CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ KIỂM SOÁT CHI NSNN QUA KBNN 1. Tổng quan về chi NSNN 1. Khái quát về NSNN và chi NSNN 1. Khái niệm ngân sách Nhà nước NSNN là một hệ thống các mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và xã hội phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động và sử dụng các nguồn tài chính nhằm đảm bảo yêu cầu thực hiện các chức năng quản lý điều hành nền kinh tế xã hội, đồng thời bảo đảm cân đối các khoản thu chi.
NSNN ra đời và phát triển với tư cách là một phạm trù kinh tế gắn liền với sự xuất hiện của Nhà nước và sự tồn tại, phát triển của nền kinh tế hàng hóa tiền tệ. NSNN là khâu chủ đạo, đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc duy trì sự tồn tại của bộ máy quyền lực Nhà nước. NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.Do vậy NSNN là công cụ điều hành vĩ mô nền kinh tế của Nhà nước, Nhà nước chỉ có thể thực hiện điều hành nền kinh tế có hiệu quả khi nền tài chính được đảm bảo. Chi NSNN Từ khái niệm NSNN nêu trên cho thấy chi NSNN là một trong hai nội dung chủ yếu của NSNN Chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh, đảm bảo bộ máy hoạt động của Nhà nước, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.
Như vậy, chi NSNN là tổng thể các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị 5 phát sinh trong quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp nhằm thực hiện các nhiệm vụ kinh tế xã hội do Nhà nước đảm nhiệm. Quá trình chi trả, cấp phát quỹ NSNN được hiểu là quá trình cấp vốn từ NSNN với đặc trưng là số vốn cung cấp đó có thể được hình thành từ các loại quỹ khác nhau trước khi chúng được đưa vào sử dụng. Thông thường giữa thời gian cung cấp và thời gian sử dụng có khoảng cách nhất định. Đặc điểm chi NSNN - Chi NSNN phải gắn chặt với bộ máy quản lý Nhà nước và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà Nhà nước đảm nhiệm trước mỗi một Quốc gia.
Vì vậy, bộ máy càng lớn, thực hiện càng nhiều nhiệm vụ thì mức độ, phạm vi của NSNN càng lớn. - Cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước là chủ thể duy nhất quyết định cơ cấu, nội dung, mức độ các khoản chi NSNN vì cơ quan đó quyết định các nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội của một quốc gia. Ở nước ta Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất để quyết định nhiệm vụ cũng như quyết định cơ cấu chi NSNN. - Hiệu quả các khoản chi NSNN phải được xem xét toàn diện dựa vào kế hoạch hoàn thành các mục tiêu kinh tế -xã hội và các khoản chi NSNN đảm nhiệm.
- Các khoản chi NSNN mang tính không hoàn trả trực tiếp. - Các khoản chi NSNN gắn chặt với sự vận động của các phạm trù kinh tế khác như tiền lương, giá cả, lãi suất, tỷ giá hối đoái, các phạm trù thuộc lĩnh vực tiền tệ. Nhận thức rõ mối quan hệ này có ỹ nghĩa quan trọng trong việc kết hợp chặt chẽ giữa chính sách Ngân sách với chính sách tiền tệ, thu nhập trong quá trình thực hiện các mục tiêu kinh tế vĩ mô. Phân loại chi NSNN * Theo tính chất phát sinh.
6 - Chi thường xuyên của NSNN là quá trình phân phối sử dụng vốn từ quỹ NSNN để đáp ứng các nhu cầu chi gắn với việc thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về quản lý kinh tế, xã hội. - Chi đầu tư phát triển của NSNN là quá trình Nhà nước sử dụng một phần vốn tiền tệ đã được tạo lập thông qua hoạt động thu của NSNN để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội, phát triển sản xuất và để dự trữ vật tư hàng hoá nhằm đảm bảo các mục tiêu ổn định và tăng trưởng của nền kinh tế. *Theo các cấp Ngân sách. - Chi Ngân sách Trung ương (NSTW) - Chi Ngân sách Thành phố (NSTP) - Chi Ngân sách Quận- Huyện.
- Chi Ngân sách Xã- Phường. *Xét theo việc thực hiện các chức năng của Nhà nước. - Chi phát triển kinh tế: Đây là một nội dung chi cơ bản và chiếm tỷ trọng lớn, chủ yếu tập trung giải quyết những vấn đề mang tính chất vĩ mô. Khoản chi này không chỉ phục vụ cho từng vùng, từng ngành mà đứng trên giác độ toàn bộ nền kinh tế quốc dân nhằm thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế hay duy trì sự phát triển ở mức cần thiết.
Chi thuộc loại này bao gồm: chi về xây dựng cơ vản, chi dự trữ, chi cho vốn lưu động, chi tạo lập các quỹ cho vay hỗ trợ với mức lãi suất ưu đãi như chương trình 120, chương trình 327… - Chi quản lý hành chính: Khoản chi này được sử dụng để duy trì hoạt động của bộ máy Nhà nước, dành cho quản lý hành chính Nhà nước đối với các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp và hỗ trợ đối với các tổ chức Đảng, tổ chức đoàn thể. - Chi sự nghiệp văn xã: Đây là các khoản chi nhằm mục đích hỗ trợ từ nguồn vốn Ngân sách Nhà nước cho các hoạt động cần thiết của xã hội đáp ứng nhu cầu tinh thần của nhân dân, nâng cao trình độ dân trí và cải thiện đời sống nhân dân. Đó là các khoản chi cho giáo dục đào tạo, y tế, thể dục thể 7 thao, văn hoá nghệ thuật, thông tấn báo chí, phát thanh truyền hình … Các khoản chi này cũng nhằm duy trì, xây dựng và phát triển các tổ chức và hoạt động thuộc ngành văn hoá xã hội. - Chi an ninh quốc phòng: là các khoản chi nhằm duy trì và tăng cường lực lượng quốc phòng an ninh để phòng thủ và bảo vệ đất nước bảo vệ trật tự an ninh xã hội.
Các khoản chi này bao gồm: chi cho xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, chi mua sắm trang thiết bị, vũ khí, đạn dược, chi lương, phụ cấp, sinh hoạt phí, chi cho hoạt động huấn luyện, dân quân du kích… - Chi khác của NSNN như chi trả nợ vay, viện trợ , phúc lợi xã hội… *Theo mục đích sử dụng cuối cùng của vốn. - Chi tích luỹ: là khoản chi gắn liền với tái sản xuất mở rộng và xây dựng cơ sở vật chất của nền kinh tế, tăng thu nhập quốc dân và tích luỹ tiền tệ trong nền kinh tế, bao gồm chi xây dựng cơ bản trong lĩnh vực sản xuất vật chất và phi vật chất, chi vốn lưu động, chi xây dựng quỹ dự trữ vật tư và chi cho dài hạn đối với kinh tế tập thể. - Chi tiêu dùng: là các khoản chi phục vụ cho mục đích tiêu dùng: gồm chi sự nghiệp kinh tế, văn hoá xã hội, một bộ phận chi về quốc phòng và bảo vệ anh ninh, chi quản lý hành chính và các khoản chi tiêu khác. *Theo phương thức chi qua Kho bạc Nhà nước.
Chi trên cơ sở dự toán ngân sách. Dự toán NSNN được lập hàng năm căn cứ và nhiệm vụ kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng an ninh. Do đó các khoản chi trong dự toán phải được xác định dựa trên cơ sở mục tiêu phát triển kinh tế xã hội và đảm bảo quốc phòng an ninh. - Đối với chi đầu tư phát triển, việc lập dự toán phải căn cứ vào quy hoạch, chương trình, dự án đầu tư đã có quyết định của cấp có thẩm quyền, ưu tiên bố trí đủ vốn phù hợp với tiến độ triển khai thực hiện các chương trình, dự án.
8 - Đối với chi thường xuyên, việc lập dự toán phải căn cứ vào nguồn thu từ thuế, phí, lệ phí và tuân theo chế độ, tiêu chuẩn, định mức được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quy định. - Đối với chi trả nợ phải căn cứ vào nghĩa vụ trả nợ của năm lập dự toán. - Chi bằng lệnh chi tiền: Chi dựa theo hình thức cấp phát trực tiếp cho đối tượng được hưởng, không bắt buộc nhập vào một tài khoản để KBNN quản lý như hình thức cấp phát theo hạn mức. Hình thức này thường được sử dụng trong lĩnh vực vốn đầu tư xây dựng cơ bản, cấp phát vốn lưu động, cấp phát các khoản chi đột xuất của Nhà nước hoặc các đơn vị không có quan hệ thường xuyên với NSNN.
Khái quát về chi thường xuyên NSNN 1. Khái niệm và vai trò chi thường xuyên NSNN. Chi thường xuyên NSNN: là các khoản chi có thời hạn tác động ngắn thường dưới một năm, chi để mua các hàng hoá và dịch vụ không lâu bền, thường mang tính chất lặp đi lặp lại thường xuyên phục vụ các nhu cầu hoạt động thường xuyên của các tổ chức công. - Chi thường xuyên của NSNN là quá trình phân phối, sử dụng vốn NSNN để đáp ứng cho các nhu cầu chi gắn liền với thực hiện các nhiệm vụ của Nhà nước về lập pháp, hành pháp, tư pháp và dịch vụ công cộng khác mà Nhà nước vẫn phải cung ứng.
Tóm lại, chi thường xuyên NSNN là quá trình phân phối và sử dụng từ quỹ NSNN để đáp ứng các nhu cầu chi gắn với thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về quản lý kinh tế xã hội và đảm bảo an ninh quốc phòng. Chi thường xuyên NSNN có vai trò rất quan trọng. Vai trò đó thể hiện trên các mặt cụ thể sau: Thứ nhất, chi thường xuyên có tác động trực tiếp đến việc thực hiện các 9 chức năng của Nhà nước về quản lý kinh tế, xã hội, là một trong những nhân tố có ý nghĩa quyết định đến chất lượng, hiệu quả của bộ máy quản lý nhà nước. Thứ hai, chi thường xuyên là công cụ để Nhà nước thực hiện mục tiêu ổn định và điều chỉnh thu nhập, hỗ trợ người nghèo, gia đình chính sách, thực hiện các chính sách xã hội…góp phần thực hiện mục tiêu công bằng xã hội.
Thứ ba, thông qua chi thường xuyên, Nhà nước thực hiện điều tiết, điều chỉnh thị trường để thực hiện các mục tiêu của Nhà nước. Nói cách khác, chi thường xuyên được xem là một trong những công cụ kích thích phát triển và điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Thứ tư, chi thường xuyên là công cụ ổn định chính trị, xã hội, quốc phòng, an ninh.