CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG NHẬP KHẨU HÀNG HÓA TẠI DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm nhập khẩu và hoạt động nhập khẩu hàng hóa Theo quy định tại Điều 28 Luật Thương mại 2005 về nhập khẩu hàng hóa cụ thể như sau: “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”. Hoạt động nhập khẩu là một trong những hoạt động thương mại vô cùng quan trọng đến kinh tế của mỗi quốc gia. Việc nhập khẩu vừa giúp cho việc đáp ứng nhu cầu sản xuất, nhu cầu tiêu dùng trong nước, vừa giúp hàng hóa được lưu thông trên quy mô thế giới.
Trên thực tế, hoạt động nhập khẩu là nhập khẩu hàng hóa từ các chủ thể, các công ty, tổ chức kinh tế từ nước ngoài về nước mình, sau đó tiến hành tiêu thụ hàng hóa, vật tư ở thị trường nội địa hoặc tái nhập với mục tiêu lợi nhuận và nối liền sản xuất giữa các quốc gia với nhau. Đặc điểm của hoạt động nhập khẩu hàng hóa Thị trường của hoạt động nhập khẩu bao gồm thị trường trong nước và thị trường quốc tế. Thị trường quốc tế đóng vai trò thị trường đầu vào – là đầu mối cung cấp hàng hóa cho toàn bộ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, thị trường trong nước đóng vai trò là thị trường đầu ra – là nơi tiêu thụ sản phẩm. Thị trường nhập khẩu rất phong phú, đa dạng từ vật tư, hàng hóa và dịch vụ được nhập khẩu từ nhiều nước khác nhau.
Hoạt động nhập khẩu có sự tham gia từ các chủ thể, đối tác từ nhiều nước, mỗi nước có quy định pháp luật về kinh tế, chính sách nhập khẩu khác nhau. Do đó, sẽ có sự chi phối và điều chỉnh khác nhau về hoạt động nhập khẩu từ các quốc gia. Kinh doanh nhập khẩu là kinh doanh trên phạm vi quốc tế nên địa bàn rộng, thủ tục phức tạp và thời gian thực hiện lâu. Trong hoạt động nhập khẩu có thể xảy ra những rủi ro thuộc về hàng hóa.
Để đề phòng rủi ro, doanh nghiệp xuất khẩu có thể mua bảo hiểm cho hàng hóa tương ứng. Các đồng ngoại tệ mạnh thường được sử dụng trong hoạt động nhập khẩu chủ yếu là đồng Đô la Mỹ (USD), đồng Euro (EUR),… Vì vậy, việc thanh toán trong nhập khẩu phụ thuộc rất lớn vào tỷ giá hối đoái giữa các đồng tiền nội tệ và ngoại tệ. Phương thức vận chuyển: hoạt động nhập khẩu có liên quan trực tiếp đến yếu tố nước ngoài, hàng hóa được vận chuyển qua biên giới các quốc gia, tùy theo các loại hàng hóa mà hai bên có những phương thức vận chuyển khác nhau. Một số phương thức 1 Thư viện ĐH Thăng Long được sử dụng phổ biến trong hoạt động nhập khẩu có thể kể đến như vận chuyển bằng đường biển, đường hàng không, đường bộ,… Các chi phí vận chuyển và phát sinh cũng cần được nêu rõ trong hợp đồng để tránh làm ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Vai trò của hoạt động nhập khẩu hàng hóa 1. Đối với nền kinh tế Nhập khẩu chính là một phần thiết yếu cấu thành nên hoạt động ngoại thương. Vì thế, chúng giữ vai trò vô cùng quan trọng trong nền kinh tế của mỗi quốc gia cũng như nền kinh tế trên toàn thế giới. Thứ nhất, nhập khẩu tạo điều kiện thúc đẩy nhanh quá trình xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, nâng cao được trình độ khoa học công nghệ, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng từng bước công nghiệp hóa đất nước, đuổi kịp các nước tiên tiến, bổ sung kịp thời những mặt mất cân đối của nền kinh tế, đảm bảo phát triển nền kinh tế ổn định.
Nhập khẩu thường xảy ra đối với các nước kém phát triển có trình độ khoa học kỹ thuật thấp kém, không có khả năng sản xuất được các mặt hàng có hàm lượng chất xám cao, hoặc do trình độ thiết bị máy móc lạc hậu nên sản xuất với chi phí cao. Trước thực trạng đó phải tiến hành nhập khẩu. Thông qua hoạt động nhập khẩu máy móc thiết bị hiện đại, các sáng kiến kỹ thuật được chuyển giao giữa các quốc gia. Nhờ vậy mà các nước kém phát triển có thể bắt kịp trình độ công nghệ tiên tiến trên thế giới góp phần vào hoạt động sản xuất trong nước phát triển.
Thứ hai, nhập khẩu có vai trò tích cực trong việc thúc đẩy xuất khẩu. Sự tác động này thể hiện ở chỗ nhập khẩu tạo đầu vào cho sản xuất hàng hóa xuất khẩu, tạo môi trường thuận lợi cho việc xuất khẩu hàng hóa sản xuất được trong nước ra nước ngoài, đặc biệt là nước đối tác mà mình đã nhập hàng của họ. Thông qua hoạt động nhập khẩu, các chủ thể kinh tế giữa các quốc gia có cơ hội giao lưu học hỏi kinh nghiệm của nhau, tạo điều kiện cho quá trình phân công lao động và hợp tác kinh tế quốc tế ngày càng phát triển đồng thời tận dụng được lợi thế so sánh của mỗi quốc gia. Vì mỗi quốc gia đều có lợi thế so sánh nên hoạt động nhập khẩu tạo điều kiện thuận lợi cho cả hai bên trên cơ sở hợp tác hóa cùng có lợi.
Thứ ba, nhập khẩu đáp ứng được nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng trong nước, góp phần làm cho quá trình sản xuất và tiêu dùng trong nước diễn ra thường xuyên và ổn định. Nhờ có hoạt động nhập khẩu mà người tiêu dùng trong nước có được sự lựa chọn lớn hơn đối với hàng hóa dịch vụ. Chúng bổ sung những thiếu hụt về cầu do sản xuất trong nước không có khả năng sản xuất từ đó đáp ứng được nhu cầu của thị trường nội địa, nâng cao mức sống của người dân, đa dạng hóa mặt hàng về chủng loại. 2 Thứ tư, nhập khẩu thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế của một quốc gia diễn ra nhanh hơn.
Vì nhập khẩu sẽ làm cho môi trường cạnh tranh diễn ra gay gắt, các chủ thể kinh tế phải luôn tự đổi mới và hoàn thiện mình thì mới có thể đứng vững trên thị trường. Trong quá trình cạnh tranh, các chủ thể yếu kém sẽ bị loại khỏi thị trường, chỉ có những chủ thể mạnh, áp dụng công nghệ kỹ thuật tiên tiến mới có thể tồn tại được. Điều này kéo theo sự phát triển của xã hội. Nhìn chung, hoạt động nhập khẩu đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển nền kinh tế của mỗi quốc gia.
Hoạt động này tạo cầu nối giữa nền kinh tế trong nước với nền kinh tế thế giới, biến nền kinh tế thế giới thành nơi cung cấp các “yếu tố đầu vào” và tiêu thụ các “yếu tố đầu ra”. Nó là một trong những công cụ hữu hiệu giúp chúng ta xóa bỏ nền kinh tế tự cung tự cấp để tiến tới nền kinh tế thị trường. Đối với doanh nghiệp Trong quá trình mở cửa và hội nhập nền kinh tế, các doanh nghiệp đặc biệt là các doanh nghiệp nhập khẩu phụ thuộc rất nhiều vào nền kinh tế thế giới. Các cơ hội và thách thức đặt ra cho các doanh nghiệp rất nhiều và hoạt động nhập khẩu là sự sống còn của nhiều doanh nghiệp.
Dưới đây là một vài vai trò của hoạt động nhập khẩu đối với doanh nghiệp: Thông qua hoạt động nhập khẩu, doanh nghiệp thực hiện được mục tiêu cơ bản của mình đó là lợi nhuận, một mục tiêu mà mọi doanh nghiệp đều phải hướng tới. Lợi nhuận là mục tiêu đầu tiên cũng như mục tiêu quan trọng nhất của doanh nghiệp, nó quyết định và chi phối các hoạt động khác như: nghiên cứu, tìm kiếm thị trường mới; tiến hành các hoạt động dự trữ, dịch vụ… Các doanh nghiệp trong nước có cơ hội tham gia và tiếp cận vào thị trường thế giới. Nếu thành công đây sẽ là cơ sở để các doanh nghiệp mở rộng thị trường và tăng khả năng sản xuất của mình. Hoạt động nhập khẩu là một trong những khâu quan trọng trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Các sản phẩm ngoại nhập có chất lượng tốt, mẫu mã đa dạng, có tính cạnh tranh cao tham gia vào thị trường nội địa buộc doanh nghiệp sản xuất trong nước phải không ngừng đổi mới, cải tiến công nghệ, nâng cao chất lượng, dịch vụ sản phẩm và hạ giá thành để tăng sức cạnh tranh của sản phẩm nội địa. Điều này cũng đồng thời làm cho hiệu quả sản xuất được nâng cao, người lao động tìm được việc làm và đời sống được cải thiện. Đối với một doanh nghiệp khi sản xuất kinh doanh một mặt hàng nào đó cần xem xét và nắm bắt tình hình nhập khẩu một cách kỹ càng để có những sản phẩm chất lượng tốt đáp ứng được nhu cầu của thị trường. Thực tế cho thấy hoạt động nhập khẩu tốt có thể tiết kiệm được chi phí sản xuất dẫn đến giảm chi phí giá thành và tăng lợi nhuận.
3 Thư viện ĐH Thăng Long Khi doanh nghiệp nhập khẩu các thiết bị hiện đại, dây chuyền công nghệ,… thì doanh nghiệp không những sản xuất được sản phẩm có chất lượng tốt đáp ứng nhu cầu của thị trường mà còn sản xuất ra được sản phẩm với số lượng lớn nhưng mất ít thời gian. Điều này có thể khẳng định hoạt động nhập khẩu đã tăng được năng suất lao động. Ngoài ra, nhập khẩu giúp làm nâng cao năng lực chuyên môn của các cán bộ, công nhân viên trong doanh nghiệp nhập khẩu bởi hoạt động này diễn ra trên phạm vi quốc tế, có sự giao lưu của nhiều nền kinh tế khác nhau về chính trị, văn hóa, ngôn ngữ,… Do đó, các doanh nghiệp nhập khẩu buộc phải luôn đổi mới và hoàn thiện công tác quản trị, các cán bộ, cá nhân trong doanh nghiệp luôn phải học hỏi, không ngừng nâng cao nghiệp vụ để hoàn thành công việc của mình. Như vậy, hoạt động nhập khẩu có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế cũng như đối với các doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp cần quan tâm đến lĩnh vực này một cách triệt để và khai thác hết các tiềm lực có thể để nâng cao hoạt động nhập khẩu ngày một tốt hơn, giúp nền kinh tế phát triển ổn định. Các hình thức nhập khẩu hàng hóa Nhập khẩu có rất nhiều hình thức đa dạng mà từ đó các doanh nghiệp có thể tìm cho mình một hình thức nhập khẩu phù hợp nhất, có hiệu quả nhất trước sự thay đổi của các yếu tố liên quan đến môi trường kinh tế. Có thể kể đến một số hình thức nhập khẩu sau: 1.