CHƯƠNG 1. Cơ SỚ LÝ LUẬN VÀ THỤC TIẾN VÈ PHÁT TR1ÉN NGƯÒN NHÂN LỤC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Tong quan về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực /. Nguồn nhân lực “Nguỏn lực con người’* hay “nguôn nhân lực" là một trong nhùng yêu tô vai trò hêt sức quan trọng trong hoạt động sán xuàt, kinh doanh cua các doanh nghiệp và tô chức, có được nguồn nhân lực dồi dào chat lượng cao là ycu tố cốt lỏi quyết định sự thành còng cũa doanh nghiệp trên thương trường.
Khái niệm vê nguòn nhân lực đà được đưa ra bởi nhiều nghiên cứu với nhiều cách tiếp cận khác nhau như: Tiêp cận dưới góc độ nguôn gôc của nguôn nhàn lực, Ngân hàng Thê giới - WB (2007) định nghía: “Nguôn nhân lực là một bộ phận dân sô trong độ tuôi quy định có kha nàng tham gia lao động. Nguôn nhàn lực được biêu hiện trên hai mặt là sô lượng và chât lượng. Sô lượng là tỏng sô nhừng người trong độ tuôi lao động làm việc theo quy dinh cua Nhà nước và thời gian lao động có thê huy động được từ họ. Chat lượng là sức khoẽ và trình độ chuyên môn.
kiến thức và trình độ lành nghe cua nguòn nhản lực". Như vậy, nguòn nhân lực là tòng thê nhừng người trong độ tuỏi lao động quy định đang tham gia lao động hoặc đang tích cực tỉm kiếm việc làm. Nguồn lao động cùng dược hiếu trên hai mặt sô lượng và chat lượng. Tiêp cận dưới góc độ vai trò cua nguôn nhân lực, tác giã Trân Kim Dung (2009) cho rãng: “Nguôn nhàn lực là nguồn tài nguyên nhân sự cua quòc gia hoặc cùa một tô chức, ơ tàm vĩ mô, đó là nguôn lực xà hội, ờ tâm vi mô đó là một tập hợp cua rât nhiêu cá nhàn, là toàn bộ đội ngù nhàn viên cua tô chức, vừa có tư cách là khách thể của hoạt động quan lý vừa là chú the hoạt động và là động lực của tô chức đó".
Như vậy, nguôn nhân lực là một nguôn lực cùa quòc gia hay tô chức, bên cạnh các nguồn lực khác như nguồn lực tài chính, nguồn lực công nghệ,. Tiêp cận dưới góc độ bán chàt cùa nguôn nhân lực, Chương trình Phát triên cũa Lien hợp Ọuòc - UNDP (2010) định nghía: "Nguôn nhân lực là trình độ lành nghê, là kiên thức và nãng lực cúa toàn bộ con người hiện có hoặc đang là tiêm nâng đê phát triên kinh tê - xă hội trong một cộng đông”. cỏ thê rút ra kct luận rang, nguôn nhân lực bao gòm năng lực VC thê lực, trí lực, nhân cách con người cua một quốc gia, đáp ứng với một cơ cấu nhất định của lao động do nen kinh tế đòi hỏi. Thực chât đó là tiêm năng cua con người về sỏ lượng, chât 8 lượng và cơ câu.
Từ các cách tiêp cận trên, xct trên khía cạnh cua một doanh nghiệp, tác già đưa ra định nghĩa nguòn nhân lực cua doanh nghiệp như sau: Nguòn nhân lực trong doanh nghiệp là tông thê sô lượng và chất lượng con người bao hàm các ycu tô thê lực. trí lực và tinh thân, tạo nên nâng lực cua họ đê tham gia vào quá trình sản xuât cua cài vật chât và tinh thân nhăm phát tricn doanh nghiệp theo mục tiêu mà doanh nghiệp dà dật ra. Phát then nguồn nhân lực Phát triển nguồn nhân lực có vai trò quan trọng với các tô chức, doanh nghiệp hay rộng hơn là các quốc gia. nền kinh tế toàn cầu.
Do đó, định nghía về phát triên nguồn nhân lực có thế được tiếp cận bang nhiều cách. Tác giá Trân Xuân Câu (2014) định nghía: “Phát triền nguỏn nhân lực là quá trình phát triên thê lực. kha năng nhận thức và tiếp thu kiến thức tay nghe, tính nãng động xă hội và sức sáng tạo cúa người lao động”. Từ cách tiếp cận dựa trên góc độ xà hội.
đào tạo bồi dường nguồn nhân lực chính là làm cho mặt chất lượng cua nguồn nhân lực tâng lên, tạo ra cơ cấu nguồn nhân lực hợp lý. Phát triển nguồn nhân lực là ca 1 quá trình từ trương thành, có năng lực xà hội. cà về trí. lực và nhân cách: giúp con người cỏ tinh năng động xà hội cao hơn.
Đứng trên quan điểm coi con người là một loại nguồn lực. Yoshihara Kunio (2006) cho răng: “Phát triển nguôn nhân lực là các hoạt dộng đâu tư nhăm tạo ra nguồn nhân lực với số lượng và chất lượng đáp ứng nhu cầu phát triên kinh te - xà hội cùa quốc gia, đồng thời dam bao sự phát triên cũa mồi cá nhàn”. Theo dỏ, phát triên nguồn nhân lực là quá trinh tạo ra sự biến đôi ve so lượng và chất lượng nguồn nhân lực nhàm góp phần hoàn thành mục tiêu sứ mệnh cúa doanh nghiệp và cùng là phát triên ban thân người lao động. Tiếp cận dưới góc độ quàn trị doanh nghiệp, tác giá Nguyền Vãn Điềm và Nguyền Ngọc Quản (2011) cho rang: “Phát triên nguồn nhân lực là hoạt động quan lý nguôn nhản lực nhăm làm tâng năng lực thực thi nhiệm vụ cua tô chức và từng thành viên và báo đam sự phát triển hiệu qua cùa tô chức, là sự gia tãng so lượng, nâng cao chât lượng và hợp lý VC cơ câu cho sự phát triên cua tò chức trong tương lai’’.
Như vậy, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là ke hoạch mang tính lâu dài. trang bị và nàng cao kiến thức, kỳ nâng toàn diện cho nhân lực, nhâm hướng tới nhừng mục tiêu dài hạn cua doanh nghiệp. 9 Trong nghiên cứu này. tác gia định nghía phát triên nguôn nhân lực cua doanh nghiệp như sau: Phát triên nguôn nhân lực cua doanh nghiệp là tông thê các hình thức, phương pháp, chính sách, biện pháp mà doanh nghiệp thực hiện nhăm nâng cao thê lực, trí lực và phàm chất của người lao động, đáp ứng nhu cầu sán xuất, kinh doanh cua doanh nghiệp.
Nói một cách khác, phát triên nguôn nhân lực là quá trình tạo ra sự biến đối về số lượng và chat lượng nguồn nhàn lực với việc nâng cao hiệu quá sư dụng nguôn nhân lực nhảm đáp ứng ngày càng tỏt hơn nhu câu phát triên cua doanh nghiệp. Có thê thây, mục đích của đào tạo nâng cao nguòn nhàn lực, chính là hoàn thiện năng lực lao động cũng như năng lực sáng tạo cùa người lao động, đê người lao động thích nghi với sự thay đòi cùa doanh nghiệp cùng như môi trường xung quanh, về tính chất, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là quá trình liên tục; còn về nội dung, nó bao gôm hợp lý hóa quy mô, cơ câu nguồn nhân lực và nâng cao chât lượng nguồn nhân lực. việc phát triên nguồn nhân lực cà về trí. thê và tâm lực là yêu tô quan trọng.
Vê biện pháp, phát triên nguôn nhân lực chính là quá trình thực hiện tổng thè các chính sách và biện pháp thu hút, duy trì đào tạo mang tính chất đau tư chiến lược cho nguôn lực lao dộng cùa doanh nghiệp. Nguyên tắc phát triển nguồn nhân lực Mục tiêu cua phát triên nguôn nhân lực trong doanh nghiệp là đâu tư cho đội ngủ nhân lực đe nâng cao năng lực. trình độ và phát triên những kỷ nãng của người lao dộng nhăm tăng năng suât lao động, tăng hiệu qua hoạt động của doanh nghiệp. Do đó, việc phát triên nguồn nhân lực của doanh nghiệp dựa trên cơ sờ nguyên tắc định hướng trong các khâu tuyền dụng, dào tạo và sắp xếp, bố trí cơ cấu nhân lực cho phù hợp.
Cụ thế: Thứ nhât, phát triên nguòn nhân lực cân bám sát chiên lược phát triên trong từng giai đoạn và được thực hiện theo kế hoạch của doanh nghiệp. Phát triên nguồn nhân lực được xem là một chiên lược phát triên cùa doanh nghiệp. Do đó, doanh nghiệp can cỏ chiến lược cụ thể và dài hạn trong phát triên nguồn nhân lực từ tuyên dụng, đào tạo, săp xêp, sữ dụng và cơ càu nguồn nhân lực (Lê Thanh I là, 2009). Việc xây dựng chiến lược phát triên cụ thê giúp doanh nghiệp chuẩn bị những nguồn lực tỗt nhất cho công tác phát triển nhân lực.
Thứ hai, phát tricn nguỏn nhân lực cân tạo điêu kiện tôt nhât cho việc nàng cao trình độ, năng lực cho người lao động. Nguyên tăc này nhăm nâng cao kiên thức, kỳ năng, trình độ cho cán bộ cho người lao động đế tạo ra được đội ngù nhân lực có trình dộ quan lý, chuyên mòn 10 giói, chuyên nghiệp và hiệu quá đê có thê đáp ứng được các mục tiêu phát triên cũa doanh nghiệp (Bùi Văn Nhơn, 2006). Phát triên nguồn nhân lực là quá trình hoàn thiện về sổ lượng và chất lượng nguồn nhân lực. Trong dó, chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố cốt lõi trong sự phát triển cùa doanh nghiệp.
Thứ ba, phát triên nguôn nhân lực phai được xây dựng trên nguyên tăc cóng khai, minh bạch đê tạo ra công băng vê cơ hội thăng tiên nghê nghiệp cho toàn bộ người lao động, tạo cơ sờ nhảm phát hiện ra các nhân tò tích cực đê có thê bô trí, sãp xếp. cơ cấu nhân lực cho phù hợp với từng giai đoạn phát triển cua doanh nghiệp, tạo thành cơ chê sắp xêp. luân chuyên kịp thời (Lê Thanh Hà, 2009). Như vậy, phát triển nguòn nhân lực cùa doanh nghiệp dựa trcn ba nguycn tãc đêu có mục đích hướng tới tạo ra sự khuyên khích đôi với người lao động đê đội ngủ nhàn lực có đicu kiện làm việc tôt nhât, tăng hiệu quả lao động, xây dựng, phát triên bâu không khi làm việc tích cực và nãng suât.
Tuy nhiên, đê phát triên nguòn nhàn lực được hiệu quả thì càn phai dam bao tính đông bộ giừa chính sách phát tricn nguôn nhản lực với các chính sách khác. Đây là măt xích quan trọng trong các quá trình phát triên cùa doanh nghiệp. Vai trò của phát triển nguồn nhân lực Trong bôi cánh kinh tê xà hội hiện nay. nguôn nhân lực là yếu tô quan trọng nhảt trong chiên lược cạnh tranh cua doanh nghiệp.
Do đó, phát triên nguôn nhân lực có ý nghía to lớn trong sự phát triên cũa tò chức và người lao động. Thứ nhât, phát triên nguòn nhân lực giúp nâng cao hiệu quà hoạt động sán xuất, kinh doanh cua doanh nghiệp. Nguồn lực con người ngày càng có vai trò quan trọng trong chiến lược phát triên cùa mòi doanh nghiệp. Nó giúp doanh nghiệp toi ưu về quy mô.
cơ cắu nhân lực và nâng cao năng lực chuyên môn. tinh thằn làm việc cùa người lao động (Tràn Xuân Câu, 2014). Từ đó, phát triển nguôn nhân lực giúp nâng cao năng suất lao động, giám chi phí và nâng cao hiệu quã sản xuất, kinh doanh cùa doanh nghiệp. Phát triền nguồn nhân lực cùng làm gia tảng năng lực cạnh tranh cua doanh nghiệp.