CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẤU THẦU QUA MẠNG 1. Tổng quan về đấu thầu 1. Khái niệm đấu thầu Có rất nhiều khái niệm khác nhau về đấu thầu. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam “Đấu thầu là phương thức giao dịch đặc biệt, theo đó người muốn xây dựng một công trình (người gọi thầu) công bố trước các yêu cầu và điều kiện xây dựng công trình để người nhận xây dựng công trình (người dự thầu) công bố giá mà mình muốn nhận.
Người gọi thầu sẽ lựa chọn người chủ thầu nào phù hợp với điều kiện của mình, và giá thấp hơn. Phương thức đấu thầu được áp dụng tương đối phổ biến trong việc mua sắm tài sản và xây dựng các công trình tư nhân và Nhà nước”. Theo khái niệm này, đấu thầu dường như chỉ dành cho lĩnh vực xây lắp, chỉ là một phần trong những hoạt động đấu thầu ngày nay thực hiện. Theo Từ điển tiếng Việt đấu thầu được giải thích là: “đọ công khai, ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì được giao cho làm hoặc được bán hàng”.
Theo Điều 4, Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 của Việt Nam, thì “đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế”. Theo Luật Đấu thầu số 43, hoạt động đấu thầu bao gồm các hoạt động của các bên liên quan trong quá trình lựa chọn nhà thầu. Qua các định nghĩa trên đây thì chúng ta thấy được bản chất của đấu thầu chính là hoạt động mua bán mặc dù định nghĩa ban đầu có phần giới hạn ở chỗ chỉ hoạt động mua bán trong công trình xây dựng. Đấu thầu chính là một hoạt động mua bán đặc biệt trong đó người mua (thường được gọi là bên mời thầu) có quyền lựa chọn cho mình người bán (hay còn gọi là nhà thầu) tốt nhất một cách 4 Luan van công khai theo một quy trình nhất định.
Trong đấu thầu, ta thấy nổi bật lên tính cạnh tranh của những nhà dự thầu hay những người bán. Trước đây, khi nền kinh tế Việt Nam còn ở trong chế độ bao cấp, người bán chỉ sản xuất và bán những gì mình có mà không quan tâm đến nhu cầu của người mua, do đó, người mua không có quyền được lựa chọn cho mình những hàng hóa phù hợp. Chỉ đến khi nền kinh tế Việt Nam chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN thì tính cạnh tranh xuất hiện, khái niệm về đấu thầu cũng dần được hình thành và được chấp nhận như một điều tất yếu. Đặc điểm của hoạt động đấu thầu Đấu thầu chính là một hoạt động mua bán đặc biệt trong đó người mua (thường gọi là bên mời thầu) có quyền lựa chọn cho mình người bán (hay còn gọi là nhà thầu) tốt nhất một cách công khai theo một quy trình nhất định.
Trong đấu thầu, ta thấy nổi bật lên tính cạnh tranh của nhưng nhà thầu tham dự thầu hay nhưng người bán. Trước đây, khi nền kinh tế Việt Nam còn ở trong chế độ bao cấp, người bán chỉ sản xuất và bán những gì mình có mà không quan tâm đến nhu cầu của người mua, do đó, người mua không có quyền được lựa chọn cho mình nhưng hàng hóa phù hợp. Chỉ đến khi nền kinh tế Việt Nam chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN thì tính cạnh tranh xuất hiện, khái niệm về đấu thầu cũng dần được hình thành và được chấp nhận như một điều tất yếu khách quan. Hoạt động đấu thầu ngày càng được phổ biến và mang một số đặc điểm như sau: Đặc điểm thứ nhất: người mua có quyền lựa chọn người bán với quy mô lớn.
Bất cứ hoạt động mua bán nào cũng là sự lựa chọn của người mua và người bán. Tuy nhiên, sự lựa chọn trong hoạt động đấu thầu đặc biệt ở chỗ, người mua sẽ đưa ra yêu cầu và tổ chức một “cuộc thi” để những người bán nào có khả năng tới tham dự và cạnh tranh với nhau. Đấu thầu là một quá trình mua bán phức tạp, tất cả những người tham gia phải tuân theo một quy trình gồm nhiều bước được 5 Luan van quy định bởi một Chính phủ hay một tổ chức nào đó. Vì vậy, quy mô của sự lựa chọn trong hoạt động đấu thầu lớn hơn hẳn các hoạt động mua bán khác.
Đặc điểm thứ hai: hàng hóa trong hoạt động đấu thầu thường có giá trị lớn, số lượng nhiều hoặc có yêu cầu khắt khe về kỹ thuật. Để có thể tổ chức một “cuộc thi” cho nhiều người bán thì thông thường, người mua phải đem lại lợi ích cho họ bằng đơn đặt hàng với số lượng lớn hoặc giá trị hàng hóa cao trong tương lai. Hoặc một lý do khác khiến người mua buộc phải tổ chức đấu thầu là nếu áp dụng hình thức mua bán thông thường, họ sẽ rất khó tìm kiếm những người bán có thể cung cấp những hàng hóa hay dịch vụ có yêu cầu đặc biệt về kỹ thuật. Khi tổ chức đấu thầu, người mua hàng đăng yêu cầu trên các phương tiện thông tin đại chúng để người bán hàng phù hợp sẽ tìm đến mình.
Đặc điểm thứ ba: trong đấu thầu có nhiều mức giá khác nhau mà các bên tham gia phải phân biệt được. Khi bắt đầu, bên mới thầu đưa ra một mức ngân sách có thể để người bán dựa vào đó giới thiệu những sản phẩm đạt đủ yêu cầu với mức giá thấp hơn hoặc bằng mức ngân sách. Mức ngân sách có thể để người bán dựa vào đó giới thiệu những sản phẩm đạt đủ yêu cầu với mức giá thấp hơn hoặc bằng mức ngân sách. Mức ngân sách không phải là giá mua, nó là giá trần của sản phẩm thường gọi là giá gói thầu.
Mỗi người mua sẽ đưa ra các mức giá khác nhau. Mức giá cuối cùng của sản phẩm sẽ là mức giá của nhà thầu trúng tuyển và được đưa vào ký kết hợp đồng chính thức. Đặc điểm thứ tư: đối tượng mua sắm trong đấu thầu thường chưa xác định chính thức. Bên mua đưa ra yêu cầu về sản phẩm dựa theo nhu cầu của mình nhưng họ không chỉ định rõ ràng sản phẩm đó phải là của nơi nào sản xuất, thương hiệu gì… Bên dự thầu sẽ dựa vào những yêu cầu đó để xây dựng phương án sử dụng sản phẩm cụ thể.
Đối tượng mua sắm chỉ được xác định khi hoạt động đấu thầu kết thúc. 6 Luan van Đặc điểm thứ năm: trong đấu thầu có rất nhiều các khoản đặt cọc. Thông thường, trong mua bán, người ta hay sử dụng việc đặt cọc để đảm bảo cho việc mua hàng hay người mua là người chi trả các khoản đặt cọc. Tuy nhiên, khi tham gia đấu thầu, các nhà thầu tức là người bán lại phải thực hiện nhiều lần đặt cọc khác nhau trong cả quá trình như bảo đảm dự thầu, bảo lãnh hợp đồng, bảo lãnh tạm ứng dự án.
Vì việc tổ chức đấu thầu diễn ra phức tạp và đòi hỏi khá nhiều chi phí như thành lập tổ chuyên gia đấu thầu, tổ kiểm định, tổ chức buổi đấu thầu … nên những khoản đặt cọc này sẽ đảm bảo cho bên mời thầu không bị thiệt khi nhà thầu bỏ tham gia đấu thầu. Đặc điểm cuối cùng là tiêu chí lựa chọn. Trong hoạt động đấu thầu, tiêu chí lựa chọn quan trọng nhất là kỹ thuật. Trong các hoạt động mua sắm khác, đôi khi tiêu chí lựa chọn là giá cả, mối quan hệ… tùy theo mục tiêu hướng tới của các bên tham gia.
Nhưng trong đấu thầu, kỹ thuật là tiêu chí tiên quyết cho mọi đánh giá. Vì bên mời thầu luôn đưa ra mức giá trần cho nhà thầu nên giá cả không phải là yếu tố được quan tâm đầu tiên, chỉ cần nhỏ hơn và bằng mức giá trần cho phép. Tất cả các hồ sơ dự thầu đều được đánh giá kỹ càng về kỹ thuật, những nhà thầu nào vượt qua được yêu cầu kỹ thuật mới xem xét tới giá cả. Như vậy, bản thân hoạt động đấu thầu đã thể hiện chất lượng của hoạt động mua bán trao đổi.
Vai trò và ý nghĩa của đấu thầu 1. Vai trò của đấu thầu Vai trò thứ nhất: hoạt động đấu thầu mang lại lợi ích cho bên mời thầu – người mua. Đấu thầu giúp cho người mua mua được hàng hóa, dịch vụ mình cần một cách tốt nhất. Chủ đầu tư tiết kiệm được chi phí tìm hiểu thông tin về sản phẩm và người cung cấp cũng như được đăng tải miễn phí thông tin yêu cầu của mình trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Vì vậy, thông qua hình thức tổ chức đấu thầu, chủ đầu tư đạt được mục đích của mình khi thực hiện đấu thầu là nhận được 7 Luan van kết quả lớn hơn những gì mình bỏ ra và khai thác được tối đa kết quả đầu tư. Không những thế, trong một dự án, nguồn vốn đầu tư thường của Nhà nước hoặc một tổ chức tài chinh nào đó bảo đảm nên việc quản lý nguồn vốn và lựa chọn hàng hóa, dịch vụ cho dự án luôn được đặt lên hàng đầu, đòi hỏi phải có sự công khai, minh bạch. Đấu thầu tạo điều kiện cho những người bán được cạnh tranh một cách công bằng bằng cách thức bỏ thầu kín và mở thầu công khai. Điều này được thực hiện thông qua một nguyên tắc lựa chọn chung nên tránh được tiêu cực và giúp chủ đầu tư yên tâm khi bỏ vốn vào dự án.
Đối với người mua, khi tổ chức đấu thầu, họ còn được tư vấn một cách miễn phí về sản phẩm bởi nhà thầu đưa ra những giải pháp thực hiện công việc khác nhau cho sản phẩm khác nhau mà vẫn đáp ứng được yêu cầu của bên mua. Qua các bản chào hàng (hay hồ sơ dự thầu, hồ sơ đáp ứng, hồ sơ đề xuất), bên mua có được rất nhiều thông tin như cách sử dụng sản phẩm hiệu quả, những sản phẩm có thể thay thế với sản phẩm cần mua. Điều này tạo cơ hội để bên mời thầu phát hiện và có thể sử dụng sản phẩm mới.