Nghiên cứu thực trạng và giải pháp quản lý di sản thế giới tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý di sản thế giới tại Việt Nam, góp phần bảo tồn và phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Hải Yến
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thùy Dương
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Và Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Thực Trạng Và Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Một Số Di Sản Thế Giới Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Khái quát về bảo tồn giá trị di sản
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.4. Tình hình nghiên cứu về đánh giá mô hình quản lý di sản trên Thế giới
• 1.5. Tình hình nghiên cứu về đánh giá mô hình quản lý di sản ở Việt Nam
• 1.6. Cơ sở tài liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.6.1. Cơ sở tài liệu
• 1.6.2. Phương pháp điều tra phỏng vấn
• 1.6.3. Phương pháp so sánh
• 1.6.4. Phương pháp phân tích SWOT
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Hiện trạng tài nguyên và môi trường khu vực di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, Quảng Ninh
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.1.3. Giá trị di sản nổi bật
• 2.1.4. Hiện trạng môi trường và khai thác du lịch
• 2.2. Hiện trạng tài nguyên và môi trường khu vực di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, Quảng Bình
• 2.2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.2.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2.3. Giá trị di sản nổi bật
• 2.2.4. Hiện trạng môi trường và khai thác du lịch
• 2.3. Hiện trạng tài nguyên và môi trường khu vực di sản thiên nhiên thế giới Quần thể danh thắng Tràng An, Ninh Bình
• 2.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.3.2. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 2.3.3. Giá trị di sản nổi bật
• 2.3.4. Hiện trạng môi trường và khai thác du lịch
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CÁC MÔ HÌNH QUẢN LÝ TẠI KHU VỰC NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN QUẢN LÝ
• 3.1. Thực trạng quản lý di sản tại khu vực nghiên cứu
• 3.2. Thực trạng quản lý tại Vịnh Hạ Long, Quảng Ninh
• 3.3. Thực trạng quản lý tại Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, Quảng Bình
• 3.4. Thực trạng quản lý tại Quần thể Danh thắng Tràng An, Ninh Bình
• 3.5. Đánh giá các mô hình quản lý tại khu vực nghiên cứu
• 3.6. Đề xuất mô hình và giải pháp quản lý di sản
• 3.6.1. Đề xuất mô hình quản lý di sản
• 3.6.2. Đề xuất giải pháp quản lý tại 3 Di sản thiên nhiên thế giới tại Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 3: THỐNG KÊ CÁC VĂN BẢN TẠI KHU VỰC NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp quản lý di sản thế giới tại Việt Nam

Việt Nam là một trong những quốc gia sở hữu nhiều di sản thế giới được UNESCO công nhận. Các di sản này không chỉ mang giá trị văn hóa, lịch sử mà còn có giá trị kinh tế lớn, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch. Tuy nhiên, việc quản lý và bảo tồn các di sản này đang gặp nhiều thách thức. Cần có những giải pháp quản lý hiệu quả để bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản thế giới tại Việt Nam.

1.1. Di sản thế giới tại Việt Nam và giá trị của chúng

Việt Nam hiện có 8 di sản thế giới được UNESCO công nhận, bao gồm Vịnh Hạ Long, Phong Nha – Kẻ Bàng, và Quần thể Danh thắng Tràng An. Mỗi di sản đều có giá trị văn hóa, lịch sử và thiên nhiên độc đáo, góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa dân tộc.

1.2. Tình hình quản lý di sản thế giới hiện nay

Hiện nay, công tác quản lý di sản thế giới tại Việt Nam còn nhiều bất cập. Các mô hình quản lý khác nhau tại các khu vực dẫn đến sự không đồng nhất trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Cần có sự đồng bộ trong chính sách và quy trình quản lý.

II. Thách thức trong quản lý di sản thế giới tại Việt Nam

Việc quản lý di sản thế giới tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến giá trị di sản mà còn tác động đến môi trường tự nhiên và cộng đồng địa phương.

2.1. Tác động của phát triển kinh tế đến di sản

Sự phát triển kinh tế nhanh chóng tại Việt Nam đã dẫn đến nhiều áp lực lên các di sản thế giới. Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên, xây dựng cơ sở hạ tầng và phát triển du lịch không bền vững đang đe dọa đến sự tồn tại của các di sản.

2.2. Thiếu nguồn lực và chính sách bảo tồn

Nhiều khu di sản thiếu nguồn lực tài chính và nhân lực để thực hiện công tác bảo tồn hiệu quả. Chính sách bảo tồn hiện tại chưa đủ mạnh để bảo vệ các giá trị di sản trước những tác động tiêu cực từ bên ngoài.

III. Giải pháp quản lý di sản thế giới hiệu quả tại Việt Nam

Để bảo tồn và phát huy giá trị di sản thế giới tại Việt Nam, cần có những giải pháp quản lý hiệu quả. Các giải pháp này cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn.

3.1. Xây dựng mô hình quản lý tích hợp

Mô hình quản lý tích hợp giữa nhà nước và tư nhân có thể giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả bảo tồn. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và cộng đồng địa phương trong việc bảo vệ di sản.

3.2. Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức

Giáo dục cộng đồng về giá trị di sản và tầm quan trọng của việc bảo tồn là rất cần thiết. Các chương trình nâng cao nhận thức có thể giúp cộng đồng tham gia tích cực vào công tác bảo tồn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quản lý di sản

Nghiên cứu thực trạng quản lý di sản thế giới tại Việt Nam cho thấy nhiều mô hình quản lý đã được áp dụng thành công. Tuy nhiên, cần có những điều chỉnh để phù hợp với từng khu vực cụ thể.

4.1. Kinh nghiệm từ các mô hình quản lý thành công

Một số mô hình quản lý di sản thành công như tại Quần thể Danh thắng Tràng An đã cho thấy hiệu quả của việc kết hợp giữa quản lý nhà nước và tư nhân. Các mô hình này cần được nhân rộng và điều chỉnh cho phù hợp với các di sản khác.

4.2. Đánh giá tác động của các giải pháp quản lý

Cần có các nghiên cứu đánh giá tác động của các giải pháp quản lý đã được áp dụng để rút ra bài học kinh nghiệm và điều chỉnh kịp thời. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý di sản thế giới

Quản lý di sản thế giới tại Việt Nam cần được cải thiện để bảo tồn các giá trị văn hóa và thiên nhiên. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc xây dựng các chính sách đồng bộ và hiệu quả.

5.1. Định hướng phát triển bền vững cho di sản

Cần xây dựng các chiến lược phát triển bền vững cho các di sản thế giới, đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn di sản.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong bảo tồn di sản

Việc hợp tác với các tổ chức quốc tế và các nước có kinh nghiệm trong quản lý di sản sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực và hiệu quả trong công tác bảo tồn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu 8 di sản thế giới được UNESCO công nhận, trong đó Vịnh Hạ Long, Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng và Quần thể danh thắng Tràng An là 3 đại diện tiêu biểu cho các giá trị ngoại hạng toàn cầu về địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học và cảnh quan văn hóa. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của lượng khách du lịch với hơn 2 triệu lượt khách quốc tế mỗi năm tại Vịnh Hạ Long và doanh thu vượt 1.000 tỷ đồng vào năm 2017 đang tạo áp lực lớn lên công tác bảo tồn. Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu bắt nguồn từ những mâu thuẫn gay gắt giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế du lịch và yêu cầu bảo vệ nguyên vẹn cấu trúc địa chất, chất lượng môi trường nước và hệ sinh thái tự nhiên.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích, đánh giá toàn diện hiện trạng tài nguyên, môi trường và cấu trúc vận hành của các mô hình quản lý di sản hiện hữu; từ đó xác định các lỗ hổng thể chế để đề xuất hệ thống giải pháp quản lý bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 3 khu vực di sản trọng điểm tại Quảng Ninh, Quảng Bình và Ninh Bình trong giai đoạn thu thập dữ liệu từ năm 2004 đến 2018. Ý nghĩa của đề tài được lượng hóa qua việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm duy trì tỷ lệ bảo tồn trên 90% diện tích vùng lõi nguyên trạng, đồng thời thiết lập khung định lượng giám sát tải lượng du khách, giảm thiểu từ 30% đến 50% các chỉ số ô nhiễm nước cục bộ tại các bến thủy nội địa và khu vực ven bờ di sản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng Công ước Di sản Thế giới năm 1972 của UNESCO, vận dụng hệ thống 10 tiêu chí đánh giá giá trị nổi bật toàn cầu (OUV). Khung lý thuyết quản trị tích hợp 3 mô hình quốc tế tiên tiến:

• Mô hình ANZECC (Hội đồng Bảo tồn Môi trường Úc và New Zealand): Tiếp cận quản lý chiến lược theo chu trình khép kín, từ nhận dạng, phân bổ tài nguyên, bảo tồn đến công nghiệp hóa văn hóa.
• Mô hình AHC (Ủy ban Di sản Úc 2000): Khung quản lý rủi ro dựa trên mối quan hệ tương hỗ ba bên giữa Nhà quản lý di sản, Đơn vị vận hành du lịch và Cộng đồng địa phương.
• Mô hình NWHF (Quỹ Di sản Thế giới các nước Bắc Âu): Phát triển du lịch bền vững thông qua 4 trụ cột chiến lược gồm Tài chính, Du lịch sinh thái, Giáo dục cộng đồng và Hợp tác liên ngành.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm trọng tâm: Di sản thiên nhiên thế giới, Di sản hỗn hợp (di sản kép), Mô hình quản lý di sản và Cơ chế đối tác công - tư (PPP) trong bảo tồn tài nguyên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm chuỗi số liệu quan trắc môi trường 14 năm (2004–2017) của Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, báo cáo thống kê kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Bình, Ninh Bình và hơn 40 văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua các đợt khảo sát thực địa từ năm 2016 đến 2018 tại 3 vùng di sản.

Phương pháp điều tra xã hội học được triển khai với cỡ mẫu 150 phiếu khảo sát, áp dụng kỹ thuật chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên chia đều cho 3 nhóm: 50 cán bộ quản lý trực tiếp, 50 hộ dân sinh sống tại vùng đệm và 50 khách du lịch nội địa lẫn quốc tế. Lý do chọn mẫu phân tầng nhằm đảm bảo tính khách quan và thu thập đa chiều từ các chủ thể hưởng lợi cũng như đối tượng chịu tác động sinh kế. Phương pháp phân tích SWOT kết hợp đối chiếu so sánh đa tiêu chí được lựa chọn làm công cụ phân tích chủ đạo, giúp nhận diện chính xác điểm mạnh nội tại, điểm yếu thể chế, cơ hội thị trường và thách thức môi trường của từng mô hình quản trị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về hiện trạng môi trường và mô hình quản lý tại 3 di sản:

• Ô nhiễm môi trường nước ven bờ tại Vịnh Hạ Long: Số liệu quan trắc cho thấy tổng chất rắn lơ lửng (TSS) biến động mạnh từ 2,75 mg/l đến 149 mg/l, vượt ngưỡng giới hạn 50 mg/l theo QCVN 10:2008 tại các vùng bãi tắm. Nhu cầu oxy hóa học (COD) tại khu vực ven bờ Cảng Tuần Châu và Bến Bãi Cháy cao gấp 2 đến 7 lần so với vùng bảo vệ tuyệt đối. Nguyên nhân trực tiếp đến từ 505 tàu du lịch đang hoạt động (gồm 189 tàu nghỉ đêm) chưa có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn và nước thải sinh hoạt đô thị từ gần 700.000 dân cư ven bờ xả trực tiếp ra vịnh.
• Rủi ro xâm hại hệ sinh thái karst tại Phong Nha – Kẻ Bàng: Dù bảo tồn tốt 90% diện tích hoang mạc đá vôi nguyên sinh, khu vực này đang chịu áp lực lớn từ các đề xuất xây dựng hạ tầng nhân tạo như dự án cáp treo vào Hang Én và Sơn Đoòng. Hoạt động du lịch tập trung quá mức vào mùa khô làm biến động cục bộ nồng độ chất lượng nước Sông Son.
• Lỗ hổng kiểm soát trong mô hình hợp tác công - tư tại Tràng An: Mô hình quản lý công - tư giúp doanh thu và lượng khách tăng trưởng vượt bậc từ năm 2007 đến 2016. Tuy nhiên, sự lỏng lẻo trong giám sát dẫn đến sai phạm nghiêm trọng về tính nguyên vẹn di sản, điển hình là việc doanh nghiệp tự ý xây dựng trái phép đường hoa cương leo núi Cái Hạ (Tràng An cổ) và tự ý mở tuyến tham quan Hang Luồn khi chưa được cơ quan quản lý nhà nước phê duyệt.
• Sự phân hóa về phân phối lợi ích cộng đồng: Tại Tràng An, hơn 2.000 người dân địa phương tham gia chèo đò có thu nhập ổn định; trong khi tại Hạ Long và Phong Nha, sự tham gia của người dân bản địa vào chuỗi giá trị du lịch chỉ đạt khoảng 15% đến 25%, dẫn đến tình trạng sinh kế thiếu bền vững và áp lực xâm phạm tài nguyên rừng, biển.

Thảo luận kết quả

Các điểm nghẽn quản lý bắt nguồn từ sự phân mảnh thẩm quyền giữa Ban Quản lý di sản trực thuộc UBND tỉnh với các Sở Du lịch, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và chính quyền cấp huyện. Khi so sánh với mô hình quản lý tại Vùng di sản Ohrid (Macedonia) hay Công viên Quốc gia Djerdap (Serbia), tính liên kết đa ngành tại Việt Nam còn thiếu các chế tài pháp lý độc lập để kiểm tra và xử phạt vi phạm môi trường.

Để tối ưu hóa công tác phân tích, các dữ liệu nên được trực quan hóa thông qua bảng ma trận so sánh 3 mô hình quản lý (Mô hình hành chính nhà nước thuần túy tại Hạ Long, Mô hình Kiểm lâm kiêm nhiệm tại Phong Nha - Kẻ Bàng, và Mô hình Công - Tư kết hợp tại Tràng An). Đồng thời, việc xây dựng biểu đồ kết hợp đường và cột thể hiện tương quan giữa mức tăng trưởng 500% doanh thu du lịch và chỉ số suy giảm chất lượng nước biển (Amoni, COD, TSS) giai đoạn 2012–2017 sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách nhận diện rõ giới hạn tải môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Để giải quyết các bất cập trên, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược gắn liền với lộ trình cụ thể:

• Hoàn thiện thể chế quản lý liên ngành: Ban hành quy chế phối hợp thống nhất giữa UBND tỉnh Quảng Ninh, Quảng Bình, Ninh Bình với Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Thiết lập cơ chế thẩm định tác động di sản (HIA) độc lập, bắt buộc 100% dự án phát triển kinh tế, đô thị vùng đệm phải hoàn thành HIA trước quý IV/2021.
• Hiện đại hóa công nghệ giám sát môi trường: Lắp đặt mạng lưới quan trắc tự động liên tục và hệ thống camera AI giám sát tại 100% bến cảng, luồng tàu và các điểm hang động trọng điểm. Quy định lộ trình đến năm 2022 yêu cầu 100% trong số 505 tàu du lịch tại Vịnh Hạ Long phải lắp đặt hệ thống tách dầu mỡ và xử lý nước thải đạt quy chuẩn QCVN 10-MT:2015 trước khi cấp phép rời cảng.
• Chuẩn hóa cơ chế hợp tác công - tư (PPP): Xây dựng hợp đồng nhượng quyền khai thác dịch vụ di sản minh bạch, áp dụng điều khoản phạt vi phạm lũy tiến và tước quyền khai thác nếu doanh nghiệp xâm hại vùng lõi di sản. Trích cố định từ 15% đến 20% tổng nguồn thu vé tham quan hàng năm của doanh nghiệp vào quỹ bảo tồn và phục hồi cảnh quan thiên nhiên.
• Phát triển sinh kế dựa vào cộng đồng (CBT): Chuyển đổi nghề nghiệp cho khoảng 3.000 ngư dân tại các làng chài Ba Hang, Cửa Vạn và người dân vùng đệm Phong Nha sang làm hướng dẫn viên, nhân viên dịch vụ du lịch sinh thái có chứng chỉ đào tạo. Đảm bảo tối thiểu 40% doanh thu dịch vụ phụ trợ được giữ lại cho cộng đồng địa phương đến năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang tính ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Cơ quan quản lý nhà nước và Ban Quản lý di sản: Cung cấp cơ sở khoa học để UBND các tỉnh Quảng Ninh, Quảng Bình, Ninh Bình và Cục Di sản Văn hóa xây dựng kế hoạch quản lý tổng thể, điều chỉnh quy hoạch không gian bảo tồn và thiết lập bộ chỉ số giám sát sức tải du lịch.
• Doanh nghiệp kinh doanh du lịch và nhà đầu tư: Giúp các đơn vị lữ hành, tập đoàn đầu tư hạ tầng nắm vững ranh giới pháp lý, nhận diện các rủi ro bảo tồn để định hướng phát triển sản phẩm du lịch sinh thái có trách nhiệm và đạt tiêu chuẩn phát triển bền vững.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Môi trường, Du lịch: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về phương pháp luận ứng dụng ma trận SWOT, mô hình ANZECC, AHC và kỹ thuật điều tra xã hội học trong quản lý tài nguyên thiên nhiên.
• Các tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ (UNESCO, IUCN, WWF): Cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng về hiện trạng môi trường và đánh giá hiệu quả thực thi Công ước Di sản Thế giới tại các nước đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình quản lý công - tư tại Di sản Tràng An có những ưu điểm và hạn chế gì?
Ưu điểm nổi bật của mô hình là huy động nguồn vốn xã hội hóa lớn để đầu tư hạ tầng đồng bộ, tạo việc làm cho hơn 2.000 lao động địa phương và thúc đẩy tăng trưởng du lịch nhanh. Tuy nhiên, hạn chế lớn là thiếu cơ chế giám sát độc lập, dẫn đến nguy cơ doanh nghiệp tự ý xây dựng trái phép các công trình bê tông như vụ việc tại núi Cái Hạ, làm biến dạng cảnh quan nguyên trạng.

Nguồn gây ô nhiễm môi trường nước chính tại Vịnh Hạ Long là gì?
Nguồn ô nhiễm chính xuất phát từ hoạt động của 505 tàu du lịch xả thải trực tiếp nước đáy tàu chứa dầu mỡ, nước thải sinh hoạt từ các làng chài nuôi trồng thủy sản và nước thải đô thị từ gần 700.000 dân cư ven bờ. Các chỉ số quan trắc cho thấy COD ven bờ cao gấp 2 đến 7 lần vùng lõi và hàm lượng chất rắn lơ lửng TSS vượt giới hạn bãi tắm theo QCVN 10:2008.

Tại sao các chuyên gia phản đối dự án cáp treo tại Phong Nha – Kẻ Bàng?
Việc thi công cáp treo vào Hang Én và Sơn Đoòng gây nguy cơ phá vỡ vĩnh viễn cấu trúc vi khí hậu đặc thù, làm sụt lún địa hình hang động karst cổ trên 90% diện tích và đe dọa trực tiếp môi trường sống của các loài động thực vật đặc hữu quý hiếm được bảo vệ nghiêm ngặt theo tiêu chí đa dạng sinh học của UNESCO năm 2015.

Luận văn sử dụng khung lý thuyết quốc tế nào để đánh giá mô hình quản lý?
Nghiên cứu kết hợp 3 mô hình chuẩn mực quốc tế: Mô hình quản lý chiến lược ANZECC của Úc và New Zealand, mô hình quản lý rủi ro ba bên AHC của Ủy ban Di sản Úc và mô hình 4 trụ cột phát triển bền vững NWHF của Quỹ Di sản Bắc Âu, kết hợp cùng các tiêu chí đánh giá giá trị nổi bật toàn cầu OUV của UNESCO.

Bảo tồn di sản gắn với sinh kế cộng đồng mang lại lợi ích gì?
Gắn bảo tồn với sinh kế giúp giảm thiểu áp lực khai thác tài nguyên trái phép như chặt phá rừng, săn bắt động vật hoang dã hoặc đánh bắt thủy sản hủy diệt. Khi người dân có thu nhập ổn định từ các dịch vụ chèo đò, lưu trú cộng đồng và dịch vụ sinh thái, họ sẽ chủ động trở thành lực lượng giám sát và bảo vệ di sản hiệu quả nhất từ cấp cơ sở.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc về quản trị di sản, kết hợp thành công các mô hình quốc tế ANZECC, AHC, NWHF vào điều kiện đặc thù tại Việt Nam.
• Đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng môi trường và lỗ hổng quản lý tại 3 Di sản Thế giới lớn nhất nước gồm Vịnh Hạ Long, Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng và Quần thể danh thắng Tràng An.
• Đóng góp bộ dữ liệu thực chứng giá trị về sự suy giảm các chỉ số thủy lý, thủy hóa (TSS, COD, Amoni) và các xung đột sinh kế tại vùng đệm di sản giai đoạn 2004–2018.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá có tính khả thi cao, phân định rõ chủ thể thực hiện, định lượng chỉ tiêu môi trường và lộ trình hoàn thành trong giai đoạn 2019–2025.
• Nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà hoạch định chính sách; người đọc quan tâm có thể khai thác sâu hơn hệ thống bảng biểu và phụ lục điều tra thực địa trong toàn văn công trình để ứng dụng vào công tác quản trị tài nguyên bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu Chương 2: Hiện trạng tài nguyên và môi trường khu vực nghiên cứu Chương 3: Đánh giá các mô hình quản lý tại khu vực nghiên cứu và đề xuất phương án quản lý 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm  Tổ chức Giáo dục, Khoa học và văn hóa Liên Hiệp Quốc, viết tắt UNESCO (United Nations Educational Scientific and Cultural Organization): là một trong những tổ chức chuyên môn lớn của Liên Hiệp Quốc, hoạt động với mục đích “thắt chặt sự hợp tác giữa các quốc gia về giáo dục, khoa học và văn hóa để đảm bảo sự tôn trọng công lý, luật pháp, nhân quyền và tự do cơ bản cho tất cả mọi người không phân biệt chủng tộc, nam nữ, ngôn ngữ, tôn giáo”.  Khái niệm di sản: Theo Y. Ahmad (2006), hiện nay có không dưới 40 văn bản mang tính quốc tế và quốc gia liên quan đến vấn đề di sản và bảo tồn di sản chủ yếu do UNESCO (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc) và ICOSMOS (Hội đồng di tích và di chỉ Quốc tế) ban hành.

Trong các văn bản này, người ta mới quan tâm đến các di sản văn hóa, ít quan tâm đến các loại hình di sản khác bao gồm di sản tự nhiên. Vì vậy một định nghĩa chung về di sản chưa được thể hiện rõ. Ahmad (2006), UNESCO và ICOSMOS hiểu khái niệm di sản từ Hiến chương Venice khác nhau vào những năm 1960. UNESCO định nghĩa di sản là các tài sản văn hóa trong khi ICOSMOS lại định nghĩa di sản là các di tích và các di chỉ.

Khái niệm này được thống nhất hơn trong Công ước của UNESCO năm 1972 về bảo tồn các di sản văn hóa và tự nhiên. Trong các văn bản trên, người ta có thể hiểu di sản bao gồm những loại hình nào nhưng chưa có một định nghĩa rõ ràng nào về di sản. Hiệp hội Lý luận về Di sản Quốc gia, Hội đồng thuật ngữ Quebec (1980) đã định nghĩa “di sản là các tác phẩm hoặc sản phẩm kết hợp giữa tự nhiên và con người, ở trạng thái nguyên vẹn của nó, tạo nên môi trường mà con người sinh sống theo không gian và thời gian. Di sản là một thực thể, sở hữu của cộng đồng, và có giá trị kế thừa mà chúng ta cần phải thừa nhận và tham gia bảo tồn 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chúng”.

Tuy nhiên, trong Bản Hiến chương về Bảo tồn di sản ở Quebec do ICOSMOS Canada ban hành năm 1982 lại cho rằng di sản là một thuật ngữ bao gồm nhiều khái niệm (a comprehensive term) trong đó có 3 thực thể chính: văn hoá vật chất (tài sản văn hoá), môi trường địa lý và môi trường nhân văn. Văn hóa vật chất hay tài sản văn hóa không chỉ bao gồm các kiến trúc thông thường và phổ biến mà còn bao gồm tất cả các bằng chứng vật chất như các hiện vật khảo cổ và dân tộc học, hình tượng, tài liệu lịch sử; đồ trang trí, nghệ thuật hay nói tóm lại là môi trường vật chất xung quanh ta. Môi trường địa lý, như bờ biển tự nhiên, núi non, đồng bằng - cảnh quan thiên nhiên có giá trị độc đáo về thẩm mỹ, đại diện; và môi trường con người bao gồm các nhóm người có phong tục và truyền thống riêng, đặc biệt hoặc cách sống của họ thích nghi với điều kiện môi trường cụ thể nào đó. Trong định nghĩa này, ICOSMOS đã bao hàm cả các môi trường tự nhiên có gắn với các hoạt động của con người hay cảnh quan văn hóa là kết quả tương tác giữa môi trường tự nhiên và con người.