ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Công cuộc "Đổi mới" do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo từ Đại hội VI đã đưa đất nước ta thoát khỏi khủng hoảng kinh tế và không ngừng phát triển trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh. Riêng trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn, công cuộc “Đổi mới” đã đạt những thành tựu to lớn. Từ một nước thiếu lương thực triền miên phải nhập khẩu với số lượng hàng triệu tấn mỗi năm, giá trị xuất khẩu nông sản không đáng kể, Nông nghiệp Việt Nam đã vươn lên đảm bảo vững chắc an ninh lương thực trong nước và trở thành nước xuất khẩu nông sản có vị thế quan trọng trên thế giới [12].
Đồng hành cùng người nông dân để chia sẻ những thuận lợi, khó khăn trên con đường hướng tới phát triển một nền nông nghiệp hiệu quả và bền vững là những cán bộ, nhân viên, tình nguyện viên hệ thống Khuyến nông Việt Nam. Trải qua trên 19 năm hoạt động, kể từ ngày 02/03/1993, khi Chính phủ ban hành Nghị định 13/CP về công tác khuyến nông, hệ thống khuyến nông Việt Nam đã được hình thành, củng cố và ngày càng phát triển một cách toàn diện. Sau 12 năm thực hiện nghị định 13/CP và nhận thấy chưa đáp ứng được yêu cầu của công tác khuyến nông, ngày 26/04/2005, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 56/2005/NĐ-CP về khuyến nông, khuyến ngư. Nghị định 56/2005/NĐ-CP ra đời đã quy định rõ hơn về hệ thống tổ chức khuyến nông (nhất là tổ chức khuyến nông cơ sở), mục tiêu, nguyên tắc, chính sách và nội dung hoạt động khuyến nông (bổ sung thêm nội dung tư vấn, dịch vụ khuyến nông và hợp tác quốc tế về khuyến nông), mở rộng đối tượng tham gia đóng góp và hưởng thụ khuyến nông nhằm thực hiện mục tiêu xã hội hoá công tác khuyến nông.
Sau 5 năm thực hiện nghị định 56/2005/NĐ-CP vẫn còn nhiều bất cập. Do vậy, ngày 08/01/2010, Chính phủ ban hành Nghị định số 02/2010/NĐ-CP về khuyến nông để sửa đổi, bổ sung một số nội dung. Trong nghị định này quy định cụ thể hơn về nội dung hoạt động khuyến nông, các chính sách, có n 2 chế quản lý của tổ chức khuyến nông các cấp. Đặc biệt bổ sung các chính sách đối với đội ngũ CBKN cơ sở.
Huyện Yên Bình là huyện miền núi nằm ở phía Đông nam của tỉnh Yên Bái, huyện có diện tích mặt nước nhiều (riêng diện tích mặt nước hồ Thác Bà trên 15.000 ha) nên khí hậu vùng này mang tính chất vùng hồ: mùa đông ít lạnh, mùa hè mát mẻ, thuận lợi cho việc phát triển nông, lâm nghiệp, trồng rừng phòng hộ và rừng nguyên liệu; trồng cây công nghiệp chè, cao su, cây ăn quả và là tiềm năng để phát triển ngành nuôi trồng thuỷ sản, phát triển du lịch dịch vụ. Để có những thành tựu như ngày hôm nay cũng như tiếp tục khai thác các thế mạnh về điều kiện tự nhiên, phát triển nông nghiệp không thể thiếu sự đóng góp của các cán bộ khuyến nông đặc biệt là đội ngũ KNV cơ sở. Hiện nay, Trạm khuyến nông huyện có 08 cán bộ công tác tại trạm (07 CBKN, 01 cán bộ kế toán) và 26 CBKN chuyên trách do xã, thị trấn quản lý về mặt nhân sự và trạm khuyến nông quản lý về mặt kỹ thuật. Về số lượng, mỗi xã, thị trấn đã có một cán bộ khuyến nông phụ trách.
Nhưng câu hỏi đặt ra là hiện nay họ đang hoạt động như thế nào, đã phát huy được hết vai trò, năng lực của mình hay chưa, có giải pháp gì giúp họ nâng cao vai trò của mình hay không ? Xuất phát từ thực tiễn trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá vai trò của đội ngũ khuyến nông cơ sở tại huyện Yên Bình - tỉnh Yên Bái”. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu tổng quát Tìm hiểu thực trạng, vai trò của đội ngũ cán bộ khuyến nông cơ sở tại huyện Yên Bình - tỉnh Yên Bái từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao vai trò của đội ngũ cán bộ khuyến nông cơ sở tại huyện Yên Bình - tỉnh Yên Bái. Mục tiêu cụ thể 1.
Đánh giá được thực trạng hoạt động của đội ngũ CBKN cơ sở tại huyện Yên Bình - tỉnh Yên Bái. Xác định được vai trò của đội ngũ CBKN cơ sở tại huyện Yên Bình - tỉnh Yên Bái. Đề xuất được một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của đội ngũ CBKN cơ sở tại huyện Yên Bình - tỉnh Yên Bái. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Củng cố kiến thức từ cơ sở đến chuyên ngành đã học trong trường, ứng dụng kiến thức đó vào thực tiễn. - Rèn luyện các kỹ năng thu thập xử lý số liệu, viết báo cáo. Ý nghĩa thực tiễn Đề tài đánh giá một cách tổng quát thực trạng vai trò của đội ngũ các CBKN cơ sở tại huyện Yên Bình. Do đó có thể làm tài liệu tham khảo cho Trạm khuyến nông trong việc rà soát, bố trí lại đội ngũ CBKN cơ sở trên địa bàn huyện và làm tài liệu cho các khoá học tiếp theo.
n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2. Khái niệm khuyến nông Khuyến nông là một thuật ngữ khó định nghĩa một cách chính xác bởi vì khuyến nông được tổ chức bằng nhiều cách khác nhau, để phục vụ nhiều mục đích rộng rãi, do đó có nhiều quan niệm và định nghĩa về khuyến nông, mỗi cán bộ khuyến nông đều có những ý niệm riêng dựa trên kinh nghiệm và tính chất công việc của mình. Nói cách khác không thể đưa ra một định nghĩa khuyến nông duy nhất.
Dưới đây là một số định nghĩa có tính chính xác hơn cả: Theo nghĩa Hán - Văn: “khuyến” có nghĩa là khuyến khích - khuyên bảo - triển khai, còn “nông” là nông - lâm - ngư nghiệp, nông dân, nông thôn. “Khuyến nông” nghĩa là khuyến khích mở mang phát triển trong nông nghiệp. Khuyến nông được tổ chức bằng nhiều cách khác nhau và phục vụ nhiều mục đích có quy mô khác nhau, vì vậy khuyến nông là một thuật ngữ khó định nghĩa được một cách chính xác, nó thay đổi tùy theo lợi ích mà nó mang lại. Cũng có định nghĩa rằng: “Khuyến nông được định nghĩa như thể là một tiến trình của việc lôi kéo quần chúng tham gia vào việc trồng và quản lý cây một cách tự nguyện” hay “Khuyến nông khuyến lâm được xem như một tiến trình của việc hòa nhập các kiến thức khoa học kỹ thuật hiện đại.
Các quan điểm, kỹ năng để quyết định cái gì cần làm, cách thức làm trên cơ sở cộng đồng địa phương sử dụng các nguồn tài nguyên tại chỗ với sự trợ giúp từ bên ngoài để có khả năng vượt qua các trở ngại gặp phải”. “Khuyến nông khuyến lâm là một sự giao tiếp thông tin tỉnh táo nhằm giúp nông dân hình thành các ý kiến hợp lý và tạo ra các quyết định đúng đắn”. “Khuyến nông khuyến lâm là làm việc với nông dân, lắng nghe những khó khăn, các nhu cầu và giúp họ tự giải quyết lấy vấn đề chính của họ.Flores lại cho rằng: “Khuyến nông là một từ tổng quát để chỉ tất cả các công việc có liên quan đến sự nghiệp phát triển nông thôn, đó là một hệ thống giáo dục ngoài nhà trường, trong đó có người già và người trẻ học bằng cách thực hành”. n 5 Qua rất nhiều khái niệm trên chúng ta có thể tóm tắt lại và có thể hiểu khuyến nông theo hai nghĩa: Theo nghĩa rộng: Khuyến nông là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn.
Khuyến nông ngoài việc hướng dẫn cho nông dân tiến bộ kỹ thuật mới, còn phải giúp họ liên kết lại với nhau chống lại thiên tai, tiêu thụ sản phẩm, hiểu biết các chính sách, luật lệ nhà nước, giúp nông dân phát triển khả năng tự quản lý, điều hành tổ chức các hoạt động xã hội như thế nào cho ngày càng tốt hơn [6]. Theo nghĩa hẹp: Khuyến nông là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tượng của nó là người nông dân. Tiến trình này đem đến cho nông dân những thông tin và những lời khuyên giúp họ giải quyết những vấn đề hoặc khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông hỗ trợ phát triển các hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lượng cuộc sống của nông dân và gia đình họ [6].
Theo cục Khuyến nông - khuyến nông Việt Nam: Khuyến nông là một hệ thống giáo dục nông nghiệp nhằm đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, nâng cao đời sống vật chất tinh thần cho nông dân, xây dựng và phát triển nông thôn mới. Như vậy khuyến nông là cách giáo dục ngoài học đường cho nông dân. Khuyến nông là quá trình vận động, quảng bá, khuyến cáo,. cho nông dân theo nguyên tắc tự nguyện, không áp đặt; đồng thời đó là quá trình tiếp thu kiến thức và kỹ năng một cách dần dần và tự giác của nông dân [6].
Mục tiêu của tổ chức khuyến nông Mục tiêu của khuyến nông là làm thay đổi cách đánh giá, nhận thức của nông dân trước những khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông không chỉ nhằm mục tiêu phát triển kinh tế mà còn hướng tới sự phát triển toàn diện của bản thân người nông dân và nâng cao chất lượng cuộc sống ở nông thôn. Khuyến nông Việt Nam có mục tiêu tổng quát như sau: Thúc đẩy và hỗ trợ sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân nhằm đáp ứng nhu cầu của quốc gia và địa phương trong sự nghiệp phát triển nông nghiệp và PTNT, đồng thời bảo tồn được các nguồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường sinh thái. Một số hoạt động mà khuyến nông có thể tiến hành để thực hiện các mục tiêu: n 6 - Cùng nhau chia sẻ các kiến thức bản địa cũng như các thông tin KHKT tiên tiến.
- Tăng cường mối quan hệ, kết nối các cá nhân và cộng đồng. - Tăng cường năng lực của cá nhân và các nhóm hộ nông dân thông qua sự giáo dục bán chính thức. - Thúc đẩy sự phát triển của các tổ chức khuyến nông và PTNT nhằm phục vụ cho việc quản lý có hiệu quả nguồn tài nguyên đất, rừng và tiếp cận thị trường. - Lập kế hoạch, thực hiện kế hoạch, theo dõi và đánh giá của các cộng đồng dựa vào nhu cầu của người dân.