CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TRONG LĨNH VỰC THUỐC LÁ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM VỀ DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. Công ty trách nhiệm hữu hạn Công ty trách nhiệm hữu hạn (bao gồm công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên và công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên) là doanh nghiệp mà các thành viên trong công ty chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn điều lệ của công ty.
Công ty cổ phần Công ty cổ phần là doanh nghiệp mà vốn điều lệ của công ty được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần. Cá nhân hay tổ chức sở hữu cổ phần của doanh nghiệp được gọi là cổ đông và chịu trách nhiệm về các khoản nợ và các nghĩa vụ tài sản khác trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp. Công ty hợp doanh Công ty hợp danh là doanh nghiệp trong đó có ít nhất hai thành viên là chủ sở hữu của công ty, cùng kinh doanh dưới một cái tên chung (gọi là thành viên hợp danh). Thành viên hợp doanh phải là cá nhân và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về các nghĩa vụ của công ty.
Ngoài ra trong công ty hợp danh còn có các thành viên góp vốn. Doanh nghiệp tư nhân Doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp. Mỗi cá nhân chỉ được quyền thành lập một doanh nghiệp tư nhân. Nhóm công ty Nhóm công ty là tập hợp các công ty có mối quan hệ gắn bó lâu dài với nhau về lợi ích kinh tế, công nghệ, thị trường và các dịch vụ kinh doanh khác.
Nhóm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 công ty bao gồm các hình thức sau đây: - Công ty mẹ - công ty con; - Tập đoàn kinh tế; - Các hình thức khác. TỔNG QUAN VỀ NGÀNH THUỐC LÁ VIỆT NAM 1. Đặc điểm của các doanh nghiệp trong ngành Thuốc lá Việt Nam Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thuốc lá bao gồm: - Đầu tư trồng, chế biến, kinh doanh nguyên liệu thuốc lá; - Sản xuất, kinh doanh sản phẩm thuốc lá; - Sản xuất, kinh doanh phụ liệu thuốc lá; - Thương mại, xuất nhập khẩu thuốc lá điếu và các sản phẩm liên quan đến thuốc lá điếu… Nguyên tắc quản lý sản xuất và kinh doanh trong lĩnh vực thuốc lá: - Nhà nước thống nhất quản lý đối với các hoạt động sản xuất và kinh doanh thuốc lá, thực hiện độc quyền sản xuất, nhập khẩu sản phẩm thuốc lá. - Nhà nước thực hiện kiểm soát về mức cung cấp sản phẩm thuốc lá ra thị trường, kiểm soát sản lượng sản xuất, kiểm soát nhập khẩu sản phẩm thuốc lá; thực hiện thương mại nhà nước đối với nhập khẩu; kiểm soát việc tiêu thụ sản phẩm thuốc lá trên thị trường để giảm tác hại của thuốc lá.
- Nguyên liệu thuốc lá là hàng hóa kinh doanh có điều kiện. Sản phẩm thuốc lá là hàng hóa hạn chế kinh doanh. Đầu tư sản xuất sản phẩm thuốc lá thuộc lĩnh vực đầu tư có điều kiện. Sản xuất sản phẩm thuốc lá là ngành nghề kinh doanh phải có giấy phép.
- Máy móc, thiết bị chuyên ngành thuốc lá, nguyên liệu, giấy cuốn điếu, sản phẩm thuốc lá là hàng hoá thuộc diện quản lý chuyên ngành của Bộ Công nghiệp. (Nguồn: Nghị định 119/2007/NĐ-CP ngày 18/7/2007 của Chính phủ về Sản xuất kinh doanh thuốc lá [9]) Ngày 11/11/2004, chủ tịch nước Trần Đức Lương đã có quyết định phê chuẩn Công ước khung kiểm soát thuốc lá (FCTC), bao gồm việc thực hiện các biện pháp giảm thuốc lá: cấm toàn diện việc quảng cáo, tiếp thị và khuyến mãi thuốc lá, cấm sử dụng các từ ngữ đánh lừa hoặc dễ gây hiểu lầm cho người tiêu dùng; kiểm soát chặt chẽ việc buôn lâu thuốc lá; tăng cao thuế; thành lập các khu vực công cộng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 hoặc nơi làm việc không thuốc lá; không bán thuốc lá cho trẻ em và không sử dụng trẻ em trong việc bán mặt hàng này. Tính đặc thù của ngành thuốc lá Thuốc lá không phải là mặt hàng thiết yếu nhưng hút thuốc lá là thói quen tiêu dùng lâu đời. Hàng năm, ngành thuốc lá đã đóng góp một khoản lớn vào nộp ngân sách nhà nước, do đó phần lớn các nước trên thế giới, ngành thuốc lá vẫn được xếp là một trong những ngành sản xuất quan trọng.
Ở Việt Nam, ngành công nghiệp sản xuất thuốc lá được đánh giá là ngành kinh tế quan trọng của đất nước. Vai trò đó được thể hiện qua tỷ trọng đóng góp của ngành thuốc lá đối với ngành công nghiệp và nền kinh tế quốc dân, có thể dẫn chứng ở một vài chỉ tiêu sau: - Giá trị sản xuất công nghiệp của ngành thuốc lá giai đoạn 2006 – 2010 (theo giá cố định 1994) chiếm bình quân trên 2% trong tổng giá trị sản xuất công nghiệp cả nước. Năm 2012, Giá trị sản xuất công nghiệp của ngành thuốc lá ước đạt 27.247 tỷ đồng (theo giá thực tế); - Nộp ngân sách năm 2012 của ngành thuốc lá đạt 14.909 tỷ đồng chỉ đứng sau ngành dầu khí và ngành điện; - Kim ngạch xuất khẩu năm 2012 của ngành thuốc lá là 151,3 triệu USD… Ngoài ra, ngành thuốc lá còn giải quyết lao động cho khoảng 16.000 lao động công nghiệp và khoảng 200.000 lao động nông nghiệp tại các vùng trồng và hàng trăm nghìn lao động dịch vụ khác có liên quan. “Nguồn: Báo cáo tổng kết 2006-2010 của Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam [13] và Báo cáo tổng kết năm 2012 của Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam [14]” So với nhiều ngành sản xuất kinh doanh khác, ngành thuốc lá có điểm thuận lợi là mang lại hiệu quả kinh tế cao, thu hồi vốn nhanh.
Mặt khác, tình trạng buôn lậu thuốc lá đang là vấn nạn nhức nhối không chỉ tại Việt Nam mà của nhiều nước trên thế giới. Chính vì vậy, nếu không sản xuất thuốc lá trong nước thì thuốc lá nhập lậu sẽ tràn ngập khắp nước, không thể kiểm soát được nổi, Nhà nước sẽ mất đi nguồn thu lớn từ thuế và ngoại tệ. Tuy nhiên, những tác hại về mặt sức khỏe cho người hút thuốc lá và cộng đồng nên mặt hàng này không được khuyến khích tiêu dùng. Vì những đặc điểm riêng biệt đó của ngành thuốc lá, Nghị quyết Hội nghị lần thứ III của Ban Chấp hành Trung Ương Đảng khóa 9 đã xác định : ngành thuốc lá là do Nhà nước độc quyền sản xuất.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cơ cấu tổ chức ngành thuốc lá Việt Nam Năm 2009, từ 29 doanh nghiệp sản xuất thuốc lá đến thời điểm hiện nay, toàn ngành Thuốc lá Việt Nam còn 17 doanh nghiệp sản xuất thuốc lá tập trung vào 6 đầu mối quản lý sản xuất kinh doanh thuốc lá, đó là: - Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam (Doanh nghiệp trực thuộc Trung Ương): quản lý 12 doanh nghiệp sản xuất thuốc lá điếu; - Tổng công ty Khánh Việt trực thuộc Ủy ban Nhân dân tỉnh Khánh Hòa; - Tổng công ty Công nghiệp thực phẩm Đồng Nai trực thuộc Ủy ban Nhân dân tỉnh Đồng Nai; - Tổng công ty Công nghiệp Sài Gòn trực thuộc Ủy ban Nhân dân thành phố Hồ Chí Minh; - Công ty 27/7 trực thuộc Ủy ban Nhân dân thành phố Hồ Chí Minh; - Công ty TNHH một thành viên Dịch vụ - Công nghiệp và thuốc lá Bình Dương là doanh nghiệp kinh tế của Đảng do Tỉnh ủy Bình Dương quản lý. “Nguồn: Báo cáo tổng kết 2006-2010 của Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam [13]” 1. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TRONG LĨNH VỰC THUỐC LÁ 1.
Các yếu tố bên trong doanh nghiệp Các yếu tố bên trong doanh nghiệp bao gồm: nguồn nhân lực, tài chính, công nghệ thông tin, máy móc thiết bị … đó là các yếu tố mà doanh nghiệp có thể kiểm soát được. Do đó, việc phân tích các yếu tố bên trong doanh nghiệp nhằm xác định điểm mạnh và điểm yếu của mình để từ đó đưa ra các giải pháp phát huy những thế mạnh, khắc phục những yếu kém giúp doanh nghiệp phát triển bền vững và đạt hiệu quả cao trong kinh doanh. Nguồn nhân lực Nguồn nhân lực của một tổ chức được hình thành trên cơ sở của các cá nhân có vai trò khác nhau và được liên kết với nhau theo những mục tiêu nhất định. Nguồn nhân lực khác với các nguồn lực khác của doanh nghiệp do chính bản chất của con người.
Ngoài ra, nguồn nhân lực là một trong những lợi thế cạnh tranh hết sức quan trọng của doanh nghiệp. Phân tích nguồn nhân lực của một doanh nghiệp liên quan đến bộ máy lãnh đạo, người lao động và các chính sách liên quan đến người lao động. Do đó, quản trị nguồn nhân lực khó khăn và phức tạp hơn nhiều so với quản trị các yếu tố khác của quá trình sản xuất kinh doanh. Quản trị nguồn nhân lực cần hướng tới hai mục LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 tiêu cơ bản sau: (1) Sử dụng có hiệu quả nguồn lực nhằm tăng năng suất lao động và nâng cao tính hiệu quả của tổ chức; (2) Đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nhân viên, tạo điều kiện cho nhân viên được phát huy tối đa các năng lực cá nhân, được kích thích, động viên nhiều nhất tại nơi làm việc và trung thành, tận tâm với doanh nghiệp.
Hoạt động sản xuất: Sản xuất là hoạt động chính của doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc lá nhằm tạo ra sản phẩm bao gồm: qui trình sản xuất, công nghệ, chất lượng sản phẩm, chi phí sản xuất và công suất. Để hoạt động sản xuất được hiệu quả thì doanh nghiệp cần xây dựng qui trình sản xuất chặt chẽ khoa học, sử dụng công nghệ tiên tiến nhằm tăng năng suất. Cùng với chi phí sản xuất hợp lý sẽ giúp doanh nghiệp có thể đưa ra chiến lược giá cạnh tranh. Ngoài ra việc giữ vững và nâng cao chất lượng của sản phẩm sẽ giúp doanh nghiệp phát triển thương hiệu một cách bền vững, tạo ra sự tin tưởng của khách hàng vào doanh nghiệp.