MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây ăn quả chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống của mỗi con người cũng như trong nền kinh tế quốc dân của mỗi nước. Nước ta nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa ẩm đã tạo nên sự đa dạng về sinh thái, rất thuận lợi cho việc phát triển nghề trồng cây ăn quả. Trong những năm qua nghề trồng cây ăn quả ở nước ta đã có vai trò quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp, cũng như trong quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng và góp phần vào việc xoá đói giảm nghèo, tạo công ăn việc làm cho hàng vạn người lao động từ nông thôn đến thành thị.
Cây ăn quả có múi (cam, chanh, bưởi.) là những loài cây có giá trị dinh dưỡng và đem lại hiệu quả kinh tế cao, dễ sử dụng và được nhiều người ưa chuộng. Tuỳ từng loại quả cam quýt mà có các thành phần dinh dưỡng khác nhau như: Hàm lượng đường, đạm, chất béo, vitamin C, B1, E.và nhiều loại khoáng như Ca, Fe, Zn,. và khoảng 15 loại axit amin tự do khác nhau. Thị trấn Cao Phong huyện Cao Phong tỉnh Hòa Bình là một trong những vùng sản xuất cây ăn quả có múi nhiều ở huyện Cao Phong.
Diện tích cây ăn quả ở đây không ngừng mở rộng và tăng nhanh, nhất là diện tích trồng cây cam. Giá trị đem lại từ cây cam là rất lớn, rất nhiều hộ gia đình có thu nhập hàng trăm triệu đồng/năm đến hàng tỷ đồng/năm từ vườn cây ăn quả. Cam Cao Phong đã được đăng ký thương hiệu và trồng theo tiêu chuẩn VietGAP, đây là một lợi thế rất lớn cho việc đưa sản phẩm cam Cao Phong đến với người tiêu dùng. Giờ đây khi Việt Nam đã gia nhập WTO, đó là cơ hội lớn tạo điều kiện thuận lợi cho trái cây, đặc biệt là cam Cao Phong và các sản phẩm nông nghiệp khác có quyền bình đẳng tham gia vào thị trường thương mại nông sản của thế n 2 giới.
Bên cạnh những thế mạnh của nền nông nghiệp nhiệt đới, thì thách thức tạo ra khi tham gia vào thị trường này cũng không phải là nhỏ, nó đòi hỏi rất khắt khe về chất lượng nông sản. Do vậy, phải có sự đầu tư một cách đồng bộ từ sản xuất đến đánh giá kiểm định chất lượng, bảo quản và vận chuyển, tiêu thụ. Để đáp ứng được điều này thì người cán bộ khuyến nông có vai trò rất quan trọng trong việc chuyển giao kỹ thuật trồng, chăm sóc và bảo quản. Sau khi đã thực hiện thành công mô hình trồng cam tại thị trấn Cao Phong, thì nay đang bước vào giai đoạn nhân rộng để khẳng định rõ hơn những ưu điểm nổi bật của các giống cam cả về năng suất lẫn chất lượng và đóng góp của cán bộ khuyến nông.
Có thể thấy rằng, cùng với sự phát triển của nghề trồng cây ăn quả, sự phát triển của nền nông nghiệp và những thành tựu to lớn mà nền nông nghiệp đã đạt được trong giai đoạn vừa qua thì những đóng góp của người CBKN không hề nhỏ. Họ có vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển này, là một người bạn đối với những nhà sản xuất nông nghiệp, người trung gian, người tư vấn, người hỗ trợ, người thúc đẩy. Như vậy, trước đòi hỏi của sự phát triển nông nghiệp ngày càng cao và quát trình phát triển cây ăn quả tại thị trấn Cao Phong, để đánh giá vai trò của người CBKN, đặc biệt là CBKN cơ sở (tại thị trấn Cao Phong) - những thuận lợi, khó khăn và thách thức mà họ gặp phải trong điều kiện thực tiễn ấy. Tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá vai trò hoạt động khuyến nông trong việc phát triển mô hình trồng cam tại thị trấn Cao Phong - huyện Cao phong - tỉnh Hòa Bình ”.
Mục đích nghiên cứu Tìm hiểu và đánh giá được vai trò của CBKN trong quá trình nhân rộng mô hình trồng cây cam tại địa bàn thị trấn Cao Phong. Từ đó đề xuất được những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của CBKN cơ sở trong việc duy trì và phát triển bền vững mô hình. Mục tiêu nghiên cứu - Tìm hiểu được điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thị trấn Cao Phong. - Tìm hiểu được hoạt động trồng cam tại thị trấn Cao Phong.
- Nghiên cứu và đánh giá được thực trạng các hoạt động khuyến nông và vai trò của người CBKN trong quá trình nhân rộng mô hình trồng cây cam trên địa bàn thị trấn Cao Phong. - Phân tích SWOT: Được những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của CBKN trên địa bàn trong quá trình nhân rộng mô hình. Từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao năng lực, kỹ năng.cho CBKN trên địa bàn thị trấn Cao Phong. Ý nghĩa của đề tài 1.Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Đây là một cơ hội tốt giúp sinh viên củng cố lại toàn bộ kiến thức từ cơ sở ngành đến chuyên ngành, vận dụng một cách có chọn lọc và linh hoạt tất cả các kiến thức và kỹ năng tích lũy được vào thực tiễn, học hỏi kinh nghiệm, bổ sung những kiến thức mới về thực tiễn sản xuất.
- Quá trình thực hiện khóa luận tốt nghiệp này giúp sinh viên có điều kiện hơn trong việc tự khẳng định mình sau 4 năm học, đồng thời cũng là một cơ hội cho sinh viên làm quen dần với việc nghiên cứu khoa học, nâng cao kiến thức và kỹ năng, tạo tiền đề để sau này ra trường trở thành một kỹ sư khuyến nông có đủ năng lực cả về đức và tài, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển nông nghiệp mang tính chất hàng hóa ngày càng cao. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Đề xuất được những giải pháp làm cơ sở góp phần nâng cao vai trò và hiệu quả hoạt động của CBKN trên địa bàn thị trấn trong việc duy trì và phát triển bền vững mô hình. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Những lý luận cơ bản về khuyến nông 2.
Nguồn gốc của thuật ngữ khuyến nông Thuật ngữ “Extension” có nguồn gốc ở Anh. Năm 1866, ở một số trường đại học như Cambridge và Oxford đã sử dụng thuật ngữ “Extension” nhằm mục tiêu mở rộng giáo dục đến với người dân, do vậy “Extension” được hiểu với nghĩa là triển khai, mở rộng, phổ biến, phổ cập, làm lan truyền. Nếu khi ghép với từ “Agriculture” thành “Agriculture Extension” thì dịch là “khuyến nông” và hiện nay đôi khi chỉ nói “Extension” người ta cũng hiểu là khuyến nông. Khái niệm khuyến nông Theo nghĩa Hán - Văn: “Khuyến” có nghĩa là khuyến khích - khuyên bảo - triển khai, còn “nông” là nông - lâm - ngư nghiệp, nông dân, nông thôn.
“Khuyến nông” nghĩa là khuyến khích mở mang phát triển nông nghiệp. Qua rất nhiều khái niệm có thể hiểu khuyến nông theo 2 nghĩa như sau: Theo nghĩa rộng: “Khuyến nông là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và PTNT. Khuyến nông ngoài việc hướng dẫn cho nông dân Tiến bộ kỹ thuật mới, còn phải giúp họ liên kết lại với nhau chống lại thiên tai, tiêu thụ sản phẩm, hiểu biết các chính sách, luật lệ nhà nước, giúp nông dân phát triển khả năng tự quản lý, điều hành tổ chức các hoạt động xã hội như thế nào cho ngày càng tốt hơn”. Theo nghĩa hẹp: “Khuyến nông là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tượng của nó là người nông dân.
Tiến trình này đem đến cho nông dân những thông tin và những lời khuyên giúp họ giải quyết những vấn đề hoặc khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông hỗ trợ phát triển các hoạt động sản n 5 xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lượng cuộc sống của nông dân và gia đình họ”. Nội dung, vai trò của khuyến nông * Nội dung hoạt động của công tác khuyến nông: Nội dung hoạt động của công tác khuyến nông được quy định rõ trong nghị định số 02/2010/NĐ-CP, ngày 8/1/2010 về “Khuyến nông” của Chính phủ bao gồm: - Bồi dưỡng, tập huấn và đào tạo: + Bồi dưỡng, tập huấn cho người sản xuất về chính sách, pháp luật; tập huấn, truyền nghề cho nông dân về kỹ năng sản xuất, tổ chức, quản lý sản xuất kinh doanh trong các lĩnh vực khuyến nông. Tập huấn cho người hoạt động khuyến nông nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.
+ Hình thức: Thông qua các Mô hình trình diễn, tổ chức các lớp học ngắn hạn gắn lý thuyết với thực hành. Thông qua các phương tiện truyền thông: báo, đài, tờ rơi, tài liệu.hoặc qua chương trình đào tạo từ xa trên kênh truyền thanh, truyền hình, xây dựng kênh truyền hình dành riêng cho nông nghiệp - nông dân - nông thôn; ưu tiên là đào tạo nông dân trên truyền hình. Ngoài ra, có thể qua trang thông tin điện tử khuyến nông trên internet; tổ chức khảo sát, học tập trong và ngoài nước. + Với đội ngũ giảng viên nòng cốt là các chuyên gia, CBKN có trình độ đại học trở lên, các nông dân giỏi, các cá nhân điển hình tiên tiến, có nhiều kinh nghiệm trong sản xuất, kinh doanh, có đóng góp, cống hiến cho xã hội, cộng đồng, đã qua đào tạo về kỹ năng khuyến nông.
- Thông tin tuyên truyền: + Phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thông qua hệ thống truyền thông đại chúng và các tổ chức chính trị xã hội. n 6 + Phổ biến tiến bộ khoa học và công nghệ, các điển hình tiên tiến trong sản xuất, kinh doanh thông qua hệ thống truyền thông đại chúng, tạp chí khuyến nông, tài liệu khuyến nông, hội nghị, hội thảo, hội thi, hội chợ, triển lãm, diễn đàn và các hình thức thông tin tuyên truyền khác; xuất bản và phát hành ấn phẩm khuyến nông. + Xây dựng và quản lý dữ liệu thông tin của hệ thống thông tin khuyến nông. - Trình diễn và nhân rộng mô hình: + Xây dựng các Mô hình trình diễn về tiến bộ khoa học và công nghệ phù hợp với từng địa phương, nhu cầu của người sản xuất và định hướng của ngành, các mô hình thực hành sản xuất tốt gắn với tiêu thụ sản phẩm.
+ Xây dựng các mô hình ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp. + Xây dựng mô hình tổ chức, quản lý sản xuất, kinh doanh nông nghiệp hiệu quả và bền vững. + Chuyển giao kết quả khoa học và công nghệ từ các Mô hình trình diễn, điển hình sản xuất tiên tiến ra diện rộng. - Tư vấn và dịch vụ khuyến nông: + Tư vấn và dịch vụ trong các lĩnh vực: * Chính sách và pháp luật liên quan đến phát triển NN - NT.