Bé Th−¬ng m¹i ViÖn nghiªn cøu th−¬ng m¹i §Ò tµi nghiªn cøu khoa häc cÊp bé M· sè: 2004-78-020 b¸o c¸o tæng kÕt Gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ ®Çu t− ph¸t triÓn kÕt cÊu h¹ tÇng th−¬ng m¹i (HÖ thèng chî) 5902 21/6/2006 Hµ néi 2006 Bé Th−¬ng m¹i ViÖn nghiªn cøu th−¬ng m¹i §Ò tµi nghiªn cøu khoa häc cÊp bé M· sè: 2004-78-020 Gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ ®Çu t− ph¸t triÓn kÕt cÊu h¹ tÇng th−¬ng m¹i (HÖ thèng chî) C¬ quan chñ qu¶n: Bé Th−¬ng m¹i C¬ quan chñ tr× thùc hiÖn: ViÖn Nghiªn cøu Th−¬ng m¹i Chñ nhiÖm §Ò tµi: CN. Ph¹m Hång Tó C¸c thµnh viªn: - Ths. NguyÔn ViÖt H−ng - Ths. Ph¹m ThÞ C¶i - CN.
NguyÔn V¨n Toµn - CN. Lª Huy Kh«i Hµ néi 2006 Lêi nãi ®Çu 1. Sù cÇn thiÕt nghiªn cøu cña ®Ò tµi Trong nh÷ng n¨m võa qua, cïng víi qu¸ tr×nh thùc hiÖn chÝnh s¸ch ®æi míi, nÒn kinh tÕ ViÖt Nam ®· kh«ng ngõng t¨ng tr−ëng víi tèc ®é cao, s¶n l−îng s¶n xuÊt vµ chÊt l−îng s¶n phÈm kh«ng ngõng ®−îc n©ng lªn, thu nhËp vµ chi tiªu cña c¸c tÇng líp d©n c− còng ®−îc c¶i thiÖn ®¸ng kÓ. C¸c ho¹t ®éng th−¬ng m¹i trong nÒn kinh tÕ còng kh«ng ngõng gia t¨ng c¶ vÒ chiÒu réng vµ chiÒu s©u.
Phï hîp víi xu h−íng ®ã, nhu cÇu ®Çu t− ph¸t triÓn KCHTTM nãi chung vµ hÖ thèng chî nãi riªng còng ®ang t¨ng lªn. Nhµ n−íc ®· ban hµnh kh¸ nhiÒu v¨n b¶n chÝnh s¸ch liªn quan ®Õn lÜnh vùc ®Çu t− ph¸t triÓn chî vµ KCHTTM. Cô thÓ, ChÝnh phñ ®· ban hµnh NghÞ ®Þnh 02/2003/N§-CP ngµy 14/1/2003 vÒ ph¸t triÓn vµ qu¶n lý chî. Ngµy 20/3/2003, Thñ t−íng ChÝnh phñ cã QuyÕt ®Þnh sè 311/Q§-TTg phª duyÖt ®Ò ¸n vÒ “Tæ chøc thÞ tr−êng trong n−íc, tËp trung ph¸t triÓn th−¬ng m¹i n«ng th«n ®Õn 2010”, trong ®ã ghi râ: “ cñng cè, ph¸t triÓn hÖ thèng kÕt cÊu h¹ tÇng vµ c¬ së vËt chÊt – kü thuËt phôc vô th−¬ng m¹i theo h−íng: tæ chøc, khai th¸c cã hiÖu qu¶ c¸c m¹ng l−íi chî; ®Èy m¹nh ph¸t triÓn c¸c chî ®Çu mèi, chî chuyªn doanh,…”.
ChØ thÞ 13/2004/CT-TTg ngµy 31/3/2004 cña Thñ t−íng ChÝnh phñ vÒ thùc hiÖn nh÷ng gi¶i ph¸p ph¸t triÓn m¹nh thÞ tr−êng trong n−íc trong thêi gian tíi ®· giao nhiÖm vô cô thÓ cho c¸c Bé, ngµnh vµ UBND c¸c tØnh, thµnh phè trùc thuéc trung −¬ng trong viÖc ph¸t triÓn KCHTTM, trong ®ã cã hÖ thèng chî. TiÕp theo, QuyÕt ®Þnh sè 559/Q§- TTg ngµy 31/5/2004 phª duyÖt Ch−¬ng tr×nh ph¸t triÓn chî ®Õn n¨m 2010 ®· x¸c ®Þnh: "Nguån vèn ®Ó thùc hiÖn Ch−¬ng tr×nh ph¸t triÓn chî ®Õn n¨m 2010 ®−îc huy ®éng tõ vèn ®Çu t− ph¸t triÓn cña Nhµ n−íc (bao gåm vèn tõ ng©n s¸ch Trung −¬ng, ®Þa ph−¬ng vµ c¸c nguån viÖn trî kh«ng hoµn l¹i), vèn vay tÝn dông, vèn cña c¸c chñ thÓ s¶n xuÊt, kinh doanh, vèn cña nh©n d©n ®ãng gãp vµ c¸c nguån vèn hîp ph¸p kh¸c. Trong ®ã, vèn cña c¸c doanh nghiÖp, hé kinh doanh, tæ chøc, c¸ nh©n, céng ®ång d©n c−.lµ nguån vèn chñ yÕu cña Ch−¬ng tr×nh" Trªn c¬ së chñ tr−¬ng cña ChÝnh phñ, ho¹t ®éng ®Çu t− ph¸t triÓn KCHTTM nãi chung vµ hÖ thèng chî nãi riªng trong nh÷ng n¨m võa qua ®· ®−îc t¨ng c−êng c¶ vÒ sè l−îng chî ®−îc ®Çu t− vµ qui m« vèn ®Çu t−, nhÊt lµ tõ n¨m 2003 ®Õn nay. Hµng n¨m, l−îng vèn ®Çu t− x©y dùng chî còng lªn tíi hµng tr¨m tû ®ång, chØ riªng l−îng vèn ®Çu t− x©y dùng chî tõ nguån vèn Ng©n s¸ch trung −¬ng hµng n¨m lµ tõ 50 – 70 tû ®ång.
Tuy nhiªn, xu h−íng gia t¨ng ho¹t ®éng ®Çu ®Çu t− x©y dùng chî c¶ tõ chñ tr−¬ng chÝnh s¸ch lÉn thùc tiÔn ®Çu t− d−êng nh− míi chØ xuÊt ph¸t tõ søc Ðp cña viÖc gia t¨ng c¸c ho¹t ®éng th−¬ng m¹i mµ ch−a chó träng ®Õn hiÖu qu¶ ®Çu t−, nhÊt lµ hiÖu 1 qu¶ tµi chÝnh. Thªm vµo ®ã, viÖc ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ ®Çu t− ë hÇu hÕt c¸c dù ¸n x©y dùng chî hiÖn nay, kÓ c¶ c¸c chî ®Çu mèi cÊp vïng cã qui m« vèn ®Çu t− hµng tr¨m tû ®ång vÉn dùa trªn nh÷ng ®¸nh gi¸ ®Þnh tÝnh, s¬ sµi vµ thiÕu cô thÓ. Tõ ®ã, thùc tÕ cho thÊy, nhiÒu chî sau khi ®−îc ®Çu t− nh−ng kh«ng ®−îc ®−a vµo sö dông hay míi chØ sö dông mét phÇn, trong khi nhiÒu chî cÇn ®−îc ®Çu t− míi, n©ng cÊp vµ më réng diÖn tÝch kinh doanh l¹i ch−a ®−îc thùc hiÖn. VÊn ®Ò ®−îc ®Æt ra lµ liÖu xu h−íng gia t¨ng ®Çu t− x©y dùng chî hiÖn nay cã hiÖu qu¶ hay kh«ng? CÇn lµm g× ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ ®Çu t− ph¸t triÓn chî? Cã thÓ nãi r»ng, yªu cÇu n©ng cao hiÖu qu¶ ®Çu t− ph¸t triÓn hÖ thèng chî ®−îc ®Æt ra nh− mét trong nh÷ng vÊn ®Ò võa mang tÝnh cÊp b¸ch, võa mang tÝnh chiÕn l−îc trong ®Çu t− ph¸t triÓn hÖ thèng chî ë n−íc ta hiÖn nay.
§Ò tµi “Gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ ®Çu t− ph¸t triÓn KCHTTM (hÖ thèng chî” ®−îc lùa chän nghiªn cøu sÏ ®¸p øng yªu cÇu trªn ®©y. Môc tiªu nghiªn cøu cña ®Ò tµi - Lµm râ c¬ së khoa häc cña hiÖu qu¶ ®Çu t− ph¸t triÓn KCHTTM (hÖ thèng chî). - §¸nh gi¸ thùc tr¹ng ®Çu t− vµ hiÖu qu¶ ®Çu t− ph¸t triÓn hÖ thèng chî ë n−íc ta trong nh÷ng n¨m võa qua. - §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ ®Çu t− ph¸t triÓn hÖ thèng chî ë n−íc ta ®Õn n¨m 2010.
§èi t−îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi * §èi t−îng nghiªn cøu: Nghiªn cøu hiÖu qu¶ ®Çu t− KCHT chî ë ViÖt Nam. * Ph¹m vi nghiªn cøu: - VÒ kh«ng gian: trªn ph¹m vi c¶ n−íc. - VÒ thêi gian: tõ n¨m 1995 ®Õn nay vµ triÓn väng ®Õn 2010. - VÒ néi dung: nghiªn cøu c¸c gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ ®Çu t− ph¸t triÓn KCHTTM (hÖ thèng chî) ë n−íc ta.
Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu C¸c ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu chñ yÕu ®−îc sö dông: - Ph−¬ng ph¸p logic/lÞch sö - Ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch/tæng hîp vµ c¸c ph−¬ng ph¸p thu thËp th«ng tin. Néi dung nghiªn cøu cña ®Ò tµi N«i dung nghiªn cøu cña ®Ò tµi ®−îc kÕt cÊu thµnh 3 ch−¬ng: Ch−¬ng 1: Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ hiÖu qu¶ ®Çu t− ph¸t triÓn KCHTTM (HÖ thèng chî) Ch−¬ng 2: Thùc tr¹ng hiÖu qu¶ ®Çu t− ph¸t triÓn hÖ thèng chî ë n−íc ta Ch−¬ng 3: C¸c gi¶i ph¸p chñ yÕu n©ng cao hiÖu qu¶ ®Çu t− ph¸t triÓn hÖ thèng chî ®Õn n¨m 2010 3 Ch−¬ng 1 Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ hiÖu qu¶ ®Çu t− ph¸t triÓn KCHTTM (hÖ thèng chî) 1. KCHTTM vµ vÞ trÝ cña hÖ thèng chî trong KCHTTM 1. Kh¸i niÖm vµ c¸c lo¹i h×nh KCHTTM 1.
C¸c kh¸i niÖm + Kh¸i niÖm KCHTTM: Kh¸i niÖm c¬ së h¹ tÇng ®−îc sö dông réng r·i, phæ biÕn trong mäi lÜnh vùc ho¹t ®éng kinh tÕ, chÝnh trÞ, v¨n ho¸,… cña ®êi sèng x· héi. C¬ së h¹ tÇng ®−îc hiÓu lµ nÒn t¶ng cña mét tæ chøc, mét lý luËn hay mét ho¹t ®éng. Nã kh«ng chØ bao hµm nh÷ng nÒn t¶ng vËt chÊt – kü thuËt, mµ cßn c¶ nh÷ng nÒn t¶ng vÒ t− duy, nhËn thøc. V× vËy, ë n−íc ta hiÖn nay, khi chØ ®Ò cËp ®Õn nh÷ng nÒn t¶ng vËt chÊt – kü thuËt, ng−êi ta th−êng sö dông kh¸i niÖm kÕt cÊu h¹ tÇng.
Tõ ®ã, kÕt cÊu h¹ tÇng còng ®−îc hiÓu lµ nÒn t¶ng vËt chÊt – kü thuËt cña mét tæ chøc hay mét ho¹t ®éng. Néi hµm cña kh¸i niÖm kÕt cÊu h¹ tÇng ®· ®−îc t¨ng lªn nhiÒu so víi kh¸i niÖm c¬ së h¹ tÇng kh«ng chØ v× nã ®· ®Ò cËp cô thÓ vµo nÒn t¶ng vËt chÊt kü thuËt, mµ nã cßn ®Ò cËp ®Õn tÝnh kÕt nèi gi÷a c¸c d¹ng, c¸c bé phËn vËt chÊt - kü thuËt lµm nÒn t¶ng cho mét tæ chøc, mét ho¹t ®éng. Trong kh¸i niÖm vÒ c¬ së h¹ tÇng còng nh− kh¸i niÖm vÒ kÕt cÊu h¹ tÇng trªn ®©y, mét tæ chøc hay mét ho¹t ®éng cã thÓ ®−îc tiÕp tôc cô thÓ ho¸ h¬n ®Ó t¨ng thªm néi hµm cña kh¸i niÖm. Mét tæ chøc cã thÓ lµ tæ chøc kinh tÕ, tæ chøc x· héi, tæ chøc chÝnh trÞ,… Mét ho¹t ®éng còng cã thÓ lµ ho¹t ®éng kinh tÕ, ho¹t ®éng chÝnh trÞ, ho¹t ®éng v¨n ho¸… Gi÷a “tæ chøc” vµ “ho¹t ®éng” cã mèi quan hÖ h÷u c¬ víi nhau.
C¸c ho¹t ®éng cµng ®a d¹ng, phøc t¹p vµ ë qui m«, ph¹m vi cµng réng cµng ®ßi hái ph¶i h×nh thµnh c¸c tæ chøc chÆt chÏ. Nãi c¸ch kh¸c, ph¹m vi, qui m« vµ tÝnh chÊt cña c¸c ho¹t ®éng sÏ qui ®Þnh qui m« vµ tÝnh chÊt cña tæ chøc. §ång thêi, mäi tæ chøc ®−îc h×nh thµnh ®Òu nh»m thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng nhÊt ®Þnh ®Ó ®¹t ®−îc môc tiªu cña tæ chøc ®· ®Ò ra. Trong lÜnh vùc kinh tÕ, c¨n cø vµo tÝnh chÊt, ®Æc ®iÓm vµ ph¹m vi, ng−êi ta l¹i cã thÓ ph©n chia thµnh c¸c lÜnh vùc ho¹t ®éng kh¸c nhau nh− ho¹t ®éng s¶n xuÊt, ho¹t ®éng th−¬ng m¹i… T−¬ng øng víi c¸c lÜnh vùc ho¹t ®éng ®ã sÏ cã nh÷ng tæ chøc hay c¸c doanh nghiÖp, c¸c c¸ nh©n kh¸c nhau.
4 Nh− vËy, cã thÓ nªu kh¸i niÖm: KÕt cÊu h¹ tÇng th−¬ng m¹i lµ nh÷ng nÒn t¶ng vËt chÊt- kü thuËt ®Ó thùc hiÖn ho¹t ®éng th−¬ng m¹i cña c¸c chñ thÓ kinh tÕ bao gåm c¸c doanh nghiÖp vµ c¸ nh©n. Trong kh¸i niÖm nµy ho¹t ®éng th−¬ng m¹i bao gåm c¶ th−¬ng m¹i hµng ho¸ vµ th−¬ng m¹i dÞch vô. §ång thêi, c¸c chñ thÓ kinh tÕ ë ®©y kh«ng chØ lµ c¸c doanh nghiÖp vµ c¸ nh©n ho¹t ®éng th−¬ng m¹i thuÇn tuý mµ bao gåm c¶ c¸c doanh nghiÖp, c¸ nh©n ho¹t ®éng chñ yÕu trong lÜnh vùc s¶n xuÊt. + Kh¸i niÖm kÕt qu¶ vµ hiÖu qu¶ ®Çu t− KCHTTM: Nh÷ng nÒn t¶ng vËt chÊt – kü thuËt ®Ó thùc hiÖn ho¹t ®éng th−¬ng m¹i cña c¸c doanh nghiÖp, c¸ nh©n l¹i lµ kÕt qu¶ cña ho¹t ®éng ®Çu t− do c¸c doanh nghiÖp, c¸ nh©n hay Nhµ n−íc thùc hiÖn.
KÕt qu¶ cña ho¹t ®éng ®Çu t− KCHTTM ®−îc thÓ hiÖn thµnh tµi s¶n cè ®Þnh ®−îc huy ®éng vµ n¨ng lùc phôc vô t¨ng thªm ®¸p øng nhu cÇu ph¸t triÓn c¸c ho¹t ®éng kinh doanh. Cô thÓ, c¸c tµi s¶n cè ®Þnh thuéc lÜnh vùc ho¹t ®éng th−¬ng m¹i th−êng bao gåm chî, siªu thÞ, trung t©m th−¬ng m¹i, trung t©m triÓn l·m vµ héi chî, c¸c c¬ së cung cÊp dÞch vô vËn chuyÓn, giao nhËn hµng ho¸,… §èi víi hÖ thèng chî, tµi s¶n cè ®Þnh vÒ c¬ b¶n bao gåm: 1) DiÖn tÝch (®· ®−îc x©y dùng hay ch−a ®−îc x©y dùng nhµ chî) ®Ó phôc vô cho ho¹t ®éng mua b¸n, trao ®æi hµng ho¸; 2) C¸c khu vùc cung cÊp dÞch vô cho ng−êi mua vµ ng−êi b¸n (kho, b·i ®ç, göi ph−¬ng tiÖn vµ giao nhËn hµng ho¸, khu vÖ sinh, khu kiÓm tra, gi¸m ®Þnh chÊt l−îng s¶n phÈm,.); 3) C¸c trang thiÕt bÞ c¬ b¶n kÌm theo t¹i c¸c khu vùc kinh doanh vµ cung cÊp dÞch vô.