CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGHIỆP VỤ BẢO HIỂM BẮT BUỘC TNDS CHỦ XE CƠ GIỚI 1.1 Tổng quan về bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới.1 Trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới. Ngày nay mọi hoạt động của cá nhân đều phải tuân thủ theo những quy định của pháp luật, pháp luật sẽ công nhận và bảo vệ lợi ích chính đáng cho mọi người. Một khi những lợi ích nay bị xâm phạm thì họ có quyền đòi hỏi sự bồi thường và sự bù đắp hợp lý. Xuất phát từ việc cần thiết bảo vệ lợi ích chính đáng trên những quy tắc đã được thể chế hóa thành một chế tài của pháp luật dân sự đó là trách nhiệm dân sự và nó bắt buộc mọi công dân phải tuân thủ.
Trách nhiệm dân sự là trách nhiệm phát sinh do vi phạm nghĩa vụ dân sự. Trong đó nghĩa vụ dân sự chính là việc mà theo quy định của pháp luật thì một hoặc nhiều chủ thể không được làm hoặc bắt buộc làm một hành động nào đó đối với một hoặc nhiều chủ thể khác. Người chịu trách nhiệm dân sự mà không thực hiện đầy đủ hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ đó thì phải chịu trách nhiệm đối với người bị hại và trước pháp luật. Nhìn chung thì trách nhiệm dân sự là trách nhiệm bồi thường về vật chất và tinh thần.
Trong đó trách nhiệm bồi thường về vật chất và tinh thần là trách nhiệm bồi thường những tổn thất vật chất thực tế, tính được thành tiền do bên vi phạm nghĩa vụ dân sự gây ra bao gồm tổn thất về tài sản, chi phí ngăn chặn thiệt hại, thu nhập thực tế bị giảm sút. Người thiệt hại về tinh thần đối với người khác do xâm phạm đến tính mạng sức khỏe, danh dự, uy tín của người khác thì ngoài việc chấm dứt hành vi vi phạm còn phải bồi thường một khoản tiền cho người bị hại Trong pháp luật dân sự thì ngoài việc gây ra thiệt hại đối với người bị hại còn phải do hành vi có lỗi của chủ thể mới phát sinh trách nhiệm dân sự. SV: Dương Thị Diệu Linh 4 CQ56/03.04 Luận văn tốt nghiệp Học viện tài chính 1.2 Sự cần thiết triển khai nghiêp vụ bảo hiểm bắt buộc TNDS chủ xe cơ giới. Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự là một loại hình bảo hiểm mà nguời bảo hiểm cam kết bồi thường phần trách nhiệm dân sự của người bảo hiểm theo cách thức và hạn mức đã được hai bên thỏa thuận trong hợp đồng với điều kiện người tham gia bảo hiểm phải đóng một khoản phí tương ứng.
Mục đích của người tham gia chính là chuyển giao phần trách nhiệm dân sự của mình mà chủ yếu là trách nhiệm bồi thường. Sự phát triển nhanh chóng của các phương tiện cơ giới một mặt đem lại cho con người một hình thức vận chuyển thuận tiện nhanh chóng kịp thời, giá rẻ và phù hợp với đại đa số cư dân việt nam hiện nay. Trước tình trạng số lượng và chủng loại xe cơ giới ngày càng nhiều, cơ sở hạ tầng giao thông ở Việt Nam còn chưa đáp ứng kịp sự gia tăng của các loại phương tiện tham gia giao thông. Từ đó, tình hình giao thông ở Việt Nam ngày càng diễn biến phức tạp.
Tai nạn giao thông và ùn tắc giao thông không ngừng tăng cả về quy mô và số lượng. Nguyên nhân chủ yếu dẫn tới tình trạng này thì có nhiều: Do sự lấn chiếm hành lang an toàn giao thông, sự gia tăng quá nhanh của các phương tiện giao thông cá nhân và ý thức của người tham gia giao thông quá kém và chưa được cải thiện nhiều trong những năm gần đây. Bên cạnh đó cũng phải kể đến đường xá của chúng ta quá nhỏ hẹp, nhiều khúc cua 90 độ trong khi đó có quá nhiều các biển báo cấm và biển báo hiệu trên một đoạn đường, vỉa hè thì bị lấn chiếm làm nơi kinh doanh bán hàng, để xe ô tô dẫn tới tình trạng người tham gia giao thông bị khuất tầm nhìn, nhiều đoạn đường xuống cấp quá nhanh có nguy cơ tiềm ẩn tai nạn giao thông.1: Số liệu tai nạn giao thông qua các năm ( Giai đoạn năm 2018 – 2021) SV: Dương Thị Diệu Linh 5 CQ56/03.04 Luận văn tốt nghiệp Học viện tài chính Năm 2018 2019 2020 2021 Nội dung Số vụ 18.454 Số người chết 8.739 Người bị thương/ thương 14.917 nhẹ Nguồn: Tổng cục thống kê, Ủy ban an toàn giao thông Quốc Gia Theo số liệu của tổng cục thống kê, Ủy ban an toàn giao thông: Năm 2021 toàn quốc xảy ra 11.454 vụ tai nạn giao thông, làm chết 5739 người, bị thương 7917 người. Có thể nói sau 4 năm trở lại đây số vụ tai nạn đã có xu hướng giảm dần qua các năm, số lường người chết hay số người bị thương/ thương nhẹ cũng đều giảm mạnh qua 4 năm trở lại đây Đất nước ta cũng như nhiều nước trên thế giới đều phải đối mặt với tình trạng tai nạn giao thông, phải đối mặt với những thiệt hại về người và của mà các chủ phương tiện và người thiệt hại phải gánh chịu.
Khiến ta phải đặt ra câu hỏi: “ Làm thế nào để khắc phục được những thiệt hại và nâng cao trách nhiệm của các chủ phương tiện? ” thì có lẽ biện pháp hữu hiệu nhất là tham gia bảo hiểm.Việc tham gia bảo hiểm sẽ thành lập nên một quỹ tài chính, quỹ này sẽ chi trả cho các đối tượng tham gia bảo hiểm khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra nhằm giúp đỡ người bị hại ổn định cuộc sống. Như vậy nghiệp vụ bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới đã ra đời đã đáp ứng nhu cầu của toàn xã hội và cũng là điều mong muốn thiết tha của các chủ phương tiện.3 Cở sở hình thành tính bắt buộc của Bảo hiểm bắt buộc TNDS chủ xe cơ giới ở Việt Nam. Nhằm nâng cao trách nhiệm của chủ phương tiện xe cơ giới, bảo vệ quyền lợi của nạn nhân, ngày 01 tháng 03 năm 2021 Chính phủ ban hành nghị định 103/NĐ/CP thay thế nghị định số 103/2008/NĐ-CP ngày 16 tháng 09 năm 2008 của SV: Dương Thị Diệu Linh 6 CQ56/03.04 Luận văn tốt nghiệp Học viện tài chính Chính phủ về chế độ bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới. Trong đó quy định rõ chủ xe cơ giới, kể cả chủ xe là người nước ngoài có giấy phép lưu hành xe trên lãnh thổ Việt Nam đều phải tham gia bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm chủ xe cơ giới tại các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước.
Sở dĩ nhà nước ta quy định tính bắt buộc của nghiệp vụ này là do: Thứ nhất, đó là nhằm bảo vệ những quyền lợi hợp pháp của những người bị thiệt hại do lỗi của các chủ phương tiện gây ra, đồng thời cũng là bảo vệ lợi ích của toàn xã hội. Thứ hai, việc quy định bắt buộc còn nâng cao trách nhiệm trong việc điều khiển xe, giúp cho các cơ quan quản lý số lượng đầu xe đang lưu hành và thống kê đầy đủ các vụ tai nạn, cũng như những nguyên nhân của nó để có các biện pháp đề phòng và hạn chế tổn thất một cách có hiệu quả. Thứ ba, tính bắt buộc còn xuất phát từ việc thi hành nghiêm túc những quy định của pháp luật, thực hiện tốt nghĩa vụ dân sự chủ yếu là nghĩa vụ bồi thường đã được quy định trong bộ luật dân sự, thể hiện sự công minh và công bằng của pháp luật.2 Nội dung cơ bản của nghiệp vụ bảo hiểm bắt buộc TNDS chủ xe cơ giới.1 Đối tượng và phạm vi bảo hiểm.1 Đối tượng bảo hiểm. Đối tượng bảo hiểm của bảo hiểm bắt buộc TNDS nói chung là TNDS những hậu quả pháp lý mà luật dân sự quy định đối với trường hợp tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ dân sự nhưng không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ dân sự đó và vì thế phải chịu trách nhiệm đối với bên có quyền (tổ chức, cá nhân khác Nghĩa vụ dân sự là việc mà theo đó, một hoặc nhiều chủ thể (bên có nghĩa vụ) phải chuyển giao vật, chuyển giao quyền, trả tiền hoặc giấy tờ có giá, thực hiện công việc khác hoặc không được thực hiện công việc nhất định vì lợi ích của một hoặc nhiều chủ thể khác (bên có quyền).
Người không thực hiện hoặc thực hiện SV: Dương Thị Diệu Linh 7 CQ56/03.04 Luận văn tốt nghiệp Học viện tài chính không đúng nghĩa vụ dân sự thì phải chịu trách nhiệm dân sự khi có lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Trong các hậu quả pháp lý theo quy định về TNDS có quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Theo điều 307, mục 3, chương XVII, Bộ Luật dân sự CHXHCN Việt nam, trách nhiệm bồi thường thiệt hại bao gồm trách nhiệm bồi thường thiệt hại về vật chất, trách nhiệm bù đắp tổn thất về tinh thần Trách nhiệm bồi thường thiệt hại về vật chất là trách nhiệm bù đắp tổn thất vật chất thực tế, tính được thành tiền do bên vi phạm gây ra, bao gồm tổn thất về tài sản, chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút. Trách nhiệm bù đắp tổn thất về tinh thần: người gây thiệt hại về tinh thần cho người khác do xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín của người đó thì ngoài việc chấm dứt hành vi vi phạm, xin lỗi, cải chính công khai còn phải bồi thường một khoản tiền để bù đắp tổn thất về tinh thần cho người bị thiệt hại.
Như vậy, đối tượng bảo hiểm của bảo hiểm bắt buộc TNDS nếu nói cụ thể hơn chính là trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người được bảo hiểm phát sinh theo quy định về TNDS của luật pháp. TNDS của chủ xe được xác định theo công thức sau đây: Trách nhiệm dân sự của Mức độ lỗi của chủ xe Thiệt hại của bên chủ xe = trong tai nạn × thứ ba Đúng theo bản chất của loại bảo hiểm bắt buộc TNDS chủ xe cơ giới, đối tượng bảo hiểm sẽ không bao gồm những trường hợp sau đây: - Thiệt hại xảy ra cho bản thân phương tiện được bảo hiểm. - Thiệt hại về tính mạng sức khỏe xảy ra cho người được bảo hiểm, nguời điều khiển xe hoặc bất kỳ người nào khác đi trên xe được bảo hiểm. - Thiệt hại mà phương tiện gây ra cho những người mà chủ phương tiện có nghĩa vụ nuôi dưỡng.
SV: Dương Thị Diệu Linh 8 CQ56/03.