Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Sản xuất lúa giữ vai trò nòng cốt trong nền nông nghiệp Việt Nam, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và sinh kế cho phần lớn lao động nông thôn. Bước vào cơ chế thị trường, sản xuất nông nghiệp chịu sự tác động đa chiều từ biến động giá cả vật tư, thời tiết cực đoan và yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng nông sản. Người nông dân đối mặt với tình trạng thiếu hụt thông tin kỹ thuật, hạn chế về năng lực quản lý kinh tế hộ và khó khăn trong tiếp cận thị trường tiêu thụ. Để nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, công tác khuyến nông đóng vai trò là cầu nối chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật và định hướng sản xuất cho nông hộ.
Như Thanh là huyện miền núi thuộc tỉnh Thanh Hóa có cơ cấu kinh tế thuần nông với tỷ trọng nông nghiệp chiếm gần 82%. Hoạt động kinh tế của người dân chủ yếu dựa vào trồng trọt, trong đó lúa là cây lương thực chính. Dù tiềm năng đất đai và lao động dồi dào, sản xuất lúa trên địa bàn huyện vẫn mang nặng tính tự cấp, tự túc, sản phẩm lúa hàng hóa chiếm tỷ lệ thấp, năng suất và hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng. Trước thời điểm nghiên cứu, địa phương đã triển khai một số chương trình phát triển kinh tế - xã hội và xóa đói giảm nghèo, song chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu chuyên biệt và toàn diện về các giải pháp khuyến nông phục vụ nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất lúa. Đề tài "Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông trong sản xuất lúa trên địa bàn huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa" được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống thực tiễn này.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:
- Mục tiêu tổng quát: Trên cơ sở đánh giá thực trạng hoạt động khuyến nông trong sản xuất lúa, xác định những thuận lợi, khó khăn và nguyên nhân; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông trong sản xuất lúa trên địa bàn huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa.
- Mục tiêu cụ thể:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động khuyến nông và nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông trong sản xuất nông nghiệp;
- Tìm hiểu đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Như Thanh ảnh hưởng đến hoạt động khuyến nông;
- Đánh giá thực trạng hoạt động khuyến nông trong sản xuất lúa trên địa bàn huyện Như Thanh;
- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông trong sản xuất lúa tại địa phương.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng hoạt động khuyến nông trong sản xuất lúa tại huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa.
- Phạm vi nội dung: Đánh giá các hoạt động khuyến nông ảnh hưởng đến sản xuất lúa, nhận diện các điểm nghẽn kỹ thuật, kinh tế và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cho người trồng lúa.
- Phạm vi không gian: Thực hiện trên địa bàn huyện Như Thanh, chọn nghiên cứu chuyên sâu tại 3 xã đại diện: Phú Nhuận (vùng có khả năng tiếp cận kỹ thuật tốt), Xuân Du (vùng tiếp cận trung bình) và Xuân Thái (xã vùng cao tiếp cận khó khăn).
- Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng sản xuất lúa giai đoạn 2014-2016 và mở rộng chuỗi số liệu thống kê, khảo sát giai đoạn 2015-2017.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khóa luận xây dựng khung lý thuyết dựa trên các quan điểm học thuật về khuyến nông. Khuyến nông được xác định là phương thức giáo dục ngoài học đường dành cho nông dân, mang tính chất tự nguyện, không áp đặt, nhằm đào tạo kỹ năng nghề nghiệp, phổ biến chủ trương, chính sách nông nghiệp, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và thông tin thị trường. Hoạt động này giữ chức năng kép: vừa truyền bá thông tin, đào tạo, giám sát đánh giá, vừa thúc đẩy người dân tham gia khảo nghiệm kỹ thuật mới và tiếp cận các yếu tố đầu vào như vật tư, tín dụng.
Về cơ chế chính sách, nghiên cứu hệ thống hóa các văn bản pháp quy định hình hệ thống khuyến nông:
- Cấp Trung ương: Nghị định số 13/CP ngày 02/03/1993 của Chính phủ ban hành quy định về công tác khuyến nông, đặt nền móng pháp lý cho hệ thống khuyến nông nhà nước.
- Cấp tỉnh Thanh Hóa: Quyết định số 691/QĐ-UB ngày 22/07/1993 của UBND tỉnh thành lập Trung tâm Khuyến nông; Quyết định số 256/QĐ-UB ngày 17/09/1993 thành lập Trung tâm Khuyến lâm; Quyết định sáp nhập ngày 20/01/1997 thành lập Trung tâm Khuyến nông - Khuyến lâm trực thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Quyết định số 24/QĐ-UB ngày 11/03/2003 quy định tổ chức Trạm Khuyến nông trực thuộc UBND cấp huyện; Quyết định số 25/QĐ-UB ngày 11/03/2003 quy định bố trí cán bộ khuyến nông viên cấp xã, thị trấn.
Tác giả phân tích các nhóm nhân tố chi phối quá trình sản xuất lúa và hoạt động khuyến nông: nhân tố tự nhiên (nhiệt độ thích hợp 25-28°C; lúa ngừng sinh trưởng khi dưới 13°C; nhiệt độ trên 35°C lúc trỗ làm tăng tỷ lệ hạt lép; lượng mưa 6-7 mm/ngày trong mùa mưa; đất thịt trung bình đến sét, độ mặn dưới 0,5%); nhân tố kỹ thuật canh tác (giống lúa, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh); nhóm nhân tố kinh tế - tổ chức (năng lực quản trị của nông hộ, quy mô ruộng đất, thị trường tiêu thụ) và nhóm nhân tố xã hội (tập quán tiêu dùng, thu nhập). Bài viết tổng thuật kinh nghiệm khuyến nông quốc tế từ Ấn Độ, Nepal, Thái Lan, Philippines, Indonesia, cùng các mô hình thực tế tại tỉnh Thanh Hóa như sử dụng phân viên nén dúi sâu, phân bón lá sinh học NEB-26, giàn kéo tay gieo sạ lúa theo hàng và tập đoàn giống lúa mới (Nhị ưu 63, Nhị ưu 838, Bắc ưu 903, D ưu 527, HYT 83, HYT 100, VL 20, TH33-1).
Phương pháp nghiên cứu được triển khai cụ thể:
- Phương pháp phân vùng chọn điểm: Dựa vào khoảng cách địa lý và khả năng tiếp cận dịch vụ kỹ thuật, huyện được phân chia thành 3 tiểu vùng để chọn mẫu nghiên cứu điển hình:
- Vùng tiếp cận kỹ thuật tốt: Chọn xã Phú Nhuận (đại diện cho các xã gần trung tâm như Yên Thọ, Hải Long, Hải Vân, thị trấn Bến Sung).
- Vùng tiếp cận kỹ thuật trung bình: Chọn xã Xuân Du (đại diện cho Cán Khê, Xuân Khang, Xuân Thọ, Phượng Nghi, Phúc Đường).
- Vùng tiếp cận kỹ thuật kém: Chọn xã Xuân Thái (đại diện cho các xã vùng cao gồm Mậu Lâm, Thanh Kỳ, Thanh Tân, Xuân Phúc, Yên Lạc).
- Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Trích xuất số liệu niên giám thống kê, báo cáo tổng kết giai đoạn 2015-2017 từ Trạm Khuyến nông, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Thống kê, Phòng Tài chính - Kế hoạch, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Như Thanh.
- Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Sử dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (RRA) thông qua quan sát hiện trường và phỏng vấn cán bộ địa phương; áp dụng phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) thông qua điều tra bằng phiếu câu hỏi bán cấu trúc tại 3 xã chọn điểm trong năm 2017 nhằm xác định nhu cầu khuyến nông và đánh giá mức độ hưởng lợi của các nông hộ.
- Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: Sử dụng phương pháp so sánh tương đối, tuyệt đối, tốc độ phát triển bình quân qua các năm (2015-2017) và phương pháp cơ cấu kinh tế để chỉ rõ xu hướng biến động của các chỉ tiêu kỹ thuật, kinh tế.
Nội dung chính theo từng chương
Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động khuyến nông trong sản xuất nông nghiệp
Chương này tập trung chuẩn hóa hệ thống khái niệm, phân định rõ hai nhóm chức năng của tổ chức khuyến nông: nhóm chức năng bắt buộc (thúc đẩy nông dân, truyền bá thông tin, đào tạo tập huấn, xử lý sự cố kỹ thuật, theo dõi đánh giá) và nhóm chức năng bổ trợ (thử nghiệm hiện trường, hỗ trợ vật tư và liên kết vốn tín dụng). Tác giả phân tích các yêu cầu sinh thái của cây lúa, làm rõ mối quan hệ giữa các biện pháp thâm canh (giống, phân bón, tưới tiêu, bảo vệ thực vật) với hiệu quả kinh tế nông hộ. Phần thực tiễn nêu bật bài học từ hệ thống khuyến nông một số nước châu Á và tổng kết bài học kinh nghiệm tại Thanh Hóa về việc chuyển đổi từ giống lúa thuần năng suất thấp sang giống lúa lai F1, áp dụng phân viên nén dúi sâu giúp giảm chi phí sản xuất 15-20% và tăng hiệu quả kinh tế 10-15%.
Chương II: Thực trạng hoạt động khuyến nông trong sản xuất lúa tại huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa
Nội dung chương II phân tích điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và đánh giá toàn diện hoạt động khuyến nông gắn với sản xuất lúa tại địa phương giai đoạn 2015-2017.
Về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội: Huyện Như Thanh có diện tích tự nhiên 588,29 km², gồm 3 dân tộc chính là Kinh, Thái và Mường. Địa hình đồi núi dốc chia cắt đất đai thành các dải hẹp; khí hậu nhiệt đới gió mùa có sương muối vào mùa đông và chịu ảnh hưởng của gió tây khô nóng vào mùa hè. Cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp năm 2017 chiếm 60,55% tổng diện tích, trong đó diện tích đất trồng lúa ổn định ở mức trên 6.000 ha. Dân số năm 2017 đạt 99.987 người, lực lượng lao động nông lâm nghiệp chiếm tỷ trọng áp đảo với 87,09% (42.771 lao động).
| Chỉ tiêu kinh tế - xã hội |
Năm 2015 |
Năm 2016 |
Năm 2017 |
So sánh 2017/2016 (%) |
| Tổng giá trị sản xuất nông nghiệp (triệu đồng) |
498.256 |
499.212 |
500.101 |
100,18 |
| - Trồng trọt (triệu đồng) |
425.897 |
430.125 |
431.125 |
100,23 |
| - Giá trị sản xuất lúa (triệu đồng) |
47.898 |
48.789 |
49.213 |
100,87 |
| Tổng dân số (người) |
98.574 |
99.525 |
99.987 |
100,46 |
| Tỷ lệ lao động nông lâm nghiệp (%) |
86,60 |
87,51 |
87,09 |
- |
| Diện tích đất lúa (ha) |
6.582 |
6.603 |
6.467 |
97,90 |
Về nhu cầu khuyến nông của người dân: Số liệu điều tra năm 2017 ghi nhận 100% hộ nông dân biết đến tổ chức khuyến nông và từng tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật; 70% hộ tiếp cận mô hình trình diễn; 80% hộ tiếp nhận dịch vụ kiểm tra sâu bệnh; 50,2% hộ được hỗ trợ cung ứng giống. Tuy nhiên, hoạt động liên hệ tiêu thụ sản phẩm chỉ có 36,5% hộ tiếp cận và tham quan học tập chỉ đạt 30,1%. Đáng chú ý, có tới 76,2% hộ nông dân tại các xã sản xuất hàng hóa bày tỏ nhu cầu cấp thiết về thông tin thị trường lúa gạo và giá cả nông sản, trong khi công tác khuyến nông trước đây chỉ tập trung vào kỹ thuật gieo trồng thuần túy.
Về tổ chức bộ máy và hoạt động khuyến nông chuyên ngành lúa: Bộ máy khuyến nông huyện gồm 06 cán bộ biên chế tại Trạm Khuyến nông và 21 cán bộ khuyến nông cơ sở tại 21 xã, thị trấn hoạt động theo chế độ hợp đồng, hưởng lương ngân sách huyện. Hoạt động khuyến nông phục vụ sản xuất lúa được triển khai qua nhiều hình thức:
| Chỉ tiêu hoạt động khuyến nông sản xuất lúa |
Năm 2015 |
Năm 2016 |
Năm 2017 |
BQ 2015-2017 (%) |
| Số lớp tập huấn kỹ thuật lúa (lớp) |
45 |
55 |
65 |
120,19 |
| Số học viên bình quân/lớp (người) |
36 |
39 |
42 |
108,01 |
| Số cuộc hội nghị, hội thảo lúa (cuộc) |
15 |
18 |
20 |
115,47 |
| Số lần cán bộ khuyến nông thăm đồng (lần) |
75 |
85 |
89 |
108,93 |
| Số cuộc tham quan mô hình lúa (lần) |
8 |
10 |
13 |
127,48 |
| Số nhóm sở thích sản xuất lúa (nhóm) |
16 |
18 |
19 |
108,97 |
| Số buổi trình diễn (buổi) |
16 |
20 |
25 |
125,00 |
| Câu lạc bộ khuyến nông (CLB) |
50 |
50 |
50 |
100,00 |
| Số bản quy trình sản xuất phát cho dân (bản) |
2.155 |
2.186 |
2.200 |
101,04 |
| Thời lượng phát thanh về sản xuất lúa (giờ) |
65 |
70 |
85 |
114,35 |
Về cơ cấu mùa vụ và kết quả sản xuất lúa: Trạm Khuyến nông đã ban hành và hướng dẫn lịch thời vụ chi tiết:
- Vụ xuân: Trà xuân chính vụ gieo mạ 01-10/12/2016, cấy lập xuân với giống C70, Xi23 (tuổi mạ 5,5-6 lá, mật độ 50 khóm/m²); Trà xuân muộn gieo mạ 20/01-05/02/2017, cấy xong trong tháng 2 âm lịch với các giống KD18, CR203, Q5, DDV, DDB, N46 (tuổi mạ 3-4 lá, cấy 1-2 rảnh đối với lúa lai, 3-4 rảnh đối với lúa thuần).
- Vụ mùa: Bố trí 4 trà gồm cực sớm (KD18, ĐV108, CR203); mùa sớm (KD18, Q5, ĐB5, ĐV108, VD7, N46, Nhị ưu 838, Nhị ưu 63, BTST, Syn6); mùa trung (TG4, Nhị ưu 838, Bắc ưu 903, C70, BM98-20); mùa chính vụ (Bao thai lùn, Nếp cái hoa vàng, Xi23, NX30).
| Chỉ tiêu sản xuất lúa huyện Như Thanh |
Năm 2015 |
Năm 2016 |
Năm 2017 |
BQ 2015-2017 (%) |
| 1. Cả năm |
|
|
|
|
| - Diện tích (ha) |
6.582 |
6.603 |
6.467 |
99,10 |
| - Năng suất (tạ/ha) |
43,7 |
45,1 |
43,1 |
99,31 |
| - Sản lượng (tấn) |
28.754 |
29.784 |
27.889 |
98,48 |
| 2. Vụ xuân |
|
|
|
|
| - Diện tích (ha) |
2.457 |
2.553 |
2.113 |
92,74 |
| - Năng suất (tạ/ha) |
38,9 |
39,6 |
41,6 |
103,41 |
| - Sản lượng (tấn) |
9.563 |
10.114 |
8.787 |
95,86 |
| 3. Vụ mùa |
|
|
|
|
| - Diện tích (ha) |
4.127 |
4.052 |
4.354 |
102,71 |
| - Năng suất (tạ/ha) |
46,5 |
48,5 |
43,9 |
97,16 |
| - Sản lượng (tấn) |
19.191 |
19.670 |
19.102 |
99,77 |
Đánh giá thực trạng cho thấy nhiều kết quả cụ thể: năm 2017 huyện hỗ trợ trang bị 28 giàn kéo tay gieo sạ lúa theo hàng (tỉnh hỗ trợ 6 giàn, huyện hỗ trợ 22 giàn); toàn huyện có 2.002 ha lúa cấy bằng mạ khay, 951 ha gieo sạ và trên 200 ha áp dụng kỹ thuật "3 giảm 3 tăng". Tuy nhiên, công tác khuyến nông còn bộc lộ các hạn chế: 50 câu lạc bộ khuyến nông hoạt động cầm chừng do các dự án tài trợ rút kinh phí; khuyến nông mới chỉ giải quyết khâu đầu vào kỹ thuật, chưa hỗ trợ đầu ra và liên kết bao tiêu lúa gạo; một bộ phận cán bộ khuyến nông xã làm việc thụ động; việc mở rộng các mô hình lúa chất lượng cao diễn ra chậm.
Nguyên nhân tồn tại gồm cả yếu tố khách quan (thời tiết năm 2016 rét hại kéo dài 38-40 ngày làm chết mạ xuân; ngập lụt vụ mùa; giá vật tư tăng cao; nguồn ngân sách đào tạo hạn hẹp) và nguyên nhân chủ quan (chưa gắn kết hiệu quả mô hình "4 nhà", phương pháp tập huấn thiếu nội dung hạch toán kinh tế và phân tích thị trường).
Chương III: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông trong sản xuất lúa tại huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa
Chương này xác định các quan điểm và căn cứ phát triển khuyến nông giai đoạn 2018-2020: khai thác tiềm năng đất đai, lao động; bảo đảm mục tiêu an ninh lương thực và an toàn sinh thái. Tác giả đề xuất các nhóm giải pháp chủ yếu:
- Đổi mới tổ chức và nhân lực khuyến nông: Hoàn thiện quy chế làm việc, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho 21 cán bộ khuyến nông cơ sở; cải thiện chế độ thù lao và trang thiết bị làm việc; củng cố lại phương thức sinh hoạt của 50 câu lạc bộ khuyến nông thôn bản theo hình thức tự quản và gắn kết sở thích nghề nghiệp.
- Đổi mới nội dung hoạt động khuyến nông: Tập trung chuyển giao quy trình kỹ thuật các giống lúa có năng suất và giá trị thương phẩm cao như ĐB5, ĐB6, N46; nhân rộng phương pháp gieo mạ khay, sạ hàng bằng giàn kéo tay, bón phân nén dúi sâu và chế phẩm sinh học NEB-26. Đưa nội dung hạch toán chi phí - lợi nhuận và kiến thức thị trường vào chương trình tập huấn mùa vụ.
- Đổi mới phương pháp và cơ chế phối hợp: Mở rộng chuyên mục truyền thông "Nhà nông cần biết" trên sóng phát thanh - truyền hình; thúc đẩy mô hình liên kết "4 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông) nhằm hình thành các chuỗi cung ứng vật tư và bao tiêu sản phẩm lúa gạo hàng hóa cho người nông dân.
Kết quả và đóng góp
Kết quả chính
Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa bức tranh hoạt động khuyến nông và sản xuất lúa tại huyện Như Thanh giai đoạn 2015-2017:
- Hoạt động đào tạo, chuyển giao: Trong 3 năm, Trạm Khuyến nông đã tổ chức 500 lớp tập huấn kỹ thuật nông - lâm - thủy sản cho 17.582 lượt người tham gia; riêng năm 2017 tổ chức 169 lớp với 7.003 lượt người (trong đó chuyên đề về sản xuất lúa chiếm 65 lớp với 2.730 lượt học viên).
- Công tác thông tin truyền thông: Phối hợp thực hiện 140 chương trình truyền hình và 120 chương trình truyền thanh thuộc chuyên mục "Nhà nông cần biết"; nâng thời lượng phát thanh chuyên đề sản xuất lúa từ 65 giờ (năm 2015) lên 85 giờ (năm 2017).
- Chuyển giao công nghệ và cơ giới hóa: Triển khai 28 giàn sạ hàng kéo tay trong năm 2017; mở rộng diện tích canh tác mạ khay lên 2.002 ha; diện tích gieo sạ đạt 951 ha; đưa diện tích áp dụng quy trình "3 giảm 3 tăng" lên trên 200 ha; xây dựng 25 buổi mô hình trình diễn kỹ thuật lúa (15 buổi trình diễn phương pháp, 10 buổi trình diễn kết quả).
- Đóng góp kinh tế: Góp phần ổn định giá trị sản xuất lúa của huyện, đạt 49.213 triệu đồng vào năm 2017, chiếm 81,85% tổng giá trị cây lương thực có hạt.
Hệ thống giải pháp tác giả đề xuất
- Về thể chế và bộ máy: Nâng cao năng lực chuyên môn và trách nhiệm theo dõi đồng ruộng của cán bộ khuyến nông cấp xã; có cơ chế hỗ trợ tài chính để duy trì hoạt động của 50 câu lạc bộ khuyến nông sau khi các nguồn tài trợ bên ngoài kết thúc.
- Về nội dung kỹ thuật: Cơ cấu lại trà lúa theo hướng giảm tỷ trọng trà mùa chính vụ dài ngày, mở rộng diện tích lúa thuần chất lượng và lúa lai ngắn ngày (như ĐB5, ĐB6, N46); chuẩn hóa định mức kỹ thuật canh tác cho từng tiểu vùng đất đai.
- Về thị trường và tiêu thụ: Mở rộng chức năng khuyến nông sang xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp thu mua nông sản nhằm khắc phục triệt để tình trạng được mùa mất giá, đáp ứng mong muốn của 76,2% hộ nông dân được khảo sát.
Đóng góp của đề tài
Công trình là nghiên cứu kinh tế đầu tiên phân tích có hệ thống thực trạng hoạt động khuyến nông trong sản xuất lúa tại địa bàn huyện miền núi Như Thanh. Khóa luận cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm về mức độ thụ hưởng dịch vụ khuyến nông của các hộ dân tộc thiểu số, nhận diện các đứt gãy giữa khâu chuyển giao kỹ thuật đầu vào với khâu liên kết thị trường đầu ra, tạo cơ sở cho việc điều chỉnh chính sách khuyến nông cấp huyện.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Hạn chế của nghiên cứu xuất phát từ phạm vi tài liệu và điều kiện thực hiện:
- Dữ liệu khảo sát sơ cấp tập trung tại 3 xã chọn điểm (Phú Nhuận, Xuân Du, Xuân Thái) trong năm 2017, chưa bao quát được toàn diện sự khác biệt về địa hình và tập quán canh tác của tất cả 21 xã, thị trấn trên địa bàn huyện.
- Chuỗi số liệu phân tích kinh tế sản xuất lúa dừng lại ở giai đoạn 2015-2017; các chỉ tiêu hạch toán chi phí - thu nhập trên một đơn vị diện tích (1 ha) lúa mới dừng lại ở mức mô tả định tính theo nhận định của hộ dân, chưa xây dựng được mô hình kinh tế lượng để đo lường định lượng tác động của chi phí khuyến nông đến năng suất lúa.
Hướng nghiên cứu tiếp:
- Khảo sát mở rộng chuỗi giá trị lúa gạo thương phẩm huyện Như Thanh trong mối liên kết với các doanh nghiệp chế biến nông sản trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.
- Nghiên cứu mô hình khuyến nông thích ứng với biến đổi khí hậu nhằm ứng phó với tình trạng rét đậm, hạn hán vụ xuân và lũ quét, ngập úng vụ mùa tại các huyện miền núi.
Giá trị tham khảo
Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên các ngành Kinh tế nông nghiệp, Khuyến nông và Phát triển nông thôn, Quản lý kinh tế khi nghiên cứu về tổ chức dịch vụ nông nghiệp tại các huyện trung du - miền núi.
Các phần có giá trị tham khảo ứng dụng cao gồm:
- Phương pháp phân tầng địa bàn theo khả năng tiếp cận dịch vụ kỹ thuật (tiếp cận tốt, trung bình, kém) để chọn điểm nghiên cứu điều tra nông thôn (RRA, PRA).
- Bảng tổng hợp lịch thời vụ, cơ cấu giống lúa vụ xuân và vụ mùa (Bảng 2.5 và Bảng 2.6) cùng hệ thống chỉ tiêu thống kê về hoạt động khuyến nông cơ sở (Bảng 2.4).
- Bộ số liệu điều tra nhu cầu khuyến nông của nông hộ năm 2017, làm căn cứ thực tế cho các cơ quan quản lý nông nghiệp cấp huyện trong việc xây dựng kế hoạch tập huấn và hỗ trợ sản xuất lúa.
Câu hỏi thường gặp
1. Cơ cấu tổ chức của hệ thống khuyến nông huyện Như Thanh đến năm 2017 được thiết lập như thế nào?
Hệ thống khuyến nông huyện Như Thanh bao gồm Trạm Khuyến nông huyện với 06 cán bộ làm việc trong chỉ tiêu biên chế và mạng lưới 21 cán bộ khuyến nông cơ sở tại 21/21 xã, thị trấn. Đội ngũ cán bộ xã làm việc theo chế độ hợp đồng dài hạn, được hưởng lương, phụ cấp từ nguồn ngân sách huyện và được đóng bảo hiểm xã hội theo quy định của UBND tỉnh Thanh Hóa.
2. Điều tra thực tế năm 2017 cho thấy người nông dân huyện Như Thanh mong muốn tổ chức khuyến nông bổ sung nội dung tập huấn nào nhất?
Kết quả điều tra phiếu khảo sát ghi nhận có 76,2% hộ nông dân (chủ yếu tại các xã sản xuất lúa hàng hóa và hộ có kinh tế khá) phản ánh nhu cầu cần và rất cần được tập huấn, cung cấp thông tin về thị trường lúa gạo và giá cả nông sản. Trước đây các chương trình khuyến nông địa phương chủ yếu tập trung vào các lớp kỹ thuật làm đất, gieo cấy và phòng trừ sâu bệnh.
3. Hoạt động chuyển giao công nghệ canh tác lúa mới tại huyện Như Thanh trong năm 2017 đạt được những chỉ tiêu nổi bật nào?
Năm 2017, Trạm Khuyến nông đã tham mưu hỗ trợ kinh phí mua 28 giàn kéo tay gieo sạ lúa theo hàng cho các xã, thị trấn (tỉnh hỗ trợ 6 giàn, huyện hỗ trợ 22 giàn). Toàn huyện đã triển khai được 2.002 ha gieo cấy bằng phương pháp mạ khay, 951 ha lúa gieo sạ và hơn 200 ha áp dụng kỹ thuật thâm canh "3 giảm 3 tăng".
4. Xu hướng biến động về diện tích, năng suất và sản lượng lúa của huyện Như Thanh giai đoạn 2015-2017 diễn ra như thế nào?
Tính chung cả năm, diện tích gieo cấy lúa giảm từ 6.582 ha (năm 2015) xuống 6.467 ha (năm 2017), tốc độ giảm bình quân 0,9%/năm. Năng suất lúa bình quân biến động giảm nhẹ từ 43,7 tạ/ha (năm 2015) xuống 43,1 tạ/ha (năm 2017). Tổng sản lượng lúa giảm từ 28.754 tấn (năm 2015) xuống 27.889 tấn (năm 2017), nguyên nhân do năm 2016 và 2017 chịu ảnh hưởng nặng nề của các đợt rét đậm đầu vụ xuân và mưa lũ ngập úng trong vụ mùa.
5. Vì sao hoạt động của 50 câu lạc bộ khuyến nông trên địa bàn huyện Như Thanh bị gián đoạn trong hai năm 2016-2017?
50 câu lạc bộ khuyến nông ban đầu được thành lập và duy trì hoạt động nhờ nguồn kinh phí hỗ trợ từ các dự án phát triển nông nghiệp do Trạm Khuyến nông kết nối. Từ năm 2016, khi một số tổ chức tài trợ kết thúc dự án và rút khỏi địa bàn, nguồn kinh phí hỗ trợ bị cắt giảm khiến các câu lạc bộ này không duy trì được sinh hoạt định kỳ thường xuyên.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trương Kiều Oanh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và đánh giá chi tiết thực trạng hoạt động khuyến nông trong sản xuất lúa tại huyện miền núi Như Thanh giai đoạn 2015-2017. Thông qua số liệu thống kê hành chính kết hợp khảo sát thực tế tại 3 xã đại diện, đề tài chỉ rõ những thành tựu về chuyển giao kỹ thuật giống, cơ giới hóa gieo sạ, đồng thời nhận diện điểm nghẽn lớn nhất là sự thiếu hụt dịch vụ hỗ trợ thị trường và khâu tiêu thụ nông sản. Hệ thống giải pháp hoàn thiện tổ chức bộ máy, kiện toàn câu lạc bộ khuyến nông thôn bản và mở rộng nội dung đào tạo kinh tế hộ có giá trị ứng dụng thiết thực cho công tác khuyến nông địa phương.
