ajzen, 1985, 1991): Bổ sung nhân tố nhận thức kiểm soát hành vi vào mô hình giải thích ý định và hành vi tuân thủ.
7. Lý thuyết thể chế thiếu quy tắc (IAT - Itashiki, 2011; Martin và cộng sự, 2009; Bame-Aldred và cộng sự, 2013): Khi các giá trị kinh tế vật chất lấn át giá trị đạo đức, xu hướng trốn thuế của doanh nghiệp gia tăng.
8. Lý thuyết người đại diện (Friedman, 1970; Jackson và Milliron, 1986a): Nhà quản lý doanh nghiệp đại diện cổ đông tìm cách tối đa hóa lợi nhuận sau thuế, tạo ra xung đột lợi ích với nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nước.

Về khái niệm, luận án phân biệt rõ:

• Trốn thuế (Tax evasion): Hành vi bất hợp pháp, cố ý làm giảm nghĩa vụ nộp thuế thông qua khai giảm thu nhập hoặc tăng chi phí khống (Surtees và Millord, 2004; Elffers và cộng sự, 1987).
• Tránh thuế (Tax avoidance): Hành vi sử dụng các phương thức hợp pháp để khai thác kẽ hở pháp luật nhằm giảm thiểu số thuế phải nộp (Paulauskas, 2006; Saruc, 2001; Slemrod, 2004).
• Phân loại tuân thủ thuế: Luận án tiếp thu cách phân loại của Brown và Mazur (2003) (gồm tuân thủ kê khai, tuân thủ thanh toán và tuân thủ báo cáo) để đánh giá thực trạng; đồng thời sử dụng khung phân loại của Kirchler và cộng sự (2008) (chia thành tuân thủ tự nguyện và tuân thủ bắt buộc) làm biến trung gian trong mô hình cấu trúc.

Tên biến	Định nghĩa học thuật theo luận án	Nguồn lý thuyết trích dẫn
Khả năng bị kiểm tra thuế	Nhận thức của người nộp thuế về xác suất cơ quan thuế phát hiện hành vi không tuân thủ	Jackson và Milliron (1986a)
Xử phạt	Sự trừng phạt áp đặt nhằm thực thi các nghĩa vụ pháp lý, chế tài đối với hành vi vi phạm	Schwartz và Orleans (1967)
Chuẩn mực xã hội	Quy tắc, chuẩn mực được nhóm công nhận, định hướng hành vi xã hội không cần cưỡng chế	Cialdini và Trost (1998)
Danh tiếng doanh nghiệp	Sự nhìn nhận, đánh giá tích cực của công chúng và đối tác về trách nhiệm của doanh nghiệp	Molero và Pujol (2012)
Đạo đức thuế	Chuẩn mực nội tại của cá nhân/doanh nghiệp về tính trung thực và trách nhiệm công dân	Torgler (2003b)
Tuân thủ bắt buộc	Hành vi tuân thủ do e ngại rủi ro kiểm tra, thanh tra và các biện pháp chế tài xử phạt	Kirchler và cộng sự (2008)
Tuân thủ tự nguyện	Hành vi sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ thuế dựa trên lòng tin vào hệ thống và trách nhiệm xã hội	Kirchler và cộng sự (2008)
Tuân thủ thuế	Mức độ chấp hành đầy đủ các nghĩa vụ kê khai, báo cáo và nộp thuế theo luật định	Brown và Mazur (2003)

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Nghiên cứu áp dụng quy trình hỗn hợp kết hợp tuần tự:

• Nghiên cứu tại bàn: Khảo cứu các công bố khoa học trong và ngoài nước trên Google Scholar, các cơ sở dữ liệu học thuật; tổng kết khoảng trống và xây dựng mô hình sơ bộ.
• Nghiên cứu định tính: Tiến hành phỏng vấn sâu các chuyên gia chính sách thuế, cán bộ quản lý thuộc Cục Thuế Hà Nội và đại diện doanh nghiệp nộp thuế. Bước này giúp hiệu chỉnh nội dung các biến quan sát, hoàn thiện mô hình và bổ sung thêm biến kiểm soát loại hình sở hữu doanh nghiệp.
• Nghiên cứu định lượng: Thiết kế bảng hỏi khảo sát với thang đo Likert, tiến hành thu thập mẫu dữ liệu lớn từ các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội. Các kỹ thuật xử lý dữ liệu gồm: thống kê mô tả; đánh giá độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha; phân tích nhân tố khám phá (EFA); phân tích hồi quy đa biến và kiểm định ANOVA; kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến bằng hệ số phóng đại phương sai (VIF); phân tích nhân tố khẳng định (CFA); và phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM). Để cải thiện độ phù hợp của mô hình với dữ liệu thực tế, tác giả thực hiện móc nối tương quan sai số đo lường giữa các biến quan sát (e3 với e5, e2 với e4).

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo tổng kết công tác thuế của Cục Thuế thành phố Hà Nội giai đoạn 2014 - 2017 (số liệu quản lý kê khai, nộp thuế, công tác tuyên truyền hỗ trợ người nộp thuế, thanh tra kiểm tra); niên giám thống kê của Cục Thống kê thành phố Hà Nội; dữ liệu bảng xếp hạng doanh nghiệp nộp thuế của Vietnam Report.
• Dữ liệu sơ cấp: Dữ liệu thu thập từ các biên bản phỏng vấn sâu chuyên gia và phiếu khảo sát người nộp thuế tại các doanh nghiệp Việt Nam trên địa bàn Hà Nội.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu về tuân thủ thuế tại Việt Nam và trên thế giới. Tác giả phân tích chi tiết các xu hướng tiếp cận lý thuyết (kinh tế học răn đe, tâm lý học hành vi, xã hội học và các mô hình tích hợp). Điểm luận các mô hình kinh điển gồm mô hình Becker (1968), Allingham và Sandmo (1972), Strumpel (1988), Vogel (1974), Fischer và cộng sự (1992), cùng mô hình hiểu biết về thuế của Palil (2010). Chương này làm rõ các nhân tố ảnh hưởng phổ biến như thuế suất, xác suất kiểm toán, mức xử phạt, chi phí tuân thủ, chuẩn mực đạo đức và đặc điểm tổ chức; từ đó xác định khoảng trống học thuật tại Việt Nam về việc thiếu vắng các kiểm định mô hình SEM đa biến có tích hợp nhân tố danh tiếng và cơ chế phân tách tuân thủ bắt buộc - tự nguyện.

Chương 2: Cơ sở lý luận, mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

Chương 2 làm rõ bản chất kinh tế và pháp lý của thuế, ranh giới giữa trốn thuế và tránh thuế, các tiêu chí phân loại tuân thủ thuế. Tác giả phân tích 8 lý thuyết nền tảng chi phối hành vi nộp thuế, từ đó đề xuất mô hình nghiên cứu gồm 5 biến độc lập (Khả năng bị kiểm tra thuế, Xử phạt, Chuẩn mực xã hội, Danh tiếng doanh nghiệp, Đạo đức thuế), 2 biến trung gian (Tuân thủ bắt buộc, Tuân thủ tự nguyện) và biến phụ thuộc (Tuân thủ thuế). Tác giả thiết lập hệ thống các giả thuyết nghiên cứu: khả năng kiểm tra và xử phạt tác động dương đến tuân thủ bắt buộc; chuẩn mực xã hội, danh tiếng doanh nghiệp và đạo đức thuế tác động dương đến tuân thủ tự nguyện; cả tuân thủ bắt buộc và tuân thủ tự nguyện đều tác động thuận chiều đến tuân thủ thuế tổng thể.

Chương 3: Thiết kế nghiên cứu

Chương 3 trình bày quy trình phương pháp luận từ nghiên cứu định tính đến định lượng. Nghiên cứu định tính thông qua phỏng vấn sâu chuyên gia giúp hoàn thiện nội dung câu hỏi, loại bỏ các chỉ báo không phù hợp bối cảnh Việt Nam và điều chỉnh thang đo các biến. Tác giả xây dựng bảng tóm tắt thang đo (Bảng 3.3) và thiết kế quy trình nghiên cứu định lượng gồm các bước: chọn mẫu khảo sát, thu thập phiếu điều tra, làm sạch dữ liệu, kiểm định Cronbach's Alpha, phân tích EFA, phân tích hồi quy, CFA và kiểm định mô hình cấu trúc SEM.

Chương 4: Bối cảnh nghiên cứu và phân tích dữ liệu nghiên cứu

Chương 4 phân tích bối cảnh quản lý thuế tại Hà Nội và kết quả phân tích số liệu thực nghiệm:

• Thực trạng qua số liệu cơ quan thuế giai đoạn 2014 - 2017: Số lượng doanh nghiệp đăng ký thuế tăng nhanh; số liệu công tác tuyên truyền và hỗ trợ doanh nghiệp được tổng hợp chi tiết (Bảng 4.3 và 4.4); tỷ lệ tuân thủ kê khai, thanh toán và báo cáo thuế được phản ánh qua Bảng 4.5, 4.6 và 4.7.
• Đánh giá của doanh nghiệp: Kết quả điều tra thể hiện qua các Biểu đồ 4.1 đến 4.7 về ý kiến người nộp thuế đối với chính sách thuế, thủ tục hành chính, hiệu quả thanh tra kiểm tra, tính nghiêm minh của xử phạt, sự am hiểu nghĩa vụ thuế và mức độ hài lòng đối với công chức thuế.
• Kiểm định thang đo và cấu trúc dữ liệu: Hệ số Cronbach's Alpha của tất cả các thang đo đều đạt yêu cầu tin cậy (Bảng 4.8 đến 4.14). Phân tích EFA cho từng biến riêng lẻ và EFA đồng thời (Bảng 4.15 đến 4.24) xác nhận giá trị hội tụ và giá trị phân biệt của các khái niệm nghiên cứu.
• Kiểm định mô hình hồi quy và ANOVA: Bảng 4.25 đến 4.44 báo cáo các phương trình hồi quy, phân tích phương sai ANOVA và kiểm định đa cộng tuyến (VIF) giữa các biến độc lập với tuân thủ bắt buộc, tuân thủ tự nguyện và tuân thủ thuế.
• Phân tích CFA và SEM: Bảng 4.45 đến 4.53 và Hình 4.1 đến 4.5 trình bày kết quả ước lượng CFA và SEM. Để mô hình đạt độ tương thích tối ưu với dữ liệu, tác giả thực hiện liên kết sai số e3 - e5 và e2 - e4 (Bảng 4.46 đến 4.49). Bảng trọng số hồi quy chuẩn hóa (Standardized Regression Weights - Bảng 4.54, 4.55, 4.56 và 4.64) cùng Hình 4.6 kiểm định mô hình có bổ sung biến hình thức sở hữu.

Chương 5: Kiến nghị và tổng kết

Chương 5 đúc kết kết quả nghiên cứu, đối chiếu với các giả thuyết đề ra và đề xuất hai nhóm giải pháp: hoàn thiện hệ thống thể chế pháp luật thuế và đổi mới công tác quản lý thuế của cơ quan thuế. Đồng thời, tác giả tổng kết các đóng góp học thuật, nêu rõ các hạn chế về mẫu nghiên cứu và gợi mở các hướng nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết kinh tế, tâm lý và hành vi giải thích tuân thủ thuế, chỉ ra sự cần thiết phải tích hợp các yếu tố răn đe truyền thống với các động lực đạo đức xã hội trong quản lý thuế tại một nền kinh tế đang chuyển đổi.
• Bổ sung bằng chứng thực nghiệm về tác động của nhân tố "danh tiếng doanh nghiệp" đối với hành vi nộp thuế, khẳng định danh tiếng là tài sản vô hình thúc

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan nghiên cứu tại Việt Nam Tại Việt Nam, đã có một số tác giả nghiên cứu về tuân thủ thuế. Trong luận án tiến sỹ kinh tế: Hoàn thiện quản lý thu thuế của Nhà nước nhằm tăng cường sự tuân thủ thuế của doanh nghiệp (nghiên cứu tình huống của Hà Nội), NCS Nguyễn Thị Lệ Thúy (2009) đã nghiên cứu tuân thủ thuế dựa trên lý thuyết về hành vi tuân thủ của Braithwaite. Theo Braithwaite, hành vi tuân thủ được chia thành 4 cấp độ là từ chối, miễn cưỡng, chấp nhận, cam kết.

Từ lý thuyết trên, tác giả đã nghiên cứu tổng quát hành vi tuân thủ thuế của các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội và chia hành vi tuân thủ thuế thành hai xu hướng tuân thủ thuế rõ rệt. Xu hướng thứ nhất là xu hướng tích cực. Xu hướng thứ hai là xu hướng tiêu cực và chủ yếu là miễn cưỡng tuân thủ. Tuy nhiên có rất ít doanh nghiệp có hành vi tự nguyện tuân thủ thuế.

Khi nghiên cứu nhân tố quy mô doanh nghiệp với tuân thủ thuế, tác giả nhận thấy có sự ảnh hưởng thuận chiều của 2 nhân tố này. Những doanh nghiệp có quy mô rất nhỏ (dưới 10 lao động và vốn dưới 1 tỷ đồng) chủ yếu là miễn cưỡng tuân thủ thuế với tỷ lệ 67%, chỉ 20% là tuân thủ nghĩa vụ thuế; 4,7% là “ cam kết” còn mức độ “từ chối” là lớn hơn nhiều so với nhóm doanh nghiệp có quy mô lớn. Khi quy mô tăng lên, doanh nghiệp có xu hướng tuân thủ tích cực và giảm dần xu hướng tuân thủ tiêu cực. Theo quy mô lao động có trên 44% doanh nghiệp từ 10-200 lao động ở cấp độ chấp nhận, cấp độ miễn cưỡng giảm xuống 37%.

Đối với những doanh nghiệp có quy mô lớn (>200 lao động và vốn >10 tỷ đồng) tình trạng tuân thủ thuế cải thiện hơn. Có đến 25% số doanh nghiệp này cam kết hợp tác với cơ quan thuế, thậm chí còn thay mặt cơ quan thuế để khuyến khích đối tượng nộp thuế khác. Nghiên cứu mối quan hệ giữa nhân tố loại hình doanh nghiệp với nhân tố tuân thủ thuế tác giả đã thấy rằng các doanh nghiệp có vốn Nhà nước, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thể hiện hành vi tuân thủ thuế tích cực. Ngược lại, các doanh nghiệp tư nhân, các công ty TNHH và các công ty cổ phần thường có xu hướng tuân thủ tiêu cực.

Trong bài báo nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp tư nhân - Xét trên khía cạnh nộp thuế đúng hạn của TS. Nguyễn Minh Hà và Nguyễn Hoàng Quân đăng trên Tạp chí Công Nghệ & Ngân hàng (2012) tác giả đã dựa trên mô hình của Mohd và Ahmad (2011) từ đó thay đổi, bổ sung một số biến đo lường nhằm giải thích chặt chẽ mức độ ảnh hưởng của các biến đó tác động đến mô hình. Tác giả bài báo sử dụng phương pháp hồi quy phi tuyến tính nghiên cứu trên mẫu là 170 doanh nghiệp tư nhân ở thành phố Hồ Chí Minh để chứng minh sự 8 liên quan giữa biến phụ thuộc là khả năng nộp thuế đúng hạn của doanh nghiệp, các biến độc lập là doanh thu, nợ, tổng tài sản. Từ mô hình trên tác giả đã thấy lợi nhuận trước thuế (EBT) có quan hệ ngược chiều với hành vi nộp thuế đúng hạn và ngược với kỳ vọng của mô hình nghiên cứu.

Nhân tố tổng thuế phải nộp có quan hệ ngược chiều với hành vi nộp thuế đúng hạn. Kết quả của tác giả phù hợp với nghiên cứu của Friedland và các tác giả (1987) về các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế về khía cạnh trốn thuế thu nhập. Nhân tố ngành nghề cũng có quan hệ ngược chiều với hành vi tuân thủ thuế. Phần lớn, các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực thương mại hàng hóa được mua đi, bán lại là chính, sự cạnh tranh khốc liệt giữa các hàng hóa trong và ngoài nước, việc chạy đua theo doanh thu và lợi nhuận trong tình hình kinh tế thị trường tự do cạnh tranh, sự khó khăn trong việc huy động vốn trong các ngân hàng, lãi suất cho vay áp dụng cho các doanh nghiệp tương đối cao hơn mức phạt nộp chậm tiền thuế vào NSNN, áp lực thanh toán đối với các khoản phải trả đúng hạn như lãi vay, thanh toán cho người bán, hàng tồn kho.là những nguyên nhân ảnh hưởng đến việc thực hiện nghĩa vụ ngân sách đối với Nhà nước cụ thể là việc nộp thuế đúng hạn, đôi khi chưa được quan tâm đúng mức.

Tuy nhiên, phương pháp hồi quy đa biến tác giả sử dụng trong nghiên cứu mới chỉ ra được có sự tác động một chiều của các biến độc lập với biến phụ thuộc, chưa chỉ ra được sự tác động ở chiều ngược lại, chưa tính toán được sai số đo lường, tính toán được các biến tiềm ẩn và biến quan sát một cách rõ ràng. Nghiên cứu “Xoay quanh vấn đề người nộp thuế và tuân thủ thuế” của tác giả Đặng Thị Bạch Vân (2014) trên tạp chí Phát triển và Hội nhập đã tóm tắt một cách sơ nét nhất các nghiên cứu có liên quan đến vấn đề tuân thủ thuế của người nộp thuế, tổng quan một số nhân tố có ảnh hưởng đến mức độ tuân thủ thuế của người nộp thuế. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ chưa thực hiện kiểm định liệu các nhân tố có tác động đến tuân thủ thuế hay không. Nghiên cứu “Các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế của các doanh nghiệp” của Phan thị Mỹ Dung và Lê Quốc Hiếu (2015) trên tạp chí Tài chính xác định được các yếu tố ảnh hưởng và mức độ tác động của từng yếu tố đến sự tuân thủ thuế của người nộp thuế là các doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất đóng trên địa bàn TP HCM.

Tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu các nhân tố độc lập tác động đến tuân thủ thuế của doanh nghiệp bao gồm (1) cấu trúc hệ thống thuế; (2) đặc điểm doanh nghiệp; (3) chất lượng quản trị công; (4) chất lượng dịch vụ thuế; (5) ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp; (6) các chuẩn mực xã hội; (7) các yếu tố kinh tế. Từ kết quả nghiên cứu, tác giả đưa ra một số đề xuất chính sách thuế nhằm tăng cường tuân thủ thuế của doanh nghiệp. 9 Trong luận án tiến sĩ “Nâng cao tính tuân thủ thuế của người nộp thuế ở Việt Nam” của Lèng Hoàng Minh 2017 tác giả sử dụng phương pháp khảo sát, đối chiếu, phân tích, đánh giá… để chỉ đánh giá thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến tính tuân thủ thuế của NNT ở Việt Nam trong giai đoạn 2011 - 2016 và chỉ ra nguyên nhân của thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đó. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao tính tuân thủ thuế của NNT ở Việt Nam thời gian tới và các điều kiện cần thiết đảm bảo thực hiện thành công các giải pháp đó.

Trong bài báo: Ảnh hưởng của chính sách thuế đến tuân thủ thuế: Kết quả khảo sát và một số kiến nghị của ThS Nguyễn Hoàng và PGS, TS Đào Thị Phương Liên đăng trên tạp chí Kinh tế và Phát triển (2013), từ kết quả khảo sát trên 200 doanh nghiệp, tác giả đã thống kê mẫu, đánh giá nhân tố và đưa ra kiến nghị với doanh nghiệp, với người nộp thuế và cơ quan thuế. Điểm hạn chế của bài báo là phương pháp nghiên cứu vẫn chỉ dừng ở thống kê mô tả, từ đó đưa ra nhận định và đề xuất giải pháp. Trong nghiên cứu “Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế thu nhập của doanh nghiệp - Nghiên cứu thực nghiệm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh của Bùi Ngọc Toản (2017) trên Tạp chí khoa học - Đại học Huế sử dụng phương pháp phân tích yếu tố khám phá (EFA), phân tích mô hình hồi quy bội nhằm nhận dạng và đánh giá mức độ tác động của các yếu tố đến hành vi tuân thủ thuế thu nhập của doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, kết quả cho thấy yếu tố đặc điểm của cơ quan thuế tác động mạnh nhất đến hành vi tuân thủ thuế thu nhập của các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Việc đưa thêm yếu tố mới này và có ý nghĩa thống kê đã tạo nên điểm mới của bài nghiên cứu so với các nghiên cứu thực nghiệm trước đây.

Nhìn chung, các nghiên cứu về tuân thủ thuế tại Việt Nam trước đây chưa nghiên cứu một cách tổng thể các nhóm nhân tố đến hành vi tuân thủ thuế tại Việt Nam. Đa số các nghiên cứu về tuân thủ thuế ở Việt Nam trước đây chỉ dừng lại ở mức độ thống kê, mô tả, chưa đưa ra được các bằng chứng khoa học về xu hướng hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế. Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế còn chưa nhiều. Phạm vi nghiên cứu của các nghiên cứu trước đây chỉ hạn chế trên một phạm vi một quận, một huyện hoặc chỉ nghiên cứu một khía cạnh của việc tuân thủ thuế của doanh nghiệp, chưa nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuế trên phạm vi rộng.

Nhân tố danh tiếng doanh nghiệp cũng là nhân tố được đề cập rất hạn chế trong các nghiên cứu trước đây. Do vậy, mối quan 10 hệ, các tác động hay những kết quả của vấn đề này dường như cũng chưa được kiểm chứng, đánh giá đầy đủ. Xuất phát từ tình hình trên, tác giả muốn thực hiện nghiên cứu về các nhân tố tác động đến tuân thủ thuế của các doanh nghiệp từ cách tiếp cận các lý thuyết: Kinh tế, tâm lý, xã hội, đặc điểm doanh nghiệp trong đó tác giả muốn tập trung nghiên cứu và kiểm định mối quan hệ giữa các nhân tố khả năng bị kiểm tra thuế, xử phạt, đạo đức thuế, chuẩn mực xã hội hay danh tiếng của người nộp thuế đến nhân tố tuân thủ thuế tại Việt Nam. Bên cạnh đó, tác giả thực hiện nghiên cứu thực nghiệm để kiểm định nhân tố tác động và chiều tác động đến tự nguyện tuân thủ hay bắt buộc tuân thủ của người nộp thuế.

Tổng quan nghiên cứu trên thế giới Vào thập niên 80, những nghiên cứu về hành vi trốn thuế và không tuân thủ thuế rất phát triển ở Mỹ cùng với mối quan tâm của chính phủ Mỹ về “Thất thu thuế” (tax gap) Tanzi và Shome (1993) trong thời kỳ này. Tax gap được định nghĩa là sự chênh lệch giữa khoản tiền thuế mà người nộp thuế phải đóng và khoản tiền thuế họ thực sự đóng và đóng đúng hạn cho Chính Phủ.