Chương I Vai trò của hoạt động giao nhận trong quá trình phát triển kinh tế I. Khái quát chung về hoạt động giao nhận: 1. Một số khái niệm về giao nhận và hoạt động giao nhận: Giao nhận vận tải là một trong những hoạt động nằm trong khâu lưu thông phân phối, một khâu quan trọng nối liền sản xút với tiêu thụ, là hai khâu chủ yếu của quá trình tái sản xuất xã hội. Giao nhận vận tải thực hiện chức năng đưa sản phẩm từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ, hoàn thành mặt thứ hai của lưu thông phân phối là phân phối vật chất, khi mặt thứ nhất là thủ tục thương mại đã hoàn thành.
Giao nhận gắn liền với vận tải, nhưng nó không phải là vận tải. Hoạt động giao nhận lo liệu cho hàng hoá được vận tải đến nơi tiêu thụ, nhưng không phải chỉ lo riêng vận tải mà còn làm những việc khác để di chuyển hàng hoá như bốc xếp, lưu kho, chuyển tải, đóng gói, thủ tục, chứng từ.”Có sách viết, hoạt động giao nhận có thể định nghĩa là tổ chức việc vận chuyển hàng hoá và thực hiện tất cả các công việc có liên quan đến việc vận chuyển hàng hóa đó”. Người kinh doanh dịch vụ giao nhận gọi là Người giao nhận. Về người giao nhận, chưa có một định nghĩa thống nhất được quốc tế chấp nhận.
Người giao nhận có thể là chủ tàu, chủ hàng, công ty xếp dỡ hay kho hàng, người giao nhận chuyên nghiệp hay bất cứ một người nào kác có đăng ký kinh doanh hoạt động giao nhận hàng hoá. Theo Liên đoàn quốc tế các hiệp hội giao nhận thì “ người giao nhận là người lo toan để hàng hóa được chuyên chở theo hợp đồng uỷ thác và hành động vì lợi ích của người uỷ thác mà bản thân anh ta không phải là người vận tải. Người giao nhận cũng đảm nhận việc thực hiện mọi công việc liên quan đến hợp đồng giao nhận như bảo quản, lưu kho chung chuyển, làm thủ tục hải quan, kiểm hoá.” Lê Thuỳ Hương - Nga K38E Luận văn tốt nghiệp -2003 Khoa kinh tế ngoại thương Cùng với sự phát triển của thương mại quốc tế và sự tiến bộ kỹ thuật của ngành vận tải mà dịch vụ giao nhận cũng được mở rộng hơn. Ngay nay người giao nhận đóng vai trò quan trọng trong thương mại quốc tế và vận tải quốc tế.
Người giao nhận không chỉ làm các thủ tục hải quan, hoặc thuê tàu mà còn cung cấp dịch vụ trọn goái về toàn bộ quá trình vận tải và phân phối hàng hoá. ở các nứoc khác nhau, người kinh doanh dịch vụ giao nhận được gọi các tên gọi khác nhau: “Đại lý hải quan” (Customs House Agent), “Môi giới hải quan” (Customs Broker), “Đại lý thanh toán” (Clearing Agent), “Đại lý gửi hàng và giao nhận” (Shipping and Forwarding Agent),” Người chuyên chở chính” (Principal Carrier). Vai trò của người giao nhận trong thương mại quốc tế: Như đã nói trên, ngày nay do sự phát triển của vận tải container, vận tải đa phương thức, người giao nhận không chỉ làm đại lý, người uỷ thác mà còn làm cung cấp dịch vụ vận tải đóng vai trò như một bên chính- Người chuyên chở (Carrier). Người giao nhận đã làm chức năng và công việc của những người sau: 2.
Môi giới hải quan (Customs Broker): Khi mới xuất hiện, người giao nhận chỉ hoạt động trong phạm vi trong nước. Nhiệm vụ của người giao nhận lúc bấy giờ là làm thủ tục hải quan đối với hàng nhập khẩu. Sau đó anh ta mở rộng hoạt động dịch vụ ra cả hàng xuất khẩu và dành chỗ chở hàng trong thương mại quốc tế hoặc lưu cước với các hãng tàu theo sự uỷ thác của người xuất khẩu hoặc người nhập khẩu tuỳ thuộc vào hợp đồng mua bán. Trên cơ sở được nhà nước cho phép, người giao nhận thay mặt người xuất khẩu hoặc người nhập khẩu để khai báo, làm thủ tục hải quan như một môi giới hải quan.2 Đại lý (Agent): Trước đây người giao nhận không đảm nhiệm vai trò của người chuyên chở.
Anh ta chỉ hoạt động như một cầu nối giữa người gửi hàng và người chuyên Lê Thuỳ Hương - Nga K38E Luận văn tốt nghiệp -2003 Khoa kinh tế ngoại thương chở như một đại lý của người gửi hàng hoặc người chuyên chở. Người giao nhận nhận uỷ thác từ chủ hàng hoặc người chuyên chở để thực hiện các công việc khác nhau như: nhận hàng, giao hàng, lập chứng từ, làm thủ tục hải quan, lưu kho.trên cơ sở hợp đồng uỷ thác. Người gom hàng (Cargo consolidator): Ở Châu Âu, người giao nhận từ lâu đã cung cấp dịch vụ gom hàng để phục vụ cho vận tải đường sắt. Đặc biệt, trong ngành vận tải hàng hoá bằng container dịch vụ gom hàng là không thể thiếu được nhằm biến lô hàng lẻ (LCL) thành lô hàng nguyên (FCL) để tận dụng sức chở của container và giảm cước phí vận tải.
Khi là người gom hàng, người giao nhận có thể đóng vai trò là người chuyên chở hoặc chỉ là đại lý.4 Người chuyên chở (Carrier): Ngày nay, trong nhiều trường hợp, người giao nhận lại đóng vai trò là người chuyên chở, tức là người giao nhận trực tiếp ký kết hợp đồng vận tải với chủ hàng và chịu trách nhiệm chuyên chở hàng hoá từ một nơi này đến một nơi khác. Nếu như người giao nhận ký hợp dồng mà không trực tiếp chuyên chở thì anh ta đóng vai trò là người thầu chuyên chở (Contracting carrier), nếu ah ta trực tiếp chuyên chở thì anh ta là người chuyên chở thực tế (Actual carrier). Người kinh doanh vận tải đa phương thức (MTO): Trong trường hợp người vận tải cung cấp dịch vụ đi suốt hoặc còn gọi là vận tải trọn gói từ cửa tới cửa “door to door”, thì người giao nhận đã đóng vai trò là người vận đa phương thức (MTO). MTO cũng là người chuyên chở và phải chịu trách nhiện về hàng hoá trong suốt hành trình vận tải.
Người giao nhận còn được coi là kiến trúc sư của vận tải, vì người giao nhận có khả năng tổ chức quá trình vận tải một cách tốt nhất, an toàn nhất và tiêt kiệm nhất. Phạm vi hoạt động của người giao nhận: Lê Thuỳ Hương - Nga K38E Luận văn tốt nghiệp -2003 Khoa kinh tế ngoại thương Phạm vi các dịch vụ giao nhận là nội dung cơ bản của dịch vụ giao nhận kho vận. Trừ khi bản thân người gửi hàng (hoặc người nhận hàng) muốn tự mình tham gia vào bất kỳ khâu thủ tục, chứng từ nào đó, còn thông thường người giao nhận có thể thay mặt người gửi hàng (hoặc người nhận hàng) lo liêụ quá trình vận chyển hàng hoá qua các công đoạn cho đến tay người nhận cuối cùng. Người giao nhận có thể làm dịch vụ một cách trực tiếp hoặc thông qua đại lý hoặc thuê dịch vụ của người thứ ba khác.
Những dịch vụ mà nguời giao nhận thường tiến hành là: + Chuẩn bị hàng hoá để chuyên chở + Tổ chức chuyên chở hàng hoá trong phạm vi ga, cảng, +Tổ chức xếp dỡ hàng hoá, + Làm tư vấn cho chủ hàng trong việc chuyên chở hàng hoá, + Ký kết hợp đồng vận tải với người chuyên chở, thuê tàu, lưu cước, + Làm thủ tục nhận hàng, gửi hàng, + Làm thủ tục hải quan,kiểm nghiệm, kiểm dịch, + Mua bảo hiểm cho hàng hoá, + Lập các chứng từ cần thiết trong quá trình nhận hàng, gửi hàng, + Thanh toán, thu đổi ngoại tệ, + Nhận hàng từ chủ hàng, giao cho người chuyên chở và giao cho người nhận + Thu xếp chuyển tải hàng hóa +Nhận hàng từ người chuyên chở và giao cho người nhận, + Gom hàng, lựa chon tuyến đường chuyên chở, phương thức vận tải và người chuyên chở thích hợp. + Đóng gói bao bì, phân loại, tái chế hàng hoá, + Lưu kho, bảo quản hàng hoá, + Nhận và kiểm tra các chứng từ cần thiết liên quan đến quá trình vận chuyển hàng hoá, + Thanh toán cước phí, chi phí xếp dỡ, chi phí lưu kho, lưu bãi. Lê Thuỳ Hương - Nga K38E Luận văn tốt nghiệp -2003 Khoa kinh tế ngoại thương + Thông báo tình hình đi và đến của phương tiện vận tải, + Thông báo tổn thất với người chuyên chở, + Giúp chủ hàng trong việc khiếu nại, đòi bồi thường. Ngoài ra, người giao nhận cung cấp các dịch vụ đặc biệt theo yêu cầu của chủ hàng như: vận chuyển máy móc thiết bị cho các công trình xây dựng lớn, vận chuyển quần áo may sẵn trong các container đến thẳng cửa hàng, vận chuyển hàng triển lãm ra nước ngoài.Đặc biệt trong những năm gần đây, người giao nhận thường cung cấp dịch vụ vận tải đa phương thức, đóng vai trò là MTO và phát hành cả chứng từ vận tải.
Quyền hạn và trách nhiệm của người giao nhận: 1. Những căn cứ luật pháp về địa vị pháp lý của người giao nhận: Cho đến nay, chưa có một văn bản luật pháp quốc tế nào về lĩnh vực giao nhận, nên địa vị pháp lý của người giao nhận ở từng nước khác nhau, tuỳ theo luật pháp hiện hành ở nước đó. ở những nứơc theo luật common law, là luật không thành văn thì địa vị pháp lý của người giao nhận dựa trên khái niệm về đại lý, thường là đại lý uỷ thác. Người giao nhận lấy danh nghĩa của người uỷ thác để giao dịch cho công việc của người uỷ thác.
Hoạt động của người giao nhận khi đó phụ thuộc vào những quy tắc truyền thống về đại lý, như phải mẫn cán thực hiện nhiệm vụ của mình, phải trung thực với người uỷ thác, tuân theo những chỉ dẫn của người ủy thác, mặt khác được hưởng những quyền bảo vệ và giới hạn trách nhiệm phù hợp với vai trò của một đại lý. Trong trường hợp, người giao nhận đảm nhận trách nhiệm của một bên chính, tự mình ký kết hợp đống sử dụng người chuyên chở và các đại lý, thì anh ta không được hưởng nhứng quyền bảo vệ và giới hạn trách nhiệm nói trên và anh ta phải chịu trách nhiệm cho cả quá trình vận tải hàng há kể cả khi hàng nằm trong tay những người chuyên chở và đại lý mà anh ta sử dụng. Lê Thuỳ Hương - Nga K38E Luận văn tốt nghiệp -2003 Khoa kinh tế ngoại thương Ở các nước có luật dân sự (Civil law), như các nước Châu Âu, người giao nhận theo thể chế đại lý hưởng hoa hồng. Đặc điểm của thể chế này là người đại lý hưởng hoa hồng vừa là bên chính, vừa là đại lý.
Đối với khách hàng, anh ta là đại lý, nhưng đối các hợp đồng anh ta đã ký kết dể thực hiện được nhiệm vụ được khách hàng uỷ thác, thì anh ta lại là bên chính.