Luận văn giải pháp tăng cường quản lý thu ngân sách nhà nước tại huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ

Ngân sách nhà nước (NSNN) đóng vai trò then chốt trong việc huy động và phân bổ nguồn lực kinh tế, đảm bảo… 114 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2018.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Mậu Dũng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Giải Pháp Tăng Cường Quản Lý Thu Ngân Sách Nhà Nước Tại Huyện Thanh Thủy, Tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 5. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 6. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Thu Ngân Sách Nhà Nước Tại Thanh Thủy

Ngân sách nhà nước (NSNN) đóng vai trò then chốt trong việc huy động và phân bổ nguồn lực kinh tế, đảm bảo hoạt động của nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Chính quyền cấp huyện cần nguồn ngân sách ổn định từ các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh trên địa bàn. Thu ngân sách là nguồn tài chính quan trọng, giúp thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước đối với nền kinh tế. Cân đối thu chi ngân sách là mục tiêu quan trọng của Đảng và Nhà nước. Chính phủ đã nỗ lực giảm chi hành chính, tăng chi đầu tư phát triển, đảm bảo chi đúng chỗ và hiệu quả. Tuy nhiên, tình trạng thâm hụt ngân sách vẫn tồn tại, đòi hỏi nỗ lực tăng thu NSNN. Theo Học viện Tài chính (2010), NSNN là công cụ quan trọng để điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế, đảm bảo an ninh quốc gia và giải quyết các vấn đề xã hội.

1.1. Vai Trò Của Ngân Sách Nhà Nước Cấp Huyện

Ngân sách nhà nước cấp huyện là yếu tố then chốt để đảm bảo hoạt động của bộ máy chính quyền địa phương. Nguồn thu từ thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác trên địa bàn huyện đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu chi tiêu cho các hoạt động quản lý nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo an sinh xã hội. Việc quản lý hiệu quả nguồn thu ngân sách giúp huyện chủ động hơn trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển, giảm sự phụ thuộc vào ngân sách cấp trên và nâng cao tính tự chủ tài chính. Nguồn lực tài chính vững mạnh là nền tảng để huyện đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế và các lĩnh vực quan trọng khác, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Quản Lý Thu Ngân Sách Hiệu Quả

Quản lý thu ngân sách hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo nguồn thu ổn định và bền vững cho ngân sách nhà nước cấp huyện. Việc quản lý chặt chẽ các nguồn thu, chống thất thu, gian lận thuế và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế của người nộp thuế đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường nguồn lực tài chính cho địa phương. Quản lý thu ngân sách hiệu quả cũng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, như cơ quan thuế, kho bạc nhà nước và chính quyền địa phương, để đảm bảo thu đúng, thu đủ và thu kịp thời các khoản thuế, phí và lệ phí. Hiệu quả thu ngân sách cao sẽ tạo điều kiện để huyện có thêm nguồn lực để đầu tư vào các dự án phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng dịch vụ công và cải thiện đời sống của người dân.

II. Thực Trạng Quản Lý Thu Ngân Sách Tại Huyện Thanh Thủy

Thanh Thủy là huyện miền núi của tỉnh Phú Thọ, có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và văn hóa tâm linh. Huyện đang phấn đấu trở thành điểm du lịch trọng điểm của tỉnh vào năm 2030. Tuy nhiên, kinh tế huyện phát triển còn chậm, khả năng tích lũy thấp, điều kiện tự nhiên còn nhiều khó khăn và nguồn thu ngân sách còn hạn hẹp. Năm 2016, tổng thu ngân sách trên địa bàn huyện đạt 115 tỷ đồng, trong khi tổng chi là 522 tỷ đồng. Ngân sách tỉnh phải chi bổ sung gần 80% nhu cầu chi của huyện. Theo Niên giám thống kê huyện Thanh Thủy (2016), diện tích đất nông nghiệp chiếm 44,6% và dân số nông thôn chiếm 93,21%.

2.1. Khó Khăn Trong Thu Ngân Sách Cấp Huyện

Huyện Thanh Thủy đối mặt với nhiều khó khăn trong công tác thu ngân sách. Nguồn thu còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu chi tiêu của địa phương. Sự phụ thuộc lớn vào ngân sách tỉnh gây khó khăn cho việc chủ động thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Tiến độ triển khai một số dự án trọng điểm còn chậm do thiếu vốn. Hiệu quả thu hút vốn đầu tư chưa cao, chủ yếu tập trung vào ngân sách nhà nước. Nguồn thu ngân sách chưa bao quát hết các nguồn thu trên địa bàn, vẫn còn tình trạng thất thu, gây ảnh hưởng đến nguồn lực tài chính của huyện.

2.2. Bất Cập Trong Quản Lý Thu Ngân Sách Hiện Nay

Công tác quản lý thu ngân sách trên địa bàn huyện Thanh Thủy vẫn còn nhiều bất cập. Thu ngân sách chưa bao quát hết các nguồn thu trên địa bàn, vẫn còn tình trạng thất thu. Việc quản lý đối tượng nộp thuế còn lỏng lẻo, dẫn đến tình trạng trốn thuế, gian lận thuế. Công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế chưa hiệu quả, khiến nhiều người dân và doanh nghiệp chưa nắm rõ các quy định của pháp luật về thuế. Quản lý thu ngân sách cần được cải thiện để đảm bảo thu đúng, thu đủ và thu kịp thời các khoản thuế, phí và lệ phí, góp phần tăng cường nguồn lực tài chính cho địa phương.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Thu Ngân Sách Tại Thanh Thủy

Để tăng cường quản lý thu ngân sách, cần thu đầy đủ và hợp lý các nguồn thu vào NSNN, tạo nguồn lực tài chính mạnh mẽ. Điều này có tính quyết định để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển KT - XH của huyện trong giai đoạn 2015 - 2020 theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XXV. Cần tập trung mọi nguồn thu vào NSNN. Đề tài này nghiên cứu thực trạng công tác quản lý nhà nước về thu ngân sách và đề xuất giải pháp tăng cường công tác quản lý nhà nước về thu ngân sách trên địa bàn huyện.

3.1. Hoàn Thiện Bộ Máy Quản Lý Thu Ngân Sách

Cần kiện toàn bộ máy quản lý thu ngân sách từ cấp huyện đến cấp xã, thị trấn. Bố trí đủ số lượng cán bộ có trình độ chuyên môn và kinh nghiệm thực tế để đảm bảo thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý thu. Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, như cơ quan thuế, kho bạc nhà nước và chính quyền địa phương, để tạo thành một hệ thống quản lý thu ngân sách đồng bộ và hiệu quả. Bộ máy quản lý thu cần được trang bị đầy đủ các phương tiện làm việc hiện đại, như máy tính, phần mềm quản lý thuế và hệ thống thông tin liên lạc, để nâng cao hiệu quả công việc.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Quản Lý Thu Ngân Sách

Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý thu ngân sách. Nội dung đào tạo cần tập trung vào các kiến thức chuyên môn về thuế, kế toán, tài chính và quản lý nhà nước. Cập nhật thường xuyên các quy định mới của pháp luật về thuế và các chính sách kinh tế - xã hội của nhà nước. Tạo điều kiện cho cán bộ tham gia các hội thảo, diễn đàn khoa học để trao đổi kinh nghiệm và nâng cao trình độ chuyên môn. Đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao và phẩm chất đạo đức tốt là yếu tố then chốt để đảm bảo công tác quản lý thu ngân sách hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Quản Lý Thu

Phân tích, so sánh các chỉ tiêu kinh tế để đánh giá công tác quản lý thu ngân sách trên địa bàn huyện Thanh Thủy. Đảm bảo tuân thủ quy định của nhà nước, phụ thuộc vào năng lực các cơ quan quản lý nhà nước về thu ngân sách cấp huyện, phương tiện phục vụ cho công tác thu và khả năng, nhận thức của các đối tượng nộp. Các yếu tố này có mối quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình tổ chức thực hiện. Ngành tài chính, Thuế, KBNN, UBND các xã, thị trấn phải vận dụng, huy động tổng hợp các mối quan hệ giữa các yếu tố để đề ra các giải pháp nhằm thúc đẩy, khai thác mọi tiềm năng sẵn có để nâng cao hiệu quả quản lý thu ngân sách cơ sở, phát triển và nuôi dưỡng nguồn thu, đáp ứng yêu cầu đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nói chung và quản lý thu ngân sách nói riêng.

4.1. Tăng Cường Công Tác Thông Tin Tuyên Truyền Thuế

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về thuế đến người dân và doanh nghiệp. Sử dụng nhiều hình thức tuyên truyền khác nhau, như phát tờ rơi, tổ chức hội nghị, hội thảo, đăng tải thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng. Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào các quy định mới của pháp luật về thuế, các chính sách ưu đãi thuế và các thủ tục hành chính thuế. Nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế của người nộp thuế, giúp họ hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Tuyên truyền thuế hiệu quả sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng trốn thuế, gian lận thuế và nâng cao nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

4.2. Kiểm Tra Kiểm Soát Thu Ngân Sách Chặt Chẽ

Tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát thu ngân sách để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về thuế. Xây dựng kế hoạch kiểm tra, kiểm soát thu ngân sách cụ thể, chi tiết và phù hợp với tình hình thực tế của địa phương. Tập trung kiểm tra các lĩnh vực có nguy cơ thất thu cao, như kinh doanh bất động sản, xây dựng, vận tải và dịch vụ. Xử lý nghiêm các trường hợp trốn thuế, gian lận thuế và các hành vi vi phạm pháp luật về thuế khác. Kiểm tra thuế thường xuyên và hiệu quả sẽ góp phần ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật về thuế và tăng cường nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

V. Kết Luận Và Kiến Nghị Về Quản Lý Thu Ngân Sách

Để công tác quản lý thu ngân sách trên địa bàn huyện Thanh Thủy trong thời gian tới được tốt hơn cần thực hiện một số giải pháp sau: Hoàn thiện bộ máy quản lý thu ngân sách; tăng cường đào tạo, nâng cao kiến thức chuyên môn, kỹ năng cho đội ngũ lãnh đạo, đội ngũ cán bộ làm công tác thu ngân sách; tăng cường công tác ủy nhiệm thu ngân sách; hoàn thiện quy trình quản lý thu ngân sách từ việc lập dự toán đến quyết toán ngân sách; Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, kiểm soát của các cơ quan quản lý; và cuối cùng là Tăng cường công tác thông tin tuyên truyền, nâng cao nghĩa vụ, ý thức của đối tượng nộp NSNN. Vì vậy luận văn này đã đưa ra những phương hướng nhằm tăng cường công tác quản lý thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Thanh Thủy nhằm khắc phục những hạn chế, thiếu sót trong công tác quản lý thu ngân sách nhà nước, phát huy hiệu quả các nguồn lực về kinh tế - văn hóa - xã hội để xứng đáng với tiềm năng phát triển của huyện Thanh Thủy trong sự phát triển chung của tỉnh Phú Thọ.

5.1. Kiến Nghị Đối Với Chính Phủ Và Bộ Tài Chính

Chính phủ và Bộ Tài chính cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về thuế, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và dễ thực hiện. Nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung các quy định về thuế cho phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Tăng cường phân cấp quản lý thu ngân sách cho các địa phương, tạo điều kiện để các địa phương chủ động hơn trong việc quản lý và sử dụng nguồn thu. Chính sách thuế cần được xây dựng trên cơ sở khoa học, đảm bảo tính ổn định và khuyến khích đầu tư, sản xuất kinh doanh.

5.2. Kiến Nghị Đối Với UBND Tỉnh Phú Thọ

UBND tỉnh Phú Thọ cần tăng cường chỉ đạo, điều hành công tác quản lý thu ngân sách trên địa bàn tỉnh. Xây dựng kế hoạch thu ngân sách cụ thể, chi tiết và phù hợp với tình hình thực tế của từng địa phương. Phân bổ nguồn lực hợp lý cho công tác quản lý thu ngân sách, đảm bảo các cơ quan chức năng có đủ điều kiện để thực hiện tốt nhiệm vụ. UBND tỉnh cần thường xuyên kiểm tra, giám sát công tác quản lý thu ngân sách của các địa phương, kịp thời phát hiện và xử lý các sai phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện đóng vai trò sống còn trong việc bảo đảm tiềm lực tài chính phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và duy trì bộ máy chính quyền địa phương. Tại huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ, năm 2016 ghi nhận tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt 115 tỷ đồng, trong khi tổng nhu cầu chi ngân sách lên tới 522 tỷ đồng. Thực trạng này khiến ngân sách cấp tỉnh phải thực hiện cấp bổ sung cân đối tới 77,97% tổng chi của huyện, phản ánh mức độ phụ thuộc tài chính rất lớn vào ngân sách cấp trên. Mặc dù số thu cân đối ngân sách địa phương đạt mức tăng trưởng bình quân 20,67%/năm trong giai đoạn 2014-2016, nguồn thu vẫn chưa khai thác hết tiềm năng của một địa bàn có 12.568,05 ha đất tự nhiên cùng định hướng trở thành vùng trọng điểm du lịch nghỉ dưỡng của tỉnh Phú Thọ vào năm 2030.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là công tác quản lý thu trên địa bàn còn bộc lộ nhiều kẽ hở: việc bao quát các nguồn thu ngoài quốc doanh chưa triệt để, nợ đọng thuế có xu hướng gia tăng, quy trình hành thu tại 15 xã và thị trấn còn thiếu tính đồng bộ. Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng quản lý thu ngân sách nhà nước huyện Thanh Thủy giai đoạn 2014-2016, nhận diện rõ những rào cản và nhân tố tác động, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả quản trị tài chính công, phấn đấu nâng tỷ trọng tự chủ ngân sách địa phương lên trên 30% trong giai đoạn tiếp theo.

Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi toàn bộ 15 đơn vị hành chính cấp cơ sở trực thuộc huyện Thanh Thủy, sử dụng chuỗi số liệu tài chính liên tục từ năm 2014 đến năm 2016 cùng dữ liệu khảo sát thực địa năm 2017. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp căn cứ khoa học cho Ủy ban nhân dân huyện, Chi cục Thuế và Kho bạc Nhà nước trong việc hoàn thiện chính sách phân cấp, bịt kín các điểm thất thu và bồi dưỡng nguồn thu lâu dài.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết tài chính công hiện đại và lý thuyết quản lý hành chính nhà nước. Trọng tâm của khung lý thuyết là hai chức năng căn bản của ngân sách nhà nước: chức năng phân bổ nguồn lực và chức năng phân phối lại thu nhập xã hội. Dưới góc độ quản trị công, quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện là chuỗi tác động có tổ chức của các cơ quan công quyền nhằm huy động tập trung, kịp thời các khoản thuế, phí, lệ phí và các nguồn thu từ kinh tế đất đai vào ngân sách theo đúng chuẩn mực pháp lý.

Mô hình nghiên cứu chuẩn hóa chu trình quản lý thu ngân sách cấp huyện qua 4 giai đoạn logic khép kín: lập dự toán thu, chấp hành dự toán thu, thanh tra kiểm tra và xử lý nợ đọng, quyết toán thu ngân sách. Nghiên cứu tích hợp hệ thống 5 khái niệm cốt lõi: phân cấp nguồn thu ngân sách, cơ chế tự chủ tài chính địa phương, tỷ lệ điều tiết nguồn thu, quản lý tuân thủ thuế và nuôi dưỡng nguồn thu cơ sở. Theo quy định phân cấp quản lý tài chính hiện hành, ngân sách cấp huyện được hưởng 100% các khoản phí, lệ phí sự nghiệp địa phương và hưởng tỷ lệ điều tiết tối thiểu 70% đối với các sắc thuế phân chia như lệ phí trước bạ nhà đất và thuế môn bài cá nhân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp nhằm bảo đảm tính khách quan và chiều sâu phân tích. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê huyện Thanh Thủy, các báo cáo quyết toán thu chi ngân sách của Chi cục Thuế huyện Thanh Thủy và Kho bạc Nhà nước giai đoạn 2014-2016. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra bảng hỏi tiến hành vào quý I năm 2017.

Quy mô mẫu khảo sát gồm 120 đối tượng, được lựa chọn theo phương pháp lấy mẫu phân tầng ngẫu nhiên để bảo đảm tính đại diện. Cụ thể, mẫu bao gồm 30 cán bộ chuyên trách công tác quản lý tài chính - thuế tại Chi cục Thuế, Phòng Tài chính - Kế hoạch, Kho bạc Nhà nước và Ban tài chính 15 xã, thị trấn; cùng với 90 đối tượng nộp thuế đại diện (gồm 25 doanh nghiệp thuộc khối ngoài quốc doanh và 65 hộ sản xuất kinh doanh tiêu biểu).

Phương pháp xử lý dữ liệu chủ đạo là phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi số liệu theo thời gian (tốc độ tăng trưởng bình quân, tỷ trọng biến động cơ cấu), phân tích tương quan và tổng hợp định tính. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm phản ánh chính xác bức tranh thực tế về tỷ lệ hoàn thành dự toán, đo lường mức độ thất thu và lượng hóa các đánh giá của người nộp thuế về chất lượng phục vụ hành chính công.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện thứ nhất, quy mô thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Thanh Thủy ghi nhận sự tăng trưởng liên tục nhưng cơ cấu nguồn thu còn phụ thuộc lớn vào các khoản thu thiếu tính bền vững. Tổng thu ngân sách tăng từ 78,5 tỷ đồng năm 2014 lên 115 tỷ đồng năm 2016, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 20,67%/năm. Tuy nhiên, các khoản thu từ tài chính đất đai và tiền cấp quyền sử dụng đất chiếm tỷ trọng lên tới 46,2% tổng thu nội địa. Ngược lại, khu vực sản xuất kinh doanh với hơn 100 doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng 4.500 hộ kinh doanh cá thể chỉ đóng góp khoảng 21,8% tổng nguồn thu ngân sách địa phương.

Phát hiện thứ hai, công tác lập dự toán thu ngân sách còn mang tính thụ động, chưa bám sát tiềm năng tăng trưởng kinh tế thực tế. Trong giai đoạn 2014-2016, chỉ tiêu dự toán thu pháp lệnh do cấp trên giao thường xuyên thấp hơn số thực hiện từ 12,5% đến 18,3%. Sự chênh lệch lớn này cho thấy công tác phân tích, dự báo cơ sở kinh tế phát sinh nguồn thu trên địa bàn 15 xã chưa đạt độ chính xác cần thiết, dẫn đến việc giao dự toán chưa tạo động lực khai thác triệt để các nguồn thu tại chỗ.

Phát hiện thứ ba, hiệu quả thanh tra, kiểm tra thuế và thu hồi nợ đọng còn thấp. Năm 2016, tỷ lệ kiểm tra hồ sơ khai thuế tại trụ sở cơ quan thuế đạt 64,8%, trong khi tỷ lệ kiểm tra chuyên sâu tại trụ sở người nộp thuế chỉ đạt 7,5% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Số tiền nợ thuế có khả năng thu hồi tính đến ngày 31/12/2016 chiếm tỷ lệ 5,8% trên tổng số thu nội địa, trong đó nợ thuế xây dựng cơ bản vãng lai và nợ thuế tiêu thụ đặc biệt từ các đơn vị kinh doanh dịch vụ chiếm trên 60% tổng nợ đọng.

Phát hiện thứ tư, năng lực của đội ngũ cán bộ hành thu và mức độ ứng dụng công nghệ thông tin chưa đồng đều. Khảo sát 30 cán bộ chuyên môn cho thấy tỷ lệ cán bộ có trình độ đại học đúng chuyên ngành tài chính - kế toán đạt 66,7%, vẫn còn 33,3% cán bộ tại các xã chưa qua đào tạo chuyên sâu về quản lý thuế. Tỷ lệ doanh nghiệp thực hiện kê khai thuế điện tử đạt 92%, nhưng tỷ lệ nộp thuế điện tử qua liên thông ngân hàng mới chỉ đạt 54,2%.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phụ thuộc ngân sách cấp trên của huyện Thanh Thủy với tỷ lệ trợ cấp gần 80% bắt nguồn từ đặc thù cơ cấu kinh tế địa phương: 93,21% dân số sống ở khu vực nông thôn, giá trị sản xuất nông - lâm - thủy sản vẫn chiếm tỷ trọng lớn và thu nhập bình quân đầu người năm 2016 chỉ đạt 23,2 triệu đồng/năm. Khi tổng hợp dữ liệu, cơ cấu thu ngân sách huyện được trực quan hóa qua biểu đồ tròn phản ánh rõ sự áp đảo của nhóm nguồn thu phát sinh từ đất và phí lệ phí xây dựng, trong khi cột biểu đồ biểu diễn thu từ khu vực công thương nghiệp dịch vụ ngoài quốc doanh tăng trưởng rất chậm chạp.

So sánh với bài học thực tiễn tại huyện Thanh Sơn (tỉnh Phú Thọ) – nơi triển khai thí điểm ủy nhiệm thu thuế cho 15/15 xã thị trấn giúp tăng thu bình quân hàng năm đạt 21,3% và số thu từ các hộ kinh doanh tăng từ 17% đến 20% – có thể thấy huyện Thanh Thủy chưa phát huy tốt vai trò của chính quyền cơ sở cấp xã trong việc chống thất thu thuế môn bài và thuế khoán. Đồng thời, kinh nghiệm từ tỉnh Vĩnh Phúc với mức thu nội địa năm 2016 đạt 25.852 tỷ đồng cho thấy việc đẩy mạnh kiểm soát rủi ro thuế và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh chính là chìa khóa để kiến tạo nguồn thu nội địa vững chắc cho ngân sách nhà nước.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, kiện toàn tổ chức bộ máy và nhân rộng mô hình ủy nhiệm thu thuế cấp xã. Chi cục Thuế huyện Thanh Thủy cần chủ trì ký hợp đồng ủy nhiệm thu cho Ủy ban nhân dân của toàn bộ 14 xã và 1 thị trấn trong giai đoạn 2018-2019. Mục tiêu cụ thể là quản lý và thu đúng, thu đủ 100% đối với 4.500 hộ sản xuất kinh doanh cá thể trên địa bàn, nâng mức tăng thu thuế hộ kinh doanh cơ sở thêm tối thiểu 15%/năm.

Thứ hai, nâng cao chất lượng công tác lập và chấp hành dự toán thu ngân sách. Phòng Tài chính - Kế hoạch phối hợp với Chi cục Thuế huyện hoàn thiện phương pháp lập dự toán dựa trên phân tích chuỗi số liệu kinh tế và quy mô mở rộng của các dự án du lịch sinh thái như khu du lịch Đảo Ngọc hay Vườn Vua. Quy trình này cần áp dụng từ quý III hàng năm, nhằm kiểm soát độ sai lệch giữa dự toán giao và thực hiện thực tế ở mức dưới 5%.

Thứ ba, đẩy mạnh hiện đại hóa công nghệ và đơn giản hóa thủ tục hành chính thuế. Kho bạc Nhà nước huyện phối hợp với hệ thống ngân hàng thương mại triển khai hạ tầng số hóa, phấn đấu đạt tỷ lệ 100% doanh nghiệp nộp thuế điện tử và 80% hộ kinh doanh thanh toán lệ phí không dùng tiền mặt vào năm 2020. Giải pháp này giúp cắt giảm thời gian thực hiện nghĩa vụ thuế xuống dưới 115 giờ/năm theo chỉ tiêu cải cách thủ tục hành chính của Chính phủ.

Thứ tư, siết chặt công tác thanh tra, kiểm tra và quản lý cưỡng chế nợ đọng thuế. Đội Kiểm tra thuế huyện cần lập kế hoạch thanh tra định kỳ, nâng tỷ lệ kiểm tra tại trụ sở doanh nghiệp lên tối thiểu 15% tổng số đơn vị hoạt động mỗi năm trong lộ trình 2018-2020. Ban chỉ đạo chống thất thu ngân sách huyện cần công khai danh tính các đơn vị nợ đọng kéo dài, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ nợ đọng thuế xuống dưới 3% trên tổng thu ngân sách nhà nước hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm đối tượng thứ nhất là cán bộ lãnh đạo và chuyên viên nghiệp vụ tại các cơ quan quản lý tài chính công cấp huyện và tỉnh (Phòng Tài chính - Kế hoạch, Chi cục Thuế, Cục Thuế tỉnh Phú Thọ, Kho bạc Nhà nước). Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn giúp đánh giá hiệu quả hành thu, xây dựng phương án phân bổ dự toán và hoàn thiện chính sách phân cấp nguồn thu theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước.

Nhóm đối tượng thứ hai là lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp huyện và Ban tài chính 15 xã, thị trấn. Tài liệu hỗ trợ lãnh đạo địa phương vận dụng hiệu quả mô hình ủy nhiệm thu thuế, xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành nhằm khai thác triệt để nguồn thu từ quỹ đất 12.568 ha và hoạt động thương mại dịch vụ du lịch tại địa phương.

Nhóm đối tượng thứ ba là học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế công cộng, Tài chính - Ngân hàng. Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp khảo sát thực địa 120 mẫu và kỹ thuật phân tích số liệu tài chính công cấp huyện phục vụ các nghiên cứu mở rộng.

Nhóm đối tượng thứ tư là các doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất kinh doanh trên địa bàn. Việc nghiên cứu các phân tích trong luận văn giúp người nộp thuế nắm vững chính sách quản lý thu, quy trình kê khai nộp thuế điện tử, nâng cao ý thức tuân thủ nghĩa vụ tài chính và phòng tránh các chế tài xử phạt hành chính.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Tại sao thu ngân sách huyện Thanh Thủy tăng trưởng 20,67%/năm nhưng vẫn phụ thuộc tới gần 80% vào ngân sách cấp trên?

Trả lời: Tốc độ tăng trưởng 20,67%/năm chủ yếu dựa trên nguồn thu tiền đất không ổn định, trong khi tổng số thu năm 2016 chỉ đạt 115 tỷ đồng, quá nhỏ so với nhu cầu chi 522 tỷ đồng của toàn huyện. Do kinh tế nông nghiệp vẫn chiếm đa số và hơn 100 doanh nghiệp địa phương có quy mô nhỏ, nguồn thu nội địa tự sinh chưa đủ bù đắp các khoản chi đầu tư phát triển và an sinh xã hội.

Câu hỏi 2: Nguồn thu nào chiếm tỷ trọng đóng góp lớn nhất trong cơ cấu ngân sách huyện Thanh Thủy giai đoạn 2014-2016?

Trả lời: Các khoản thu liên quan đến đất đai và lệ phí trước bạ chiếm tỷ trọng cao nhất, đạt trên 46% tổng thu nội địa của huyện. Các khoản thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh của khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh và 4.500 hộ kinh doanh cá thể chỉ chiếm khoảng 21,8%, phản ánh cơ cấu thu chưa thực sự cân đối và bền vững.

Câu hỏi 3: Việc thí điểm ủy nhiệm thu thuế cho Ủy ban nhân dân cấp xã mang lại lợi ích cụ thể gì?

Trả lời: Giải pháp ủy nhiệm thu giúp chính quyền cơ sở tận dụng lợi thế nắm sát địa bàn và quản lý trực tiếp các hộ kinh doanh. Theo kinh nghiệm thực tiễn, việc này giúp nâng tỷ lệ thu đúng, thu đủ thuế môn bài và thuế khoán lên 100%, tăng số thu ngân sách xã từ 17% đến 20%, đồng thời giảm áp lực biên chế cho Chi cục Thuế huyện.

Câu hỏi 4: Giải pháp nào là trọng tâm để hạn chế tình trạng thất thu thuế từ các doanh nghiệp ngoài quốc doanh?

Trả lời: Trọng tâm là tăng cường kiểm tra hồ sơ khai thuế, nâng tỷ lệ kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế từ 7,5% lên mức 15-20% số doanh nghiệp có rủi ro cao. Đồng thời, việc ứng dụng hóa đơn điện tử và liên thông dữ liệu giữa Thuế với Kho bạc sẽ ngăn chặn kịp thời hành vi gian lận doanh thu và trốn thuế vãng lai.

Câu hỏi 5: Huyện Thanh Thủy cần tận dụng lợi thế gì để nuôi dưỡng nguồn thu bền vững đến năm 2030?

Trả lời: Huyện cần khai thác tối đa nguồn lực quỹ đất 12.568,05 ha gắn liền với tiềm năng khoáng nóng và du lịch nghỉ dưỡng sinh thái. Việc thu hút vốn đầu tư ngoài ngân sách vào các dự án thương mại dịch vụ quy mô lớn sẽ tạo ra giá trị gia tăng, nâng mức thu nhập bình quân và mở rộng nguồn thu thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp lâu dài.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về quản lý thu ngân sách nhà nước cấp huyện, làm rõ vai trò của 4 giai đoạn trong chu trình quản trị tài chính công địa phương.
• Đánh giá thực trạng thu ngân sách huyện Thanh Thủy giai đoạn 2014-2016 với số thu đạt 115 tỷ đồng năm 2016, chỉ ra nghịch lý tăng trưởng 20,67%/năm nhưng vẫn phụ thuộc 77,97% vào trợ cấp ngân sách cấp tỉnh.
• Xác định chính xác các điểm nghẽn quản lý gồm: cơ cấu thu phụ thuộc vào đất, tỷ lệ thất thu cao ở 4.500 hộ kinh doanh và chất lượng kiểm tra thuế tại trụ sở doanh nghiệp mới đạt 7,5%.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi: mở rộng ủy nhiệm thu cho 15 xã/thị trấn, nâng cao độ chính xác dự toán dưới 5% sai số, chuyển đổi số quy trình nộp thuế và kiểm soát nợ đọng dưới 3%.
• Xác định lộ trình triển khai quyết liệt các giải pháp trong giai đoạn 2018-2020 nhằm tạo đột phá tài chính, thúc đẩy huyện Thanh Thủy hoàn thành mục tiêu trở thành vùng kinh tế du lịch trọng điểm của tỉnh Phú Thọ vào năm 2030.

Công trình là tài liệu nghiên cứu hữu ích dành cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và người nộp thuế. Hãy tham khảo và áp dụng ngay các giải pháp thực tiễn từ luận văn để nâng cao hiệu lực quản trị tài chính công và phát triển nguồn thu ngân sách bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần 2. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý thu ngân sách nhà nước Phần 3. Phương pháp nghiên cứu Phần 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5.

Kết luận và kiến nghị 4 PHẦN 2. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN 2. KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN 2. Một số vấn đề cơ bản về thu ngân sách nhà nước 2.

Khái niệm, nội dung và nguồn thu ngân sách nhà nước a. Khái niệm thu NSNN Luật NSNN của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước” (Quốc hội, 2002). Ngân sách nhà nước (NSNN) thường bao gồm: ngân sách trung ương (NSTƯ) và ngân sách địa phương (NSĐP). Ngân sách trung ương là ngân sách của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc chính phủ và các cơ quan khác ở trung ương.

Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có tổ chức Hội đồng nhân dân (HĐND) và Uỷ ban nhân dân (UBND). Với mô hình tổ chức của Nhà nước Việt Nam hiện nay, NSĐP bao gồm ngân sách cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương gọi chung là ngân sách cấp tỉnh), ngân sách cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách cấp huyện) và ngân sách cấp xã, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã) (Quốc hội, 2002). Thu ngân sách nhà nước là quá trình nhà nước sử dụng quyền lực để huy động một bộ phận giá trị của cải xã hội hình thành quỹ ngân sách nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước. Thu ngân sách bao gồm rất nhiều loại, ngoài các khoản thu chính từ thuế, phí, lệ phí, còn có các khoản thu từ hoạt động kinh tế của nhà nước, từ đóng góp của các cá nhân trong và ngoài nước, hay các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.

Căn cứ vào phạm vi phát sinh, các khoản thu NSNN được chia thành: Thu trong nước và thu ngoài nước. Thu trong nước là các khoản thu ngân sách phát sinh tại Việt Nam, gồm: Thu từ các loại thuế như (thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao). Ngoài ra còn có các khoản thu từ phí, lệ phí, tiền thu hồi vốn ngân sách, thu hồi tiền cho vay (cả 5 gốc và lãi), thu từ vốn góp của nhà nước, thu sự nghiệp. Thu ngoài nước là những khoản thu phát sinh không tại Việt Nam bao gồm: các khoản đóng góp tự nguyện, viện trợ không hoàn lại của chính phủ các nước, các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các cá nhân ở nước ngoài cho Chính phủ Việt Nam.

Ngoài ra, để đáp ứng yêu cầu chi, chính phủ có thể vay nợ trong nước, ngoài nước thông qua phát hành trái phiếu, cổ phiếu, vay ODA,. Việc phân loại theo các khoản thu ngân sách trên cho phép đánh giá được mức độ huy động các nguồn thu ở các khu vực kinh tế khác nhau trong nền kinh tế; cũng như tổng quan thu trong nước, ngoài nước. Từ đó có chính sách, biện pháp khai thác các nguồn thu hợp lý ở các khu vực, cân đối trong và ngoài nước (Học viện tài chính, 2010).