CHƯƠNG I MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO CỦA DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Một số khái niệm cơ bản về quản trị rủi ro của doanh nghiệp thương mại 1. Khái niệm rủi ro: Hiện nay, có 2 quan điểm về rủi ro: Theo quan điểm truyền thống: Rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người. - Theo quan điểm hiện đại: Rủi ro là sự bất trắc có thể lường trước được.
Nó vừa mang tính tích cực, vừa mang tính tiêu cực. Rủi oil thế mang đến những tổn thất, mất mát, nguy hiểm cho con người nhưng cũng có thể mang đến nhiều cơ hội. Khái niệm rủi ro trong kinh doanh: Rủi ro trong kinh doanh là những sự kiện bất lợi, bất ngờ, gây khó khăn trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục tiêu, tàn phá các thành quả đang có, bắt buộc các chủ thể phải chi phí nhiều hơn về nhân lực, vật lực, thời gian trong quá trình phát triển của mình. Không nằm ngoài quy luật của cuộc sống, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp không tránh khỏi rủi ro.
Nó có thể tạo ra những tổn thất, mất mát, thiệt hại hoặc làm mất đi những cơ hộ sinh lời, nhưng cũng có thể đưa đến những lợi ích, những cơ hội thuận lợi trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Khái niệm quản trị rủi ro trong kinh doanh: Quản trị rủi ro là quá trình bao gồm các hoạt động nhận dạng, phân tích, đo lường, đánh giá rủi ro, khắc phục các hậu quả của rủi ro đối với hoạt động kinh doanh nhằm sử dụng tối ưu các nguồn lực trong kinh doanh. Việc thực hiện quản trị rủi ro, tuỳ thuộc vào các yếu tố: - Quy mô tổ chức lớn hay nhỏ? SVTH: Đặng Thu Trang 5 Lớp: K45A1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Dương Thị Thúy Nương - Tiềm lực của tổ chức mạnh hay yếu? - Môi trường của tổ chức hoạt động đơn giản hay phức tạp? Có nhiều rủi ro hay ít rủi ro? - Nhận thức của lãnh đạo? 1.
Các nội dung vấn đề nghiên cứu: 1.Vai trò và ý nghĩa của quản trị rủi ro trong kinh doanh: Như chúng ta cũng biết, quản trị rủi ro có mối quan hệ mật thiết, chặt chẽ với quản trị chiến lược và quản trị tác nghiệp của doanh nghiệp. Nó xuất hiện trong suốt quá trình thực hiện các hoạt động quản trị chiến lược, quản trị tác nghiệp nhằm hỗ trợ hai hoạt động này. Vì vậy, quản trị rủi ro được coi là hoạt động giúp doanh nghiệp ổn định trong môi trường kinh doanh đầy sức cạnh tranh như hiện nay. Bên cạnh đó, nó giúp tổ chức thực hiện đúng các mục tiêu, sứ mạng của chiến lược kinh doanh ở bất kể giai đoạn nào.
Đặc biệt hơn, quản trị rủi ro giúp nhà quản lý đưa ra quyết định đúng đắn. Bởi vì thông qua các quá trình: nhận dạng, phân tích, đo lường rủi ro, các nhà quản lý có thể đưa ra phương thức kiểm soát rủi ro phù hợp nhất. Điều này làm tăng độ an toàn trong kinh doanh, giảm chi phí hoạt động kinh doanh chung, hạn chế được các tổn thất không đáng có xảy ra, nâng cao mức uy tín của doanh nghiệp trên thị trường và có thể giúp doanh nghiệp tìm ra nhiều cơ hội kinh doanh khả thi. Với các vai trò được nêu ở trên, chúng ta càng thấy rõ hơn về ý nghĩa của quản trị rủi ro trong kinh doanh.
Nó mang một ý nghĩa rất quan trọng, là một nhân tố tạo nên sự thành công cho bất kỳ kế hoạch hay chiến lược của doanh nghiệp dù là ngắn hạn hay dài hạn. Bằng việc tiếp cận quan điểm hiện đại về rủi ro, các nhà quản trị hoàn toàn có thể sử dụng các biện pháp kiểm soát để tránh bỏ lỡ các cơ hội lớn từ chính rủi ro mang lại. Phân loại rủi ro trong kinh doanh: a, Rủi ro thuần túy: tồn tại khi có một nguy cơ tổn thất nhưng không có cơ hội kiếm lời được. Ví dụ: người chủ một chiếc xe có rủi ro tổn thất tiềm ẩn liên quan đến một vụ đụng xe.
Nếu có đụng xe người đó sẽ bị thiệt hại về tài chính. Nếu không, người đó sẽ không có lợi gì cả, vì thế tình trạng tài chính của người đó vẫn không thay đổi. SVTH: Đặng Thu Trang 6 Lớp: K45A1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Dương Thị Thúy Nương - Bao gồm 3 nhóm: Rủi ro cá nhân là những tổn thất tài sản của cá nhân dựa trên 4 mối nguy hiểm như chết sớm, tuổi già, mất sức lao động, thất nghiệp.
Rủi ro tài sản là những tổn thất về tài sản do hư hỏng hay mất mát. Nó được chia làm 2 nhóm: tổn thất trực tiếp và tổn thất gián tiếp. ● Rủi ro pháp lý: tổng hợp giữa khả năng thiệt hại về tài sản hiện tại và tổn thất về thu nhập trong tương lai do hậu quả thiệt hại về tài sản gây nên, hay trách nhiệm pháp lý phát sinh trong trường hợp cố ý hay không cố ý gây hại hay xâm phạm quyền lợi của người khác. b, Rủi ro suy đoán: tồn tại khi có một cơ hội kiếm lời được cũng như một nguy cơ tổn thất.
Ví dụ: đầu tư vào 1 dự án vốn có thể có lợi nhuận hay có thể thất bại. - Phân loại theo nhóm nguyên nhân : Rủi ro do thiếu kinh nghiệm và kỹ năng quản trị: rủi ro do thiếu kiến thức quản lý kinh doanh ở tầm vi mô và vĩ mô của các nhà quản lý dẫn đến những thiệt hại to lớn về mặt kinh tế. Rủi ro do kém khả năng cạnh tranh: là những rủi ro của công ty do không thích nghi được với khả năng cạnh tranh trên thị trường và không giữ được khách hàng của mình. Hậu quả là mang lại tổn thất tài chính, có thể làm công ty phá sản.
Rủi ro do sự thay đổi thị hiếu của khách hàng: do sự hạn chế về kiến thức marketing, các công ty đã không kịp thời đáp ứng thị hiếu của khách hàng, không bán được hàng, tổn thất tài chính cho công ty. Rủi ro do lạm phát: do lạm phát tăng làm cho giá cả hàng hóa, nguyên vật liệu tăng, đồng tiền mất giá. Kết quả chi phí đầu vào lớn hơn mức dự kiến, làm cho thu nhập bị giảm ( tổn thất về tài chính). Rủi ro do điều kiện không ổn định của thuế: thuế là một trong những công cụ điều hòa thu nhập của nền kinh tế.
Kinh doanh trong môi trường bất ổn về thuế là rủi ro rất lớn. Nếu không tính toán kỹ, công ty có thể thu lỗ hoặc phá sản. Rủi ro do thiếu thông tin kinh tế: sự thiếu thông tin về thị trường sẽ dẫn đến những quyết định sai lầm, gây hậu quả khôn lường. c, Phân loại theo môi trường hoạt động: SVTH: Đặng Thu Trang 7 Lớp: K45A1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.
Dương Thị Thúy Nương ● Môi trường bên trong của doanh nghiệp: khi nghiên cứu rủi ro có thể chọn theo các hướng tiếp cận. Lĩnh vực: quản trị, marketing, tài chính/ kế toán, sản xuất, tác nghiệp, nghiên cứu, hệ thống thông tin. Theo phòng ban, bộ phận… ● Môi trường bên ngoài của doanh nghiệp: là những yếu tố bên ngoài mà doanh nghiệp không thể kiểm soát được nhưng có ảnh hưởng đến hoạt động và hiệu quả của doanh nghiệp. + Môi trường vĩ mô.
+ Môi trường vi mô. + Môi trường thế giới. d, Phân loại theo nguồn gốc của rủi ro: Rủi ro từ môi trường kinh tế: khủng hoảng kinh tế, lạm phát, suy thoái làm cho giá cả các mặt hàng không ổn định dẫn đến sức mua của người tiêu dùng kém và giảm lợi nhuận, doanh số của doanh nghiệp. Ví dụ: Sự biến động về tỷ giá cũng tạo nên sự chênh lệch lớn trong thanh khoản của doanh nghiệp khiến doanh nghiệp phải chịu lỗ trong khâu thanh toán tiền hàng.
Hay lãi suất vay cao làm giá thành hàng hóa tăng cao ảnh hưởng lớn sức mua và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Rủi ro từ môi trường chính trị - pháp luật: Sự thay đổi về thể chế chính trị làm ảnh hưởng đến tính ổn định trong kinh doanh của doanh nghiệp. Nếu thể chế chính trị không ổn định sẽ khó thu hút nhiều nhà đầu tư, doanh nghiệp nước ngoài, thị trường không mở rộng, ngân sách nhà nước thất thoát một khoản lớn từ thuế thu nhập doanh nghiệp, như vậy kinh tế sẽ khó phát triển. Hơn nữa, những thu tục pháp lý, quy định pháp luật thay đổi quá nhiều sẽ tạo ra khó khăn, rủi roc ho các doanh nghiệp cả trong lẫn ngoài nước.
Rủi ro từ môi trường văn hóa – xã hội: do sự thiếu hiểu biết về phong tục, tập quán, tín ngưỡng, lối sống, nghệ thuật, đạo đức của dân tộc khác từ đó có những hành xử không phù hợp, gây thiệt hại và mất cơ hội kinh doanh. SVTH: Đặng Thu Trang 8 Lớp: K45A1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Dương Thị Thúy Nương Rủi ro từ môi trường khoa học – công nghệ: sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ sẽ làm máy móc, thiết bị trở nên lỗi thời, năng suất kém ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh. Những thủ tục pháp lý về bản quyền phát minh khoa học thiếu chặt chẽ, minh bạch cũng ảnh hưởng lớn đến doanh nghiệp.
Rủi ro từ cơ sở hạ tầng : Cơ sở hạ tầng về giao thông, thiết bị, văn phòng có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Rủi ro từ môi trường tự nhiên: bao gồm lũ lụt, hạn hán, động đất,…gây thiệt hại lớn về người và của, làm cho doanh nghiệp đặc biệt là doanh nghiệp xuất nhập khẩu bị tổn thất nặng nề. Rủi ro do nhận thức con người: khi nhận diện và phân tích một vấn đề không đúng có thể dẫn đến quyết định sai lầm. Nếu nhận thức và thực tế hoàn toàn khác nhau thì rủi ro càng lớn.
e, Phân loại theo đối tượng chịu rủi ro: ● Rủi ro tài sản ● Rủi ro nhân lực ● Rủi ro trách nhiệm g, phân loại theo ngành, lĩnh vực hoạt động: ● Rủi ro trong công nghiệp ● Rủi ro trong nông nghiệp ● Rủi ro trong kinh doanh thương mại ● Rủi ro trong hoạt động ngoại thương ● Rủi ro trong kinh doanh ngân hàng ● Rủi ro trong đầu tư… 1. Nội dung quản trị rủi ro trong kinh doanh: Quản trị rủi ro bao gồm 4 bước: SVTH: Đặng Thu Trang 9 Lớp: K45A1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.