CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH 1. Khái niệm, vai trò, đặc điểm cơ bản của du lịch 1. Các khái niệm cơ bản về du lịch a) Du lịch Con người vốn tò mò về thế giới xung quanh, muốn có thêm nhiều hiểu biết về cảnh quan, địa hình, hệ động thực vật các nền văn hóa của những nơi khác. Vì vậy, đến nay du lịch đã xuất hiện và trở thành một hiện tượng khá quan trọng trong đời sống con người.
Đến nay du lịch không phải là một khái niệm mới lạ. Tuy nhiên, dưới mỗi góc độ độ nghiên cứu và tiếp cận khác nhau sẽ có những cách hiểu khác nhau về du lịch. Ngày nay du lịch đã trở thành nhu cầu không thể thiếu trong đời sống văn hóa xã hội và hoạt động du lịch đã và đang được phát triển mạnh mẽ, trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn đóng vai trò quan trọng của nhiều quốc gia trên thế giới. Du lịch góp phần thúc đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế, giải quyết vấn đề việc làm và tăng thu nhập cho người dân.
Theo khoản 1, điều 4 của luật du lịch “ Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một quãng thời gian nhất định” Theo tổ chức Du lịch Thế giới: “ Du lịch bao gồm tất cả mọi hoạt động của những người du hành, tạm trú, trong mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc trong mục đích nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn, cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác, trong thời gian liên tục nhưng không quá một năm, ở bên ngoài môi trường sống định cư, nhưng loại trừ các du hành mà có mục đích chính là kiếm tiền” Theo liên đoàn Quốc tế các Tổ chức lữ hành: “ Du lịch là hành động du hành đến một nơi khác với địa với địa điểm cư trú thường xuyên của mình nhằm mục đích không phải để làm ăn, tức không phải để làm một nghề hay một việc để kiếm tiền sinh sống” 5 b) Khách du lịch Theo luật du lịch 2017: khách du lịch là người đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch, trừ trường hợp đi học, làm việc hoặc hành nghề để nhận thu nhập ở nơi đến. Khách du lịch gồm có hai loại là khách nội địa và khách quốc tế. Khách du lịch nội địa: là công dân Việt Nam, người nước ngoài thường trú tại Việt Nam đi du lịch trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam. Khách du lịch quốc tế: là người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài vào Việt Nam du lịch, công dân Việt Nam, người nước ngoài thường trú tại Việt Nam ra nước ngoài du lịch.
Đặc điểm du lịch Thứ nhất: du lịch nhằm thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng đặc biệt, bao gồm nhu cầu ăn ở, đi lại của con người nhưng mục đích chính của chuyến đi không phải để thỏa mãn nhu cầu ấy mà để giải trí, tìm hiểu, nâng cao hiểu biết,.Chính vì vậy cần phải chú ý vào nhu cầu của khách để họ cảm thấy được hài lòng khi trải nghiệm. Du lịch gồm những đặc điểm cơ bản: Thứ hai: du lịch để thỏa mãn những nhu cầu thứ yếu của con người. Đời sống phát triển nhu cầu của con người ngày càng cao và du lịch là nhu cầu thiết yếu được phát sinh sau nhu cầu ăn, mặc của con người. Nhu cầu du lịch chỉ xảy ra khi người ta có thời gian rảnh rỗi và có thu nhập cao.
Thứ ba: du lịch là không cụ thể, do đó không đặt ra vấn đề nhãn hiệu như hàng hóa vì vậy mà dịch vụ du lịch rất dễ bị bắt chước, cụ thể là sao chép các chương tình du lịch, cách bày trí và sắp xếp đón tiếp và phục vụ khách. Thứ tư: việc tiêu dùng dịch vụ du lịch xảy ra cùng một thời gian, địa điểm và nơi sản xuất ra chúng. Tính chất của du lịch là không thể dự trữ. Thứ năm: việc tiêu dùng dịch vụ du lịch có tính thời vụ.
Đây là hiện tượng có lúc cung không đáp ứng được cầu, hoặc cầu quá thấp so với cung, nguyên nhân chính ở đây là trong du lịch lượng cung khá ổn định còn nhu cầu của con người thì thường xuyên thay đổi vì vậy mới có sự chênh lệch cung và cầu. Vai trò của du lịch Du lịch góp phần làm tăng hiểu biết chung về xã hội của người dân địa phương qua khách du lịch đến từ địa phương khác và từ nước ngoài. Du lịch thúc đẩy và tạo cơ hội cho việc giao lưu, trao đổi giữa các nền văn hóa trên thế giới, làm tăng tình đoàn kết hữu nghị, mối quan hệ hiểu biết lẫn nhau và gắn kết nhau hơn. Du lịch góp phần vảo tồn các di sản văn hóa và thúc đẩy các hoạt động văn hóa có quy mô và chất lượng.
Khái niệm, vai trò của phát triển du lịch - Khái niệm: Phát triển du lịch là hoạt động khai thác có quản lý các giá trị tài nguyên tự nhiên và nhân văn nhằm thỏa mãn các nhu cầu đa dạng của khách du lịch, tuy nhiên phát triển du lịch phải quan tâm đến các lợi ích kinh tế dài hạn và đảm bảo sựu đóng góp cho công tác bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên, duy trì được sự toàn vẹn về văn hóa, cho công tác bảo vệ môi trường để phát triển hoạt động du lịch trong tương lai và góp phần nâng cao mức sống của cộng đồng địa phương. - Vai trò của phát triển du lịch đối với kinh tế Du lịch có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế quốc gia, góp phần vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế, mang lại nhiều nguồn thu ngân sách quốc gia, thu hút vốn đầu tư nước ngoài, mang lại nhiều lợi nhuận. Tác độngt ích cực đối với ựu phát triển các ngành kinh tế khác có liên quan ( các ngành bảo hiểm, tài chính, dịch vụ ăn uống, nghỉ ngơi.) du lịch đã và đang thay đổi từng ngày để phát triển lớn mạnh và trở thành một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia phát triển trên thế giới. Du lịch thúc đẩy các ngành nghề khác cùng phát triển, kích thích các hoạt động đầu tư, tạo công ăn việc làm cho người lao động, góp phần làm tăng thu nhập về thuế cho Nhà nước, tạo cơ sở phát triển các vùng đặc biệt, quảng bá cho các sản phẩm du lịch địa phương.
7 - Vai trò của phát triển du lịch đối với xã hội Về xã hội du lịch là một hoạt động nghỉ ngơi,thư giãn, giải trí và khám phá. Đây là một nhu cầu tất yếu và rất phổ biến, mức thu nhập ngày càng cao đời sống ngày càng được cải thiện, cuộc sống đổi thay dẫn đến nhu cầu du lịch của con người ngày càng lớn. Du lịch là tận hưởng cuộc sống, ngoài ra giúp con người có thêm nhiều hiểu biết mới, nâng cao chất lượng cuộc sống, có thêm nhiều mối quan hệ xã hội. Thúc đẩy việc giữ gìn và phát huy các tiềm năng của tài nguyên du lịch, tăng cường hiểu biết giữa các dân tộc, quốc gia trên thế giới, nâng cao lòng tự hào dân tộc, quyền lợi của người dân để phục hồi và phát triển bản thân.
Ngành du lịch phát triển kéo theo cơ hội việc làm ngày càng lớn cho người lao động. Ngành du lịch tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân ở nông thôn, tạo ra những chuyển biến tích cực trong xã hội, mức sống của người dân được nâng cao. Chuyển dịch cơ cấu từ nông- lâm- ngư nghiệp sang công nghiệp- dịch vụ, góp phần làm giảm tác động tiêu cực của quá trình đô thị hóa, cơ sở hạ tầng được nâng cao, dân cư phân bố cân bằng góp phần giảm những gánh nặng tiêu cực do đô thị hóa gây ra. Du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, tuy nhiên nhân lực của ngành này vẫn còn khá hạn chế vì vậy vẫn chưa đáp ứng hết nhu cầu du lịch của người dân.
Chính vì vậy nếu phát triển đúng với khả năng vốn có của mình và nguồn nhân lực được đáp ứng đầy đủ thì du lịch chắc chắn sẽ là cơ hội tốt để phát triển kinh tế trong tương lai. - Vai trò của phát triển du lịch đối với môi trường sinh thái Phát triển du lịch kích thích việc giữ gìn, bảo vệ môi trường sinh thái, góp phần tích cực vào việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường. Hoạt động phát triển du lịch cũng tác động đến việc khai thác và sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên du lịch. Các tài nguyên du lịch phục vụ phát triển du lịch địa phương 1.
Tài nguyên du lịch tự nhiên Tài nguyên du lịch tự nhiên về cơ bản được hiểu là các thành phần và tổng thể của tự nhiên tổng hợp được trước tiếp hoặc dán tiếp khai thác, sử 8 dụng nhằm mục đích tạo ra những sản phẩm du lịch phục vụ mục tiêu phát triển du lịch quốc gia và địa phương. Tài nguyên du lịch tự nhiên như tên gọi sẽ gắn liền với điều kiện tự nhiên cũng như điều kiện lịch sử, kinh tế- xã hội. Theo luật du lịch “ Tài nguyên tự nhiên bao gồm cảnh quan thiên nhiên, các yếu tố địa chất, địa mạo, khí hậu, thủy văn, sinh thái và các yếu tố tự nhiên khác có thể sử dụng cho mục đích du lịch” Từ đó có thể thấy các thành phần tự nhiên tác động rất mạnh đến du lịch là địa hình, khí hậu, nguồn nước và tài nguyên động thực vật. - Địa hình: địa hình của bề mặt trái đất là sản phẩm của quá trình địa chất lậu dài, mọi hoạt động sống của con người trên lãnh thổ đều phụ thuộc vào địa hình tùy theo mục đích hoạt động cụ thể.
Đối với du lịch địa hình có sức hấp dẫn rất lớn phục vụ cho việc khai thác du lịch, có hai dạng đị hình chính là đồi núi và đồng bằng, vùng đồi núi thường được du khách ưa thích hơn với đa dạng các loại phong cảnh đẹp, đa dạng và thoáng đãng, còn vùng đồng bằng có phần tẻ nhạt và đơn điệu hơn. - Khí hậu: đây là thành phần quan trọng của môi trường tự nhiên đối với du lịch, tiềm năng tài nguyên khí hậu là nhiệt độ và độ ẩm không khí. Nó thu hút nhiều người tham gia và tổ chức hoạt động du lịch. - Nguồn nước: tài nguyên nước bao gồm nước chảy và nước ngầm.