Bé th−¬ng m¹i §Ò tµi khoa häc cÊp bé M· sè: 2004-78-008 B¸o c¸o tæng hîp ®Þnh h−íng ph¸t triÓn th−¬ng m¹i trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc cña ViÖt Nam 5897 21/6/2006 Hµ Néi 12/2005 Môc lôc Néi dung Trang Lêi nãi ®Çu 4 PhÇn thø nhÊt Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ ph¸t triÓn th−¬ng m¹i trong nÒn 7 kinh tÕ tri thøc I. Kh¸i niÖm, ®Æc tr−ng vµ vai trß cña kinh tÕ tri thøc ®èi víi ph¸t 7 triÓn kinh tÕ - x· héi. Kh¸i niÖm vµ ®Æc tr−ng cña kinh tÕ tri thøc 7 2. Vai trß cña kinh tÕ tri thøc ®èi víi ph¸t triÓn kinh tÕ - x∙ héi 13 2.
Tri thøc vµ t¨ng tr−ëng kinh tÕ 13 2. Kinh tÕ tri thøc thóc ®Èy qóa tr×nh toµn cÇu hãa kinh tÕ 14 II. Vai trß vµ mèi quan hÖ gi÷a ph¸t triÓn th−¬ng m¹i vµ kinh tÕ 18 tri thøc 1. T¸c ®éng cña kinh tÕ tri thøc ®èi víi ph¸t triÓn th−¬ng m¹i 18 2.
Vai trß cña th−¬ng m¹i ®èi víi ph¸t triÓn kinh tÕ tri thøc 22 III. §Æc tr−ng cña th−¬ng m¹i trong nÒn kinh tÕ tri thøc 26 IV. Kinh nghiÖm ph¸t triÓn th−¬ng m¹i trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh 33 nÒn kinh tÕ tri thøc ë mét sè n−íc vµ bµi häc cho ViÖt Nam 1. Kinh nghiÖm cña mét sè n−íc 33 2.
Bµi häc kinh nghiÖm ®èi víi ViÖt Nam 38 PhÇn thø hai Thùc tr¹ng tr×nh ®é vµ kh¶ n¨ng ®¸p øng cña th−¬ng m¹i 42 ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam I. Kh¸i qu¸t thùc tr¹ng ph¸t triÓn kinh tÕ vµ kh¶ n¨ng h×nh thµnh 42 nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam 1 II. Thùc tr¹ng tr×nh ®é vµ kh¶ n¨ng ®¸p øng cña th−¬ng m¹i ViÖt 53 Nam trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam PhÇn thø ba §Þnh h−íng ph¸t triÓn th−¬ng m¹i trong qu¸ tr×nh h×nh 70 thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam vµ c¸c gi¶i ph¸p thùc hiÖn I. Dù b¸o bèi c¶nh vµ c¸c nh©n tè t¸c ®éng ®Õn ph¸t triÓn th−¬ng 70 m¹i trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam thêi kú ®Õn n¨m 2010, 2020.
Bèi c¶nh trong n−íc: 70 2. Bèi c¶nh quèc tÕ : 71 II. Môc tiªu, quan ®iÓm ph¸t triÓn th−¬ng m¹i trong qu¸ tr×nh h×nh 74 thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam thêi kú ®Õn n¨m 2010, 2020 1. §Þnh h−íng ph¸t triÓn th−¬ng m¹i trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh 76 nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam thêi kú ®Õn n¨m 2010, 2020.
Ph¸t triÓn th−¬ng m¹i ViÖt Nam dùa trªn nÒn t¶ng cña sù ph¸t triÓn 76 tri thøc, t¨ng c−êng hµm l−îng tri thøc trong mçi ho¹t ®éng cña ngµnh. Ph¸t triÓn th−¬ng m¹i ®iÖn tö lµ träng t©m cña c¸c ho¹t ®éng 81 th−¬ng m¹i trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam 3. Ph¸t triÓn th−¬ng m¹i ViÖt Nam theo h−íng ngµy cµng héi nhËp s©u, 84 réng vµo nÒn th−¬ng m¹i thÕ giíi 4. Ph¸t triÓn m¹nh th−¬ng m¹i dÞch vô trong mèi quan hÖ víi ph¸t 87 triÓn th−¬ng m¹i hµng hãa vµ vÊn ®Ò vÒ quyÒn së h÷u trÝ tuÖ 5.
Ph¸t triÓn th−¬ng m¹i theo h−íng v¨n minh hiÖn ®¹i, chó träng ®Õn 89 b¶o vÖ lîi Ých cña ng−êi tiªu dïng vµ b¶o vÖ m«i tr−êng 2 6. Qu¶n lý Nhµ n−íc vÒ th−¬ng m¹i ph¶i dùa vµo vµ g¾n kÕt 92 chÆt chÏ víi x©y dùng vµ ph¸t triÓn ChÝnh phñ ®iÖn tö IV. C¸c gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m ph¸t triÓn th−¬ng m¹i trong 95 qu¸ tr×nh h×nh thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam thêi kú ®Õn n¨m 2010, 2020. Gi¶i ph¸p ph¸t triÓn nguån nh©n lùc cho ngµnh th−¬ng m¹i ViÖt Nam 95 2.
Gi¶i ph¸p vÒ ®Çu t− hiÖn ®¹i hãa hÖ thèng c¬ së h¹ tÇng th−¬ng 101 m¹i 3. Gi¶i ph¸p ®æi míi qu¶n lý Nhµ n−íc vÒ th−¬ng m¹i 103 4. Gi¶i ph¸p hîp t¸c quèc tÕ vÒ th−¬ng m¹i 105 V. Mét sè kiÕn nghÞ 109 KiÕn nghÞ víi ChÝnh phñ 109 KiÕn nghÞ víi Bé Th−¬ng m¹i 110 Mét sè khuyÕn nghÞ víi hiÖp héi, c¸c doanh nghiÖp 111 KÕt luËn 112 Tµi liÖu tham kh¶o 113 3 Lêi nãi ®Çu Tõ cuèi thÕ kû XX vµ sang thÕ kû XXI, víi sù h×nh thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ®· ®−a nh©n lo¹i b−íc sang thêi ®¹i v¨n minh míi - v¨n minh trÝ tuÖ; trong ®ã viÖc s¸ng t¹o vµ khai th¸c tri thøc sÏ lµ phÇn chñ ®¹o trong qu¸ tr×nh t¹o ra cña c¶i, n©ng cao chÊt l−îng cuéc sèng; trÝ thøc ®· trë thµnh nh©n tè quan träng nhÊt, ®ãng gãp vµo t¨ng tr−ëng kinh tÕ vµ ph¸t triÓn x· héi cña c¸c quèc gia.
B»ng sö dông tri thøc míi ®· ®Èy nhanh qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ, t¹o gi¸ trÞ gia t¨ng cao, n©ng cao chÊt l−îng, hiÖu qu¶, n¨ng lùc c¹nh tranh cña nÒn kinh tÕ, ®Èy nhanh tèc ®é t¨ng tr−ëng vµ b¶o ®¶m sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng. ë c¸c n−íc thuéc tæ chøc hîp t¸c vµ ph¸t triÓn kinh tÕ (OECD), kinh tÕ tri thøc ®· chiÕm h¬n 50% GDP, c«ng nh©n trÝ thøc chiÕm h¬n 60% lùc l−îng lao ®éng; ®èi víi mét sè n−íc ®ang ph¸t triÓn, kinh tÕ tri thøc còng mang l¹i nhiÒu thµnh qu¶ ®¸ng kÓ. §Ó rót ng¾n kho¶ng c¸ch, con ®−êng tÊt yÕu cña ViÖt Nam còng nh− c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn lµ ph¶i ra søc tranh thñ tiÕp thu c¸c thµnh tùu khoa häc vµ c«ng nghÖ tiªn tiÕn, tõng b−íc x©y dùng vµ ph¸t triÓn c¸c yÕu tè cña nÒn kinh tÕ tri thøc trong mçi cÊp, mçi ngµnh, mçi ®Þa ph−¬ng ®Ó t¹o ®ßn bÈy trong ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi, thùc hiÖn thµnh c«ng sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n−íc víi thêi gian ng¾n nhÊt. B¸o c¸o chÝnh trÞ cña Ban chÊp hµnh Trung −¬ng §¶ng céng s¶n ViÖt Nam t¹i §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø IX ®· chØ râ: "ph¸t huy nh÷ng lîi thÕ cña ®Êt n−íc, tËn dông mäi kh¶ n¨ng ®Ó ®¹t ®−îc tr×nh ®é c«ng nghÖ tiªn tiÕn, ®Æc biÖt lµ c«ng nghÖ th«ng tin vµ c«ng nghÖ sinh häc, tranh thñ øng dông ngµy cµng nhiÒu h¬n, ë møc ®é cao h¬n vµ phæ biÕn h¬n nh÷ng thµnh tùu míi vÒ khoa häc vµ c«ng nghÖ, tõng b−íc ph¸t triÓn kinh tÕ tri thøc".
HiÖn nay, ë n−íc ta tuy kinh tÕ tri thøc míi ë thêi kú ®Çu trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn, nh−ng ®· ®¹t ®−îc nh÷ng thµnh tùu ®¸ng kÓ vµ ngµy cµng ®ãng vai trß quan träng trong ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi. Lµ mét bé phËn cÊu thµnh träng yÕu cña nÒn kinh tÕ quèc d©n, lÜnh vùc th−¬ng m¹i n−íc ta còng ®ang b−íc ®Çu chuyÓn ®éng tõ l−u th«ng, trao ®æi vµ ph©n phèi c¸c hµng ho¸ lµ s¶n phÈm cña nÒn kinh tÕ tµi nguyªn sang l−u th«ng, trao ®æi vµ ph©n phèi c¸c s¶n phÈm cña nÒn kinh tÕ tri thøc. Th−¬ng m¹i, nhÊt lµ th−¬ng m¹i ®iÖn tö ®ang võa lµ t¸c nh©n võa lµ hÖ qu¶ tÊt yÕu cña nÒn kinh tÕ tri thøc. Mét mÆt, th−¬ng m¹i gãp phÇn thóc ®Èy h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ tri thøc.
MÆt kh¸c, sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña kinh tÕ tri thøc còng ®Æt ra nh÷ng yªu cÇu míi ®èi víi sù ph¸t triÓn cña th−¬ng m¹i nh»m ®¸p øng c¸c yªu cÇu cña nÒn kinh tÕ tri thøc. ViÖc nghiªn cøu ®Ò tµi "§Þnh h−íng ph¸t triÓn 4 th−¬ng m¹i trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam" lµ hÕt søc cÇn thiÕt vµ cã ý nghÜa rÊt quan träng mang tÝnh chiÕn l−îc. * Môc tiªu nghiªn cøu cña ®Ò tµi: - Lµm râ mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ kinh tÕ tri thøc vµ ph¸t triÓn th−¬ng m¹i trong nÒn kinh tÕ tri thøc. - §¸nh gi¸ thùc tr¹ng tr×nh ®é vµ kh¶ n¨ng ®¸p øng cña th−¬ng m¹i ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam.
- §Ò xuÊt ®Þnh h−íng ph¸t triÓn th−¬ng m¹i trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam thêi kú ®Õn n¨m 2010, 2020 vµ c¸c gi¶i ph¸p ®Ó thùc hiÖn c¸c ®Þnh h−íng ®ã. * §èi t−îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu : - §èi t−îng nghiªn cøu Lµ c¸c ho¹t ®éng th−¬ng m¹i vµ ®Þnh h−íng ph¸t triÓn th−¬ng m¹i trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam thêi kú ®Õn n¨m 2010, 2020 cïng víi c¸c gi¶i ph¸p thùc hiÖn c¸c ®Þnh h−íng ®ã. - Giíi h¹n ph¹m vi nghiªn cøu: + LÜnh vùc nghiªn cøu: Th−¬ng m¹i hµng ho¸, th−¬ng m¹i dÞch vô vµ së h÷u trÝ tuÖ liªn quan ®Õn th−¬ng m¹i trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam + VÒ kh«ng gian: Trªn ph¹m vi toµn quèc, trong ®ã träng t©m lµ Thñ ®« Hµ Néi vµ Thµnh phè Hå ChÝ Minh. + VÒ thêi gian: Sè liÖu ®¸nh gi¸ hiÖn tr¹ng tõ 1990 vµ ®Þnh h−íng ph¸t triÓn th−¬ng m¹i thêi kú ®Õn n¨m 2010, 2020 * Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu: - Kh¶o s¸t thùc tÕ t¹i mét sè ®¬n vÞ ho¹t ®éng th−¬ng m¹i ®iÓn h×nh trªn ph¹m vi c¶ n−íc, ®Æc biÖt lµ ë Thñ ®« Hµ Néi vµ Thµnh phè Hå ChÝ Minh.
- Ph−¬ng ph¸p hÖ thèng ho¸ vµ kh¸i qu¸t ho¸ - Ph−¬ng ph¸p tæng hîp vµ ph©n tÝch - Ph−¬ng ph¸p so s¸nh - Ph−¬ng ph¸p chuyªn gia - C¸c ph−¬ng ph¸p kh¸c 5 *Néi dung nghiªn cøu: Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn, néi dung b¸o c¸o tæng hîp gåm 3 phÇn chÝnh: PhÇn thø nhÊt: Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ ph¸t triÓn th−¬ng m¹i trong nÒn kinh tÕ tri thøc. PhÇn thø hai: Thùc tr¹ng tr×nh ®é vµ kh¶ n¨ng ®¸p øng cña th−¬ng m¹i ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam. PhÇn thø ba: §Þnh h−íng ph¸t triÓn th−¬ng m¹i trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh nÒn kinh tÕ tri thøc ë ViÖt Nam vµ c¸c gi¶i ph¸p thùc hiÖn. 6 PhÇn thø nhÊt Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ ph¸t triÓn th−¬ng m¹i trong nÒn kinh tÕ tri thøc I.
Kh¸i niÖm, ®Æc tr−ng vµ vai trß cña kinh tÕ tri thøc ®èi víi ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi. Kh¸i niÖm vµ ®Æc tr−ng cña kinh tÕ tri thøc Theo quan niÖm truyÒn thèng, tri thøc lµ "nh÷ng ®iÒu hiÓu biÕt cã hÖ thèng vÒ sù vËt, hiÖn t−îng tù nhiªn hoÆc x· héi". Tri thøc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cïng víi sù ph¸t triÓn cña nÒn s¶n xuÊt x· héi. Sù ph¸t triÓn cña tri thøc lu«n g¾n liÒn víi sù ph¸t triÓn cña khoa häc vµ c«ng nghÖ.
Trong nÒn s¶n xuÊt x· héi, dï ë tr×nh ®é ph¸t triÓn nµo, s¶n phÈm do con ng−êi t¹o ra Ýt nhiÒu ®Òu chøa ®ùng nh÷ng yÕu tè cña tri thøc. Sù biÕn ®æi ý nghÜa cña tri thøc ®· tr¶i qua ba giai ®o¹n: - C¸ch m¹ng c«ng nghiÖp: Trong kho¶ng 100 n¨m, thêi kú 1700 - 1800, tri thøc ®−îc ¸p dông vµo c¸c c«ng cô s¶n xuÊt, ph−¬ng thøc s¶n xuÊt vµ cho c¸c s¶n phÈm.