Chương 1: Cơ sở khoa học về phát triển xuất khẩu bền vững đối với ngành điều Chương 2: Thực trạng hoạt động kinh doanh chế biến và xuất khẩu sản phẩm hạt điều của tỉnh Bình Phước Chương 3: Các giải pháp phát triển xuất khẩu bền vững cho sản phẩm hạt điều của tỉnh Bình Phước LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU BỀN VỮNG ĐỐI VỚI NGÀNH ĐIỀU 1.1 Lý luận về phát triển xuất khẩu bền vững 1.1 Khái niệm phát triển bền vững Thuật ngữ “ phát triển bền vững” ngày càng trở nên phổ biến và được quan tâm khi thế giới ngày càng phát triển. Thuật ngữ này xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1980 trong ấn phẩm Chiến lược bảo tồn Thế giới (công bố bởi Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên Quốc tế - IUCN) với nội dung rất đơn giản: "Sự phát triển của nhân loại không thể chỉ chú trọng tới phát triển kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu cầu tất yếu của xã hội và sự tác động đến môi trường sinh thái học".(31) Đến năm 1987, thông qua báo cáo Brundtland (còn gọi là Báo cáo Our Common Future) của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới - WCED (nay là ủy ban Brundtland), khái niệm này được phổ biến rộng rãi hơn. Báo cáo ghi rõ: Phát triển bền vững là "sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Nói cách khác, phát triển bền vững phải bảo đảm có sự phát triển kinh tế hiệu quả, xã hội công bằng và môi trường được bảo vệ, gìn giữ.
Để đạt được điều này, tất cả các thành phần kinh tế - xã hội, nhà cầm quyền, các tổ chức xã hội. phải bắt tay nhau thực hiện nhằm mục đích dung hòa 3 lĩnh vực chính: kinh tế, xã hội, môi trường. (31) - Khía cạnh môi trường trong “phát triển bền vững” đòi hỏi chúng ta duy trì sự cân bằng giữa bảo vệ môi trường tự nhiên với sự khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên để phục vụ lợi ích con người. - Khía cạnh xã hội của “phát triển bền vững” chú trọng vào sự phát triển sự công bằng và xã hội, luôn tạo điều kiện thuận lợi cho con người có cơ hội phát huy hết tiềm năng của bản thân cũng như mang lại điều kiện sống tốt hơn.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Yếu tố kinh tế đóng một vai trò không thể thiếu trong “phát triển bền vững”. Nó đòi hỏi sự phát triển của hệ thống kinh tế trong đó cơ hội để tiếp xúc với những nguồn tài nguyên, được tạo điều kiện thuận lợi, được quyền sử dụng những nguồn tài nguyên thiên nhiên cho các hoạt động kinh tế và được chia sẻ một cách bình đẳng. Khẳng định sự tồn tại cũng như phát triển của bất cứ ngành kinh doanh , sản xuất nào cũng được dựa trên những nguyên tắc đạo lý cơ bản. Yếu tố được chú trọng ở đây là tạo ra sự thịnh vượng chung cho tất cả mọi người, không chỉ tập trung mang lại lợi nhuận cho một số ít, nhưng trong một giới hạn cho phép của hệ sinh thái cũng như không xâm phạm những quyền cơ bản của con người.1: Sơ đồ phát triển bền vững Nguồn: http://gyproc.vn => Như vậy khái niệm “phát triển bền vững” hiện đang là mục tiêu hướng tới của nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia sẽ dựa theo đặc thù kinh tế, xã hội, chính trị, địa lý, văn hóa.
riêng để hoạch định chiến lược phù hợp nhất với quốc gia đó. Đối với ngành điều, phát triển bền vữnglà một tiêu chí quan trọng bởi đây là một ngành hàng mang lại lợi ích kinh tế cao, tuy nhiên việc sản xuất và chế biến hạt điều cũng gây ảnh hưởng lớn tới môi trường. Do đó, buộc chúng ta phải xem LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 xét lại thước đo của sự phát triển. Cần phải tính đến lợi ích của những cộng đồng không được hưởng lợi hoặc hưởng lợi quá ít từ sự tăng trưởng, đến lợi ích của thế hệ mai sau.2 Tìm hiểu phát triển xuất khẩu bền vững 1.1 Khái niệm xuất khẩu bền vững Xuất khẩu bền vững là hoạt động xuất khẩu hàng hóa trong đó nhịp độ tăng trưởng xuất khẩu cao và ổn định, chất lượng tăng trưởng xuất khẩu ngày càng nâng cao, góp phần tăng trưởng ổn định kinh tế, ổn định xã hội và bảo vệ môi trường.
(7, trang 32) Theo đó, phát triển XKBV là sự phát triển kết hợp hài hòa hai nội dung: + Thứ nhất duy trì nhịp độ tăng trưởng xuất khẩu cao và ổn định, đảm bảo chất lượng tăng trưởng được nâng cao. + Thứ hai là đảm bảo yêu cầu sự hài hòa giữa các mặt của PTBV: kinh tế, xã hội, môi trường. Xuất khẩu là một bộ phận của hoạt động kinh tế nói chung , do đó phát triển XKBV cũng giống như phát triển kinh tế bền vững , phải duy trì được tốc độ tăng trưởng cao và liên tục, đảm bảo chất lượng tăng trưởng trên cơ sở tăng giá trị gia tăng xuất khẩu, chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu theo hướng hiện đại, sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu ngày càng được nâng cao. Việc tăng trưởng xuất khẩu không liên tục, chứa đựng nhiều rủi ro tăng trưởng khi có biến động lớn do cơ cấu không hợp lý, sức cạnh tranh hàng hóa xuất khẩu yếu kém, sụt giảm tốc độ xuất khẩu gây nên bất ổn kinh tế vĩ mô…thì không thể coi là XKBV.(7, trang 22) XKBV phải đáp ứng yêu cầu về sự hài hòa của PTBV: kinh tế, xã hội, môi trường.
Xuất khẩu tăng trưởng cao và liên tục, chất lượng được nâng cao nhưng xuất khẩu chủ yếu dựa vào tài nguyên thiên nhiên, làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, gây ô nhiễm môi trường, tức là đánh đổi môi trường để có được thành tích xuất khẩu cao thì không thể coi là XKBV. Hoặc là, xuất khẩu chỉ phục vụ cho lợi ích một nhóm người, nhất là trong việc khai thác tài nguyên thiên nhiên, chia sẻ lợi ích xuất khẩu không công bằng thì cũng không thể coi đây là xuất khẩu bền vững. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Một vấn đề khác cũng cần chú ý khi nghiên cứu XKBV là tính bền vững của hoạt động xuất khẩu phải được xem xét trong dài hạn. Tăng trưởng xuất khẩu cao trong ngắn hạn trên cơ sở khai thác các yếu tố lợi thế so sánh sẵn có mặc dù mang lại hiệu quả kinh tế cao (thu được nhiều ngoại tệ) chưa hẳn là xuất khẩu bền vững nếu chỉ xuất khẩu hàng thô, có giá trị gia tăng thấp, làm cạn kiệt tài nguyên và gây ô nhiễm môi trường, đem lại lợi ích kinh tế cho một bộ phận tham gia xuất khẩu.(7, trang 25) Xuất khẩu, xét về bản chất, là hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa các quốc gia.
Do đó, hoạt động xuất khẩu bền vững của một nước cũng cần tính đến sự bền vững chung của thế giới. Một môi trường phát triển bền vững trên bình diện thế giới là một trong những điều kiện để phát triển xuất khẩu bền vững của một nước.2 Các tiêu chí đánh giá phát triển xuất khẩu bền vững *Tiêu chí 1: Tiêu chí đánh giá tính ổn định và chất lƣợng tăng trƣởng xuất khẩu - Tiêu chí này thể hiện bằng việc duy trì quy mô và tốc độ tăng trưởng xuất khẩu. Đó là tổng kim ngạch xuất khẩu hàng năm và tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm. Quy mô kim ngạch xuất khẩu được thể hiện ở tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu một nước trong tổng kim ngạch xuất khẩu của khu vực hoặc thế giới.
Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân cần được so sánh với tốc độ tăng trưởng của GDP. - Tỷ trọng của xuất khẩu trong GDP cũng là một chỉ số để đo lường tính bền vững của hoạt động xuất khẩu về kinh tế. Theo đó, tỷ trọng xuất khẩu trong GDP tăng nhanh. Chỉ số này còn thể hiện độ mở của nền kinh tế trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.
- Chất lượng tăng trưởng xuất khẩu được thể hiện ở cơ cấu xuất khẩu theo nhóm hàng cũng như cơ cấu xuất khẩu theo mức độ chế biến, cơ cấu thành phần kinh tế tham gia xuất khẩu và cơ cấu thị trường xuất khẩu. Chẳng hạn, tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu hàng công nghệ cao trong tổng kim ngạch xuất khẩu của một nước LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 thể hiện trình độ công nghiệp hóa của nước đó cũng như mức độ tăng giá trị của hàng hóa xuất khẩu - Một chỉ số khác thể hiện chất lượng tăng trưởng xuất khẩu là mức độ gia tăng giá trị của hàng hóa xuất khẩu. Đây là chỉ số rất quan trọng để đánh giá tính hiệu quả của hoạt động xuất khẩu cũng như khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu. - Tính bền vững của hoạt động xuất khẩu còn được thể hiện qua một số yếu tố khác như chất lượng hoạt động của hệ thống tài chính, ngân hàng, dịch vụ hỗ trợ xuất khẩu, kết cấu hạ tầng kinh tế và xã hội, hệ thống phân phối (7, trang 42) * Tiêu chí 2: Tiêu chí đánh giá mức độ phát triển bền vững về kinh tế - Tiêu chí đầu tiên đánh giá tính bền vững của sự phát triển xuất khẩu về kinh tế là mức độ đóng góp của xuất khẩu vào tăng trưởng GDP, thể hiện ở tỷ lệ phần trăm của xuất khẩu trong tăng trưởng GDP hoặc điểm phần trăm của xuất khẩu trong mức tăng GDP.
- Một chỉ số khác thể hiện mức độ bền vững của xuất khẩu đối với nền kinh tế là chỉ số nợ trên xuất khẩu. Về thực chất, chỉ số này thể hiện mức độ an toàn về tài chính của một nước, tức là mức độ đóng góp của xuất khẩu vào dự trữ ngoại tệ và cân bằng cán cân thanh toán. Nếu chỉ số nợ trên xuất khẩu tăng lên vô hạn, thì điều này cho thấy cả nợ và thâm hụt cán cân thanh toán sẽ không có khả năng chịu đựng. Trái lại, nếu chỉ số nợ có xu hướng giảm xuống, thì nợ sẽ có khả năng chịu đựng được và nước vay nợ có khả năng trả nợ của mình.
- Tỷ lệ giữa tốc độ tăng xuất khẩu và tốc độ tăng nhập khẩu cũng thể hiện mức độ ổn định vĩ mô của nền kinh tế. Nếu chỉ số tăng xuất khẩu / chỉ số tăng nhập khẩu lớn hơn 1, cho thấy sự lành mạnh của cán cân thương mại nhờ tăng trưởng xuất khẩu.