MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nƣớc đóng một vai trò rất quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của con ngƣời cũng nhƣ mọi sinh vật trên trái đất. Trong quá trình sản xuất cũng nhƣ sinh hoạt, cùng với sự gia tăng dân số con ngƣời đã sử dụng và thải ra môi trƣờng một lƣợng nƣớc thải lớn. Nƣớc thải nói chung có rất nhiều loại tùy theo nguồn gốc phát sinh ra nhƣng một loại nƣớc thải mà hiện nay đang bị ô nhiễm trầm trọng, đƣợc nhiều ngƣời quan tâm đó là nƣớc thải sản xuất.
Lƣợng nƣớc thải sản xuất do con ngƣời tạo ra trong quá trình sử dụng một phần đƣợc xử lý còn đa phần chƣa qua xử lý, thải thẳng ra môi trƣờng xung quanh gây nên hiện tƣợng ô nhiễm nƣớc. Ở nông thôn, nhiều loại nƣớc thải sản xuất không đƣợc quản lý, đặc biệt công tác quản lý nƣớc thải sản xuất còn hạn chế, chƣa thực sự đƣợc coi trọng, đây là một vấn đề bức xúc cho các cấp chính quyền và ngƣời dân. Hiện nay, công tác quản lý và xử lý nƣớc thải sản xuất tại nông thôn bƣớc đầu có sự quan tâm của Đảng và Nhà nƣớc. Quản lý nƣớc thải sản xuất nông thôn hiện đƣợc điều chỉnh bằng văn bản quy phạm pháp luật.
Bộ máy tổ chức quản lý nƣớc thải sản xuất đang đƣợc củng cố và nâng cao năng lực. Công tác nâng cao nhận thức và huy động sự tham gia của cộng đồng trong bảo vệ môi trƣờng ở khu vực nông thôn cũng đang đƣợc đẩy mạnh. Tuy nhiên, công tác quản lý và xử lý nƣớc thải sản xuất vẫn còn tồn tại những khó khăn, thách thức chƣa đƣợc giải quyết ở các mức độ và cấp độ khác nhau. Một số quy định pháp luật liên quan đến quản lý nƣớc thải sản xuất còn thiếu tính khả thi.
Vẫn còn tồn tại tình trạng chồng chéo trong phân công trách nhiệm, có những mảng còn bỏ ngỏ trong tổ chức quản lý nƣớc thải sản xuất. Đầu tƣ tài chính cho quản lý và xử lý nƣớc thải sản xuất còn thấp và chƣa nhận đƣợc sự quan tâm đúng mức. Hơn nữa, vai trò cộng đồng trong việc quản lý và xử lý nƣớc thải sản xuất chƣa đƣợc quan tâm đúng mức. Cộng đồng dân cƣ chƣa đƣợc tham gia trong việc đề xuất các giải pháp phòng ngừa và giảm thiểu ô nhiễm nƣớc thải sản xuất.
Vì vậy, 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các hoạt động quản lý và kiểm soát nƣớc thải sản xuất từ khu vực nông thôn chƣa thực sự hiệu quả. Bên cạnh đó, vai trò của cộng đồng trong quản lý nƣớc thải sản xuất là rất lớn. Cộng đồng tham gia bảo vệ môi trƣờng sẽ làm cho mọi đối tƣợng trong xã hội đều thấy đƣợc vai trò, trách nhiệm của mình trong giữ gìn, bảo vệ môi trƣờng tại nơi mình sinh sống. Qua đó, tạo thói quen, xây dựng nếp sống theo hƣớng thân thiện với môi trƣờng, góp phần phát triển xã hội bền vững.
Có thể nói, cách làm này có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao ý thức và là hành động quản lý và xử lý nƣớc thải sản xuất một cách thiết thực trong nhân dân, là sự cụ thể hóa chủ trƣơng, chính sách, pháp luật nhà nƣớc về quản lý và xử lý nƣớc thải sản xuất đi vào cuộc sống của nhân dân. Đông Thọ là một xã thuộc thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình. Xã có diện tích 2,43 km², dân số khoảng 4.243 ngƣời, mật độ dân số là 1.746 ngƣời/km². Ngƣời dân trong xã chủ yếu làm nông nghiệp, ngoài ra xã còn có nghề truyền thống là sản xuất miến dong đã có hàng trăm năm nay cùng với một số hộ gia đình tham gia sản xuất cơ khí, giết mổ gia súc, gia cầm, buôn bán tạp hóa.
Sự phát triển của các hoạt động sản xuất đã tạo ra nhiều việc làm, tăng thu nhập cho cƣ dân bản địa, góp phần phát triển kinh tế - xã hội tại địa phƣơng [14]. Với nghề phụ chủ yếu là sản xuất miến dong, bên cạnh các lợi ích kinh tế mang lại, việc mở rộng sản xuất của làng nghề làm miến tại xã Đông Thọ cũng làm gia tăng lƣợng chất thải phát sinh. Do quy trình công nghệ lạc hậu, không có nhiều thay đổi và cải tiến so với khi mới xuất hiện nghề, sản xuất phân tán và thiếu quy hoạch, chƣa có sự đầu tƣ, quan tâm đúng mức đến hoạt động bảo vệ môi trƣờng dẫn đến chất lƣợng môi trƣờng sống suy giảm, tác động xấu đến sức khỏe ngƣời dân, ảnh hƣởng đến mỹ quan làng nghề. Có thể nói, chất thải của làng nghề miến là nguyên nhân chính gây ra ô nhiễm nguồn nƣớc tại đây, bao gồm: chất thải rắn, nƣớc thải chƣa đƣợc xử lý của các hộ sản xuất miến dong xả ra các mƣơng máng, ao, hồ, bãi rác dẫn đến nguồn nƣớc mặt của xã bị ô nhiễm nặng nề, hệ quả của nó là ô nhiễm không khí và dịch bệnh phát triển [14].
2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhƣ vậy đặc trƣng ô nhiễm của Đông Thọ là nƣớc thải sản xuất. Chính quyền cũng bị các xã lân cận phản ứng, các cấp yêu cầu, ngƣời dân bức xúc. Hơn nữa, xã Đông Thọ đang trên hành trình xây dựng nông thôn mới nên vấn đề bảo vệ môi trƣờng xanh - sạch - đẹp, hoạt động sản xuất an toàn, các cơ sở sản xuất, kinh doanh đạt chỉ tiêu về môi trƣờng đang rất đƣợc quan tâm. Theo “Báo cáo tổng kết xây dựng nông thôn mới xã Đông Thọ giai đoạn 2011 - 2014”, xã đã đạt 19/19 tiêu chí nông thôn mới Quốc gia, tuy nhiên trên thực tế, tiêu chí 17 là tiêu chí về Môi trƣờng trên địa bàn xã vẫn còn nhiều tồn tại chƣa xử lý đƣợc, gây nhiều bức xúc cho ngƣời dân [14].
Việc sản xuất miến dong tại xã Đông Thọ diễn ra quanh năm, nhƣng khoảng từ tháng 8 đến trƣớc Tết Nguyên Đán là cao điểm nhất, vì vậy lƣợng nƣớc thải sản xuất tập trung lớn nhất vào thời gian này. Do các cơ sở sản xuất nằm rải rác (chiếm khoảng hơn 80% các hộ gia đình trong làng), nƣớc thải sản xuất thƣờng đƣợc thải chung với nƣớc thải sinh hoạt ra môi trƣờng khiến cho công tác quản lý nƣớc thải sản xuất phức tạp, khó khăn hơn. Hơn nữa nghề sản xuất miến dong là nghề truyền thống gắn với cộng đồng ngƣời dân nên ngƣời ta vì cuộc sống phát triển, muốn quản lý phải xuất phát từ nhận thức và sự cộng tác từ cộng đồng ngƣời sản xuất. Với mục đích bảo vệ môi trƣờng và giúp các cấp chính quyền địa phƣơng có cơ sở trong quản lý và giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng nƣớc do hoạt động sản xuất, góp phần vào sự phát triển bền vững lâu đời tại xã Đông Thọ, đề tài “Nghiên cứu, đề xuất giải pháp quản lý nước thải sản xuất dựa vào cộng đồng tại xã Đông Thọ, thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình” đƣợc lựa chọn để nghiên cứu.
Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá hiện trạng quản lý nƣớc thải sản xuất tại xã Đông Thọ, thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình - Đề xuất một số giải pháp quản lý nƣớc thải sản xuất dựa vào cộng đồng tại xã Đông Thọ, thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nƣớc thải sản xuất dựa vào cộng đồng tại xã Đông Thọ, thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình - Thu thập thông tin tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, nƣớc thải sản xuất và đánh giá, phân tích hiện trạng ô nhiễm nƣớc thải sản xuất tại xã Đông Thọ, thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình.
- Khảo sát, điều tra, phân tích dữ liệu nhằm đánh giá vai trò cộng đồng trong quản lý nƣớc thải sản xuất tại xã Đông Thọ, thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình. - Đề xuất một số giải pháp quản lý nƣớc thải sản xuất dựa vào cộng đồng tại xã Đông Thọ, thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi không gian lãnh thổ: xã Đông Thọ, thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình. - Giới hạn vấn đề nghiên cứu: nƣớc thải sản xuất - cụ thể là nƣớc thải từ sản xuất miến tại xã Đông Thọ, thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình và phát huy vai trò cộng đồng trong quản lý ô nhiễm nƣớc nhằm kết nối giữa chính sách, nhà khoa học, công nghệ và ngƣời dân.
Đối tƣợng Vấn đề nƣớc thải sản xuất và vai trò cộng đồng trong quản lý ô nhiễm nƣớc thải sản xuất tại xã Đông Thọ, thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình. Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa khoa học: Hƣớng nghiên cứu quản lý môi trƣờng nƣớc dựa vào cộng đồng tạị xã Đông Thọ, thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình là vấn đề địa phƣơng đang cần nhằm phục vụ định hƣớng phát triển bền vững, bởi khu vực nghiên cứu chƣa đƣợc nghiên cứu sâu trong các công trình hiện nay của Việt Nam. Do vậy, đề tài góp phần làm phong phú hƣớng phân tích đánh giá gắn với tính cấp thiết từ thực tiễn. Ý nghĩa thực tiễn : là cơ sở khoa học cho các nhà quản lý môi trƣờng tại địa phƣơng xây dựng các kế hoạch, quy hoạch phù hợp để phát triển kinh tế, xã hội của địa phƣơng.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quan điểm tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu 6. Quan điểm tiếp cận - Quan điểm tổng hợp và hệ thống: Mục tiêu chung của chiến lƣợc quản lý nƣớc thải sản xuất dựa vào cộng đồng từ xã Đông Thọ là để làm cơ sở, từ đó nhân rộng, phát triển và lan tỏa ra qui mô toàn tỉnh Thái Bình; từng bƣớc hình thành và thực hiện hệ thống quản lý tại tỉnh trọng điểm và các thành phố khác dựa vào cộng đồng một cách đồng bộ, khoa học, nhằm nâng cao hiệu quả và năng lực công tác quản lý môi trƣờng nƣớc thải sản xuất. Vì vậy, nghiên cứu công tác quản lý nƣớc thải sản xuất dựa vào cộng đồng tại một đơn vị xã đầu tiên của tỉnh Thái Bình nhƣ xã Đông Thọ là cần thiết và phải đƣợc xem xét chúng một cách có hệ thống và tổng thể, không đánh giá theo một khía cạnh riêng biệt nào cả.
- Quan điểm phát triển bền vững: Phát triển bền vững là sự phát triển nhằm thỏa mãn nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không xâm phạm đến khả năng làm thỏa mãn nhu cầu của thế hệ tƣơng lai.