Luận văn thạc sĩ thực trạng và giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện vị xuyên tỉnh hà giang

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Vị Xuyên, Hà Giang.

• Tác giả: Trần Xuân Dương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đinh Ngọc Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Tiêu Chí Môi Trường Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Huyện Vị Xuyên, Hà Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.2. Khái niệm về nông thôn, nông thôn mới
• 1.3. Sự cần thiết xây dựng nông thôn mới
• 1.4. Nguyên tắc, mục tiêu xây dựng nông thôn mới
• 1.5. Đặc điểm, nội dung tiêu chí môi trường
• 1.6. Nhiệm vụ của tiêu chí môi trường
• 1.7. Nội dung đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới
• 1.8. Đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường
• 1.8.1. Đánh giá về việc thành lập hệ thống quản lý và thực hiện tiêu chí môi trường
• 1.8.2. Đánh giá công tác tuyên truyền về tiêu chí môi trường
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp nâng cao tiêu chí môi trường tại Vị Xuyên

Huyện Vị Xuyên, Hà Giang đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới. Việc bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là nhiệm vụ của toàn xã hội. Để nâng cao hiệu quả thực hiện tiêu chí này, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả.

1.1. Tình hình thực hiện tiêu chí môi trường tại huyện Vị Xuyên

Thực trạng tiêu chí môi trường tại huyện Vị Xuyên cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù đã có những nỗ lực trong việc cải thiện môi trường, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn trong việc quản lý chất thải và bảo vệ nguồn nước.

1.2. Ý nghĩa của việc nâng cao tiêu chí môi trường

Nâng cao tiêu chí môi trường không chỉ giúp cải thiện chất lượng sống của người dân mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển bền vững và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

II. Những thách thức trong việc thực hiện tiêu chí môi trường tại Vị Xuyên

Việc thực hiện tiêu chí môi trường tại huyện Vị Xuyên gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như nhận thức của người dân, cơ chế chính sách và sự tham gia của cộng đồng đều ảnh hưởng đến kết quả thực hiện.

2.1. Nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường

Nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường còn hạn chế. Nhiều người chưa hiểu rõ tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường trong xây dựng nông thôn mới, dẫn đến việc thực hiện tiêu chí này chưa đạt hiệu quả cao.

2.2. Cơ chế chính sách chưa đồng bộ

Cơ chế chính sách hiện tại chưa đủ mạnh để thúc đẩy việc thực hiện tiêu chí môi trường. Cần có những chính sách rõ ràng và cụ thể hơn để hỗ trợ các địa phương trong việc bảo vệ môi trường.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện tiêu chí môi trường

Để nâng cao hiệu quả thực hiện tiêu chí môi trường, huyện Vị Xuyên cần triển khai các giải pháp đồng bộ. Những giải pháp này bao gồm việc tăng cường tuyên truyền, huy động nguồn lực và cải thiện quản lý chất thải.

3.1. Tăng cường tuyên truyền và nâng cao nhận thức

Tuyên truyền về bảo vệ môi trường cần được thực hiện thường xuyên và liên tục. Các hoạt động giáo dục cộng đồng sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân trong việc bảo vệ môi trường.

3.2. Huy động nguồn lực cho bảo vệ môi trường

Huy động nguồn lực từ các tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng là rất cần thiết. Việc này không chỉ giúp cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn tạo ra các chương trình bảo vệ môi trường hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Vị Xuyên

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc thực hiện tiêu chí môi trường tại huyện Vị Xuyên đã có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải thiện và áp dụng các giải pháp hiệu quả hơn.

4.1. Kết quả đạt được trong thực hiện tiêu chí môi trường

Một số xã đã đạt được những kết quả nhất định trong việc cải thiện môi trường. Các hoạt động như thu gom rác thải và bảo vệ nguồn nước đã được triển khai hiệu quả hơn.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác

Học hỏi từ các địa phương khác có thể giúp huyện Vị Xuyên rút ra những bài học quý giá trong việc thực hiện tiêu chí môi trường. Các mô hình thành công cần được nhân rộng và áp dụng.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho tiêu chí môi trường

Kết luận, việc nâng cao tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Vị Xuyên là nhiệm vụ quan trọng. Cần có sự quyết tâm và nỗ lực từ tất cả các cấp, các ngành và cộng đồng để đạt được mục tiêu này.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững cần được chú trọng trong các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Bảo vệ môi trường phải được xem là một phần không thể thiếu trong mọi hoạt động phát triển.

5.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quyết định đến thành công trong việc thực hiện tiêu chí môi trường. Cần tạo điều kiện để người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường một cách tích cực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xây dựng nông thôn mới (NTM) là một trong những nhiệm vụ chiến lược quan trọng nhằm phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn. Tại Việt Nam, Bộ tiêu chí quốc gia về NTM được ban hành với 19 tiêu chí, trong đó tiêu chí môi trường (tiêu chí số 17) đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ môi trường sinh thái và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, nhiều địa phương, đặc biệt là các huyện miền núi như Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang, đang gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện tiêu chí này do điều kiện địa lý phức tạp, nhận thức của người dân còn hạn chế và nguồn lực đầu tư chưa đồng bộ.

Huyện Vị Xuyên có diện tích tự nhiên khoảng 147.840,92 ha với dân số hơn 105.000 người, đa số là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống rải rác trên địa bàn. Sau 7 năm triển khai chương trình xây dựng NTM, huyện đã đạt được nhiều kết quả tích cực với 2 xã đạt chuẩn NTM và 13 xã đạt từ 14 tiêu chí trở lên. Tuy nhiên, chỉ có 3 xã (chiếm 13,63%) đạt tiêu chí môi trường, phản ánh thực trạng khó khăn trong việc bảo vệ môi trường nông thôn.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng thực hiện tiêu chí môi trường tại huyện Vị Xuyên, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện tiêu chí này trong giai đoạn 2015-2017. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học cho công tác quản lý, chỉ đạo xây dựng NTM bền vững, góp phần cải thiện môi trường sống và phát triển kinh tế xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển nông thôn mới, tập trung vào:

• Lý thuyết phát triển bền vững nông thôn: Nhấn mạnh sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển xã hội, đảm bảo nguồn lực thiên nhiên được sử dụng hợp lý, không gây suy thoái môi trường.
• Mô hình quản lý môi trường cộng đồng: Tập trung vào vai trò của cộng đồng dân cư trong việc bảo vệ môi trường, huy động sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong quản lý và giám sát các hoạt động bảo vệ môi trường.
• Khái niệm tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM: Theo Quyết định 1980/QĐ-TTg (2016), tiêu chí môi trường bao gồm các chỉ tiêu về cung cấp nước sạch, thu gom xử lý rác thải, cải tạo nghĩa trang, phát triển cây xanh và các hoạt động bảo vệ môi trường sinh thái.

Các khái niệm chính bao gồm: nước sạch hợp vệ sinh, thu gom và xử lý rác thải, quản lý nghĩa trang, tuyên truyền nâng cao nhận thức, huy động nguồn lực và giám sát thực hiện tiêu chí môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý nhà nước, báo cáo thống kê của huyện Vị Xuyên và tỉnh Hà Giang giai đoạn 2015-2017; số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát 120 hộ dân tại 3 xã đại diện (Minh Tân, Tùng Bá, Đạo Đức) và phỏng vấn các cơ sở sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp, cán bộ quản lý.
• Phương pháp chọn mẫu: Phương pháp ngẫu nhiên hệ thống được áp dụng để chọn mẫu hộ gia đình, đảm bảo tính đại diện cho các xã có mức độ thực hiện tiêu chí môi trường khác nhau.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm Excel và SPSS để xử lý dữ liệu; áp dụng phương pháp phân tổ thống kê, so sánh và phân tích SWOT nhằm đánh giá thực trạng, thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập số liệu sơ cấp năm 2017, phân tích và tổng hợp kết quả trong năm 2017-2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình thực hiện tiêu chí môi trường còn hạn chế: Đến cuối năm 2017, chỉ có 3/22 xã (13,63%) của huyện Vị Xuyên đạt tiêu chí môi trường. Tỷ lệ hộ sử dụng nước hợp vệ sinh đạt 83%, nhưng tỷ lệ hộ có nhà tiêu hợp vệ sinh chỉ đạt 40%. Việc thu gom và xử lý rác thải chưa được thực hiện đồng bộ, chỉ có 3 xã thành lập tổ thu gom rác thải tập trung.

2. Hiệu quả công trình cấp nước sạch thấp: Trên địa bàn huyện có 76 công trình cấp nước sạch, nhưng chỉ 3 công trình hoạt động tốt, 38 công trình hoạt động trung bình hoặc kém hiệu quả, 6 công trình không hoạt động. Tỷ lệ hộ sử dụng nước máy đạt khoảng 30%, nước ngầm 60%, nước nguồn 10%. Nhiều công trình xuống cấp do thiếu kinh phí bảo dưỡng và ý thức sử dụng của người dân chưa cao.

3. Nguồn lực tài chính và sự tham gia của cộng đồng còn hạn chế: Tổng nguồn vốn huy động xây dựng NTM trên địa bàn huyện là khoảng 1.248 tỷ đồng, trong đó nhân dân đóng góp gần 145 tỷ đồng. Tuy nhiên, sự tham gia của người dân trong công tác bảo vệ môi trường và duy trì các công trình còn hạn chế do nhận thức chưa đầy đủ và điều kiện kinh tế khó khăn.

4. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện tiêu chí môi trường: Bao gồm nhận thức của người dân, cơ chế chính sách, nguồn lực tài chính, cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội và sự tham gia của các tổ chức đoàn thể. Đặc biệt, địa hình phức tạp, tập quán sinh hoạt truyền thống và thói quen sử dụng nước chưa hợp vệ sinh là những thách thức lớn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc thực hiện tiêu chí môi trường tại huyện Vị Xuyên còn nhiều khó khăn, tương tự với các nghiên cứu tại các huyện miền núi khác. Việc nhiều công trình cấp nước sạch không phát huy hiệu quả do quản lý yếu kém và thiếu kinh phí bảo dưỡng là nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ sử dụng nước sạch chưa cao. So sánh với kinh nghiệm của các địa phương như Nghĩa Lộ (Yên Bái) và Lập Thạch (Vĩnh Phúc), công tác tuyên truyền, huy động sự tham gia của người dân và tổ chức xã hội đóng vai trò quyết định trong thành công của tiêu chí môi trường.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ xã đạt tiêu chí môi trường theo năm, bảng tổng hợp số lượng và hiệu quả hoạt động các công trình cấp nước sạch, cũng như biểu đồ phân bố nguồn nước sử dụng của hộ gia đình. Các số liệu này minh họa rõ ràng những điểm mạnh và hạn chế trong thực hiện tiêu chí môi trường, từ đó làm cơ sở cho các đề xuất giải pháp phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng: Triển khai các chương trình giáo dục, truyền thông đa dạng nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, sử dụng nước sạch và xử lý rác thải đúng quy định. Mục tiêu tăng tỷ lệ hộ dân hiểu và thực hiện tiêu chí môi trường lên trên 90% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các tổ chức đoàn thể xã hội.

2. Nâng cao hiệu quả quản lý và vận hành công trình cấp nước sạch: Đẩy mạnh chuyển giao công trình cấp nước cho doanh nghiệp hoặc tổ chức có năng lực quản lý, đồng thời xây dựng kế hoạch bảo dưỡng định kỳ và thu phí hợp lý để đảm bảo công trình hoạt động bền vững. Mục tiêu nâng tỷ lệ công trình hoạt động tốt lên 70% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp, UBND xã, doanh nghiệp quản lý nước sạch.

3. Huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính: Tăng cường huy động vốn từ ngân sách nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư, đồng thời minh bạch trong quản lý và phân bổ nguồn vốn. Mục tiêu tăng nguồn vốn đầu tư cho tiêu chí môi trường lên 20% hàng năm. Chủ thể thực hiện: Ban chỉ đạo xây dựng NTM huyện, các phòng ban liên quan.

4. Phát triển cơ sở hạ tầng và công nghệ xử lý môi trường: Đầu tư xây dựng hệ thống thu gom, xử lý rác thải tập trung, cải tạo nghĩa trang theo quy hoạch, phát triển cây xanh công cộng và các công trình bảo vệ môi trường khác. Mục tiêu hoàn thiện hệ thống xử lý rác thải tại 50% xã trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các xã, doanh nghiệp môi trường.

5. Tăng cường giám sát, đánh giá và tham gia cộng đồng: Thiết lập hệ thống giám sát đa chiều, khuyến khích người dân tham gia đánh giá và phản hồi về các hoạt động bảo vệ môi trường. Mục tiêu 80% hộ dân tham gia giám sát trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý xây dựng NTM, các tổ chức xã hội, cộng đồng dân cư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp hiểu rõ thực trạng, khó khăn và giải pháp trong thực hiện tiêu chí môi trường, từ đó xây dựng chính sách phù hợp và chỉ đạo hiệu quả chương trình xây dựng NTM.

2. Nhà nghiên cứu và học viên ngành phát triển nông thôn, môi trường: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực môi trường và phát triển cộng đồng: Hỗ trợ xây dựng các chương trình can thiệp, dự án phát triển bền vững, nâng cao nhận thức và huy động nguồn lực tại địa phương.

4. Cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội tại huyện Vị Xuyên và các vùng tương tự: Nâng cao nhận thức, tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường, góp phần xây dựng nông thôn mới bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM gồm những nội dung chính nào?
   Tiêu chí môi trường bao gồm cung cấp nước sạch hợp vệ sinh, thu gom và xử lý rác thải, cải tạo nghĩa trang, phát triển cây xanh và các hoạt động bảo vệ môi trường sinh thái. Đây là tiêu chí số 17 trong Bộ tiêu chí quốc gia về NTM.

2. Tại sao việc thực hiện tiêu chí môi trường ở huyện Vị Xuyên còn gặp nhiều khó khăn?
   Nguyên nhân chính là địa hình phức tạp, dân cư sống rải rác, nhận thức của người dân còn hạn chế, nguồn lực tài chính và quản lý công trình cấp nước chưa hiệu quả, cùng với tập quán sinh hoạt truyền thống khó thay đổi.

3. Các công trình cấp nước sạch tại Vị Xuyên hoạt động như thế nào?
   Trong 76 công trình cấp nước sạch, chỉ 3 công trình hoạt động tốt, nhiều công trình xuống cấp do thiếu kinh phí bảo dưỡng và ý thức sử dụng của người dân chưa cao, dẫn đến tỷ lệ sử dụng nước sạch chưa đạt yêu cầu.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả thực hiện tiêu chí môi trường?
   Cần tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức, cải thiện quản lý và vận hành công trình cấp nước, huy động nguồn lực tài chính, phát triển cơ sở hạ tầng xử lý môi trường và tăng cường giám sát, đánh giá sự tham gia của cộng đồng.

5. Vai trò của cộng đồng dân cư trong thực hiện tiêu chí môi trường là gì?
   Cộng đồng dân cư là chủ thể chính trong việc bảo vệ môi trường, tham gia đóng góp nguồn lực, giám sát và duy trì các công trình bảo vệ môi trường, từ đó đảm bảo sự bền vững và hiệu quả của tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM.

Kết luận

• Nghiên cứu đã đánh giá thực trạng thực hiện tiêu chí môi trường tại huyện Vị Xuyên, chỉ có 13,63% xã đạt tiêu chí này, phản ánh nhiều khó khăn về quản lý, nhận thức và nguồn lực.
• Các công trình cấp nước sạch nhiều nơi hoạt động kém hiệu quả do thiếu bảo dưỡng và ý thức sử dụng của người dân còn hạn chế.
• Nghiên cứu phân tích các yếu tố ảnh hưởng như nhận thức cộng đồng, cơ chế chính sách, nguồn lực tài chính và cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ từ tuyên truyền, quản lý công trình, huy động nguồn lực đến phát triển cơ sở hạ tầng và giám sát cộng đồng nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện tiêu chí môi trường.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho công tác chỉ đạo, quản lý xây dựng NTM bền vững tại huyện Vị Xuyên và các địa phương tương tự.

Hành động tiếp theo: Các cấp chính quyền và tổ chức liên quan cần triển khai ngay các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường giám sát, đánh giá định kỳ để đảm bảo tiến độ và chất lượng thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Khái niệm về nông thôn, nông thôn mới - Nông thôn: Có nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn do mỗi nước có điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội không giống nhau, nhưng theo quan niệm phổ biến thì nông thôn là một địa bàn mà ở đó sản xuất nông nghiệp còn chủ yếu và chủ yếu là nông dân sinh sống và làm việc; nơi đó mật độ dân cư thấp, kết cấu hạ tầng kém phát triển hơn so với thành thị; đó là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị, các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã [6]. - Nông thôn mới (NTM): Hiện nay chưa có một định nghĩa chính thức về NTM.

Tuy nhiên, theo nghị quyết 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban chấp hành Trung ương khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và các tiêu chí đánh giá NTM của Chính phủ thì NTM được hiểu là: nông thôn có kinh tế phát triển toàn diện, có nếp sống văn hóa, văn minh, đời sống vật chất tinh thần và trình độ dân trí của cư dân nông thôn được nâng cao; cơ sở hạ tầng, kinh tế xã hội hiện đại, đồng bộ; môi trường sinh thái được bảo vệ, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát huy, an ninh được bảo đảm, chất lượng hệ thống chính trị được nâng cao theo 19 tiêu chí đánh giá quy định tại quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về NTM. Sự cần thiết xây dựng nông thôn mới Việc xây dựng NTM nhằm phục vụ yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Sau 25 năm thực hiện đường lối đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng, nông nghiệp, nông dân, nông thôn nước ta đã đạt nhiều thành tựu to lớn. Tuy nhiên, nhiều thành tựu đạt được chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế: nông nghiệp phát triển còn kém bền vững, sức cạnh tranh thấp, chuyển giao KHCN và đào tạo nguồn nhân lực còn hạn chế.

Nông nghiệp, nông thôn phát triển thiếu quy hoạch, kết cấu hạ tầng như giao thông, thủy lợi, trường học, trạm y tế, cấp nước. còn yếu kém, môi trường ngày 5 càng ô nhiễm. Đời sống vật chất, tinh thần của người nông dân còn thấp, tỷ lệ hộ nghèo cao, chênh lệch giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị còn lớn làm phát sinh nhiều vấn đề xã hội bức xúc. Không thể có một nước công nghiệp nếu nông nghiệp và nông thôn còn lạc hậu và đời sống nhân dân còn thấp.

Vì vậy, xây dựng NTM là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa quê hương, đất nước. Đồng thời, góp phần cải thiện, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân sinh sống ở địa bàn nông thôn [6]. Nguyên tắc, mục tiêu xây dựng nông thôn mới Nguyên tắc xây dựng nông thôn mới bao gồm: - Các nội dung, hoạt động của Chương trình xây dựng NTM phải hướng tới mục tiêu thực hiện 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí xây dựng NTM. Phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư địa phương là chính, Nhà nước đóng vai trò định hướng, ban hành các chính sách, cơ chế hỗ trợ, đào tạo cán bộ và hướng dẫn ở ấp, xã bàn bạc dân chủ để quyết định và tổ chức thực hiện.

- Kế thừa và lồng ghép chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình hỗ trợ các mục tiêu, các chương trình, dự án khác đang triển khai trên địa bàn nông thôn. - Thực hiện Chương trình xây dựng NTM phải gắn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, có quy hoạch và cơ chế đảm bảo thực hiện các quy hoạch xây dựng NTM đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. - Công khai, minh bạch về quản lý, sử dụng các nguồn lực; tăng cường phân cấp, trao quyền cho cấp xã quản lý và tổ chức thực hiện các công trình, dự án của Chương trình xây dựng NTM; phát huy vai trò làm chủ của người dân và cộng đồng, thực hiện dân chủ cơ sở trong quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và giám sát, đánh giá. - Xây dựng NTM là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; cấp ủy Đảng, chính quyền đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá trình xây dựng quy hoạch, đề án, kế hoạch và tổ chức thực hiện.

Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị, xã hội vận động mọi tầng lớp nhân dân phát huy vai trò chủ thể trong xây dựng NTM. 6 Mục tiêu xây dựng nông thôn mới bao gồm: - Xây dựng cộng đồng xã hội văn minh, có kết cấu hạ tầng KT-XH ngày càng hoàn thiện; cơ cấu kinh tế hợp lý, các hình thức tổ chức sản xuất tiên tiến; - Gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ và du lịch; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; từng bước thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn; - Xây dựng xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; trình độ dân trí được nâng cao; môi trường sinh thái được bảo vệ; - Hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất, tinh thần của người dân không ngừng được cải thiện và nâng cao. Đặc điểm, nội dung tiêu chí môi trường Ngày 17/10/2016, Thủ tướng Chính phủ đã bàn hành Quyết định 1980/QĐ- TTG về việc ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về NTM gồm 19 tiêu chí. Bộ tiêu chí là căn cứ để xây dựng nội dung Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM; chỉ đạo thí điểm xây dựng mô hình NTM trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa; kiểm tra, đánh giá công nhận xã, huyện, tỉnh đạt NTM.

Tiêu chí môi trường là một trong 19 tiêu chí NTM theo Quyết định 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về NTM. Mục tiêu chung của tiêu chí môi trường là: Bảo vệ môi trường, sinh thái, cải thiện, nâng cao chất lượng môi trường khu vực nông thôn thông qua các hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức, ý thức và đi đến hành động cụ thể của các cấp, các ngành và cả cộng đồng nhân dân. Mục tiêu cụ thể tiêu chí môi trường: Đạt yêu cầu tiêu chí số 17 trong Bộ tiêu chí quốc gia NTM; đảm bảo cung cấp đủ nước sinh hoạt sạch và hợp vệ sinh cho dân cư, trường học, trạm y tế, công sở và các khu dịch vụ công cộng; thực hiện các yêu cầu về bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái trên địa bàn xã. Nhiệm vụ của tiêu chí môi trường Nhiệm vụ chung:Xây dựng các công trình bảo vệ môi trường nông thôn trên địa bàn xã, thôn theo quy hoạch, gồm: xây dựng, cải tạo nâng cấp hệ thống tiêu 7 thoát nước trong thôn, xóm; xây dựng các điểm thu gom, xử lý rác thải ở các xã; chỉnh trang, cải tạo nghĩa trang; cải tạo, xây dựng các ao, hồ sinh thái trong khu dân cư, phát triển cây xanh ở các công trình công cộng….

Nhiệm vụcụ thể: - Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường cho mọi người. - Giảm thiểu ô nhiễm môi trường từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi gia súc gia cầm. Nội dung đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới Các bước xây dựng và thực hiện môi trường nông thôn mới gồm có 6 bước như sau: - Bước 1: Thành lập hệ thống quản lý thực hiện tiêu chí môi trường - Bước 2: Tổ chức thông tin, tuyên truyền và vận động người dân tham gia bảo vệ môi trường trong nông thôn mới (được thực hiện trong suốt quá trình triển khai thực hiệu tiêu chí) - Bước 3: Huy động các nguồn lực để thực hiện tiêu chí môi trường - Bước 4: Lập, phê duyệt các đề án môi trường - Bước 5: Tổ chức thực hiện các đề án môi trường - Bước 6: Kiểm tra, giám sát và xử lý Đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM có thể đánh giá trên các nội dung sau: 1. Đánh giá về việc thành lập hệ thống quản lý và thực hiện tiêu chí môi trường Tiêu chí môi trường là 1 trong 19 tiêu chí trong xây dựng NTM.Việc thực hiện tiêu chí môi trường gắn liền với việc thực hiện các tiêu chí khác nhằm hoàn thành mục tiêu xây dựng NTM.

Quá trình thành lập hệ thống quản lý và thực hiện tiêu chí môi trường đó là việc thành lập Ban Chỉ đạo, Ban quản lý các cấp nhằm lãnh đạo, chỉ đạo công tác thực hiện tiêu chí môi trường trên cơ sở ban hành các văn bản, chủ trương chínhsách hướng tới mục tiêu, đối tượng cụ thể, đề ra nhiệm vụ cần thực hiện, các 8 giải pháp để hoàn thành tiêu chí, dự trù về nguồn lực cần thiết và công tác tổ chức, thành lập bộ máy chỉ đạo thế nào để nhằm hoàn thành tiêu chí môi trường. Đánh giá công tác tuyên truyền về tiêu chí môi trường Công tác tuyên truyền chính sách là truyền bá, giáo dục, giải thích nhằm chuyển biến và nâng cao về nhận thức, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, xây dựng niềm tin, thúc đẩy mọi người hành động một cách tự giác nhằm thực hiện thắng lợi những mục tiêu, nhiệm vụ đề ra. Công tác tuyên truyền chính sách là hoạt động có mục đích, có kế hoạch nhằm phổ biến, giải thích về chính sách, làm cho người dân hiểu rõ nội dung của chính sách.Công tác tuyên truyền có vị trí rất quan trọng.Muốn đạt được sự nhất trí, đồng thuận cao trong nhận thức và hành động, thực hiện được các mục tiêu, phương hướng, nhiệm vụ đã đề ra thì phải có sự hiểu rõ và ủng hộ của người dân.Tuy nhiên, để có điều đó thì việc đầu tiên là phải tuyên truyền giải thích, phổ biến cho người dân về nội dung, vai trò và ý nghĩa của chính sách.Chỉ như vậy, họ mới có thể nhận thức đúng, hành động đúng và đạt hiệu quả cao [7]. Công tác tuyên truyền tiêu chí môi trường Xây dựng NTM của Tỉnh Hà Giang nói chung và Huyện Vị Xuyên nói riêng được tiếp cận từ nhiều mặt nhằm huy động tối đa mọi nguồn lực cho xây dựng NTM.