Luận Văn Thạc Sĩ: Giải Pháp Phát Triển Rừng Trồng Sản Xuất Tại Huyện Vị Xuyên, Tỉnh Hà Giang

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp phát triển rừng trồng sản xuất, phục vụ tái cơ cấu ngành lâm nghiệp tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang.

• Tác giả: Bùi Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Huy Sơn
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp phát triển rừng trồng sản xuất nhằm phục vụ đề án tái cơ cấu ngành Lâm nghiệp tại huyện Vị Xuyên tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• Mục tiêu nghiên cứu
• Ý nghĩa của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Ở Việt Nam
• 1.2. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 1.2.1. Vị trí địa lý
• 1.2.2. Đặc điểm khí hậu - Thủy văn
• 1.2.3. Đặc điểm tài nguyên đất
• 1.2.4. Đặc điểm kinh tế - xã hội huyện Vị Xuyên
• 1.2.5. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội huyện Vị Xuyên
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Đánh giá thực trạng rừng trồng sản xuất của huyện Vị Xuyên
• 2.2.2. Đánh giá thực trạng về chế biến gỗ và thị trường tiêu thụ sản phẩm gỗ ở địa phương
• 2.2.3. Đánh giá ảnh hưởng của các chính sách đã áp dụng ở địa phương
• 2.2.4. Đề xuất các giải pháp phát triển rừng trồng nhằm phục vụ đề án tái cơ cấu ngành
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp nghiên cứu tổng quát
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng rừng trồng sản xuất của huyện Vị Xuyên
• 3.1.1. Thực trạng rừng và đất rừng
• 3.1.2. Mục tiêu trồng rừng sản xuất
• 3.1.3. Loài cây trồng rừng sản xuất chủ yếu
• 3.1.4. Nguồn vốn đầu tư và suất đầu tư
• 3.1.5. Khả năng sinh trưởng và năng suất gỗ của các mô hình điển hình
• 3.1.6. Đánh giá hiệu quả kinh tế của một số mô hình rừng trồng sản xuất
• 3.2. Thực trạng chế biến và thị trường tiêu thụ sản phẩm gỗ ở địa phương
• 3.2.1. Tình hình chế biến các sản phẩm gỗ trên địa bàn huyện
• 3.2.2. Thực trạng thị trường tiêu thụ gỗ và các sản phẩm từ gỗ trên địa bàn huyện
• 3.3. Ảnh hưởng của các chính sách đã áp dụng ở địa phương
• 3.3.1. Các chính sách đã áp dụng ở địa phương liên quan đến rừng trồng sản xuất
• 3.3.2. Ảnh hưởng của các chính sách đến phát triển rừng trồng
• 3.4. Đề xuất các giải pháp phát triển rừng sản xuất nhằm phục vụ đề án tái cơ cấu ngành Lâm nghiệp ở huyện Vị Xuyên tỉnh Hà Giang
• 3.4.1. Những quan điểm và định hướng chung
• 3.4.2. Các giải pháp về kỹ thuật
• 3.4.3. Giải pháp khoa học công nghệ
• 3.4.4. Các giải pháp về chính sách và thể chế
• 3.4.5. Các giải pháp về kinh tế - xã hội
• 3.4.6. Các giải pháp về thông tin, tuyên truyền và phổ cập
• 3.4.7. Giải pháp vốn
• 3.4.8. Giải pháp giao đất, khoán rừng và thu mua sản phẩm
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về rừng trồng sản xuất tại Vị Xuyên Hà Giang

Rừng trồng sản xuất đóng vai trò quan trọng trong phát triển lâm nghiệp tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang. Với diện tích đất lâm nghiệp lớn, huyện có tiềm năng phát triển rừng trồng sản xuất nhằm phục vụ tái cơ cấu ngành lâm nghiệp. Việc phát triển rừng trồng không chỉ giúp nâng cao độ che phủ rừng mà còn cung cấp nguồn gỗ cho các ngành chế biến, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Theo số liệu, diện tích rừng sản xuất tại Vị Xuyên đạt 67.214,4ha, cho thấy tiềm năng lớn cho phát triển rừng trồng sản xuất. Tuy nhiên, chất lượng rừng trồng hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu gỗ và lâm sản cho các ngành công nghiệp. Do đó, việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp phát triển rừng trồng sản xuất là rất cần thiết.

1.1. Tình hình thực trạng rừng trồng sản xuất

Thực trạng rừng trồng sản xuất tại Vị Xuyên cho thấy nhiều mô hình trồng rừng đã được triển khai, tuy nhiên, năng suất và chất lượng rừng vẫn còn hạn chế. Việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong trồng rừng chưa được chú trọng, đặc biệt là đối với các hộ dân nghèo. Nhiều hộ dân vẫn chưa nắm rõ kỹ thuật trồng rừng hiệu quả, dẫn đến năng suất thấp. Đánh giá thực trạng rừng trồng sản xuất là bước đầu tiên để đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế từ rừng trồng.

II. Đề xuất giải pháp phát triển rừng trồng sản xuất

Để phát triển rừng trồng sản xuất tại Vị Xuyên, cần có các giải pháp đồng bộ từ kỹ thuật đến chính sách. Giải pháp kỹ thuật bao gồm việc lựa chọn giống cây trồng phù hợp, áp dụng các biện pháp chăm sóc và quản lý rừng hiệu quả. Cần chú trọng đến việc đào tạo kỹ thuật cho người dân, giúp họ nắm vững các phương pháp trồng rừng hiện đại. Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng rất quan trọng, bao gồm việc cung cấp vốn đầu tư, hỗ trợ kỹ thuật và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiêu thụ sản phẩm gỗ.

2.1. Giải pháp về kỹ thuật

Giải pháp kỹ thuật cần tập trung vào việc lựa chọn giống cây trồng có năng suất cao, phù hợp với điều kiện tự nhiên của huyện Vị Xuyên. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật như bón phân, tỉa thưa, và chăm sóc rừng sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng gỗ. Ngoài ra, cần nghiên cứu và phát triển các mô hình trồng rừng hiệu quả, từ đó nhân rộng cho người dân áp dụng. Việc tổ chức các lớp tập huấn về kỹ thuật trồng rừng cũng cần được thực hiện thường xuyên để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân.

III. Tác động của chính sách đến phát triển rừng trồng

Chính sách lâm nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển rừng trồng sản xuất tại Vị Xuyên. Các chính sách cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của người dân và điều kiện tự nhiên của địa phương. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực lâm nghiệp, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận vốn và kỹ thuật. Đồng thời, việc quản lý và bảo vệ rừng cũng cần được chú trọng để đảm bảo phát triển bền vững. Các chính sách này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế từ rừng trồng mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

3.1. Chính sách hỗ trợ và khuyến khích

Chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cần được thiết kế để khuyến khích người dân tham gia trồng rừng sản xuất. Cần có các chương trình hỗ trợ tài chính, cung cấp giống cây trồng chất lượng và kỹ thuật trồng rừng. Bên cạnh đó, việc tạo ra các cơ chế hợp tác giữa người dân và các doanh nghiệp chế biến gỗ cũng rất quan trọng, giúp người dân có đầu ra ổn định cho sản phẩm của mình. Chính sách cần hướng đến việc phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tính đến năm 2013, tổng diện tích rừng của Việt Nam đạt trên 13,45 triệu ha với độ che phủ 41,0%, trong đó diện tích rừng trồng chiếm hơn 3,29 triệu ha. Dù quy mô tăng nhanh nhưng chất lượng rừng trồng nhìn chung còn thấp, chưa đáp ứng đầy đủ nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và tiêu dùng. Tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang, tổng diện tích tự nhiên là 149.804 ha, trong đó đất quy hoạch phát triển lâm nghiệp chiếm tới 121.439,3 ha (tương đương 81,0% diện tích tự nhiên). Đất lâm nghiệp có rừng đạt 103.367,8 ha và đất quy hoạch rừng sản xuất là 67.214,4 ha, kèm theo 14.071,5 ha đất trống đồi núi trọc.

Dù sở hữu tiềm năng quỹ đất rộng lớn, công tác phát triển rừng sản xuất tại Vị Xuyên vẫn gặp nhiều rào cản. Việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật lâm sinh chưa đồng bộ, tỷ lệ đất lâm nghiệp được giao cho các hộ gia đình và tổ chức quản lý mới đạt 30,0% (tương đương 44.884,9 ha), trong khi UBND cấp xã vẫn quản lý tạm thời 50.414,6 ha. Năng suất rừng trồng trước đây chỉ dao động ở mức 8 - 12 m3/ha/năm, chuỗi liên kết chế biến và tiêu thụ sản phẩm gỗ còn manh mún, chưa tạo ra giá trị gia tăng cao cho hơn 36.090 lao động trong độ tuổi tại địa phương.

Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá thực trạng rừng trồng sản xuất, khảo sát năng lực chế biến và thị trường gỗ, phân tích tác động của các chính sách hiện hành trên địa bàn huyện Vị Xuyên trong giai đoạn 2013 - 2015. Trên cơ sở đó, đề tài đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật, cơ chế chính sách và tổ chức sản xuất nhằm phục vụ Đề án tái cơ cấu ngành Lâm nghiệp theo Quyết định 1565/QĐ-BNN-TCLN. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng cao năng suất gỗ lên 16 - 18 m3/ha/năm, cải thiện sinh kế cho 16.257 hộ dân thuộc 16 dân tộc, đồng thời bảo vệ môi trường sinh thái lưu vực 70 km sông Lô chảy qua địa bàn huyện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các lý thuyết lâm sinh và kinh tế học tài nguyên hiện đại:

Thứ nhất, lý thuyết phân hạng lập địa và chọn loài cây trồng theo nguyên tắc "đất nào cây ấy" của các nhà khoa học lâm nghiệp thế giới và Việt Nam. Các chỉ tiêu thổ nhưỡng như độ dày tầng đất, đá mẹ feralit, độ dốc và lượng mưa bình quân 2.600 mm/năm tại Vị Xuyên đóng vai trò quyết định đến năng suất lâm phần.

Thứ hai, lý thuyết thâm canh lâm sinh và ưu thế lai di truyền học đối với các loài cây sinh trưởng nhanh họ Đậu. Việc ứng dụng công nghệ nhân giống vô tính giâm hom, kết hợp kỹ thuật bón lót phân NPK từ 150 - 200g/gốc và xử lý mật độ hợp lý cho phép rút ngắn chu kỳ kinh doanh gỗ nguyên liệu xuống 6 - 7 năm.

Thứ ba, lý thuyết chuỗi giá trị và kinh tế lâm nghiệp bền vững, tiếp cận toàn diện từ khâu sản xuất giống, trồng chăm sóc, khai thác đến chế biến và thương mại hóa sản phẩm gỗ.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng 4 khái niệm cốt lõi: Rừng trồng sản xuất, Tái cơ cấu ngành lâm nghiệp, Tăng trưởng bình quân hàng năm (kí hiệu là delta d, delta h) và Chỉ số hiệu quả kinh tế tổng hợp (Ect).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ tài liệu quy hoạch 3 loại rừng, bản đồ giải đoán ảnh vệ tinh SPOT 5 của Phân viện Điều tra Quy hoạch Rừng Đông Bắc Bộ, kết hợp dữ liệu thống kê từ Phòng Nông nghiệp huyện. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn chuyên sâu 100 hộ gia đình trồng rừng và khảo sát thực địa trong năm 2014 - 2015.

Về quy mô mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tác giả thiết lập 6 ô tiêu chuẩn tạm thời (OTC) với diện tích 500 m2 mỗi ô (tổng diện tích điều tra trực tiếp là 3.000 m2) tại hai xã điển hình là Đạo Đức và Việt Lâm. Phương pháp chọn mẫu điển hình hóa phân tầng theo 3 vị trí địa hình (chân, sườn, đỉnh) trên các lâm phần thuần loài Keo tai tượng và Keo lai 6 năm tuổi, có mật độ ban đầu 1.660 cây/ha.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê toán học sinh học để tính toán giá trị trung bình, độ lệch chuẩn và hệ số biến động (Sd, Sh). Đánh giá hiệu quả kinh tế bằng phương pháp dòng tiền chiết khấu động gồm Giá trị hiện tại thuần (NPV), Tỷ số lợi ích trên chi phí (BCR) và Chỉ số hiệu quả tổng hợp Ect của Rola W. Phương pháp này giúp phản ánh chính xác quy mô lợi nhuận thực tế và hiệu quả sử dụng đồng vốn đầu tư trên 1 ha rừng trồng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về hiện trạng phân bố đất đai: Huyện Vị Xuyên có 67.214,4 ha đất quy hoạch rừng sản xuất, trong đó diện tích có rừng là 53.142,9 ha (chiếm 79,1%) và đất trống chưa có rừng là 14.071,5 ha (chiếm 20,9%). Tuy nhiên, tỷ lệ đất lâm nghiệp đã chính thức giao cho hộ gia đình và cộng đồng mới đạt 44.884,9 ha (khoảng 30,0% tổng quỹ đất lâm nghiệp), trong khi diện tích do UBND cấp xã tạm thời quản lý lên tới 50.414,6 ha.

Thứ hai, về sinh trưởng của mô hình Keo tai tượng 6 năm tuổi tại xã Đạo Đức: Mật độ hiện tại còn 1.286 cây/ha (tỷ lệ sống đạt 77,47% so với ban đầu 1.660 cây/ha). Đường kính bình quân ngang ngực (D1.3) đạt 12,16 cm (tăng trưởng đường kính đạt 2,03 cm/năm), chiều cao vút ngọn (Hvn) đạt 14,0 m (tăng trưởng chiều cao đạt 2,33 m/năm). Trữ lượng lâm phần đạt 99,62 m3/ha, tương ứng năng suất bình quân 16,60 m3/ha/năm.

Thứ ba, về sinh trưởng vượt trội của mô hình Keo lai 6 năm tuổi tại xã Việt Lâm: Mật độ còn lại đạt 1.214 cây/ha (tỷ lệ sống đạt 73,13%). Đường kính bình quân đạt 12,67 cm (tăng trưởng 2,11 cm/năm, cao hơn Keo tai tượng 4,2%), chiều cao bình quân đạt 14,73 m (tăng trưởng 2,46 m/năm, cao hơn Keo tai tượng 5,2%). Trữ lượng gỗ cây đứng dao động từ 102,50 đến 112,70 m3/ha, năng suất bình quân đạt 18,50 m3/ha/năm (cao hơn 11,4% so với Keo tai tượng).

Thứ tư, về độ đồng đều và cấu trúc: Hệ số biến động đường kính của Keo lai thấp hơn rõ rệt (Sd từ 16,78% đến 19,37%) so với Keo tai tượng (Sd từ 28,43% đến 35,97%), cho thấy rừng Keo lai có chất lượng cây đứng đồng đều và khả năng tận thu gỗ thương phẩm cao hơn.

Thảo luận kết quả

Khả năng sinh trưởng của Keo lai và Keo tai tượng tại Vị Xuyên khẳng định sự phù hợp sinh thái của hai loài cây này với điều kiện thổ nhưỡng đất feralit vùng đồi núi thấp. Sự vượt trội của Keo lai về cả đường kính, chiều cao và trữ lượng bắt nguồn từ ưu thế lai di truyền, giúp cây hấp thu dinh dưỡng và tích lũy sinh khối nhanh hơn. Mức năng suất 18,50 m3/ha/năm của Keo lai tại Vị Xuyên cao hơn đáng kể so với mức bình quân 8 - 12 m3/ha/năm của các chương trình trồng rừng trước đây, đồng thời tiệm cận với năng suất rừng trồng tại các vùng lâm nghiệp trọng điểm như Đông Nam Bộ hay Bắc Trung Bộ theo các nghiên cứu chuyên ngành.

Hiện tượng tỷ lệ sống giảm từ 1.660 cây/ha xuống còn 1.214 - 1.286 cây/ha sau 6 năm là do mật độ ban đầu quá dày so với đường kính tán lá trung bình (tán lá đạt từ 3,52 - 3,63 m, đòi hỏi diện tích dinh dưỡng lớn hơn 6 m2/cây), dẫn đến sự cạnh tranh ánh sáng gay gắt và tự tỉa thưa tự nhiên từ 22,5% đến 26,9%.

Các dữ liệu này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh tốc độ tăng trưởng hàng năm giữa hai loài, kết hợp bảng cân đối chi phí và thu nhập sau 7 năm. Kết quả phân tích kinh tế cho thấy với chu kỳ 7 năm, mô hình Keo tai tượng có thể đạt trữ lượng khai thác 130 m3/ha, mang lại tỷ số doanh thu trên chi phí (BCR) lớn hơn 1,5 lần và giá trị NPV dương vượt trội, khẳng định hiệu quả tài chính bền vững cho người sản xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

Để phát triển rừng trồng sản xuất theo định hướng tái cơ cấu ngành lâm nghiệp tại Vị Xuyên, 4 nhóm giải pháp chiến lược cần được triển khai đồng bộ:

Thứ nhất, đẩy mạnh công tác giao đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. UBND huyện Vị Xuyên và Phòng Tài nguyên và Môi trường cần chủ trì rà soát, bàn giao dứt điểm 50.414,6 ha đất lâm nghiệp hiện do cấp xã quản lý cho các hộ gia đình, cá nhân và hợp tác xã. Mục tiêu nâng tỷ lệ đất lâm nghiệp có chủ quản lý thực sự lên trên 85% trong giai đoạn 2016 - 2020, tạo tiền đề pháp lý để người dân yên tâm đầu tư dài hạn.

Thứ hai, chuẩn hóa kỹ thuật thâm canh và chuyển giao giống vô tính chất lượng cao. Hạt Kiểm lâm kết hợp Trạm Khuyến nông huyện đưa 100% giống Keo lai giâm hom được công nhận vào trồng rừng sản xuất. Điều chỉnh mật độ trồng ban đầu về mức 1.100 - 1.330 cây/ha (cự ly 3x3m hoặc 3x2,5m), bón lót tối thiểu 150 - 200g phân NPK kết hợp 100g phân vi sinh cho mỗi gốc cây, nhằm hướng tới mục tiêu nâng năng suất rừng trồng lên 20 - 22 m3/ha/năm.

Thứ ba, chuyển dịch cơ cấu từ kinh doanh gỗ nhỏ sang phát triển rừng gỗ lớn. Các chủ rừng và ban quản lý rừng cần áp dụng kỹ thuật tỉa thưa ở giai đoạn 4 - 5 tuổi, giữ lại mật độ từ 600 - 700 cây/ha để nuôi dưỡng đến tuổi 10 - 12. Giải pháp này giúp tăng tỷ trọng gỗ lớn phục vụ chế biến đồ gia dụng lên 40 - 50%, nâng giá trị kinh tế trên mỗi ha đất rừng lên gấp 1,8 - 2,0 lần so với bán dăm gỗ thô.

Thứ tư, hoàn thiện chuỗi liên kết tiêu thụ và mở rộng cơ chế tín dụng ưu đãi. Ngân hàng Chính sách Xã hội và các ngân hàng thương mại triển khai gói vốn vay ưu đãi chu kỳ 7 - 10 năm với định mức hỗ trợ từ 15 - 20 triệu đồng/ha. Đồng thời, chính quyền địa phương đóng vai trò cầu nối thúc đẩy các doanh nghiệp chế biến ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm gỗ đạt chứng chỉ quản lý rừng bền vững với các nhóm hộ gia đình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng sau:

Nhóm thứ nhất, các cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ quy hoạch ngành lâm nghiệp cấp tỉnh và huyện. Luận văn cung cấp bức tranh số liệu chi tiết về 121.439,3 ha đất lâm nghiệp huyện Vị Xuyên, giúp hoạch định chính sách tái cơ cấu, phân bổ ngân sách đầu tư giống và hoàn thiện quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 5 năm tiếp theo.

Nhóm thứ hai, các chủ rừng, hợp tác xã và hộ gia đình trực tiếp trồng rừng kinh tế. Tài liệu hướng dẫn cụ thể quy trình thâm canh Keo lai, phương pháp xác định mật độ trồng tối ưu 1.200 - 1.330 cây/ha và kỹ thuật bón phân giúp tối đa hóa sản lượng gỗ khai thác đạt trên 100 m3/ha sau 6 năm.

Nhóm thứ ba, các doanh nghiệp chế biến gỗ và nhà đầu tư lâm nghiệp. Nghiên cứu cung cấp dữ liệu đánh giá tiềm năng cung ứng nguyên liệu gỗ keo tại 10 xã trọng điểm của Vị Xuyên, làm cơ sở xây dựng phương án liên kết chuỗi giá trị và đầu tư xưởng chế biến ván ghép thanh, tinh chế lâm sản.

Nhóm thứ tư, giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng. Công trình là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp điều tra ô tiêu chuẩn 500 m2, phân tích tăng trưởng cây rừng nhiệt đới và ứng dụng các chỉ tiêu kinh tế động trong nghiên cứu lâm nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Năng suất sinh trưởng giữa Keo lai và Keo tai tượng tại huyện Vị Xuyên có sự chênh lệch ra sao? Sau 6 năm trồng, mô hình Keo lai đạt năng suất bình quân 18,50 m3/ha/năm (trữ lượng từ 102,50 đến 112,70 m3/ha), cao hơn 11,4% so với Keo tai tượng đạt 16,60 m3/ha/năm (trữ lượng 99,62 m3/ha). Đồng thời, Keo lai có độ đồng đều cao hơn rõ rệt khi hệ số biến động đường kính chỉ ở mức 16,78% đến 19,37%, trong khi Keo tai tượng biến động từ 28,43% đến 35,97%.

Tại sao tỷ lệ sống của các mô hình rừng keo 6 năm tuổi lại giảm xuống dưới 78%? Mật độ thiết kế ban đầu 1.660 cây/ha là quá dày so với đường kính tán lá của cây ở tuổi 6 (đạt 3,52 - 3,63 m). Khi diện tích dinh dưỡng bị thu hẹp dưới 6 m2/cây, sự cạnh tranh về ánh sáng và độ ẩm diễn ra gay gắt, dẫn đến hiện tượng tự tỉa thưa tự nhiên, làm giảm mật độ Keo tai tượng xuống 1.286 cây/ha và Keo lai xuống 1.214 cây/ha.

Tiềm năng quỹ đất phát triển rừng sản xuất tại huyện Vị Xuyên hiện nay như thế nào? Vị Xuyên có diện tích đất lâm nghiệp lớn với 121.439,3 ha, trong đó đất rừng sản xuất chiếm 67.214,4 ha. Toàn huyện còn tới 14.071,5 ha đất trống đồi núi trọc và 50.414,6 ha đất lâm nghiệp do UBND cấp xã tạm quản lý. Đây là dư địa rất lớn để thu hút đầu tư mở rộng diện tích rừng trồng kinh tế tập trung.

Mô hình trồng keo chu kỳ 7 năm mang lại hiệu quả kinh tế và sản lượng như thế nào? Theo tính toán dự báo, ở chu kỳ khai thác 7 năm, rừng Keo tai tượng đạt đường kính bình quân 14,0 cm, chiều cao 16,0 m và trữ lượng khai thác đạt 130 m3/ha. Mô hình đảm bảo tỷ số lợi ích trên chi phí BCR lớn hơn 1, giá trị hiện tại thuần NPV dương cao, giúp người trồng rừng thu hồi đủ vốn và có lãi ổn định.

Giải pháp kỹ thuật nào mang tính quyết định để nâng cao giá trị rừng trồng tại địa phương? Giải pháp quan trọng nhất là sử dụng 100% giống Keo lai vô tính giâm hom, trồng với mật độ thưa từ 1.100 - 1.330 cây/ha và bón lót phân NPK kết hợp vi sinh. Đồng thời, chủ rừng cần thực hiện tỉa thưa ở tuổi 4 - 5 để chuyển hóa rừng sang kinh doanh gỗ lớn chu kỳ 10 - 12 năm nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện hiện trạng 121.439,3 ha đất lâm nghiệp huyện Vị Xuyên, xác định quỹ đất trống 14.071,5 ha là tiềm năng trọng điểm phục vụ Đề án tái cơ cấu ngành lâm nghiệp.
• Khẳng định tính ưu việt của mô hình Keo lai 6 năm tuổi với năng suất đạt 18,50 m3/ha/năm, trữ lượng đạt tới 112,70 m3/ha, vượt trội hơn so với Keo tai tượng.
• Chỉ rõ nút thắt thể chế khi 50.414,6 ha đất lâm nghiệp chưa được giao chính thức cho người dân và thị trường chế biến lâm sản còn thiếu các cơ sở tinh chế chuyên sâu.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về đất đai, kỹ thuật giống vô tính, tỉa thưa nuôi dưỡng gỗ lớn và tín dụng chuỗi giá trị giai đoạn 2016 - 2020.
• Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và người dân trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế rừng trồng gắn với bảo vệ môi trường sinh thái.

Để gia tăng hiệu quả kinh tế và phát triển lâm nghiệp bền vững, các chủ rừng và địa phương cần chủ động áp dụng kỹ thuật thâm canh giống mới, tham gia liên kết chuỗi giá trị ngay từ chu kỳ sản xuất này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới 1. Nghiên cứu về lập địa, chọn loài và chọn giống cây trồng Lập địa và loài cây trồng phải phù hợp với nhau theo nguyên tắc “Đất nào cây ấy” thì mới mong đạt được năng suất và chất lượng rừng cao nhất.

Vấn đề chọn lập địa để trồng rừng hoặc chọn loài cây trồng phù hợp với từng loại lập đã được các nhà khoa học trên thế giới quan tâm và nghiên cứu từ rất sớm, điển hình như một số công trình nghiên cứu sau đây: Kết quả nghiên cứu của Pandey D. (1983) [38] về loài Bạch đàn Eucalyptus camaldulensis được trồng trên các điều kiện lập địa khác nhau đã cho thấy nếu trồng ở vùng nhiệt đới khô với chu kỳ kinh doanh từ 10-20 năm thì năng suất chỉ đạt từ 5 - 10 m3/ha/năm, nhưng trồng ở vùng nhiệt đới ẩm thì năng suất có thể đạt tới 30 m3/ha/năm. Khi đánh giá khả năng sinh trưởng của loài Thông Pinus patula ở Swiziland, Evan (1992) [33] đã chứng minh khả năng sinh trưởng về chiều cao của loài Thông này có quan hệ khá chặt với các yếu tố địa hình và đất (R=0,81). Từ các kết quả nghiên cứu của các tác giả trên thế giới về điều kiện lập địa đã cho thấy việc xác định vùng trồng và điều kiện lập địa phù hợp với từng loài cây trồng là rất cần thiết và đây cũng chính là một trong những yếu tố quan trọng quyết định đến năng suất và chất lượng của rừng trồng.

Cây trồng muốn sinh trưởng, sản lượng, năng suất trồng rừng cao phải có giống tốt. Giống là điều kiện đầu tiên quyết định đến năng suất và chất lượng của rừng trồng. Để đánh giá được khả năng sinh trưởng và năng suất cây trồng ngoài nhân tố điều kiện lập địa thì giống cây trồng còn có ý nghĩa quyết định tới năng suất rừng trồng. Trên thế giới đã có rất nhiều nước đi sâu nghiên cứu cải thiện tính di truyền của các giống cây rừng, điển hình là các nước: Công Gô, Brazin, Swaziland, Malayxia, Zimbabwe… 5 Hiện tại có nhiều giống cây rừng có năng suất cao đã được nghiên cứu và đưa ra sản xuất nhằm nâng cao năng suất cũng như rút ngắn chu kỳ kinh doanh phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế và nâng cao thu nhập cho người trồng rừng.

Có nhiều giống của loài cây rừng đã được nghiên cứu và phát triển như Keo, Bạch đàn, Thông, Mỡ,…. Tại Swiziland cũng đã chọn được giống Thông Pinus patula sau 15 năm tuổi đạt năng suất 19 m3/ha/năm (Pandey, 1983) [38]. Ở Zimbabwe cũng đã chọn được giống Bạch đàn Eucalyptus grandis đạt từ 35 m3 - 40 m3/ha/năm, giống Bạch đàn E.urophylla đạt trung bình tới 55 m3/ha/năm, có nơi lên tới 70 m3/ha/năm (Campinhos và Ikemori, 1988) [32]. Tại công ty Aracrug ở Brazil đã sử dụng giống Bạch đàn lai giữa E.

urophylla, trồng rừng bằng cây hom và áp dụng các biện pháp KTLS tích cực đã đưa năng suất trồng rừng Bạch đàn lên tới 70 m3/ha/năm. Đối với cây Keo lai tự nhiên giữa Acacia mangium và Acacia auriculiformis được phát hiện đầu tiên vào những năm 1970 ở Sabah, Malaysia. Những cây lai này ở Ulu Kukut đã thấy có kích thước lớn hơn, dạng cành và thân tròn đều hơn các cây Keo tai tượng đứng gần. Ngoài ra, còn có dấu hiệu cho thấy tỷ trọng gỗ và một số tính chất của cây lai cao hơn hẳn cây mẹ Keo tai tượng (Rufelds, 1987) [40].

Theo Pinso và Nasi (1991) [39] Keo lai giữa Keo tai tượng và Keo lá tràm được phát hiện lần đầu tiên ở Sook Telupid thuộc bang Sabah, Malaysia. Cây Keo lai đã được Pedley (Bảo tàng thực vật bang Queensland) khẳng định vào năm 1977. Từ đó, người ta thường thấy Keo lai xuất hiện trong các khu rừng trồng Keo tai tượng thu hạt từ Ulu Kurut của Malaysia nơi có lai giống tự nhiên giữa hai loài. Nghiên cứu ảnh hưởng của các biện pháp Kỹ thuật Lâm sinh tác động Biện pháp KTLS tác động có ảnh hưởng rất lớn đến khả năng sinh trưởng và năng suất cây rừng.

Có rất nhiều biện pháp KTLS tác động được nghiên cứu nhằm cải thiện năng suất cây trồng như: Kỹ thuật trồng, chăm sóc, bón phân, tỉa thưa,… có thể thống kê một số công trình nghiên cứu điển hình sau đây: 1. Ảnh hưởng của xử lý thực bì và làm đất đến sinh trưởng của rừng trồng Theo Nambiar và Brown (1997) [36] thì xử lý thực bì và làm đất có thể cải thiện độ phì vật lý của đất, nhưng cũng có thể làm giảm độ phì hóa học của đất. Tuy 6 nhiên, những nhà khoa học này cho rằng việc sử dụng cơ giới hoá trong xử lý thực bì và làm đất trồng rừng là nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm sức sản xuất của đất. Quản lý độ phì đất trong đó có các biện pháp KTLS về xử lý thực bì trước khi trồng nhằm ổn định và cải thiện năng suất rừng trồng.

Hiện nay, trước khi trồng rừng đất có thể được chuẩn bị bằng nhiều phương pháp và phương thức khác nhau tuỳ vào điều kiện cụ thể. Thường sau khi xử lý thực bì, đất được đào hố để trồng cây theo kích thước và mật độ thiết kế. Trong một số điều kiện nhất định, đất được xử lý bằng cách cày toàn diện hoặc lên líp trước khi đào hố. Đã có một vài thí nghiệm nhằm nâng cao sản lượng rừng trồng thông qua việc làm đất.

Ảnh hưởng của bón phân tới sinh trưởng của rừng trồng Nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật bón phân cho cây trồng nhằm nâng cao năng suất rừng trồng đã được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm nghiên cứu. Điển hình là công trình nghiên cứu của Mello (1976) [35], khi nghiên cứu ở Brazil, tác giả đã cho thấy bón phân NPK Bạch đàn sinh trưởng nhanh hơn 50% so với không bón phân. Nghiên cứu về công thức bón phân cho Bạch đàn E. grandis theo công thức 150g NPK /gốc với loại phân bón có tỷ lệ N:P:K = 3:2:1 ở Nam Phi của Schonau (1985) [41] đã đưa ra kết luận có thể nâng cao chiều cao trung bình của rừng trồng lên 2 lần sau năm thứ nhất.

Bón phân Phosphate cho Thông caribe ở Cu Ba, Herrero và cộng sự (1988) [34] đã cho thấy có thể nâng cao sản lượng rừng sau 13 năm trồng từ 56 m3/ha lên 69 m3/ha,… Những kết quả nghiên cứu trên cho thấy biện pháp bón phân, thời gian bón phân, loại phân bón có ảnh hưởng khá rõ rệt đến năng suất rừng trồng. Ảnh hưởng của mật độ đến sinh trưởng của rừng trồng Mật độ trồng rừng ban đầu là một trong những biện pháp KTLS quan trọng có ảnh hưởng khá rõ đến năng suất rừng trồng. Vấn đề này đã có rất nhiều công trình nghiên cứu với nhiều loài cây khác nhau trên các dạng lập địa khác nhau, điển hình như: Công trình nghiên cứu của Evans, J. (1992) [33], tác giả đã bố trí 4 công thức thí nghiệm mật độ trồng khác nhau (2.075 và 750 cây/ha) cho Bạch đàn E.deglupta ở Papua New Guinea, số liệu thu được sau 5 năm trồng cho 7 thấy đường kính bình quân của các công thức thí nghiệm tăng theo chiều giảm của mật độ, nhưng tổng tiết diện ngang (G) lại tăng theo chiều tăng của mật độ, có nghĩa là rừng trồng ở mật độ thấp tuy tăng trưởng về đường kính cao hơn nhưng trữ lượng gỗ cây đứng của rừng vẫn nhỏ hơn những công thức trồng mật độ cao.

Như vậy, mật độ trồng ảnh hưởng khá rõ đến năng suất, chất lượng sản phẩm và chu kỳ kinh doanh. Vì thế, cần phải căn cứ vào mục tiêu kinh doanh cụ thể để xác định mật độ trồng cho thích hợp. Nghiên cứu về chính sách và thị trường Các tác giả trên thế giới cũng quan tâm nhiều đến các hình thức khuyến khích trồng rừng. Điển hình có những nghiên cứu của Narong Mahanop (2004) [37] ở Thailand.

Qua những nghiên cứu của mình, các tác giả cho biết hiện nay 3 vấn đề được xem là quan trọng, khuyến khích người dân tham gia trồng rừng tại các quốc gia Đông Nam Á chính là: - Quy định rõ ràng về quyền sử dụng đất; - Quy định rõ đối tượng hưởng lợi từ rừng trồng; - Nâng cao hiểu biết và nắm bắt kỹ thuật của người dân. Quan điểm chung về phát triển trồng RSX có hiệu quả kinh tế cao là trồng rừng cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế và đa dạng hóa các hình thức sở hữu trong mỗi loại hình tổ chức kinh doanh sản xuất rừng trồng. Ở Việt Nam Ở Việt Nam, diện tích rừng trồng cũng tăng lên rất nhanh từ 1 triệu ha năm 1990 lên 3.294ha năm 2013, nằm trong tốp 10 các nước (đứng thứ 9 thế giới và thứ 3 Đông Nam Á) có diện tích rừng trồng lớn nhất thế giới. Đây là kết quả của sự đổi mới trong chính sách phát triển lâm nghiệp đã thúc đẩy trồng rừng sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh trên cơ sở tận dụng tối đa lợi thế so sánh cấp quốc gia.

Những chính sách quan trọng có thể kể đến là: Luật đất đai, Luật bảo vệ và phát triển rừng; các Nghị định 01/CP; 02/CP; 163/CP về việc giao đất, cho thuê đất lâm nghiệp. Bên cạnh đó là các chính sách đầu tư, tín dụng như luật Khuyến khích đầu tư trong nước như: Nghị định 43/1999/NĐ-CP, Nghị định 50/1999/NĐ-CP,… 8 Quyết định số 18/2007/QĐ-TTg ngày 05 tháng 02 năm 2007 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2006 - 2020. Nhiều công trình nghiên cứu nhằm hỗ trợ và nâng cao hiệu quả cho công tác phát triển rừng trồng nói chung và rừng trồng sản xuất nói riêng. Các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực: chọn loài cây trồng, chọn lập địa, giống, các biện pháp kỹ thuật và cơ chế chính sách.

Kết quả đạt được của các công trình nghiên cứu đã đóng góp tích cực vào việc nâng cao chất lượng và hiệu quả trồng rừng ở nước ta. Nghiên cứu về chọn loài cây trồng Chọn loài cây trồng là một vấn đề hết sức quan trọng trong công tác trồng rừng. Nó có tính quyết định đến năng suất, chất lượng và sự thành bại của rừng trồng trong tương lai.