CHƯƠNG 1.1 Bối cảnh chuyển đổi số trên thế giới 1.1 Tổng quan về chuyển đổi số trên thế giới Thế kỷ 21 đã chứng kiến sự phát triển nhanh chóng đến kinh ngạc của các công nghệ mới mà chỉ có thể là khoa học viễn tưởng. Số hóa hay chuyển đổi số đang trở thành quá trình toàn cầu, xã hội đang hướng tới một tương lai số. Nó liên quan đến sự chuyển đổi của các mô hình kinh doanh và công cụ sản xuất dựa trên công nghệ kỹ thuật số. Ở mức độ này hay mức độ khác, việc sử dụng công nghệ kỹ thuật có thể thấy ở mọi nơi và trong mọi lĩnh vực.
Quá trình này bao gồm những thay đổi gắn liền với việc áp dụng công nghệ kỹ thuật vào trong cuộc sống, thay đổi lối sống và đơn giản hóa đời sống. Chuyển đổi số là một tiến trình tự nhiên từ chuyển đổi mô hình kinh doanh truyền thống sang mô hình mới, phù hợp hơn với thế giới hiện đại. Sự khác biệt quan trọng là cơ hội đổi mới, khả năng mở rộng và sự linh hoạt có thể có trong bất kỳ quy trình chuyển đổi nào. Chuyển đổi số không phải là chương trình diễn ra một lần.
Một khi đã bắt đầu, nó mở ra cho doanh nghiệp sự tiến hóa liên tục và mang lại nhiều hiệu quả hơn. Chuyển đổi số được hỗ trợ bởi công nghệ, nhưng thành công của nó còn nhiều hơn thế nữa. Điều đó có nghĩa lả thực hiện thay đổi trên toàn doanh nghiệp để phát triển mô hình hoạt động và mô hình kinh doanh của tổ chức. Và nó có nghĩa là tích hợp khối lượng lớn dữ liệu để dự đoán, tác động và phản hồi hành vi của khách hàng.
Mục tiêu là đảm bảo kết quả kinh doanh rõ ràng [1]. Chuyển đổi kỹ thuật số là một chiến lược toàn diện dựa trên một số công nghệ có sẵn của doanh nghiệp hoặc sử dụng một số công nghệ mới. Xây dựng một nền tảng kỹ thuật số hay nền tảng tăng cường kỹ thuật số là điều cần thiết để tạo điều kiện và thúc đẩy quá trình chuyển đổi kỹ thuật số [2]. Chuyển đổi số trong doanh nghiệp được định nghĩa là “việc tích hợp, áp dụng công nghệ số để nâng cao hiệu quả kinh doanh, hiệu quả quản lý, nâng cao năng lực, khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp và tạo ra các giá trị mới” [3].
2 Tóm lại, chuyển đổi số là một quá trình áp dụng các công nghệ kỹ thuật số vào doanh nghiệp. Quá trình này mang lại nhiều lợi ích như: giúp cải thiện năng lực vận hành, nâng cao khả năng cạnh tranh và tạo thêm các giá trị mới.2 Đặc điểm của quá trình chuyển đổi số 1.1 Tính cấp thiết của chuyển đổi số Cách mạng công nghiệp lần thứ tư hay Cách mạng công nghiệp 4.0 là khái niệm không còn xa lạ với tất cả mọi người. Đây là cuộc cách mạng tập trung vào việc phát triển công nghệ kỹ thuật số với sự hỗ trợ của một số công nghệ mới như Internet vạn vật (Internet of Things), Truy cập dữ liệu lớn (Big Data), Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence),… Chuyển đổi số cho phép kết nối, tích hợp công nghệ và giúp quá trình tương tác giữa các bộ phận trong doanh nghiệp diễn ra nhanh hơn. Một số khảo sát đánh giá mức độ tác động của chuyển đổi đến GDP các nước trên thế giới như sau: Theo kết quả nghiên cứu của Microsoft tại khu vực Châu Á Thái Bình Dương, tác động mà chuyển đổi số mang lại cho GDP là khoảng 6%, năm 2019 là 25% và tới năm 2021 là 60% [4].
Kết quả nghiên cứu của McKinsey chỉ ra rằng, vào năm 2025, mức độ tác động đến chuyển đổi số tới GDP của nước Mỹ là khoảng 25%, với đất nước Brazil là 35%, còn ở các nước Châu Âu là khoảng 36% [4]. Theo các số liệu mới được Microsoft công bố tháng 6 năm 2018, GDP của Châu Á Thái Bình Dương sẽ đạt mức tăng trưởng thêm 1% hàng năm nếu ngành sản xuất của khu vực này thực hiện chuyển đổi số. Vào năm 2021, GDP Châu Á Thái Bình Dương sẽ đạt thêm 387 tỷ USD nhờ vào những chuyển đổi số của ngành sản xuất [5]. Tăng trưởng GDP của Thái Bình Dương thêm 2,6 đến 3,1 nghìn tỷ USD, hoặc lên tới 7,4% GDP bổ sung, vào năm 2024.
Nghiên cứu của IDC cho thấy rằng các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang chuyển đổi thành công tạo ra doanh thu và năng suất lao động cao hơn 50%, trong khi các doanh nghiệp vừa và nhỏ hàng đầu thu được gấp đôi lợi ích [6]. 3 Tất cả các nghiên cứu trên đều chỉ ra rằng, chuyển đổi số là vấn đề cấp thiết và đóng vai trò quan trọng, ảnh hưởng rất lớn đối với mọi tổ chức, đặc biệt là đối với doanh nghiệp. Nó quyết định sự ổn định, tồn tại và phát triển của doanh nghiệp trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.2 Những lợi ích khi thực hiện chuyển đổi số Đối với quốc gia: chuyển đổi số giúp các cơ quan hoạt động hiệu quả, minh bạch hơn, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo ra các giá trị mới, giúp tăng năng suất lao động, tạo động lực tăng trưởng, thu hẹp khoảng cách phát triển, nâng cao cuộc sống người dân,… Đối với doanh nghiệp: chuyển đổi số giúp quản trị doanh nghiệp hiệu quả, tiết kiệm chi phí, cải thiện năng lực làm việc của nhân viên, nâng cao tính cạnh tranh, tăng doanh thu, tạo ra các trải nghiệm dịch vụ hoàn hảo nhất cho khách hàng,… 1.3 Những hạn chế khi thực hiện chuyển đổi số Còn nhiều rủi ro về an ninh mạng và bảo mật thông tin. Nhân lực không đáp ứng được yêu cầu sẽ bị đào thải, thất nghiệp.3 Tầm nhìn về chuyển đổi số của các doanh nghiệp trên thế giới Chuyển đổi số đang thay đổi tư duy của các nhà quản lý trên toàn cầu.
Hiệu quả đáng kinh ngạc như gia tăng năng suất lao động, giảm chi phí và tiết kiệm thời gian, các hành động trong việc áp dụng chuyển đổi số đã được bắt đầu: Từ nửa sau thế kỷ XX, sự ra đời của công nghệ số được coi là phương tiện khắc phục những hạn chế về không gian và thời gian, những tiêu cực của tính chủ quan cản trở sự phát triển của xã hội hiện đại. Trong thế kỷ XXI, ảnh hưởng của các công nghệ kỹ thuật số đã tăng lên đáng kể, công nghệ giúp cuộc sống mọi người dễ dàng hơn rất nhiều với những lợi ích như: tiết kiệm thời gian, tiếp cận thông tin mới và đơn giản hóa cuộc sống hằng ngày [7]. Một báo cáo năm 2015 cho biết các doanh nghiệp kỹ thuật số trưởng thành tập trung vào việc tích hợp các công nghệ kỹ thuật số như phân tích đám mây để chuyển 4 đổi cách thức hoạt động của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp kỹ thuật số kém phát triển thì tập trung vào việc giải quyết các vấn đề kinh doanh rời rạc bằng các công nghệ kỹ thuật số riêng lẻ [8].
Năm 2017, mặc dù có vẻ phổ biến nhưng công nghệ kỹ thuật số chỉ mới bắt đầu thâm nhập vào các ngành công nghiệp. Theo kết quả của nghiên cứu, trung bình các ngành công nghiệp được số hóa chưa đến 40% [9]. Năm 2020, 37% doanh nghiệp Châu Âu vẫn chưa áp dụng bất kỹ công nghệ kỹ thuật số mới nào, so với 27% ở Hoa Kỳ. Đáng khích lệ là tỷ lệ các công ty kỹ thuật số ở Liên minh Châu Âu đã tăng gần 5% so với năm 2019, Hoa Kỳ cũng có mức tăng tương tự.
Khoảng cách rõ rệt nhất giữa Châu Âu và Hoa Kỳ trong lĩnh vực xây dựng và dịch vụ, cũng như trong việc áp dụng công nghệ liên quan đến Internet vạn vật [10]. Trong một cuộc khảo sát 12500 công ty được thực hiện vào năm 2021, có khoảng 55% doanh nghiệp nhận thấy nhận thấy nhu cầu sử dụng công nghệ kỹ thuật số tăng do hậu quả lâu dài của đại dịch COVID-19. 45% công ty cho biết sẽ tăng đầu tư vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật số [11]. Báo cáo tài chính ở Châu Phi được chuẩn bị trên cơ sở dữ liệu có sẵn vào tháng 9 năm 2021 cho biết khoảng 89% ngân hàng Châu Phi được khảo sát báo cáo rằng đại dịch COVID-19 đã đẩy nhanh quá trình chuyển đổi kỹ thuật số đối với các quy trình nội bộ của họ, tỷ lệ tương tự tin rằng việc khách hàng chuyển sang các kênh kỹ thuật số sẽ tiếp tục tăng sau khi đại dịch kết thúc [12].
Vào năm 2022, 53% công ty báo cáo đã hành động hoặc đầu tư để trở nên kỹ thuật số hơn. Trung bình, 69% doanh nghiệp EU sử dụng ít nhất một công nghệ kỹ thuật số tiên tiến, gần bằng với báo cáo của các doanh nghiệp Hoa Kỳ (71%) [13]. Để có thể tạo nên sự đột phá, chuyển đổi số là động lực lớn nhất đối với các doanh nghiệp hiện nay. Nó mang tính tổng thể và toàn diện từ cơ quan chức năng đến địa phương, từ doanh nghiệp đến các phòng ban trong mọi lĩnh vực.4 Các giai đoạn chuyển đổi số Theo nghiên cứu của Cisco vào năm 2020, có 4 giai đoạn trong quy trình chuyển đổi số của doanh nghiệp bao gồm: Xuất phát, Quan sát, Thách thức, Trưởng thành.1 Các giai đoạn trong quá trình chuyển đổi số [6] Trong báo cáo, Cisco và IDC nhấn mạnh trong 1424 doanh nghiệp tham gia khảo sát năm 2020, 31% doanh nghiệp đang ở giai đoạn đầu của chuyển đổi số, giảm 8% so với năm 2019; 53% các doanh nghiệp đang trong giai đoạn tiếp “Quan sát”, tăng 3% so với năm 2019; 13% doanh nghiệp trong giai đoạn “Thách thức” và 3% các doanh nghiệp đã “Trưởng thành” [6].2 Trạng thái các doanh nghiệp hướng tới “Trưởng thành” [6] 6 1.5 Xu hướng chuyển đổi số trên thế giới Rất khó để có thế nắm bắt được những thay đổi nào là cần thiết trong tương lai.
Tuy nhiên, vẫn có một số xu hướng được thiết lập để định hình quá trình chuyển đổi số như sau: Điện toán đám mây (Cloud computing): thuật ngữ cloud computing ra đời giữa năm 2007, được sử dụng để khái quát lại các hướng đi của cơ sở hạ tầng thông tin vốn đã và đang diễn ra những năm qua. Công nghệ này đã thay đổi phương thức hoạt động của các doanh nghiệp, cho phép lưu trữ và truy cập dữ liệu bất cứ khi nào từ mọi nơi trên thế giới. Từ đó tăng hiệu quả làm việc và giảm chi phí đầu tư cơ sở vật chất cho doanh nghiệp. Mô hình làm việc hỗn hợp (The hybrid work model): đây là mô hình làm việc kết hợp giữa làm việc tại văn phòng và làm việc từ xa, làm thay đổi cách thức hoạt động của doanh nghiệp.