Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHẬP KHẨU VÀ NHẬP KHẨU MÁY MÓC THIẾT BỊ 1. Cơ sở lý luận về nhập khẩu 1. Khái niệm nhập khẩu Điều 28 khoản 1, Luật Thương mại 2005 định nghĩa như sau: “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.” Hiểu một cách đơn giản thì nhập khẩu là việc nhập hàng hóa, nguyên vật liệu từ các quốc gia trên thế giới về Việt Nam để tiêu thụ hoặc đáp ứng cho nhu cầu sản xuất.
Theo đó, ta có thể hiểu rằng nhập khẩu là hoạt động kinh doanh, buôn bán trên phạm vi quốc tế, nó là quá trình trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia dựa trên nguyên tắc trai đổi ngang giá lấy tiền tệ làm môi giới. Đây không phải một hành vi buôn bán riêng lẻ mà là một hệ thống các quan hệ buôn bán, chịu tác động của luật pháp của các quốc gia tham gia, cũng như luật, điều ước quốc tế. Bên cạnh xuất khẩu, nhập khẩu cũng là một hoạt động vô cùng cần thiết đối với nền kinh tế của mỗi quốc gia. Nhập khẩu sẽ giúp bù đắp những mặt hàng mà nền kinh tế trong nước không sản xuất được, hoặc sản xuất với sản lượng thấp và giá thành cao.
Việc tiết kiệm được chi phí, thời gian, nhân lực sẽ đóng góp một phần quan trọng vào việc phát triển các ngành nghề thế mạnh của quốc gia đó. Nhập khẩu cũng tạo ra sự cạnh tranh giữa hàng nội địa và hàng ngoại nhập, từ đó tạo sức ép, động lực thúc đẩy các nhà sản xuất trong nước phải thay đổi, tối ưu hóa bộ máy sản xuất để có chỗ đứng trong nền kinh tế nước nhà. Đặc điểm của nhâp khẩu Nhập khẩu là lĩnh vực khá phức tạp so với họat động kinh doanh, buôn bán trong nước và có những đặc điểm nổi bật, riêng biệt của mình. Đây là hoạt động phức tạp, nhiều hoạt động, đem lại hiệu quả kinh tế cao nhưng cũng có mặt trái nếu quốc gia tham gia không khống chế được.
Bên cạnh đó, nhập khẩu còn gồm nhiều bước, nhiều khâu với các nhiệm vụ: điều tra thị trường, nghiên cứu, lựa chọn mặt hàng, đàm phán ký kết hợp đồng,. Hàng hóa khi nhập từ nước ngoài về phải chịu sự điều chỉnh của quy tắc, điều ước quốc tế, tập quán thương mại, luật pháp của các quốc gia có liên quan như Luật thương mại, Incoterm, UCP 600,. 4 Nhập khẩu là hoạt động giao dịch buôn bán giữa những người có quốc tịch khác nhau, do đó đồng tiền thanh toán sẽ là ngoại tệ đối với 1 nước hoặc cả 2 nước. Tiền tệ được sử dụng để thanh toán khi giao dịch thường là những ngoại tệ mạnh như đồng đô la, bảng Anh, yên Nhật,.
Ngoại tệ mạnh là những đồng tiền có giá trị cao, được sử dụng rộng rãi trong lưu thông, giao dịch quốc tế và ít chịu ảnh hưởng của tỷ giá đồng tiền khác. Phương thức giao dịch của nhập khẩu đa dạng, phong phú với nhiều hình thức như giao dịch trực tiếp, giao dịch gián tiếp (qua trung gian),. Mỗi phương thức sẽ phù hợp với từng loại mặt hàng và thực trạng, nguồn lực của từng Công ty. Doanh nghiệp sẽ tìm ra cho mình phương thức hài hòa và hợp lý nhất.
Nhập khẩu cho phép sử dụng đa dạng các phương thức thanh toán như Thư tín dụng L/C, nhờ thu, hàng đổi hàng,.Các cơ sở giao hàng cũng có nhiều sự lựa chọn khác nhau như EXW, FOB, CIF,. Hoạt động kinh doanh nhập khẩu là kinh doanh trên phạm vi quốc tế, có thủ tục phức tạp và thời gian thực hiện lâu. Nhập khẩu diễn ra trên mọi lĩnh vực, đó có thể là hàng hóa hoặc dịch vụ. Hàng hóa chúng ta có linh kiện, phụ kiện, máy móc thiết bị, nông lâm thủy sản,.
Về dịch vụ, chúng ta có các hoạt động như nhập khẩu lao động từ nơi khác đến làm việc hay khách đến quốc gia của chúng ta để du lịch, nghỉ dưỡng,. Việc kinh doanh nhập khẩu yêu cầu cần có trình độ quản lý, nghiệp vụ Ngoại thương, kinh nghiệm, sự nhạy bén trong việc xử lý tình huống, nắm bắt thông tin. Hoạt động nhập hàng từ nước ngoài về luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì vậy, để đề phòng và hạn chế rủi ro đem lại, chúng ta cần mua bảo hiểm phù hợp cho hàng hóa.
Việc trao đổi thông tin với đối tác trong nhập khẩu phải được tiến hành nhanh chóng thông qua các phương tiện công nghệ hiện đại hơn như Telex, Fax. Đặc biệt trong thời đại thông tin hiện nay giao dịch qua thư điện tử, qua hệ thống mạng internet hiện đại là công cụ phục vụ đắc lực cho kinh doanh. Về phương thức vận chuyển: Hoạt động nhập khẩu liên quan trực tiếp đến yếu tố nước ngoài, hàng hóa được vận chuyển qua biên giới các quốc gia, có khối lượng lớn và được vận chuyển qua đường biển, đường hàng không, đường sắt và vận chuyển vào nội bộ bằng các xe có trọng tải lớn. Do đó hoạt động nhập khẩu đòi hỏi chi phí vận chuyển lớn làm ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Vai trò của nhập khẩu Nhập khẩu là một hoạt động quan trọng của thương mại quốc tế, nhập khẩu tác động một cách trực tiếp và quyết định đến sản xuất và đời sống. Nhập khẩu là hoạt động thương mại vô cùng quan trọng đối với nền kinh tế của một quốc gia. Hoạt động này vừa giúp tăng nguồn hàng hóa tại thị trường trong nước, vừa đáp ứng được mọi nhu cầu về hàng hóa của khách hàng. Đồng thời, đây còn là cầu nối giúp hàng hóa thuận lợi lưu thông tại thị trường của nhiều nước khác nhau.
Đối với quốc gia nhập khẩu Nhập khẩu đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và sản xuất, tránh tình trạng khan hiếm. Khi thương mại phát triển, các quốc gia đã lựa chọn việc nhập khẩu các sản phẩm mà quốc gia đó không thể tự sản xuất được hoặc sản xuất với sản lượng thấp và chi phí cao, để đảm bảo đủ nhu cầu của người dân trong nước. Nhập khẩu làm đa dạng hóa danh mục sản phẩm, giúp người tiêu dùng có nhiều lựa chọn hơn trong việc mua sắm và đặc biệt là mua được hàng hóa với mức giá cạnh tranh hơn. Nhập khẩu tạo ra sự chuyển dịch cơ cấu theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển giao công nghệ, giúp các nước nhập khẩu học hỏi được những tiến bộ trong công nghệ để áp dụng vào sản xuất kinh doanh nội địa, tạo điều kiện khai thác và sự dụng có hiệu quả các nguồn lực của nền kinh tế, từ đó tạo ra sự phát triển trong sản xuất và đời sống.
Qua đó, tăng độ uy tín của quốc gia trên trường quốc tế. Nhờ nhập khẩu nên các ngành sản xuất trong nước sẽ đào thải được các đơn vị có năng lực sản xuất yếu kém, không có sức cạnh tranh, các doanh nghiệp sẽ phát triển tiến tới xuất khẩu. Nhập khẩu tạo cơ hội mở rộng quan hệ ngoại giao, giúp các quốc gia tranh thủ sự ủng hộ để phát triển kinh tế nước mình. Đối với doanh nghiệp Nhập khẩu giúp xóa bỏ tình trạng độc quyền, tạo sự cạnh tranh giữa hàng hóa nội địa và hàng hóa nhập khẩu, từ đó thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước không ngừng cải tiến quy trình sản xuất cũng như chất lượng sản phẩm.
Tạo cú hích giúp doanh nghiệp trong nước chuyển mình. Nó buộc các doanh nghiệp phải không ngừng đổi mới, hoàn thiện công tác quản trị, cán bộ nhân viên luôn luôn trau dồi, học hỏi. 6 Hoạt động nhập khẩu sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp liên kết với các chủ thể trong và ngoài nước một cách tự giác, xuất phát từ lợi ích của cả hai bên, tạo ra sức mạnh nội tại tại mỗi doanh nghiệp. Các hình thức nhập khẩu Nhập khẩu trực tiếp Hình thức nhập khẩu trực tiếp được thực hiện khá đơn giản.
Theo đó, người mua và người bán sẽ tiến hành giao dịch trực tiếp với nhau. Thông thường hình thức này do một doanh nghiệp xuất nhập khẩu có kinh nghiệm, tiến hành nhập khẩu độc lập theo đúng các quy định của Nhà nước. Với hình thức này, doanh nghiệp sẽ hoàn toàn chủ động thực hiện việc nghiên cứu thị trường, lựa chọn đối tác bán, phương thức giao dịch cho đến ký kết và thực hiện hợp đồng. Doanh nghiệp phải tự bỏ vốn để chi trả các chi phí phát sinh trong hoạt động kinh doanh và được hưởng toàn bộ phần lãi thu được cũng như phải tự chịu trách nhiệm nếu hoạt động đó thua lỗ.
Nhập khẩu gián tiếp (ủy thác) Khác với hình thức nhập khẩu trực tiếp thì đơn vị nhập khẩu gián tiếp sẽ ủy thác cho một đơn vị trung gian thứ ba thực hiện các hoạt động hỗ trợ như nghiên cứu thị trường, lựa chọn đối tác, ký kết giao dịch, làm thủ tục nhập hàng hay xử lý các khiếu nại, bồi thường nếu phát sinh. Với thực tế không nhiều doanh nghiệp Việt có thể tự đứng ra làm nhập khẩu hay đủ khả năng, kiến thức, hiểu biết về thị trường hàng hóa nhập khẩu, hình thức nhập khẩu hàng hóa này thường được sử dụng nhiều ở Việt Nam bởi sự an toàn, đảm bảo cũng như tính hợp lý của chi phí thực hiện. Khi nhận ủy thác, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu (nhận ủy thác) phải lập hai hợp đồng là Hợp đồng mua bán hàng hóa với nước ngoài và Hợp đồng nhận ủy thác với bên ủy thác. Buôn bán đối lưu Đây là hình thức buôn bán được coi như một phương thức thanh toán quốc tế trong thương mại quốc tế.
Thông thường, hình thức này được sử dụng chủ yếu trong các giao dịch mua bán với chính phủ của những nước đang phát triển. Theo đó, hàng hóa và dịch vụ của nước này được đổi lấy hàng hóa, dịch vục có giá trị tương đương của nước kia. 7 Với hình thức này, chỉ cần một hợp đồng nhưng có thể thực hiện đồng thời hai hoạt động là xuất khẩu và nhập khẩu. Lượng hàng hóa xuất đi và nhập về có giá trị tương đương nhau.
Vì vậy, doanh nghiệp xuất khẩu được tính cả kim ngạch xuất khẩu và doanh thu trên hàng hóa nhập khẩu. Ví dụ: Caterpillar xuất khẩu máy xúc sang Venezuela, bù lại, chính phủ Venezuela sẽ thực hiện trả cho Caterpillar 350.000 tấn quặng sắt có giá trị tương đương. Tạm nhập tái xuất Đây là hình thức hàng hóa được nhập khẩu tạm thời vào Việt Nam nhưng sau đó cũng chính hàng hóa đó được xuất trực tiếp sang một nước khác.