Đánh giá thực tiễn triển khai và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh

Luận văn thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại Đầm Hà, Quảng Ninh

• Tác giả: Nguyễn Thị Hiển
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Anh Hùng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Đánh giá thực tiễn triển khai và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan tiêu chí môi trường nông thôn mới tại huyện Đầm Hà

Huyện Đầm Hà thuộc tỉnh Quảng Ninh sở hữu địa hình đa dạng từ miền núi đến dải ven biển. Vùng đất này có hệ sinh thái phong phú cùng mạng lưới sông suối tự nhiên dày đặc. Công cuộc xây dựng nông thôn mới đặt tiêu chí môi trường làm trọng tâm phát triển. Tiêu chí này bao gồm việc bảo vệ nguồn nước mặt, quản lý rác thải và giữ gìn vệ sinh thôn xóm. Huyện khai thác hiệu quả hồ chứa Đầm Hà Động với dung tích 13 triệu mét khối để phục vụ sản xuất. Nguồn nước ngầm tầng nông cũng cung cấp lượng lớn nước sạch cho sinh hoạt dân cư. Việc thực hiện bộ tiêu chí tạo nền tảng vững chắc cho kinh tế nông nghiệp sinh thái. Chính quyền địa phương gắn kết mục tiêu bảo vệ sinh thái với quy hoạch kinh tế tổng thể. Cảnh quan nông thôn thay đổi rõ rệt qua các phong trào cải tạo môi trường sống. Hệ thống kênh mương được kiên cố hóa hỗ trợ tiêu thoát nước thuận lợi. Ý thức giữ gìn không gian sống của người dân chuyển biến tích cực từng ngày. Mô hình phát triển xanh mang lại diện mạo khang trang cho toàn huyện Đầm Hà.

1.1. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên nước tại huyện Đầm Hà

Địa bàn huyện Đầm Hà có địa hình đồi núi dốc thoải xen lẫn dải đồng bằng ven biển. Vùng ven biển gồm các xã Tân Bình, Đầm Hà, Tân Lập và Đại Bình chịu tác động trực tiếp từ vịnh Bái Tử Long. Chế độ nhật triều thuần nhất chi phối dòng chảy tự nhiên và chu kỳ nước mặn. Trữ lượng nước mặt địa phương tập trung tại hồ Đầm Hà Động rộng hơn 100 hecta. Ngoài ra, 47 hồ đập nhỏ phân bố đều khắp hỗ trợ tưới tiêu nông nghiệp. Nguồn nước ngầm phân bố ở độ sâu 5-6 mét cung cấp nước sạch dồi dào. Chất lượng nguồn nước sông hồ duy trì mức ổn định qua các kỳ quan trắc môi trường định kỳ.

1.2. Mục tiêu chuẩn hóa môi trường trong xây dựng nông thôn mới

Huyện Đầm Hà xác định mục tiêu môi trường là thước đo chất lượng xây dựng nông thôn mới. Tiêu chí hướng đến xử lý triệt để rác thải sinh hoạt và phụ phẩm trồng trọt. Địa phương yêu cầu các hộ chăn nuôi lắp đặt hầm biogas để giảm thiểu mùi hôi. Nước thải sinh hoạt phải qua bể tự hoại trước khi thải ra ngoài môi trường tự nhiên. Các xã ven biển tập trung thu gom rác trôi dạt để bảo vệ bãi triều hải sản. Cây xanh bóng mát được trồng dọc theo các trục đường liên thôn tạo cảnh quan sạch đẹp. Sự đồng thuận của cộng đồng dân cư đóng vai trò then chốt trong quá trình thực hiện mục tiêu bền vững.

II. Phân tích thực trạng tiêu chí môi trường nông thôn mới tại Đầm Hà

Công tác triển khai tiêu chí môi trường tại Đầm Hà ghi nhận nhiều kết quả tích cực song vẫn còn bất cập. Đến hết năm 2022, năm xã đạt chuẩn nâng cao gồm Quảng Tân, Dực Yên, Đầm Hà, Tân Lập và Tân Bình. Nhóm xã này duy trì tốt tỷ lệ thu gom chất thải rắn và xử lý phụ phẩm nông nghiệp. Tổng khối lượng phụ phẩm và chất thải hữu cơ toàn huyện phát sinh khoảng 100.000 tấn mỗi năm. Trong đó, lượng chất thải chăn nuôi chiếm 70.000 tấn và phụ phẩm trồng trọt chiếm 30.000 tấn. Tỷ lệ thu gom và tái sử dụng chất thải hữu cơ toàn địa bàn đạt 82,5%. Tuy nhiên, ba xã Đại Bình, Quảng An và Quảng Lâm vẫn chưa đạt chuẩn nâng cao theo quy định mới. Cơ sở hạ tầng thu gom rác tại các xã vùng cao còn nhiều hạn chế do địa hình chia cắt. Nguồn lực đầu tư công trình xử lý nước thải sinh hoạt nông thôn chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Một số cơ sở chăn nuôi gia đình vẫn xả thải trực tiếp gây ô nhiễm nguồn nước ngầm. Thói quen đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng vẫn tái diễn sau các vụ thu hoạch lúa. Sự chênh lệch kết quả giữa các xã tạo rào cản cho mục tiêu huyện chuẩn nông thôn mới.

2.1. Tồn tại trong thu gom chất thải và ô nhiễm chăn nuôi

Hoạt động chăn nuôi quy mô hộ gia đình tại Đầm Hà tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây ô nhiễm môi trường. Khối lượng chất thải chăn nuôi toàn huyện lên đến 70.000 tấn mỗi năm nhưng tỷ lệ xử lý chưa đồng bộ. Nhiều chuồng trại nằm xen kẽ trong khu dân cư đông đúc thiếu công trình xử lý phụ trợ. Nước thải chăn nuôi chưa qua xử lý chuẩn thẩm thấu gây ô nhiễm tầng nước ngầm mỏng. Việc vận hành bể biogas tại một số hộ dân chưa đúng quy trình kỹ thuật dẫn đến rò rỉ khí đốt. Rác thải bao bì thuốc bảo vệ thực vật trên đồng ruộng chưa được thu gom triệt để. Tình trạng vứt rác thải nhựa bừa bãi tại các bãi triều ven biển gây suy thoái hệ sinh thái địa phương.

2.2. Khó khăn tại các xã chưa đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao

Ba xã Đại Bình, Quảng An và Quảng Lâm gặp nhiều trở ngại khi hoàn thành tiêu chí môi trường nâng cao. Địa hình đồi núi hiểm trở khiến chi phí vận chuyển thu gom rác thải tăng cao. Mật độ dân cư phân tán làm giảm hiệu suất hoạt động của các tổ vệ sinh tự quản. Nguồn vốn ngân sách xã còn hạn hẹp nên chưa thể xây dựng các bãi tập kết rác đạt chuẩn. Tỷ lệ hộ gia đình lắp đặt công trình vệ sinh tự hoại tại Quảng Lâm còn thấp. Người dân đồng bào thiểu số vẫn duy trì một số tập quán sinh hoạt lạc hậu. Việc xử lý bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng chưa thành nền nếp thường xuyên.

III. Giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường nông thôn mới tại Đầm Hà

Để giải quyết triệt để các tồn tại môi trường, huyện Đầm Hà cần áp dụng đồng bộ các giải pháp. Trước hết, chính quyền địa phương cần đẩy mạnh phân loại chất thải rắn sinh hoạt ngay tại hộ gia đình. Các mô hình ủ rác hữu cơ bằng chế phẩm vi sinh bản địa đem lại hiệu quả cải tạo đất rõ rệt. Toàn bộ phụ phẩm rơm rạ sau mùa vụ cần được thu gom để chế biến thành thức ăn chăn nuôi hoặc nấm ăn. Các trang trại chăn nuôi lợn tập trung bắt buộc phải xây dựng hệ thống hầm biogas kết hợp bể lắng sinh học. Huyện cần phân bổ thêm ngân sách để hoàn thiện mạng lưới thu gom rác thải tại ba xã miền núi. Hệ thống camera giám sát tại các điểm đen xả rác bừa bãi sẽ nâng cao tính răn đe. Bên cạnh đó, việc thành lập các tổ tự quản bảo vệ môi trường do thanh niên và phụ nữ làm nòng cốt giúp duy trì nếp sống văn minh. Phong trào ngày Chủ nhật xanh cần được tổ chức định kỳ nhằm dọn sạch các tuyến mương nội đồng. Công tác trồng cây xanh hai bên đường liên xã tạo cảnh quan sinh thái thoáng mát và giảm thiểu khói bụi nông thôn.

3.1. Ứng dụng công nghệ xử lý chất thải và kinh tế tuần hoàn

Mô hình kinh tế tuần hoàn mở ra giải pháp tái chế tài nguyên hữu cơ hiệu quả tại Đầm Hà. Phụ phẩm rơm rạ sau thu hoạch được phối trộn với men vi sinh tạo phân bón sinh học. Phương pháp này giảm thiểu phụ thuộc vào phân bón hóa học và làm tăng độ phì nhiêu cho đất canh tác. Chất thải chăn nuôi lợn được dẫn vào hệ thống hầm biogas để tạo nguồn khí sinh học đun nấu. Nước thải sau biogas tiếp tục qua bể lọc thực vật thủy sinh trước khi thải ra hệ thống tưới tiêu. Huyện khuyến khích nông dân áp dụng đệm lót sinh học trong chăn nuôi gia cầm để khử mùi hôi. Việc tuần hoàn chất thải nông nghiệp vừa đem lại lợi ích kinh tế vừa giảm áp lực môi trường.

3.2. Nâng cao vai trò quản lý nhà nước và tuyên truyền cộng đồng

Chính quyền huyện Đầm Hà cần nâng cao hiệu lực kiểm tra việc thực thi pháp luật môi trường. Phòng Tài nguyên và Môi trường phối hợp với công an kiểm tra đột xuất các cơ sở chế biến thủy sản. Những hành vi xả thải trái phép chưa qua xử lý ra sông suối phải bị xử phạt nghiêm minh. Đồng thời, công tác truyền thông cơ sở cần đổi mới hình thức để tiếp cận bà con dân tộc thiểu số. Hệ thống truyền thanh xã phát các bản tin hướng dẫn phân loại rác thải tại nguồn đều đặn. Các trường học trên địa bàn đẩy mạnh lồng ghép giáo dục môi trường vào chương trình ngoại khóa. Đoàn thanh niên đảm nhận các đoạn đường hoa tự quản để xây dựng nếp sống văn minh.

IV. Đánh giá và ứng dụng tiêu chí môi trường nông thôn mới tại Đầm Hà

Thực hiện tiêu chí môi trường nông thôn mới tại huyện Đầm Hà là hành trình đòi hỏi tính kiên trì. Kết quả đạt chuẩn nâng cao ở năm xã là minh chứng cho định hướng chỉ đạo đúng đắn. Việc thu gom và tái sử dụng hơn 82% phụ phẩm nông nghiệp tạo nền tảng cho kinh tế tuần hoàn. Môi trường sinh thái trong lành góp phần nâng cao sức khỏe và chất lượng sống của cư dân. Kinh nghiệm từ Đầm Hà có thể ứng dụng rộng rãi cho các huyện miền núi ven biển khác. Địa phương cần tiếp tục ưu tiên nguồn vốn để hỗ trợ ba xã còn lại hoàn thành tiêu chí. Các chính sách khuyến khích chuyển đổi năng lượng xanh nông thôn cần được ban hành sớm. Cơ sở hạ tầng bãi chôn lấp hợp vệ sinh cần được nâng cấp công nghệ đốt rác hiện đại. Doanh nghiệp và người dân cần tăng cường liên kết trong chuỗi thu gom và tái chế rác. Sự chuyển biến bền vững về cảnh quan môi trường sẽ củng cố vững chắc danh hiệu huyện nông thôn mới kiểu mẫu.

4.1. Bài học kinh nghiệm từ mô hình quản lý chất thải nông thôn

Kinh nghiệm thành công tại Đầm Hà khẳng định vai trò tiên quyết của sự lãnh đạo quyết liệt. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành giúp tháo gỡ kịp thời vướng mắc ở cơ sở. Việc công khai hóa các tiêu chí giúp người dân nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ bảo vệ môi trường. Các phong trào thi đua thôn xóm sáng xanh sạch đẹp tạo động lực phấn đấu mạnh mẽ. Huy động nguồn lực xã hội hóa giảm gánh nặng ngân sách cho các công trình nước sạch nông thôn. Duy trì lịch thu gom rác định kỳ giúp chấm dứt triệt để các bãi rác tự phát. Tinh thần trách nhiệm của từng hộ gia đình là yếu tố giữ gìn thành quả môi trường bền vững.

4.2. Khả năng nhân rộng mô hình bảo vệ sinh thái vùng ven biển

Mô hình quản lý môi trường kết hợp vùng núi và ven biển của Đầm Hà có tính ứng dụng cao. Các địa phương ven vịnh Bái Tử Long có thể học hỏi cách quản lý bãi triều hải sản. Phương pháp ủ phân hữu cơ từ rác thải nông nghiệp phù hợp với tập quán canh tác nông thôn miền Bắc. Giải pháp phân loại rác tại nguồn kết hợp thu gom định kỳ dễ dàng triển khai ở nhiều xã thuần nông. Việc liên kết giữa chính quyền địa phương và các đoàn thể tạo nên mạng lưới giám sát chặt chẽ. Cơ chế khuyến khích đầu tư xử lý nước thải sinh hoạt giúp giải quyết bài toán môi trường liên xã. Sự thành công của mô hình tạo tiền đề xây dựng nông thôn mới văn minh trên diện rộng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Quảng Ninh đã ghi nhận thành tựu vượt bậc khi 98/98 xã (đạt 100%) và 13/13 đơn vị cấp huyện hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới tính đến hết năm 2022. Tại huyện Đầm Hà – địa bàn miền núi ven biển có diện tích tự nhiên 414,4 km² với 40.817 nhân khẩu, việc triển khai tiêu chí môi trường luôn đối diện với nhiều thách thức do địa hình bị chia cắt mạnh với 80% diện tích là đồi núi. Tiêu chí môi trường (tiêu chí số 17 cấp xã cùng tiêu chí số 7 và số 8 cấp huyện) được xác định là tiêu chí khó, có tính biến động cao và dễ thiếu tính bền vững nếu không có cơ chế quản lý đồng bộ.

Luận văn tập trung đánh giá tiến độ đạt chuẩn nông thôn mới từ giai đoạn 2016-2020 đến năm 2022, phân tích thực trạng thực hiện từng chỉ tiêu môi trường thành phần, làm rõ rào cản thực tiễn và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả đến năm 2025. Nghiên cứu được triển khai toàn diện tại 8 xã và 1 thị trấn thuộc huyện Đầm Hà trong giai đoạn từ tháng 11/2022 đến tháng 5/2023. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng giúp cơ quan quản lý hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận huyện đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, giữ vững tỷ lệ thu gom rác sinh hoạt toàn huyện ở mức 96,7%, góp phần thúc đẩy thu nhập bình quân đầu người tăng từ 56,91 triệu đồng năm 2020 lên 74,1 triệu đồng năm 2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết Phát triển bền vững và Mô hình Động lực - Sức ép - Hiện trạng - Tác động - Đáp ứng (DPSIR) trong quản lý sinh thái nông thôn. Luận văn gắn liền với việc thể chế hóa Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 cùng hệ thống quy định pháp lý then chốt gồm Quyết định số 318/QĐ-TTg và Quyết định số 320/QĐ-TTg ngày 08/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ.

Khung nghiên cứu làm rõ 5 khái niệm cốt lõi: môi trường, ô nhiễm môi trường, hoạt động bảo vệ môi trường, phát triển nông thôn mới nâng cao và hệ thống chỉ tiêu chất lượng môi trường sống. Hệ thống lý luận này khẳng định bảo vệ môi trường vừa là thước đo chuẩn hóa danh hiệu, vừa là trụ cột đảm bảo đời sống sinh thái bền vững cho cư dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu kết hợp số liệu thứ cấp giai đoạn 2016-2022 từ Văn phòng Điều phối NTM tỉnh Quảng Ninh, UBND huyện Đầm Hà, Phòng Tài nguyên và Môi trường cùng dữ liệu điều tra sơ cấp. Cỡ mẫu nghiên cứu bao phủ toàn diện 8 xã (Quảng Tân, Dực Yên, Đầm Hà, Tân Lập, Tân Bình, Đại Bình, Quảng An, Quảng Lâm) và 1 thị trấn, cùng cỡ mẫu phỏng vấn sâu 25 cán bộ chuyên trách môi trường và lãnh đạo địa phương.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng sinh thái nhằm phản ánh sự khác biệt giữa vùng đồng bằng ven biển và vùng núi cao. Tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả, tổng hợp và so sánh đối chuẩn trên phần mềm Microsoft Excel. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ tính chất định lượng khắt khe của Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn 2021-2025, đòi hỏi phải lượng hóa chính xác tỷ lệ đạt chuẩn của từng chỉ tiêu để nhận diện các điểm nghẽn. Timeline nghiên cứu được thực hiện từ tháng 11/2022 đến tháng 5/2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tiến độ xây dựng nông thôn mới tại Đầm Hà đạt kết quả vượt bậc khi 8/8 xã (100%) đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 5/8 xã (62,5%) đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 2 xã (Quảng Tân, Đầm Hà) đạt chuẩn kiểu mẫu. Thị trấn Đầm Hà được công nhận chuẩn đô thị văn minh năm 2021. Toàn bộ 162/162 cơ sở sản xuất thuộc diện lập hồ sơ môi trường và 45/45 cơ sở không thuộc diện đều tuân thủ 100% quy định bảo vệ môi trường.

Thứ hai, công tác quản lý chất thải rắn đạt kết quả tốt với tổng khối lượng 1.320 tấn/tháng. Trong đó, chất thải sinh hoạt phát sinh 539,9 tấn/tháng được thu gom xử lý đạt 96,7%; rác thải không nguy hại phát sinh 780,1 tấn/tháng đạt 96,2%. Tại 5 xã nông thôn mới nâng cao, tỷ lệ thu gom rác sinh hoạt đạt trung bình trên 98%, dẫn đầu là xã Đầm Hà với 98,4%.

Thứ ba, phân loại rác tại nguồn và xử lý nước thải chuyển biến tích cực. Toàn huyện có 8.161 hộ gia đình phân loại rác tại nguồn, đạt tỷ lệ 76,1%. Tỷ lệ hộ dân xử lý nước thải sinh hoạt bằng công trình phù hợp tại 5 xã nâng cao đạt trung bình 84,1% (Đầm Hà đạt 96,7%, Tân Lập 91,8%, Tân Bình 68,4%), vượt xa ngưỡng quy định tối thiểu 50%.

Thứ tư, 100% chất thải nguy hại (khoảng 511-515 kg/tháng/xã) được thu gom, chuyển giao xử lý chuyên nghiệp. Khối lượng phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi phát sinh 100.000 tấn/năm đã được thu gom, tái sử dụng 82.500 tấn (đạt 82,5%), gồm 100% phụ phẩm trồng trọt (30.000 tấn) và 75% chất thải chăn nuôi (52.500 tấn).

Thảo luận kết quả

Thành quả trên khẳng định quyết tâm chính trị qua Nghị quyết số 09-NQ/HU và Kế hoạch số 250/KH-UBND của huyện Đầm Hà. Dẫu vậy, sự phân hóa vùng miền vẫn tồn tại rõ rệt. Xã vùng cao Quảng Lâm đạt chuẩn nông thôn mới muộn nhất (năm 2020) do địa hình phức tạp, tỷ lệ thu gom rác sinh hoạt chỉ đạt 90,6% và xã Quảng An đạt 92,7%, thấp hơn đáng kể so với mức trên 98% ở các xã đồng bằng.

So với các nghiên cứu tại địa bàn miền núi khác như huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn của tác giả Dương Đức Cường (2019) hay xã Vĩnh Lợi, tỉnh Tuyên Quang của tác giả Phạm Minh Thắng (2019), huyện Đầm Hà đã kiểm soát vượt trội hơn về chỉ tiêu nước thải và chất thải nguy hại nhờ cơ chế ký hợp đồng xử lý tập trung.

Về mặt trình bày trực quan, dữ liệu thực nghiệm có thể được mô tả qua biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu thu gom chất thải giữa các xã, kết hợp bảng ma trận đối chiếu 12 chỉ tiêu thành phần nhằm giúp cơ quan quản lý nhận diện nhanh chóng các chỉ số còn yếu.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cấp hạ tầng thu gom và vận chuyển rác sinh hoạt tại vùng sâu, vùng xa. UBND huyện Đầm Hà chỉ đạo Phòng Tài nguyên và Môi trường phối hợp với Công ty TNHH dịch vụ xây dựng Bảo Linh bổ sung xe chuyên dụng và trạm trung chuyển. Mục tiêu hành động: Nâng tỷ lệ thu gom rác sinh hoạt tại xã Quảng Lâm và Quảng An từ 90,6% - 92,7% lên trên 95% trước quý II/2024.

Thứ hai, nhân rộng mô hình xử lý nước thải sinh hoạt hộ gia đình có hỗ trợ kỹ thuật. UBND các xã chủ trì phối hợp với Hội Nông dân hướng dẫn xây dựng bể tự hoại 3 ngăn và hệ thống lọc kỵ khí có vách ngăn. Mục tiêu hành động: Nâng tỷ lệ hộ xử lý nước thải sinh hoạt tại xã Tân Bình từ 68,4% lên trên 80% trong năm 2024, hỗ trợ 3 xã còn lại đạt trên 60% vào năm 2025.

Thứ ba, đẩy mạnh tuần hoàn phụ phẩm nông nghiệp và phân bón hữu cơ vi sinh. Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Trung tâm Dịch vụ kỹ thuật nông nghiệp tập huấn kỹ thuật ủ phân sinh học. Mục tiêu hành động: Nâng tỷ lệ tái chế chất thải chăn nuôi từ 75% lên 85%, đưa khối lượng phụ phẩm được tái sử dụng toàn huyện vượt 90.000 tấn/năm trong giai đoạn 2023-2025.

Thứ tư, tăng cường kiểm tra định kỳ và số hóa cơ sở dữ liệu môi trường. Phòng Tài nguyên và Môi trường thành lập đoàn thanh tra liên ngành hàng quý, cập nhật cơ sở dữ liệu nuôi trồng thủy sản. Mục tiêu hành động: Duy trì 100% cơ sở kinh doanh đạt chuẩn môi trường, thu gom triệt để bao gói thuốc bảo vệ thực vật tại hơn 300 bể chứa trên các cánh đồng trước quý IV/2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý nhà nước và ban điều phối chương trình nông thôn mới cấp huyện, xã. Luận văn cung cấp quy trình đánh giá thực tiễn, số liệu định lượng chi tiết giúp hoàn thiện hồ sơ thẩm định huyện nông thôn mới nâng cao và xây dựng kế hoạch bảo vệ môi trường địa phương.

Thứ hai, giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Quản lý tài nguyên và môi trường, Phát triển nông thôn. Công trình là case study điển hình về phương pháp đánh giá Tiêu chí số 17 tại vùng ven biển miền núi, phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu học thuật.

Thứ ba, các doanh nghiệp dịch vụ môi trường và hợp tác xã thu gom chất thải. Luận văn cung cấp số liệu thực tế về lượng phát sinh 1.320 tấn chất thải rắn/tháng và 100.000 tấn phụ phẩm nông nghiệp/năm, giúp tối ưu hóa phương án logistics và đầu tư nhà máy phân vi sinh.

Thứ tư, các tổ chức đoàn thể xã hội và cộng đồng dân cư. Tài liệu hướng dẫn cụ thể cách thức phân loại rác tại nguồn và mô hình công trình xử lý nước thải sinh hoạt chi phí thấp, hỗ trợ xây dựng các khu dân cư nông thôn kiểu mẫu tự quản.

Câu hỏi thường gặp

Huyện Đầm Hà đạt kết quả ra sao trong xây dựng nông thôn mới nâng cao đến năm 2022?
Đến hết năm 2022, huyện Đầm Hà có 100% số xã (8/8 xã) đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 5/8 xã (62,5%) đạt chuẩn nâng cao và 2 xã đạt chuẩn kiểu mẫu. Huyện đã cơ bản đạt 9/9 tiêu chí huyện nông thôn mới nâng cao theo Quyết định số 320/QĐ-TTg, thu nhập bình quân đầu người năm 2022 đạt 74,1 triệu đồng và hộ nghèo giảm còn 0,32%.

Tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải rắn trên địa bàn huyện Đầm Hà hiện đạt bao nhiêu?
Toàn huyện phát sinh 1.320 tấn chất thải rắn mỗi tháng, trong đó rác sinh hoạt đạt 539,9 tấn/tháng với tỷ lệ thu gom, xử lý đạt 96,7%, và rác thải không nguy hại đạt 780,1 tấn/tháng với tỷ lệ 96,2%. Tại 5 xã nông thôn mới nâng cao, tỷ lệ thu gom rác sinh hoạt đều đạt trên 98%, cao nhất là xã Đầm Hà với 98,4%.

Khó khăn lớn nhất khi thực hiện tiêu chí môi trường tại các xã miền núi của huyện Đầm Hà là gì?
Trở ngại lớn nhất là địa hình miền núi chia cắt chiếm 80% diện tích tự nhiên, khiến chi phí vận chuyển tăng cao và hạ tầng kỹ thuật khó tiếp cận. Điển hình tại xã vùng cao Quảng Lâm, tỷ lệ thu gom rác sinh hoạt chỉ đạt 90,6%, thấp hơn nhiều so với mức trung bình trên 98% của các xã đồng bằng ven biển.

Thực trạng phân loại rác tại nguồn và xử lý nước thải sinh hoạt ở Đầm Hà diễn ra thế nào?
Toàn huyện có 8.161 hộ gia đình phân loại rác tại nguồn, đạt tỷ lệ 76,1%. Về nước thải sinh hoạt, tỷ lệ hộ dân có công trình thu gom, xử lý phù hợp tại 5 xã nâng cao đạt trung bình 84,1% (Đầm Hà đạt 96,7%, Tân Lập 91,8%, Tân Bình 68,4%), vượt xa ngưỡng tối thiểu 50% theo quy định quốc gia.

Mô hình xử lý phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi tại Đầm Hà mang lại hiệu quả gì?
Với 100.000 tấn phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi phát sinh hàng năm, huyện đã thu gom và tái sử dụng 82.500 tấn (đạt 82,5%), gồm 100% phụ phẩm trồng trọt (30.000 tấn) và 75% chất thải chăn nuôi (52.500 tấn). Biện pháp ủ hoai vi sinh và làm đệm lót sinh học giúp giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước và cung cấp nguồn phân bón hữu cơ giá trị cao.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Hiển đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu nghiên cứu qua 5 đóng góp cốt lõi:

• Khái quát toàn diện tiến trình xây dựng nông thôn mới huyện Đầm Hà với 100% số xã đạt chuẩn và 62,5% số xã đạt chuẩn nâng cao đến năm 2022.
• Đánh giá định lượng chuẩn xác các chỉ tiêu môi trường thành phần, chỉ rõ tỷ lệ thu gom rác sinh hoạt đạt 96,7% và 100% cơ sở kinh doanh tuân thủ cam kết môi trường.
• Nhận diện sự phân hóa môi trường giữa vùng đồng bằng ven biển và khu vực miền núi khó khăn tại các xã Quảng Lâm, Quảng An.
• Thiết lập hệ thống giải pháp đồng bộ gắn với mục tiêu định lượng và lộ trình cụ thể đến năm 2025.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực chứng phục vụ tiến trình công nhận huyện đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và hướng tới kiểu mẫu.

Đề tài mang lại giá trị học thuật và thực tiễn cao cho công tác quản trị môi trường nông thôn. Lộ trình giai đoạn 2023-2025 đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp quản lý và cộng đồng. Hãy cùng chung tay duy trì các tiêu chí sinh thái bền vững, góp phần đưa huyện Đầm Hà phát triển thịnh vượng và văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, nhƣng không có điểm kết thúc, sau hơn 10 năm (2010-2022) thực hiện Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về NTM, tỉnh Quảng Ninh đã đạt đƣợc những thành tựu ấn tƣợng. Ðây là bƣớc tạo đà quan trọng để Quảng Ninh tiếp tục gặt hái thêm nhiều thành quả trên chặng đƣờng xây dựng NTM, NTM kiểu mẫu, gắn với đô thị văn minh, hiện đại, nâng cao chất lƣợng cuộc sống nhân dân những năm tiếp theo. Ngay từ đầu nhiệm kỳ 2010-2015, BCH Ðảng bộ tỉnh Quảng Ninh đã ban hành một NQ chuyên biệt và cũng là NQ đầu tiên về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, trong đó lấy việc xây dựng NTM làm then chốt. NQ xác định chủ thể chính xây dựng NTM là nông dân; phƣơng châm dựa vào nội lực của cộng đồng dân cƣ, mọi việc phải đƣợc dân biết, dân bàn, dân làm và dân đƣợc hƣởng thụ.

15 Kết thúc năm 2022, tỉnh Quảng Ninh hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM, về đích sớm hơn một năm so với NQ Ðại hội Ðảng bộ tỉnh lần thứ 15 đề ra. Sau 12 năm thực hiện mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn, Quảng Ninh có 98/98 xã đạt chuẩn NTM, đạt 100% (cả nƣớc đạt 73,06%); có 56/98 xã đạt chuẩn NTM nâng cao, đạt 57,1% (cả nƣớc có 937 xã, đạt 11,4%); có 26/98 xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu, đạt 26,5% (cả nƣớc có 110 xã, đạt 1,34%); 13/13 đơn vị huyện đạt chuẩn NTM, đạt 100% (cả nƣớc có 255 huyện, đạt 39,6%). Hết năm 2022, tỉnh đã cơ bản đạt các nội dung theo bộ tiêu chí quốc gia tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ NTM giai đoạn 2021-2025. Đến nay, Tỉnh đã cơ bản đạt 7/8 nội dung theo bộ tiêu chí quốc gia tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025, còn 01 nội dung về “Chỉ số hài lòng của ngƣời dân, tổ chức đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nƣớc thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng quản lý đạt từ 90% trở lên” sẽ thực hiện trong quá trình lập hồ sơ công nhận tỉnh hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới dự kiến hoàn thành trƣớc 30/6/2023.

Về xây dựng, hoàn thiện hồ sơ đề nghị xét công nhận tỉnh hoàn thành xây dựng nông thôn mới năm 2022: Các địa phƣơng đang hoàn thiện báo cáo để Tỉnh tổng hợp, hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận trình Hội đồng thẩm định Trung ƣơng trƣớc 30/6/2023. Một số công trình nghiên cứu - Dƣơng Đức Cƣờng (năm 2019): "Đánh giá thực hiện tiêu chí môi trường trong phát triển nông nghiệp nông thôn và xây dựng nông thôn mới tại huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn". [7] Luận văn đã phân tích, đánh giá, xác định đƣợc những thuận lợi, khó khăn, các yếu tố ảnh hƣởng đến tình hình thực hiện tiêu chí môi trƣờng trong xây dựng NTM trên địa bàn huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn nhƣ nhận thức của ngƣời dân, cơ chế chính sách, kinh phí, sự tham gia của ngƣời dân và các tổ chức đoàn thể xã hội, cơ sở hạ tầng KT-XH của địa phƣơng. - Phạm Ngọc Anh (năm 2019): "Đánh giá kết quả thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM (2015-2018) xã Hùng An, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang" [2].

Kết quả đánh giá Xã Hùng An, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang là một trong những xã có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên quá 16 trình phát triển KT-XH cũng đã gây ra những ảnh hƣởng tới môi trƣờng của xã Hùng An. Xây dựng NTM là một bƣớc tiến quan trọng trong việc phát triển kinh tế nâng cao đời sống và BVMT của địa phƣơng. - Phạm Minh Thắng (năm 2019): "Đánh giá thực trạng môi trường và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng mô hình NTM tại xã Vĩnh Lợi, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang" [14].

Theo Phạm Minh Thắng thì: xã Vĩnh Lợi, huyện Sơn Dƣơng, tỉnh Tuyên Quang trong quá trình thực hiện tiêu chí môi trƣờng còn gặp một số khó khăn nhƣ Thiếu nguồn nƣớc sạch tập trung cho sinh hoạt. Triển khai xây dựng nghĩa trang theo quy hoạch NTM còn khó khăn. Ngƣời dân còn thiếu ý thức, vứt rác bừa bãi. - Trần Thị Quyên (năm 2020): "Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường và ATTP trong xây dựng mô hình NTM tại xã Kim Quan, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang" [15].

Theo Trần Thị Quyên thì: xã Kim Quan, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang thực hiện tiêu chí môi trƣờng và ATTP đã đạt đƣợc những kết quả nhƣ: bộ mặt nông thôn tại xã đã đƣợc thay đổi, thu nhập và đời sống của ngƣời dân đã đƣợc cải thiện đáng kể, đảm bảo an sinh xã hội. Tuy nhiên, việc hoàn thành tiêu chí Môi trƣờng và an toàn thực phẩm vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn. - Phạm Mỹ Anh (năm 2020): "Đánh giá thực trạng môi trường và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM tại xã Phúc Xuân, TP. Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên" [1].

Phạm Mỹ Anh nhận xét về việc thực hiện tiêu chí môi trƣờng trong xây dựng NTM tại xã xã Phúc Xuân, TP. Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên là Xã đã đạt tất cả các chỉ tiêu trong tiêu chí môi trƣờng.4 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu 1. Điều kiện tự nhiên 1. Vị trí địa lý Tọa độ địa lý ở 21012’49’’ đến 21029’59’’ vĩ độ bắc và từ 107027’56’’ đến 107041’31’’ Kinh độ đông; Tổng diện tích tự nhiên là 414,4 km2, trong đó phần đất nổi 309,28 km2 đƣợc tính theo mép nƣớc kiệt trung bình nhiều năm, còn 105,092 km2 mặt nƣớc biển đƣợc đƣa vào chỉ tiêu quan sát.

17 - Phía Bắc giáp huyện Bình Liêu; - Phía Đông giáp huyện Hải Hà; - Phía Nam giáp huyện Vân Đồn; - Phía Tây giáp huyện Tiên Yên. Đầm Hà là huyện miền núi, ven biển nằm cách thành phố Hạ Long 120 km, cách cửa khẩu quốc tế Móng cái 70 km; Huyện có vị trí địa lý rất thuận lợi trong mối quan hệ giao lƣu kinh tế với Trung Quốc, đặc biệt với các vùng lãnh thổ, các đặc khu kinh tế nhƣ Hồng Công, Thẩm Quyến, Ma Cao và các khu kinh tế khác trong vùng duyên hải Đông Nam Trung Quốc. Địa hình - Đầm Hà là huyện nằm giữa khu vực miền Đông của tỉnh. Có địa hình miền núi, trung du, và vùng đồng bằng ven biển.

Địa hình cao ở phía Bắc, Tây Bắc và thấp dần về phía Nam. - Vùng núi phía Bắc huyện có nhiều núi cao, điển hình là núi Đại Hoàng Mô cao 1.105m, vùng núi Tế Hoàng Mô cao 1. Còn lại là vùng núi có độ cao dƣới 1. Vùng núi của Đầm Hà chiếm tới 80% diện tích tự nhiên toàn huyện.

Địa hình bị chia cắt nhiều bởi các thung lũng và sƣờn núi. Vùng thấp có cao độ trung bình : 100 ÷ 400m. - Phía Nam huyện là vùng đồng bằng, trung du đông dân cƣ, là vùng trọng điểm nông nghiệp của huyện. - Phía giáp biển là vùng bãi triều chứa đựng phù sa của sông Đầm Hà và sông Đồng Cái Xƣơng.

- Địa hình vùng ven biển có độ cao từ 1 ÷ 3m. Khí hậu (1) Nhiệt độ: - Đầm Hà có nhiệt độ trung bình năm khoảng 23°C - Các tháng có nhiệt độ cao nhất: Tháng 6: 28,2°C; Tháng 7: 28,6°C; Tháng 8: 20,2°C. - Các tháng có nhiệt độ thấp nhất là: Tháng 1: 15°C; Tháng 11: 18,7°C; Tháng 12: 18,4°C 18 (2) Số giờ nắng các tháng trong năm: - Cả năm: Đầm Hà có trung bình: 1.459,2 giờ nắng - Tháng có giờ nắng cao nhất: Tháng 11: 207,2 giờ; Tháng 7: 190,2 giờ; Tháng 8: 174,4 giờ - Những tháng có giờ nắng ít nhất là: Tháng 3: 5,6 giờ; Tháng 12: 45,6 giờ; Tháng 1: 63,7 giờ (3) Lƣợng mƣa: - Trung bình cả năm: 2.625,8mm - Những tháng có lƣợng mƣa nhiều nhất là: Tháng 6: 650,7mm; Tháng 7: 471,5mm; Tháng 8: 542,6mm; Tháng 9: 436,8mm - Những tháng có lƣợng mƣa ít nhất là: Tháng 1: 9,3mm; Tháng 2: 54,5mm; Tháng 4: 51,7mm; Tháng 11: 11,1mm (4) Độ ẩm: - Trung bình năm: 85% - Những tháng có độ ẩm nhiều là: Tháng 3: 91%; Tháng 2,4,5: 89%; - Những tháng có độ ẩm ít là: Tháng 1: 77%; Tháng 10: 79%; Tháng 11: 75%. (5) Gió bão: - Mùa hè: tháng 5 đến tháng 9: gió chủ đạo Nam và Đông Nam Tốc độ trung bình: 3 ÷ 5 m/s - Mùa đông từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau: gió chủ đạo Bắc, Đông Bắc Tốc độ trung bình: 2÷ 4 m/s - Hàng năm có từ 3 ÷ 5 cơn bão ảnh hƣởng tới Đầm Hà gây mƣa lớn, lũ lụt ở vùng núi và ven sông, gây thiệt hại về hoa màu, cơ sở hạ tầng ở vùng núi.

(6) Địa chất: - Đầm Hà có địa hình dốc dần từ phía Bắc xuống phía Nam. Phía Bắc là vùng núi cao giáp Húc Động (Bình Liêu), Quảng Sơn (Hải Hà), phía Tây Bắc giáp vùng núi Đại Dực (Tiên Yên). Tiếp đến là vùng núi thấp thuộc các xã Quảng An, Quảng Lâm. Địa hình bị chia cắt tạo thành các thung lũng có cao độ trung bình từ: 100  400m.

Độ dày đất màu trung bình, tiếp đến là vùng thấp ven biển. - Địa chất đƣợc phân làm 2 vùng: 19 + Vùng phù sa cổ: thƣờng bám dọc trục đƣờng 18A về phía Bắc, cao độ trung bình 25m. Đây là vùng phù sa cổ bám trên nền đá sa thạch, diệp thạch. Quá trình feralit mạnh tạo thành lớp kết đá ong, càng gần vùng núi càng lẫn nhiều sỏi cuội.

Đất lẫn nhiều sắt có các vết vàng, đỏ. Độ dầy tầng phù sa cổ khoảng 10  15m. Thành phần cơ giới từ thịt nặng đến thịt nhẹ, đất màu nâu vàng. + Vùng phù sa mới: chủ yếu tập trung ở vùng ven biển, vùng có cao độ từ 1,5m  3m.

Đa số vùng phù sa này đã đƣợc cải tạo thành đất canh tác, còn lại là bãi sú, cồn cát ven biển. (7) Thủy văn: - Hệ thống sông suối: các sông suối của Đầm Hà bắt nguồn từ các dãy núi thuộc cánh cung Đông Triều. Từ hƣớng Tây Bắc và Đông Nam và chảy ra biển.Sông ở Đầm Hà có độ dốc lớn, cửa sông lớn. Khi mƣa nhiều nƣớc sông sẽ dâng nhanh và sau mƣa cũng rút nhanh.

Mùa khô nƣớc sông cạn kiệt không đủ nƣớc cấp cho sản xuất. - Đầm Hà có 2 sông lớn là: + Sông Đầm Hà: có lƣu vực 66 km2, dài 26 km, lƣu lƣợng nƣớc lớn nhất: 950m 3/s, nhỏ nhất: 0,8m 3/s. + Sông Đồng Lốc: dài 23 km, lƣu vực 44 km2, ngoài ra còn có các sông nhỏ khác là: sông Bình Hồ, sông Tài Giàu, sông Chùa Sâu.