CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ ĐẤU THẦU XÂY DỰNG VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG ĐẤU THẦU XÂY DỰNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP 1.1 Một số lý luận cơ bản về đấu thầu 1.1 Các khái niệm a) Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các dự án trên cơ sở bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. b) Đấu thầu xây lắp là đấu thầu các công việc có liên quan đến xây dựng công trình và các hạng mục công trình nhằm lựa chọn ra nhà thầu xây lắp có thể đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật của công việc với mức chi phí hợp lý nhất. Là cuộc cạnh tranh công khai giữa các nhà thầu với cùng một điều kiện nhằm dành được công trình xây dựng do chủ đầu tư mời thầu, xét thầu theo quy định đấu thầu của Nhà nước. Yêu cầu Chủ đầu tư Nhà thầu Năng lực, giải pháp Đánh giá Lựa Ký kết Hình 1.1:Khái quát hoạt động đấu thầu chọn hợp Hoạt động đấu thầu bao gồm các hoạt động của các bên liên quan trong quá nhà đồng trình lựa chọn nhà thầu.
Đấu thầu trong nước là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu với sự tham gia của các nhà thầu trong nước. Đấu thầu quốc tế là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu với sự tham gia của các nhà thầu nước ngoài và nhà thầu trong nước. Người có thẩm quyền là người được quyền quyết định dự án theo quy định của pháp luật. Đối với các dự án có sự tham gia vốn Nhà nước của doanh nghiệp Nhà 2 nước từ 30% trở lên, trừ các dự án sử dụng 100% vốn Nhà nước, thì người có thẩm quyền là Hội đồng quản trị hoặc đại diện có thẩm quyền của các bên tham gia góp vốn.
c) Nhà thầu chính là nhà thầu chịu trách nhiệm về việc tham gia đấu thầu, đứng tên dự thầu, ký kết và thực hiện hợp đồng nếu được lựa chọn (sau đây gọi là nhà thầu tham gia đấu thầu). Nhà thầu tham gia đấu thầu một cách độc lập gọi là nhà thầu độc lập. Nhà thầu cùng với một hoặc nhiều nhà thầu khác tham gia đấu thầu trong một đơn dự thầu thì gọi là nhà thầu liên danh.2: Quy trình tham gia dự thầu của nhà thầu Nộp Chuẩn Đàm Tìmd) Nhà thầu phụ Nghiê hồ sơ và một phần công việc của góiphán là nhà thầu thựcbịhiện thầu trên kiếm n cứu dự cơ thông sở thoả thuận hoặchồ hợp lập hồ nhà thầu chính. Nhà thầu phụký và sơ đồng được sơ ký với đấu thầu kết không và phải tin là nhà thầu chịu trách nhiệm về việcthầu tham gia đấu thầu hợp tham e) Gói thầu là một phần của dự án, trong một số trường hợp đặc biệt gói thầu là toàn bộ dự án; gói thầu có thể gồm những nội dung mua sắm giống nhau thuộc nhiều dự án hoặc là khối lượng mua sắm một lần đối với mua sắm thường xuyên.
Giá gói thầu là giá trị gói thầu được xác định trong kế hoạch đấu thầu trên cơ sở tổng mức đầu tư hoặc tổng dự toán, dự toán được duyệt và các quy định hiện hành. f) Giá dự thầu là giá do nhà thầu nêu trong đơn dự thầu thuộc hồ sơ dự thầu. Trường hợp nhà thầu có thư giảm giá thì giá dự thầu là giá sau giảm giá. Giá đề nghị trúng thầu là giá do bên mời thầu đề nghị trên cơ sở giá dự thầu của nhà thầu được lựa chọn trúng thầu sau sửa lỗi, hiệu chỉnh các sai lệch theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu.
3 Giá trúng thầu là giá được phê duyệt trong kết quả lựa chọn nhà thầu làm cơ sở để thương thảo, hoàn thiện và ký kết hợp đồng. g) Hồ sơ mời thầu là toàn bộ tài liệu sử dụng cho đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế bao gồm các yêu cầu cho một gói thầu làm căn cứ pháp lý để nhà thầu chuẩn bị hồ sơ dự thầu và để bên mời thầu đánh giá hồ sơ dự thầu nhằm lựa chọn nhà thầu trúng thầu là căn cứ cho việc thương thảo, hoàn thiện và ký kết hợp đồng. Hồ sơ dự thầu là toàn bộ tài liệu do nhà thầu lập theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu và được nộp cho bên mời thầu theo quy định nêu trong hồ sơ mời thầu. h) Bên mời thầu là chủ đầu tư hoặc tổ chức chuyên môn có đủ năng lực và kinh nghiệm được chủ đầu tư sử dụng để tổ chức đấu thầu theo các quy định của pháp luật về đấu thầu.
Theo các hình thức thực hiện đầu tư: Xây dựng, mua sắm, thuế. Theo lĩnh vực đầu tư: Dự án sản xuất kinh doanh, dịch vụ, phát triển cơ sở hạ tầng, văn hoá xã hội. k) Chủ đầu tư là người sở hữu vốn hoặc được giao trách nhiệm thay mặt chủ sở hữu, người vay vốn trực tiếp quản lý và thực hiện dự án.2 Nguyên tắc, vai trò của đấu thầu và tính chất của đấu thầu 1.1 Một số nguyên tắc trong đấu thầu Trong đấu thầu xây dựng cần đảm bảo những nguyên tắc cơ bản sau: a.Nguyên tắc cạnh tranh công bằng với các điều kiện như nhau:Với mỗi cuộc đấu thầu đều có sự tham gia của một số nhà thầu đáp ứng được các yêu cầu do nhà mời thầu đưa ra, tạo ra một môi trường cạnh tranh giữa các nhà thầu. Nhà mời thầu cần cung cấp đầy đủ các thông tin và các tài liệu đấu thầu là như nhau cho các nhà thầu, không được có sự thiên lệch về bất cứ bên nào.Nguyên tắc công khai và cung cấp đầy đủ dữ liệu:Theo nguyên tắc này, tất cả các giai đoạn từ gọi thầu đến mở thầu Bên mời thầu cần thực hiện công khai, trừ những công trình có tính chất đặc biệt thuộc về bí mật quốc gia.
Ngoài ra, Bên mời thầu còn cần có trách nhiệm cung cấp tất cả các thông tin liên quan đến gói thầu như về quy mô, yêu cầu chất lượng, khối lượng công trình. Thực hiện tốt công tác 4 này sẽ giúp cho quá trình lập hồ sơ đề xuất về kỹ thuật và phương án tài chính của nhà thầu sẽ chính xác, quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu lựa chọn nhà thầu vì thế mà đúng đắn hơn.Nguyên tắc đánh giá khách quan:Hội đồng xét thầu cần tiến hành đánh giá đầy đủ các bộ hồ sơ dự thầu và theo cùng một tiêu chuẩn, thang điểm đã được xây dựng từ trước. Trong quá trình đánh giá không được có bất cứ một sự ưu tiên thiên vị dành cho một nhà thầu nào đó.Nguyên tắc ba bên :Một số gói thầu có yêu cầu kỹ thuật cao thì đòi hỏi có sự có mặt của ba bên đó là nhà mời thầu, nhà thầu, các nhà chuyên gia tư vấn. Các chuyên gia tư vấn có vai trò như nhà trọng tài đảm bảo cho quá trình đánh giá hồ sơ, lựa chọn nhà thầu được diễn ra khách quan, đem lại sự công bằng cho các nhà thầu tham gia dự thầu.
Những sự vi phạm của nhà mời thầu trong quá trình đánh giá cũng như sự mua chuộc của nhà thầu, sự móc ngoặc liên kết giữa các nhà thầu đều bị xử phạt.Nguyên tắc bảo đảm và bảo lãnh:Theo nguyên tắc này thì các nhà thầu cần thực hiện một trong các biện pháp đặt cọc, kí quỹ hoặc nộp thư bảo lãnh để bảo đảm trách nhiệm dự thầu của nhà thầu, hoặc để bảo đảm trách nhiệm thực hiện hợp đồng của nhà thầu trúng thầu trong một thời gian xác định theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu. Nguyên tắc này giúp bảo đảm lợi ích của cả Bên mời thầu và nhà thầu, nó thể hiện tính chất nghiêm túc của quá trình thực hiện đấu thầu.2 Vai trò của đấu thầu Có thể nói đấu thầu nói chung và đấu thầu xây dựng nói riêng là một trong những phương thức kinh doanh có hiệu quả cao, điều này đã được khẳng định không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều nước trên thế giới. Nó góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển, đặc biệt là trong ngành xây dựng, mang lại nhiều lợi ích to lớn cho các nhà thầu, chủ đầu tư và nền kinh tế quốc dân. Đối với chủ đầu tư:Thông qua đấu thầu chủ đầu tư sẽ lựa chọn được nhà thầu có khả năng đáp ứng cao nhất các yêu cầu đề ra, tiết kiệm vốn, đúng tiến độ công trình.
Việc áp dụng đấu thầu trong xây dựng sẽ giúp cho công tác quản lý vốn 5 đầu tư được hiệu quả hơn, hạn chế và khắc phục tình trạng thất thoát vốn đầu tư ở các khâu trong quá trình thực hiện dự án. Mặt khác đấu thầu sẽ giúp chủ đầu tư chủ động trong việc lựa chọn đối tác, tránh lệ thuộc vào một nhà thầu duy nhất, dễ dẫn đến tình trạng độc quyền. Ngoài ra trong quá trình đấu thầu, từ khâu chuẩn bị tổ chức, xét thầu, thương thảo ký kết hợp đồng, giám sát thi công,. đều đòi hỏi đôi ngũ cán bộ của chủ đầu tư phải có trình độ chuyên môn, quản lý cao để lựa chọn được nhà thầu tốt nhất và tổ chức giám sát nhà thầu trong suốt quá trình thực hiện dự án đảm bảo chất lượng và đúng tiến độ.
Điều này đòi hỏi các cán bộ của chủ đầu tư bắt buộc phải tự nâng cao trình độ của mình để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công việc b. Đối với các nhà thầu:Hoạt động đấu thầu đã giúp nhà thầu có được môi trường cạnh tranh lành mạnh, phát huy tối đa tính chủ động, năng động trong công việc tìm kiếm cơ hội tham gia đấu thầu. Cũng chính nhờ đấu thầu đã thúc đẩy nhà thầu phải không ngừng nâng cao trình độ mọi mặt như tổ chức quản lý, đào tạo nâng cao tay nghề đội ngũ cán bộ, đầu tư nâng cao năng lực máy móc thiết bị,. từ đó góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nhà thầu.
Đồng thời thông qua các cuộc đấu thầu dù thắng hay trượt cũng sẽ giúp nhà thầu tích luỹ được kinh nghiệm cạnh tranh, tiếp thu được những kiến thức, công nghệ mới, tiên tiến hiện đại. Đối với Nhà nước:Thông qua đấu thầu, công tác quản lý trong lĩnh vực đầu tư và xây dựng cơ bản của nhà nước ngày càng được nâng cao, nguồn vốn được sử dụng có hiệu quả, hạn chế được thất thoát, lãng phí. Khi đấu thầu các doanh nghiệp phải sử dụng mọi biện pháp cạnh tranh để thắng thầu, trong đó có biện pháp giảm giá. Vì vậy nhà nước phải bỏ ra một khoản tiền ít hơn dự toán để xây dựng công trình.