Chương 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG TIÊU THỤ SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP 1. HOẠT ĐỘNG TIÊU THỤ SẢN PHẨM: 1. Thực chất của hoạt động thụ sản phẩm: Với mỗi cơ chế quản lý kinh tế thì quan niệm về hoạt động tiêu thụ sản phẩm là khác nhau và nó được thực hiện bằng những hình thức khác nhau. Trong giai đoạn kinh tế kế hoạch hóa tập trung, Nhà nước quản lý kinh tế theo mệnh lệnh, ba vấn đề trọng tâm của hoạt động sản xuất kinh doanh là: sản xuất cái gì?, sản xuất cho ai?, sản xuất như thế nào đều do nhà nước quyết định.
Nhà nước đưa ra các kế hoạch, đề ra các chỉ tiêu và nhiệm vụ của các doanh nghiệp là phải đạt được những chỉ tiêu do nhà nước đề ra mà không cần biết đến hiệu quả và chất lượng của sản phẩm, dịch vụ. Ở thời kì này, các doanh nghiệp chủ yếu thực hiện chức năng sản xuất, còn việc tiêu thụ sản phẩm hầu hết là giao nộp sản phẩm cho các đơn vị theo các địa chỉ và giá cả do Nhà nước định sẵn. Không những hoạt động sản xuất kinh doanh theo định mức mà kể cả việc tiêu dùng một số sản phẩm cũng theo định mức, định mức này được qui định cho mỗi đầu người và cho từng sản phẩm. Do đó hoạt động tiêu thụ sản phẩm trong thời kì này đơn thuần chỉ là việc cung cấp sản phẩm hàng hóa sản xuất ra theo kế hoạch và theo giá cả được qui định từ trước.
Do cơ chế quản lý kinh tế kế hoạch hóa tập trung tồn tại quá nhiều bất cập và không phù hợp với tình hình của nước ta lúc bấy giờ nên Nhà nước ta đã quyết định chuyển nước ta từ một nước có nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp phải tự mình quyết định ba vấn đề trọng tâm nói trên. Do đó doanh nghiệp có quyền tự chủ trong hoạt Nguyễn Thị Ngọc Anh, Lớp TMQT, K46 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề tốt nghiệp động sản xuất kinh doanh của mình và tự chịu trách nhiệm về những hành vi của mình chứ không thể dựa dẫm vào Nhà nước như trước đây. Do đó nếu sản phẩm của doanh nghiệp sản xuất ra mà không tiêu thụ được thì doanh nghiệp không tồn tại chứ không như trước đây : lỗ thì Nhà nước phải chịu, lãi Nhà nước hưởng. Vì vậy có thể nói, hoạt tiêu thụ sản phẩm là khâu rất quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến sự sống còn của doanh nghiệp.
Trong thời kì này hoạt động tiêu thụ sản phẩm được hiểu trên hai khía cạnh: + Theo nghĩa hẹp, “ Tiêu thụ sản phẩm là quá trình thực hiện giá trị của hàng hóa, quá trình chuyển hóa hình thái giá trị của hàng hóa từ hàng sang tiền, sản phẩm được coi là tiêu thụ khi được khách hàng chấp nhận thanh toán tiền hàng”. Như vậy, ở khía cạnh này, tiêu thụ sản phẩm là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, nó thực hiện mục đích của sản xuất hàng hóa: là sản phẩm sản xuất ra để bán và thu lợi nhuận. + Theo nghĩa rộng: “Tiêu thụ sản phẩm là qúa trình bao gồm nhiều khâu từ việc nghiên cứu thị trường, xác định nhu cầu khách hàng, tổ chức mạng lưới tiêu thụ, xúc tiến bán hàng tới việc thực hiện những dịch vụ sau bán. nhằm mục đích đạt hiệu quả cao nhất”.
Vai trò của hoạt động tiêu thụ sản phẩm. Như ở trên đã nói, hoạt động tiêu thụ sản phẩm có ý nghĩa sống còn đối với mỗi doanh nghiệp, sản phẩm của một doanh nghiệp dù có tốt đến mấy, có đáp ứng được nhu cầu của khách hàng đến mấy nhưng không tổ chức tốt khâu tiêu thụ sản phẩm làm cho sản phẩm không đến được tay người tiêu dùng hoặc không được người tiêu dùng biết đến và tin dùng sản phẩm thì sản phẩm đó cũng không bán được, không cạnh tranh được với những sản phẩm thay thế và kết quả là doanh nghiệp không thu hồi được những chi phí đã bỏ ra để sản xuất sản phẩm. Như vậy, có tiêu thụ sản phẩm thì doanh nghiệp mới có vốn để tiến hành tái sản xuất mở kinh doanh, tăng nhanh tốc độ luân chuyển vốn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn Nguyễn Thị Ngọc Anh, Lớp TMQT, K46 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề tốt nghiệp còn người tiêu dùng thì thỏa mãn được nhu cầu, mong muốn của mình do những tiện ích của sản phẩm mang lại. Tiêu thụ giúp cho quá trình sản xuất, kinh doanh diễn ra một cách liên tục.
Tiêu thụ là khâu quan trọng nối liền sản xuất với tiêu dùng, đảm bảo sự cân đối giữa cung và cầu, góp phần ổn định giá cả thị trường. Quá trình tiêu thụ sản phẩm sẽ kết thúc khi quá trình thanh toán giữa bên mua và bên bán diễn ra và quyền sở hữu hàng hóa đó đã được chuyển đổi, hàng hóa được chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ và được xã hội thừa nhận. Do đó, khi một lượng hàng hóa được tiêu thụ doanh nghiệp được nhận về một lượng tiền tệ nhất định được gọi là doanh thu, lấy doanh thu này trừ đi những chi phí đã bỏ ra doanh nghiệp có được lợi nhuận. Nếu doanh thu lớn hơn chi phí thì doanh nghiệp không những bù đắp được những chi phí đã bỏ ra để sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, mà còn có thể dùng phần lợi nhuận thu được để tái sản xuất, đầu tư nhằm sinh lợi cao hơn.
Như vậy, trong trường hợp này quá trình sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp được diễn ra một cách liên tục. Ngược lại, nếu doanh thu nhỏ hơn chi phí, tức là hoạt động tiêu thụ không hiệu quả thì doanh nghiệp không bù đắp được những chi phí đã bỏ ra, không có vốn để đầu tư tái sản xuất, do đó hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ bị gián đoạn, nếu kéo dài lâu nó có thể dẫn doanh nghiệp tới tình trạng phá sản. Tiêu thụ sản phẩm góp phần tăng doanh thu, lợi nhuận và mở rộng qui mô sản xuất. Doanh nghiệp có thể thu được lợi nhuận từ rất nhiều hoạt động khác nhau: tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ do doanh nghiệp làm ra, đầu tư tài chính, doanh thu từ hoạt động bất thường, ….Nhưng nói chung, với bất kì doanh nghiệp nào thì hoạt động tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ vẫn là hoạt động đem lại tỉ trọng lợi nhuận lớn nhất, đặc biệt đối với các doanh nghiệp thương mại thì tỉ trọng này còn lớn hơn.
Mỗi một chu kì sản xuất kinh Nguyễn Thị Ngọc Anh, Lớp TMQT, K46 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề tốt nghiệp doanh dài hay ngắn nó phụ thuộc vào thời gian thu hồi vốn, tức là phụ thuộc vào tốc độ tiêu thụ sản phẩm. Lợi nhuận mà hoạt động tiêu thụ mang lại là cơ sỏ chủ yếu để doanh nghiệp có đủ vốn mở rộng qui mô sản xuất, từ việc mở rộng qui mô sản xuất doanh nghiệp lại có cơ hội đạt lợi thế theo qui mô, tăng khả năng sinh lợi. Tiêu thụ sản phẩm góp phần củng cố, nâng cao vị thế và mở rộng thị phần của doanh nghiệp. Trong nền kinh tế thị trường, khi sự cạnh tranh ngày càng gay gắt thì việc xác định cho mình một vị thế trên thị trường ngày càng trở nên quan trọng vì nó quyết định đến hình ảnh, vị trí của công ty, của sản phẩm trong lòng người tiêu dùng, mà người tiêu dùng chính là người quyết định sự sống còn của doanh nghiệp.
Vị thế này được thể hiện thông qua tỉ trọng doanh thu, số lượng hàng hóa, dịch vụ bán ra của doanh nghiệp so với toàn bộ thị trường hàng hóa, dịch vụ đó. Khi tỉ trọng này càng lớn thì vị thế của doanh nghiệp càng cao, lúc này doanh nghiệp sẽ nắm được quyền kiểm soát thị trường và có điều kiện tăng thị phần của mình trên thị trường. Để có được điều này ngoài việc phải có sản phẩm, dịch vụ vượt trội so với đối thủ cạnh tranh thì một điều rất quan trọng là doanh nghiệp phải tổ chức tốt hoạt động tiêu thụ sản phẩm. Vì hoạt động tiêu thụ là cầu nối giữa doanh nghiệp với người tiêu dùng, nó giúp cho sản phẩm đến được tận tay người tiêu dùng và thỏa mãn nhu cầu của họ, đồng thời nó lại cung cấp những thông tin phản hồi từ phía người tiêu dùng cho doanh nghiệp từ đó doanh nghiệp nhận biết được nhu cầu thực sự từ phía khách hàng để đưa ra những quyết định kinh doanh đúng đắn và kịp thời nhằm thỏa mãn tối đa nhu cầu của khách hàng.
Mặt khác, bán hàng trong hoạt động tiêu thụ là khâu có quan hệ mật thiết với khách hàng, ảnh hưởng trực tiếp đến ấn tượng, niềm tin và sự tái tạo nhu cầu của họ nên nó cũng là vũ khí cạnh tranh mạnh mẽ của doanh nghiệp trên thị trường. Nguyễn Thị Ngọc Anh, Lớp TMQT, K46 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề tốt nghiệp 1. Tiêu thụ còn thực hiện chức năng giá trị và giá trị sử dụng của sản phẩm. Theo quan điểm của Marketing hiện đại và cũng là quan niệm về sản phẩm được sử dụng phổ biến hiện nay: Sản phẩm là tất cả những cái, những yếu tố có thể thỏa mãn nhu cầu, mong muốn của người tiêu dùng, cống hiến những lợi ích cho họ và được chào bán trên thị trường với mục đích thu hút sự chú ý, mua sắm, sử dụng hay tiêu dùng.
Những lợi ích mà sản phẩm mang lại cho người tiêu dùng được gọi là giá trị sử dụng. Như vậy nếu đứng về khía cạnh của người tiêu dùng thì cái mà sản phẩm mang lại cho họ đó là giá trị sử dụng, nhưng những lợi ích của sản phẩm chỉ bộc lộ khi người tiêu dùng sử dụng sản phẩm. Như vậy, để có được giá trị sử dụng đó họ phải bỏ ra chi phí (về tiền của, thời gian, sức lực…) để mua và sử dụng sản phẩm. Tức là, họ phải tham gia vào hoạt đông tiêu thụ của doanh nghiệp.
Như vậy hoạt động tiêu thụ đã thực hiện chức năng giá trị sử dụng của sản phẩm. Mặt khác, trên khía cạnh doanh nghiệp giá trị sản phẩm được tính bằng những hao phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra để sản xuất sản phẩm đó và nó được biểu hiện dưới hình thái tiền tệ (giá thành của sản phẩm). Chỉ đến khi sản phẩm được tiêu thụ thì doanh nghiệp mới thu hồi được những hao phí đã bỏ ra và tái sản xuất sản phẩm. Nguyễn Thị Ngọc Anh, Lớp TMQT, K46 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.