CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Tổng quan về hiệu quả sản xuất kinh doanh Hiệu quả sản xuất kinh doanh có mối quan hệ chặt chẽ với các yếu tố đầu vào như: nguồn lực tài chính, nguồn nhân lực, máy móc thiết bị, công nghệ và các nguyên vật liệu đầu vào.để doanh nghiệp có thể tối thiểu hóa chi phí và tối đa hóa lợi nhuận đòi hỏi các doanh nghiệp cần khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn lực này. Đối với nền kinh tế thị trường nói chung, các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh nói riêng, hiệu quả sản xuất kinh doanh phản ánh rõ nhất tình hình hoạt động, cũng như trình độ quản lý của đội ngũ quản trị. Yếu tố con người rất quan trọng trong bộ máy của một doanh nghiệp, nếu nguồn lực tài chính và các yếu tổ khác của doanh nghiệp mạnh nhưng bộ máy quản lý yếu kém thì hoạt động sản xuất kinh doanh trở nên kém hiệu quả. Trong điều kiện nền kinh tế hội nhập như hiện nay, không chỉ các doanh nghiệp trong nước cạnh tranh với nhau, đặc biệt là các tập đoàn đa quốc gia với nguồn lực dồi dào đã gây áp lực rất lớn cho các doanh nghiệp trong nước.
Để cạnh tranh với các doanh nghiệp đó, trước hết hoạt động kinh doanh phải có hiệu quả. Hiệu quả đem lại càng cao, nguồn lực tài chính mang lại lớn, từ đó doanh nghiệp có điều kiện để tái đầu tư, mua sắm máy móc thiết bị hiện đại, áp dụng công nghệ tiên tiến để nâng cao hoạt động sản xuất kinh doanh.1 Khái niệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh Hiệu quả sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế, gắn liền với cơ chế thị trường nó có mối quan hệ chặt chẽ giữa với nhiều yếu tố khác nhau như: nguồn vốn, lao động, dây chuyền máy móc thiết bị và nguyên vật liệu đầu vào,.phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực để đạt được các mục tiêu đã đề ra, nó biểu hiện mối tương quan giữa kết quả thu được và những chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Nordhaus: “Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lượng một loạt hàng hóa mà không cắt giảm một loạt sản lượng 5 Luan van hàng hóa khác. Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên giới hạn khả năng sản xuất của nó”.
Thực chất của quan điểm này đã đề cập đến khía cạnh phân bổ có hiệu quả các nguồn lực sản xuất trên đường giới hạn khả năng sản xuất sẽ làm cho nền kinh tế có hiệu quả cao. Có thể nói mức hiệu quả ở đây mà tác giả đưa ra là cao nhất, lý tưởng và không thể có mức hiệu quả nào cao hơn nữa. (Giáo trình kinh tế học trích từ bản dịch Tiếng Việt 1991 – tr407) Với quan điểm của nhà kinh tế học người Anh, Adam Smith cho rằng: “Hiệu quả là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, là doanh thu tiêu thụ hàng hóa”. Trong quan điểm này nhà kinh tế người Anh đã đánh đồng hiệu quả và kết quả mà thực ra giữa chúng có sự khác biệt.
Theo ông thì các mức chi phí khác nhau mà mang lại cùng một kết quả thì có hiệu quả như nhau. Như vậy Adam Smith mới chỉ quan tâm đến kết quả đầu ra mà chưa quan tâm đến các yếu tố đầu vào. (Trần Bình Trọng 2003, Lịch sử các học thuyết kinh tế - tr87, NXB Thống kê Hà Nội) Khái niệm hoạt động sản xuất kinh doanh hiện nay vẫn có nhiều cách nhìn nhận khác nhau. Nhưng theo quan niệm chung mà các nhà kinh tế sử dụng để đo lường hiệu quả một doanh nghiệp thì: Hiệu quả sản xuất kinh doanh là kết quả của cả một quá trình sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp, nó có mối tương quan chặt chẽ giữa kết quả thu được và các chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra trong quá trình hoạt động kinh doanh.
Hiệu quả trong hoạt động sản xuất kinh doanh được đo lường giữa các chỉ số như chi phí bỏ ra và kết quả mang lại sau quá trình hoạt động. Các yếu tố đầu vào là nguồn nhân lực, nguồn lực tài chính, máy móc, thiết bị, công nghệ và một số các yếu tố khác. Kết quả thường được biểu hiện bằng các chỉ số có thể đo lường như tổng sản lượng, doanh thu và lợi nhuận. Hiệu quả tuyệt đối của hoạt động kinh doanh được xác định như sau: Hiệu quả kinh doanh = Kết quả đầu ra – yếu tố đầu vào + Nếu “Hiệu quả kinh doanh” > 0, cho thấy doanh nghiệp hoạt động kinh doanh có hiệu quả vì kết quả đạt được lớn hơn các yếu tố nguồn lực bỏ ra.
6 Luan van + Nếu “Hiệu quả kinh doanh” ≤ 0 cho thấy doanh nghiệp hoạt động kinh doanh không hiệu quả, hoặc thua lỗ vì kết quả đạt được nhỏ hơn các nguồn lực bỏ ra. Hiệu quả tương đối của hoạt động kinh doanh được xác định như sau: 𝑌ế𝑢 𝑡ố đầ𝑢 𝑣à𝑜 Hiệu quả kinh doanh = 𝑘ế𝑡 𝑞𝑢ả đầ𝑢 𝑟𝑎 Công thức trên phản ánh cứ 1 đồng chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra (vốn, lao động, nguyên vật liệu, máy móc, nhà xưởng,.) thì sẽ tạo ra bao nhiêu đồng kết quả đầu ra như doanh thu và lợi nhuận trong một thời kỳ nhất định. Và chỉ tiêu này càng cao cho thấy hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp hiệu quả. + Nếu “Hiệu quả kinh doanh” < 1 cho thấy doanh nghiệp hoạt động kinh doanh có hiệu quả vì kết quả đạt được lớn hơn các yếu tố đầu vào bỏ ra + Nếu “Hiệu quả kinh doanh” ≥ cho thấy hoạt động kinh doanh không hiệu quả, vì kết quả đạt được nhỏ hơn các yếu tố đầu vào bỏ ra.2 Vai trò nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Đối với doanh nghiệp Hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp phản ánh trình độ quản lý và tổ chức sản xuất, sử dụng các nguồn lực vào hoạt động kinh doanh một cách có hiệu quả cao.
Với sự hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu hóa thì doanh nghiệp cần nâng cao khả năng cạnh tranh không chỉ với các doanh nghiệp trong nước, mà còn cạnh tranh với các doanh nghiệp trên thế giới. Để đáp ứng được nhu cầu thị trường hiện nay thì doanh nghiệp cần có đội ngũ quản lý và nhân công có trình độ cao, mở rộng thị trường, thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước, mua sắm trang thiết bị hiện đại phục vụ cho quá trình sản xuất. Đối với người lao động Khi hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được nâng cao thì sẽ tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân, nâng cao mức lương và cải thiện đời sống của người lao động. Từ đó, thúc đẩy tinh thần làm việc và tạo động lực cho sự phát triển 7 Luan van của doanh nghiệp trong dài hạn như nâng cao năng suất lao động và từ đó chất lượng sản phẩm cũng được cải tiến hơn.
Đối với nền kinh tế quốc dân Mỗi doanh nghiệp là một tế bào trong nền kinh tế, khi doanh nghiệp hoạt động hiệu quả ở trong nước và đạt được vị thế trên trường quốc tế thì sẽ góp phần tạo xung lực cho cả nền kinh tế nói chung. Từ đó, sẽ làm tăng ngân sách cho nhà nước và giải quyết các vấn đề về việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp trong nước.3 Bản chất của hiệu quả sản xuất kinh doanh Hiệu quả sản xuất kinh doanh là vấn đề cốt lõi của một doanh nghiệp, mục tiêu chính của hoạt động kinh doanh là tạo ra lợi nhuận. Hiệu quả kinh doanh của mỗi doanh nghiệp phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, và chiến lược kinh doanh là yếu tố quan trọng nhất quyết định sự thành công của mỗi doanh nghiệp. Kết quả hoạt động kinh doanh là những gì mà doanh nghiệp đạt được sau một quá trình nhất định, nó phụ thuộc vào những yếu khác nhau, yếu tố có thể đo lường được như: tổng sản lượng, doanh thu, chi phí và lợi nhuận,.Và các yếu thể không thể đo lường như: uy tín, thương hiệu, chất lượng, thị phần,.
Bản chất của hiệu quả hoạt động kinh doanh là nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm nguồn lực, đóng góp cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp nói riêng và toàn xã hội nói chung. Các mục tiêu xã hội thường là các vấn đề như: tạo cơ hội việc làm cho người dân, nâng cao trình độ văn hóa, nâng cao mức sống,. Về mặt chất, hiệu quả sản xuất kinh doanh phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực trong một doanh nghiệp, hiệu quả sản xuất kinh doanh phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa kết quả thu được và những mục tiêu của xã hội đưa ra. Về mặt lượng, hiệu quả sản xuất kinh doanh được thể hiện qua kết quả thu được và nguồn lực bỏ ra của một doanh nghiệp trong một thời gian nhất định.
Như vậy, để hoạt động kinh doanh một cách có hiệu quả, tối đa hóa các nguồn lực, doanh nghiệp cần hiểu rõ bản chất hoạt động kinh doanh của mình để từ đó xây dựng các chiến lược kinh doanh phù hợp. Ngoài những chi phí trọng yếu như: chi phí tạo ra nguồn lực, chi phí để sử dụng những nguồn lực đó thì chi phí cơ hội đang được 8 Luan van rất nhiều các doanh nghiệp chú trọng. Chi phí cơ hội là chi phí là chi phí lựa chọn khác đã bị bỏ qua hoặc là chi phí của sự hi sinh công việc kinh doanh này để thực hiện hoạt động kinh doanh khác. Chi phí cơ hội này giúp doanh nghiệp lựa chọn chiến lược phù hợp với hoạt động kinh doanh để tối ưu hóa các nguồn lực, nếu một doanh nghiệp có một chiến lược kinh doanh cụ thể thì việc đưa ra các phương án nhanh và chính xác hơn.
Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp thường đưa ra mục tiêu ngắn hạn và mục tiêu dài hạn. Việc hiểu rõ bản chất về tính chất và quy mô của doanh nghiệp sẽ giúp doanh nghiệp đạt được những kết quả nhất định. Hiệu quả sản xuất kinh doanh phụ thuộc vào từng thời kỳ nhất định. Xét về mục tiêu ngắn hạn thì hiệu quả sản xuất kinh doanh là các chỉ tiêu về doanh thu và lợi nhuận.
Xét về mục tiêu dài hạn, yếu tố mà doanh nghiệp luôn quan tâm đó là tối đa hóa các chi phí đầu vào, nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường cả về chiều sâu lẫn chiều rộng, đặc biệt là uy tín của doanh nghiệp trên thị trường.