CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ KINH TẾ SỐ 1. Cơ sở lý thuyết về Quản lý kinh tế số 1. Tổng quan về kinh tế số 1. Khái niệm về chuyển đổi số Chuyển đổi số là gì Có nhiều định nghĩa về chuyển đổi số.
Williams trong Digital Transformation Now! (Chuyển đổi số ngay bây giờ), chuyển đổi số là việc sử dụng công nghệ để cải thiện triệt để hiệu suất hoặc phạm vi tiếp cận của doanh nghiệp hoặc chuyển đổi số là chuyển đổi hoạt động của công ty thông qua việc sửa đổi hoặc tạo ra các mô hình kinh doanh mới thông qua các việc số hóa giá trị gia tăng, cuối cùng dẫn đến cải thiện lợi nhuận. Theo cẩm nang chuyển đổi số do Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành, chuyển đổi số là quá trình thay đổi tổng thể và toàn diện của cá nhân, tổ chức về cách sống, cách làm việc và phương thức sản xuất dựa trên các công nghệ số. Chuyển đổi số không chỉ giúp tăng năng suất, giảm chi phí mà còn mở ra không gian phát triển mới, tạo ra các giá trị mới ngoài các giá trị truyền thống vốn có. Chuyển đổi số doanh nghiệp có thể thực hiện thông qua việc tư duy lại hướng kinh doanh, đánh giá lại chuỗi giá trị, kết nối lại với khách hàng và cấu trúc lại doanh nghiệp.
Theo Lindsay Herbert trong Digital Transformation (Chuyển đổi số), chuyển đổi số không phải chỉ là thiết lập một hạ tầng công nghệ cho doanh nghiệp mà là kiến tạo năng lực thích nghi và tối ưu thành công các công nghệ cũng như quy trình mới ở cả hiện tại và trong tương lai. Chuyển đổi số chính là phá bỏ những rào cản, hạn chế sinh ra bởi logic đã lỗi thời và tận dụng công nghệ để tạo ra những nguồn doanh thu mới, cắt giảm chi phí và nâng cấp trải nghiệm khách hàng. Chuyển đổi số doanh nghiệp sẽ giải quyết được các điểm trọng yếu: + Mô hình kinh doanh: Doanh thu đến từ đâu, chinh phục và giữ khách hàng bằng cách nào. 9 + Trải nghiệm khách hàng: Sản phẩm và dịch vụ cốt lõi, quy trình mà khách hàng tương tác và gắn bó với bạn.
+ Quy trình nội bộ: Cách làm việc, vận hành, phân tích và quyết định. Chuyển đổi số được diễn giải với ba cấp độ: Số hoá (digitization): Số hoá là việc chuyển đổi các thực thể (đối tượng, vạn vật) từ dạng vật lý (analog) sang dạng số, tức tạo ra phiên bản số của các thực thể, như số hoá các văn bản in trên giấy để tạo file chữ trên máy tính; Đối với Doanh nghiệp, đó là quá trình số hóa dữ liệu quản lý, kinh doanh của doanh nghiệp. Xác định mô hình hoạt động số (digitalization) là cấp độ xác định cách sống và làm việc sẽ như thế nào dựa vào các công nghệ số và dữ liệu được số hoá. Đối với các tổ chức hay doanh nghiệp, đó là áp dụng công nghệ số để tự động hóa, tối ưu hóa các quy trình nghiệp vụ, quy trình quản lý, sản xuất kinh doanh, quy trình báo cáo, phối hợp công việc trong doanh; Doanh nghiệp bắt đầu áp dụng công nghệ để xây dựng hệ thống báo cáo quản trị hoàn chỉnh và liên kết với các dữ liệu sẵn có như số liệu bán hàng, nhập xuất kho, số liệu hạch toán kế toán.
Ngoài hệ thống báo cáo, ở giai đoạn quá độ này, doanh nghiệp sẽ số hóa quy trình lập kế hoạch, ngân sách và dự báo và quản trị nguồn nhân lực để nâng cao hiệu quả quản trị chi phí, nhân sự. Dữ liệu doanh nghiệp ở giai đoạn này được thu thập và liên kết với nhau một cách xuyên suốt trong các chức năng, từ bán hàng, quản lý hàng tồn kho cho đến kế toán. Do sự phát triển và mở rộng của tập dữ liệu khách hàng cũng như doanh nghiệp, các nhà lãnh đạo cần đưa ra các giải pháp để đảm bảo an toàn thông tin và an ninh mạng. Sự kết nối liên tục của dữ liệu phép doanh nghiệp xây dựng kế hoạch sản xuất kinh doanh, kế hoạch ngân sách, dự báo doanh thu và dòng tiền, xây dựng kế hoạch nguồn nhân lực, v.
cho các giai đoạn tiếp theo của mình Thực hiện chuyển đổi (transformation) là cấp độ các cá nhân, các tổ chức thực hiện việc thay đổi theo mô hình đã xác định. Đây là một quá trình thay đổi tổng thể và toàn diện, từ lãnh đạo cao nhất đến mọi thành viên của tổ chức, từ xây dựng năng lực số đến văn hoá số, xây dựng lộ trình và kế hoạch, từng bước thay đổi theo lộ trình. Trong quá trình này, doanh nghiệp chuyển đổi toàn bộ sang mô hình kinh doanh mới, tạo thêm giá trị mới cho doanh nghiệp. Đây là quá trình thay đổi mang tính chiến lược của một 10 doanh nghiệp.
Vì thế, không đơn giản là sử dụng một phương pháp, một mô hình là đã thành công mà nó cần một quá trình thực hiện có kế hoạch, có mục tiêu. Chuyển đổi số với các mô hình kinh doanh Mô hình kinh doanh là lí luận kinh doanh cơ bản của một công ty mô tả những lợi ích được cung cấp cho khách hàng và đối tác. Một mô hình kinh doanh trả lời câu hỏi làm thế nào những lợi ích được cung cấp bởi công ty sẽ chảy trở lại công ty dưới dạng doanh thu. Giá trị được tạo ra tạo nên sự khác biệt với các đối thủ cạnh tranh, củng cố các mối quan hệ với khách hàng và hình thành lợi thế cạnh tranh.
Một mô hình kinh doanh liên quan đến các yếu tố sau: Định hướng khách hàng: bao gồm các phân khúc khách hàng, kênh khách hàng và mối quan hệ với khách hàng. Định hướng lợi ích: bao gồm sản phẩm, dịch vụ và giá trị. Định hướng giá trị gia tăng: bao gồm các nguồn lực, kỹ năng và quy trình. Định hướng đối tác: bao gồm đối tác, kênh đối tác và các mối quan hệ.
Định hướng tài chính: bao gồm doanh thu và chi phí. Mục tiêu của mô hình kinh doanh là kết hợp các yếu tố theo cách mà chúng tăng cường lẫn nhau. Do đó, có thể đạt được mức tăng trưởng theo một cách mà đối thủ cạnh tranh khó có thể bắt chước. Sự chuyển đổi số của các mô hình kinh doanh liên quan đến các yếu tố mô hình kinh doanh riêng lẻ, toàn bộ mô hình kinh doanh, chuỗi giá trị gia tăng, cũng như như mạng lưới các tác nhân khác nhau trong một mạng lưới giá trị gia tăng.
Mức độ chuyển đổi số liên quan đến sự thay đổi gia tăng cũng như sự thay đổi căn bản của một mô hình kinh doanh. Các đơn vị tham chiếu liên quan đến mức độ mới chủ yếu là khách hàng, nhưng nó cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, đối tác, ngành và đối thủ cạnh tranh. Trong quá trình chuyển đổi số của các mô hình kinh doanh, các trình hỗ trợ hoặc công nghệ (Như dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, .) được sử dụng để tạo ra các ứng dụng hoặc dịch vụ mới (ví dụ: dự đoán theo yêu cầu). Các trình hỗ trợ này yêu cầu các kỹ năng tạo dữ liệu thu thập và trao đổi, cũng như phân tích, các trình 11 hỗ trợ này phải có khả năng sử dụng để tính toán và đánh giá các phương án.
Các tùy chọn sau đó là được sử dụng để bắt đầu các quy trình mới trong mô hình kinh doanh. Sự chuyển đổi kỹ thuật số của các mô hình kinh doanh dựa trên cách tiếp cận trong đó bao gồm một chuỗi các nhiệm vụ và quyết định có liên quan đến một khác trong bối cảnh hợp lý và thời gian. Nó ảnh hưởng đến bốn định hướng mục tiêu: thời gian, tài chính, không gian và chất lượng Doanh nghiệp số Về cơ bản, Doanh nghiệp số là doanh nghiệp có quá trình thay đổi từ cách thức quản lý, điều hành, quá trình sản xuất,… từ phương pháp truyền thống sang phương thức ứng dụng công nghệ thông tin vào trong quản lý, quy trình sản xuất một cách toàn diện. Mỗi doanh nghiệp số có các đặc trưng khác nhau.
trong đó một số đặc điểm phổ biến như: + Giá trị gia tăng được tạo ra nhờ công nghệ kỹ thuật số. + Mô kình kinh doanh được đặc trưng bởi sự đổi mới nhờ việc áp dụng công nghệ số. Doanh nghiệp cung cấp các sản phẩm, dịch vụ dùng công nghệ, kỹ thuật số đáp ứng nhu cầu thị trường theo những phương thức mới. + Sử dụng công nghệ để thu hút khách hàng và phân phối sản phẩm dịch vụ.
Các công ty phát triển và thúc đẩy các mô hình kinh doanh kỹ thuật số chủ yếu sử dụng các công nghệ kỹ thuật số để tiếp cận đối tượng tiềm năng. Bán hàng và giao hàng được tự động hóa theo quy trình tự động. + Tạo ra một số giá trị độc đáo và đáp ứng nhu cầu khách hàng khiến cho khách hàng tự động trả tiền cho sản phẩm, dịch vụ kỹ thuật số hoặc các sản phầm, dịch vụ sử dụng kỹ thuật số. Lợi ích của việc chuyển đổi số + Đối với Chính phủ: Chuyển đổi số sử dụng dữ liệu và hệ thống công nghệ số nhằm thay đổi trải nghiệm người sử dụng với các dịch vụ công do Nhà nước cung cấp.
Việc thay đổi hệ thống công nghệ cũng làm thay đổi nghiệp vụ, mô hình và phương thức 12 hoạt động của bộ máy cơ quan nhà nước. Chính phủ số giúp chính phủ hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn, minh bạch hơn, hạn chế tham nhũng, kiến tạo sự phát triển cho xã hội + Đối với doanh nghiệp Nâng cao khả năng cạnh tranh: Nếu doanh nghiệp sở hữu nền tảng số hóa sẽ có thể triển khai và vận hành doanh nghiệp hiệu quả, chính xác và chất lượng. Bởi các giải pháp quản trị và vận hành số hóa sẽ tăng tính hiệu quả và chính xác trong các quyết định của doanh nghiệp. Đồng thời, chuyển đổi số cũng giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh với các doanh nghiệp khác trong việc tương tác nhanh chóng với khách hàng, chính sách chăm sóc và phục vụ khách hàng,… Tăng sự minh bạch và hiệu quả trong hệ thống quản trị doanh nghiệp: Tham gia quá trình chuyển đổi số, giám đốc của doanh nghiệp sẽ có thể chủ động và dễ truy xuất báo cáo về các hoạt động của doanh nghiệp.
Mọi hoạt động của doanh nghiệp, như: nhân viên ghi nhận doanh số, biến động nhân sự, khách hàng tìm hiểu sản phẩm sẽ được thể hiện trên các phần mềm quản trị doanh nghiệp, điều này sẽ giúp giảm sự chậm trễ, giúp giám đốc doanh nghiệp quản lý doanh nghiệp hiệu quả và minh bạch hơn so với trước đó.