CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ THUẾ GTGT ĐỐI VỚI HỘ KINH DOANH CÁ THỂ 1.1 Một số nhận thức chung về hộ kinh doanh cá thể 1.1 Khái niệm và đặc điểm về hộ kinh doanh cá thể 1.1 Khái niệm hộ kinh doanh cá thể. Theo quy định tại điều 49 Nghị định 43/2010 ngày 15/4/2010 về đăng ký doanh nghiệp thì khái niệm về hộ kinh doah hiện nay là : “Hộ kinh doanh do một cá nhân là công dân Việt Nam hoặc một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủ, chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng không quá mười lao động, không có con dấu và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh.2 Đặc điểm về hộ kinh doanh cá thể. Đặc điểm về mặt sở hữu: HKD mang tính chất của một hộ gia đình, hoạt động dựa vào vốn, tài sản và sức lao động của những người trong gia đình. Về quy mô SXKD nhỏ lẻ; trình độ chuyên môn, quản lý chủ yếu từ kinh nghiệm.
Số lượng HKD lớn, đa dạng về đối tượng, hình thức, ngành nghề, địa bàn và thời gian hoạt động. Về ý thức tuân thủ pháp luật thuế còn thấp.2 Vai trò của hộ kinh doanh cá thể. HKD cá thể góp phần tạo việc làm, sử dụng số lượng lớn lao động, góp phần tăng thu nhập cho cá nhân, xóa đói giảm nghèo. HKD huy động được một khối lượng lớn vốn, khai thác tiềm năng, sức sáng tạo trong quần chúng nhân dân, giúp thúc đẩy sản xuất phát triển.
SV: Bùi Cẩm Tú 4 Lớp: CQ48/02.02 Luan van Học viện Tài Chính Khóa luận tốt nghiệp HKD góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động ở nông thôn. Giúp tạo ra mạng lưới phân phối lưu thông hàng hóa đa dạng, rộng khắp về tận những vùng sâu vùng xa. Sự phát triển của HKD góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo nguồi thu ổn định và ngày càng tăng cho NSNN.3 Xu hướng phát triển của các HKD cá thể Sau gần 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5, các hộ kinh doanh cá thể đã phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng, vị trí và via trò ngày cành tăng, góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế - xã hội. Tỷ trọng thu ngân sách từ khu vực này cũng có sự tăng trưởng đáng kể.
Hiện nay, toàn quốc có trên 3 triệu cơ sở kinh doanh cá thể. Mức tăng bình quân hàng năm khoảng 5%. Khu vực kinh tế này cũng đóng góp tới 72% tỷ trọng tổng thu thuế môn bài mà ngành thuế thu được. Kinh tế tư nhân đặc biệt là hộ kinh doanh cá thể có phát triển nhưng so với các thành phần kinh tế khác và so với yêu cầu phát triển vẫn còn nhiều hạn chế yếu kém.
Trình độ phát triển của hộ kinh doanh cá thể còn thấp. Chính vì vậy dẫn đến số thu từ khu vực kinh tế này được đánh giá là nhỏ, nhiều nơi còn có biểu hiện thất thu. Theo Tổng cục Thuế, mặc dù thuế môn bài thu từ cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể chiếm 72% tổng thuế môn bài nhưng thuế GTGT thu từ cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể chỉ chiếm 9,8% tổng thu thuế GTGT và thuế thu nhập doanh nhiệp chỉ chiếm 14,7%. Tương tự, thuế tiêu thụ đặc biệt là 0,3% và thuế tại nguyên là 5%.
Thực tế khảo sát cho thấy mặc dù nhiều cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể có quy mô khá lớn, thậm chí lớn hơn cả các doanh nghiệp thuộc loại nhỏ song các cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể này vẫn tồn tại ở dạng cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể mà không chuyển đổi sang các loại hình doanh nghiệp. Việc duy trì mô hình cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể không những làm mất đi cơ hội phát triển, tạo SV: Bùi Cẩm Tú 5 Lớp: CQ48/02.02 Luan van Học viện Tài Chính Khóa luận tốt nghiệp thêm giá trị gia tăng của chính các cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể này mà còn tạo thêm khó khăn trong việc quản lý đối với ngành thuế. Đa số doanh nghiệp đầu tư vào thương mại, dịch vụ với mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận trước mắt. Quản trị nội bộ của nhiều doanh nghiệp còn yếu, không ít doanh nghiệp và hộ kinh doanh cá thể còn vi phạm các quy định pháp luật.
Doanh nghiệp tư nhân phát triển chậm còn do gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận đất đai, vốn sản xuất kinh doanh. Thực tế tình hình phát triển của hộ kinh doanh ở Việt Nam những năm gần đây có những chuyển biến tương đối tích cực, nhưng cũng có khá nhiều những vấn đề nảy sinh cần sự quan tâm đặc biệt của các cấp chính quyền. Có một thực tế là các hộ kinh doanh cá thể vẫn luôn cần sự hỗ trợ từ nhà nước để giúp cho họ có thể dễ dàng tiếp cận với mặt bằng kinh doanh, nguồn vốn, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm. Bên cạnh đó, các chính sách và chương trình hỗ trợ nâng cao hiểu biết về quy định pháp luật, nâng cao trình độ nghề nghiệp của các chủ sở hữu cũng rất cần thiết cho khu vự c nông thôn.2 Quản lý thuế GTGT đối với hộ kinh doanh cá thể 1.1 Khái quát chung về thuế GTGT 1.1 Khái niệm, đặc điểm của thuế GTGT * Khái niệm Thuế là một khoản bằng tiền mà các thể nhân và pháp nhân có nghĩa vụ bắt buộc phải thực hiện theo luật đối với nhà nước, không mang tính chất đối khoán, không hoàn trả trực tiếp cho NNT và dùng để trang trải cho các nhu cầu chi tiêu công cộng.
Thuế GTGT là một sắc thuế tính trên giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lưu thông tiêu dùng. GTGT là giá trị tăng thêm trong mỗi khâu của quá trình SXKD. *Đặc điểm cơ bản về thuế GTGT SV: Bùi Cẩm Tú 6 Lớp: CQ48/02.02 Luan van Học viện Tài Chính Khóa luận tốt nghiệp - Thuế GTGT là sắc thuế tiêu dùng nhiều giai đoạn. Đặc điểm này cho thấy thuế GTGT đánh vào tất cả các giai đoạn của quá trình sản xuất kinh doanh nhưng chỉ tính trên phần giá trị tăng thêm của mỗi giai đoạn.
- Thuế GTGT là một sắc thuế thoại loại thuế gián thu. Có thể hiểu là đối tượng nộp thuế GTGT là người cung ứng hàng hóa nhưng người chịu thuế GTGT thực chất là người tiêu dùng những sản phẩm đó. Và nhà sản xuất thực chất chỉ là người nộp thay cho người tiêu dùng của mình. Vì thế thuế GTGT mang tính chất gián thu.
- Thuế GTGT có tính trung lập kinh tế cao. Thuế GTGT không phải mang tính chất chi phí thông thường mà là yếu tố cộng thêm ngoài giá bán của người cung cấp hành hóa. Chính vì thế mà thuế GTGt không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi kết quả kinh doanh của người nộp thuế. - Thuế GTGT có tính chất lũy thoái so với thu nhập.
Thuế GTGT đánh vào hàng hóa, dịch vụ, người tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ là người phải trả khoản thuế đó, không phân biệt thu nhập cao hay thấp đều phải trả số thuế như nhau. Do đó so sánh giữa số thuế phải trả so với thu nhập thì người nào có thu nhập cao hơn thì tỷ lệ này thấp hơn và ngược lại 1.2 Thuế GTGT áp dụng đối với hộ kinh doanh cá thể. Hộ kinh doanh cá thể được coi là một trong những loại hình kinh tế tư nhân quan trọng đối với nguồn thu NSNN. Vì thuế có những loại hình thuế cụ thể được áp dụng đối với hộ kinh doanh cá thể như : Thuế môn bài, thuế GTGT, thuế TNDN, thuế TNCN, thuế TTĐB, thuế tài nguyên.
Nhưng trong đề tài này chúng ta chỉ nghiên cứu cụ thể về thuế GTGT áp dụng trong hộ kinh doanh cá thể. Và có một số đặc điểm chính của thuế GTGT áp dụng đối với hộ kinh doanh cá thể như sau. - Đối tượng nộp thuế GTGT SV: Bùi Cẩm Tú 7 Lớp: CQ48/02.02 Luan van Học viện Tài Chính Khóa luận tốt nghiệp Là tất cả các các cá nhân, hộ gia đình, nhóm người kinh doanh độc lập và các đối tượng khác có hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ chịu thuế. - Đối tượng chịu thuế Đối tượng chịu thuế GTGT là hàng hoá, dịch vụ dùng cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng ở Việt Nam (bao gồm cả hàng hóa, dịch vụ mua của tổ chức, cá nhân ở nước ngoài), trừ 26 nhóm mặt hàng thuộc đối tượng không chịu thuế.
Đặc điểm chung của đối tượng không chịu thuế GTGT ở Việt Nam: + Hàng hóa, dịch vụ thiết yếu + Hoạt động sản xuất kinh doanh đang gặp khó khăn + Hoạt động liên quan đến đầu tư + Hoạt động không mang tính kinh doanh + Hoạt động ưu đãi có mức độ + Hoạt động mang tính chất di chuyển, không thực xuất hoặc không thực nhập - Căn cứ tính thuế Cũng tương tự như đối với các loại thuế khác thuế GTGT áp dụng đối với hộ kinh doanh cá thể có căn cứ tính thuế là dựa trên giá tính thuế và thuế suất. Giá tính thuế: chính là giá bán chưa có thuế GTGT + Hàng hóa, dịch vụ do hộ kinh doanh bán ra: Giá tính thuế là giá bán chưa có thuế GTGT + Hàng hóa, dịch vụ dùng để tiêu dùng nội bộ, trao đổi, biếu, tặng, cho, trả thay lương là giá tính thuế GTGT của hàng hóa, dịch vụ cùng loại hoặc tương đương tại cùng thời điểm phát sinh các hoạt động này. SV: Bùi Cẩm Tú 8 Lớp: CQ48/02.02 Luan van Học viện Tài Chính Khóa luận tốt nghiệp + Đối với hoạt động cho thuê tài sản như cho thuê nhà, văn phòng, xưởng, kho tàng, bến, bãi, phương tiện vận chuyển, máy móc, thiết bị là số tiền cho thuê chưa có thuế GTGT. + đối với gia công hàng hóa, giá tính thuế GTGT là giá gia công chưa có thuế GTGT.
+ đối với xây dựng, lắp đặt là giá trị công trình, hạng mục công trình hay phần công việc thực hiện bàn giao chưa có thuế GTGT. + đối với hoạt động kinh doanh bất động sản, giá tính thuế GTGT là giá chuyển nhượng BĐS trừ (-) giá đất được trừ để tính thuế GTGT. + Đối với hoạt động vận tải, bốc xếp giá tính thuế GTGT là giá cước vận tải, bốc xếp chưa có thuế GTGT. + Đối với hàng hóa, dịch vụ đặc thù dùng các chứng từ thanh toán ghi giá đã có thuế GTGT, giá tính thuế GTGT được xác định như sau: Giá tính thuế GTGT = Giá thanh toán/(1+ TS thuế GTGT) b.
Thuế suất Luật thuế GTGT quy định 3 mức thuế suất: 0%, 5%, 10%.