Chương 1. MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI VÀ HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI SẢN PHẨM 1. BẢN CHẤT VÀ VAI TRÒ CỦA PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI SẢN PHẨM CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm và chỉ tiêu phản ánh phát triển thương mại sản phẩm của doanh nghiệp a.
Khái niệm - Khái niệm thương mại,thương mại hàng hóa và phát triển thương mại. +Khái niệm thương mại Theo Bộ môn kinh tế Thương mại trường Đại hoc kinh tế Thương mại (2006,tr.7) nêu rõ:“Nghiên cứu Thương mại dưới các góc độ cơ bản: Hoạt động kinh tế, một khâu của quá trình tái sản xuất xã hội, cũng như góc độ ngành kinh tế của nền kinh tế quốc dân, chúng ta đều nhận thấy đặc trưng chung nhất của Thương mại là buôn bán, trao đổi hàng hóa và cung ứng dịch vụ gắn với tiền tệ và nhằm mục đích lợi nhuận. Từ đó có thể rút ra khái niệm chung của Thương mại là: Thương mại là tổng hợp các hiện tượng, các hoạt động và các quan hệ kinh tế gắn và phát sinh cùng với trao đổi hàng hóa và cung ứng dịch vụ nhằm mục đích lợi nhuận. Thương mại, tiếng Anh là “Commerce” , ngoài ra còn có thuật ngữ khác là Trade, tiếng Pháp “Commerce”, tiếng Latinh “Commercium”,.
về cơ bản các từ này đều được hiểu là buôn bán hàng hóa với mục đích sinh lợi. Luật Thương mại của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng ghi: “Hoạt động Thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi bao gồm: mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động sinh lợi khác”. +Khái niệm thương mại hàng hóa Theo Bộ môn kinh tế Thương mại trường Đại hoc kinh tế Thương mại (2006,tr.7) nêu rõ:“Thương mại hàng hoá là một bộ phận của thương mại nói chung, ra đời từ rất lâu trong lịch sử. Thương mại hàng hoá là lĩnh vực trao đổi hàng hoá hữu hình, bao gồm tổng thể các hoạt động mua bán hàng hoá và các hoạt động hỗ trợ các chủ thể kinh tế nhằm thúc đẩy quá trình trao đổi đó diễn ra theo mục tiêu đã xác định.” +Khái niệm phát triển thương mại Phát triển thương mại mặt hàng là sự nỗ lực cải thiện về quy mô, chất lượng các hoạt động thương mại trên thị trường, nhằm tối đa hoá tiêu thụ và hiệu quả hoạt động thương mại cũng như tối đa hoá lợi ích mà khách hàng mong đợi trên thị trường mục tiêu.
- Khái niệm về thị trường và phát triển thị trường. + Khái niệm về thị trường 7 Luan van Thị trường là một phạm trù kinh tế, được nghiên cứu nhiều trong các học thuyết kinh tế. Theo quan niệm cổ điển trước đây, thị trường được coi như một “cái chợ”, là nơi diễn ra các quan hệ mua bán hàng hoá. Theo nghĩa hiện đại: Thị trường là quá trình mà người mua, người bán tác động qua lại với nhau để xác định giá cả và lượng hàng hoá mua bán, hay nói cách khác thị trường là tổng thể các quan hệ về lưu thông hàng hoá, lưu thông tiền tệ, các giao dịch mua bán và các dịch vụ.
Theo nhà Kinh tế học Samuelson (2011) cho rằng: Thị trường là một quá trình trong đó người mua và người bán cùng một thứ hàng hoá tác động qua lại với nhau để xác định giá cả và số lượng hàng hoá.Tr 66,67] Theo Davidbegg (2008) cho rằng :Thị trường là sự biểu hiện thu gọn của quá trình thông qua các quyết định của các gia đình về tiêu dùng mặt hàng nào, các quyết định của công ty về sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và cho ai, đều dung hoà bằng sự điều chỉnh giá cả. Như vậy, quan niệm về thị trường ngày nay đã nêu một cách đầy đủ và chính xác hơn, làm rõ được bản chất thị trường. Thị trường không chỉ bao gồm các mối quan hệ mà còn bao gồm các tiền đề cho các mối quan hệ và hành vi mua bán. +Thị trường miền Bắc Có nhiều cách thức và góc độ khác nhau được sử dụng để phân loại và phân đoạn thị trường của doanh nghiệp.
Sự khác nhau khi sử dụng các tiêu thức này thường được xuất phát từ mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ cần giải quyết. Theo phạm vi hoạt động thì thị trường miền Bắc là một bộ phận của thị trường nội địa bao gồm các tỉnh thuộc khu vực phía Bắc được chia làm 3 tiêu vùng: miền núi phía Bắc gồm 13 tỉnh,trung tâm của khu vực là Thái Nguyên;Vùng Hà Nội gồm 7 tỉnh trong đó thành phố Hà Nội là trung tâm của khu vực và cuối cùng là vùng duyên hải Bắc bộ + Khái niệm về phát triển thị trường Phát triển thị trường là tổng hợp các cách thức biện pháp của doanh nghiệp để đưa khối lượng sản phẩm tiêu thụ trên thị trường đạt mức tối đa.Phát triển thị trường của doanh nghiệp bao gồm việc đưa sản phẩm hiện tại vào tiêu thụ ở thị trường mới; khai thác tốt thị trường hiện tại; nghiên cứu dự đoán nhu cầu thị trường, đưa sản phẩm mới đáp ứng nhu cầu của thị trường hiện tại và khu vực thị trường mới. - Phân biệt giữa phát triển thương mại và phát triển thị trường của doanh nghiệp 8 Luan van +Giống nhau Phát triển thương mại và phát triển thị trường có điểm giống nhau đó là mục đích cuối cùng đều đem lại những lợi ích đáng kể cho doanh nghiệp: tối đa hóa sản phẩm tiêu thụ trên thị trường giúp doanh nghiệp đạt hiệu quả kinh doanh cao. +Khác nhau Phát triển thương mại sản phẩm: là hoạt động thực hiện trên một thị trường mục tiêu cụ thể cố định,là sự nỗ lực cải thiện về quy mô, chất lượng các hoạt động thương mại trên thị trường.
Ngoài đem lại lợi ích cho doanh nghiệp thì hoạt động này còn có mục đích tối đa hoá lợi ích mà khách hàng mong đợi trên thị trường mục tiêu. Phát triển thị trường: là đưa sản phẩm hiện tại của doanh nghiệp vào tiêu thụ thị trường mới,khai thác tốt thị trường hiện tại,nghiên cứu dự đoán nhu cầu thị trường,đưa sản phẩm mới đáp ứng nhu cầu của thị trường hiện tại và khu vực thị trường mới b. Chỉ tiêu phản ánh phát triển thương mại sản phẩm của doanh nghiệp. Các chỉ tiêu đánh giá phát triển thương mại sản phẩm: để đánh giá sự phát triển thương mại có thể có nhiều chỉ tiêu khác nhau.
Từ nội hàm phát triển thương mại ta đưa ra 3 tiêu chí đánh giá sự phát triển thương mại là: phát triển thương mại về quy mô, phát triển thương mại về chất lượng, hiệu quả thương mại. Dựa trên 3 tiêu chí này, ta có thể đưa ra hệ thống chỉ tiêu đánh giá như sau: - Hệ thống chỉ tiêu đánh giá sự phát triển thương mại về quy mô. +Sản lượng sản phẩm tiêu thụ Là khối lượng mặt hàng bán ra của doanh nghiệp trên thị trường. Sản lượng tiêu thụ càng lớn chứng tỏ quy mô chứng tỏ doanh nghiệp có quy mô lớn và doanh nghiệp có sức ảnh hưởng chi phối đến thị trường.
Nếu mặt hàng tiêu thụ tăng, chứng tỏ quy mô thương mại mặt hàng tăng lên, mặt hàng đang ngày càng thâm nhập sâu vào thị trường, mặt hàng đi nhanh vào khâu lưu thông tiêu dùng đáp ứng nhu cầu khách hàng. Để đo lường sự tăng lên về sản lượng bài luận sử dụng chỉ tiêu: Số lượng tăng tuyệt đối của sản lượng: ∆yt = yt +1 - yt Trong đó: ∆y là mức tăng tuyệt đối của sản lượng tiêu thụ kỳ hiện tại so với kỳ gốc. Yt+1 là số lượng bán kỳ hiện tại. Yt là số lượng bán kỳ gốc.
∆y > 0 có nghĩa là quy mô doanh nghiệp đang được mở rộng. Đây là dấu hiệu tích cực đối với phát triển thương mại mặt hàng thiết bị điện. Số lượng tăng tuyệt đối của sản lượng thể hiện sự thay đổi tuyệt đối của quy mô thương mại trong 2 năm khác nhau hay sự mở rộng quy mô về thương mại năm sau so với năm trước. 9 Luan van ΔY t Số lượng tăng tương đối của sản lượng (tốc độ tăng trưởng): gt = Y t−1 x 100% Trong đó: gt là tốc độ phát triển thương mại năm t ( % ) Số lượng tăng tương đối của sản lượng cho thấy hiệu quả tăng trưởng của 2 năm khác nhau.
+ Doanh thu và tốc độ tăng doanh thu (T): Là chỉ tiêu phản ánh quy mô thương mại ở phạm vi doanh nghiệp. Doanh thu của doanh nghiệp là kết quả kinh doanh trong một kỳ hoặc một năm được xác định dựa vào giá bán là lượng sản phẩm doanh ngiệp bán ra. Tốc độ tăng doanh thu là chỉ số đo lường tăng doanh thu trong 2 thời kỳ khác nhau. Công thức: Tr t −Tr 0 P1 Q1 −P 0 Q 0 = Tr = P.Q ; T = Tr 0 P0 Q 0 x 100% Trong đó: Tr o , P0 ,Q0 là doanh thu, giá bán và sản lượng tiêu thụ sản phẩm năm t Tr 1 , P1 , Q1 là doanh thu, giá bán và sản phẩm năm t +1 Tốc độ tăng doanh thu cho thấy sự mở rộng quy mô sản xuất qua các năm.
Tốc độ tăng trưởng thương mại năm sau cao hơn năm trước nghĩa là quy mô thương mại được mở rộng. +Thị phần của sản phẩm của doanh nghiệp: là tỷ trọng doanh thu sản phẩm của doanh nghiệp trong tổng doanh thu sản phẩm đó của toàn thị trường. Công thức: Doanh thu của doanh nghiệp D= x 100% Doanh thu của toàn thị trường Trong đó: D là thị phần của doanh nghiệp Thị phần của một doanh nghiệp là cơ sở dùng để xác định doanh nghiệp có tầm quan trọng như thế nào trong việc cung cấp sản phẩm đó trên thị trường, xác định vị trí thống lĩnh thị trường của doanh nghiệp dự báo hướng dẫn đến độc quyền. - Hệ thống đánh giá chỉ tiêu về mặt chất lượng +Sự ổn định và bền vững thị trường , doanh thu: thể hiện ở sự gia tăng quy mô có ổn định hay không, liên tục hay gián đoạn, đều đặn hay lúc cao lúc thấp.
Nó có thể được biểu thị thông qua tốc độ tăng trưởng (g). Ở phạm vi vĩ mô, nếu thương mại phát triển thì tổng mức lưu chuyển hàng hóa sẽ tăng đều đặn qua các năm hay tốc độ tăng trưởng năm sau luôn cao hơn năm trước ở tỷ lệ tương đương. Ở phạm vi vi mô, là tốc độ tăng giá trị thương mại hay doanh thu của doanh nghiệp ổn định và ngày càng gia tăng qua các thời kỳ. 10 Luan van +Sự chuyển dịch cơ cấu doanh thu trên thị trường: Sự chuyển dịch cơ cấu mặt hàng trong thương mại là sự thay đổi tỷ trọng sản phẩm xúc xích của công ty.