Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Đấu thầu là phương thức cạnh tranh nhằm lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, tài chính và pháp lý của chủ đầu tư, bên mời thầu. Trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động mua sắm công đòi hỏi sự minh bạch, công bằng và hiệu quả kinh tế. Để vận hành hệ thống này một cách chuẩn mực, nguồn nhân lực trực tiếp tham gia vào quá trình lập hồ sơ, đánh giá hồ sơ dự thầu, thẩm định và quản lý hợp đồng giữ vai trò quyết định.
Tác giả Dương Thị Mai Linh trình bày các lý do cấp thiết dẫn đến việc thực hiện đề tài:
- Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 tác động mạnh mẽ đến công tác quản lý nhà nước về đấu thầu, đòi hỏi việc ứng dụng khoa học công nghệ vào quy trình lựa chọn nhà thầu ngày càng sâu rộng, buộc đội ngũ nhân sự phải được chuẩn hóa kiến thức.
- Công cuộc cải cách hành chính và phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước.
- Xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ sang hình thức đấu thầu qua mạng đòi hỏi các bên mời thầu và nhà thầu phải nắm vững kỹ năng thao tác trên hệ thống điện tử.
- Sự gia tăng áp lực cạnh tranh sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, buộc các tổ chức phải chuyên nghiệp hóa hoạt động mua sắm.
- Tình trạng một bộ phận cán bộ tham gia đấu thầu chưa am hiểu thấu đáo các quy định pháp luật, thiếu kỹ năng chuyên môn dẫn đến những sai phạm trong thực tiễn.
Từ thực tế thực tập tại Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu thuộc Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), tác giả xác định mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và quy định pháp lý về công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ đấu thầu.
- Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ đấu thầu tại Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu trong giai đoạn 2018 – 2020.
- Đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ đấu thầu tại Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu định hướng đến năm 2025.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ đấu thầu tại Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu.
- Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực tế tại Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu (Bộ Kế hoạch và Đầu tư).
- Phạm vi thời gian: Khảo sát số liệu thực trạng giai đoạn 2018 – 2020 và đề xuất giải pháp cho giai đoạn tiếp theo đến năm 2025.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên hệ thống văn bản pháp quy, các định nghĩa học thuật quốc tế và mô hình đánh giá hoạt động đào tạo:
- Khung khái niệm và pháp lý về đấu thầu: Tổng hợp các định nghĩa mua sắm công của Ủy ban Liên Hợp Quốc về Luật Thương mại Quốc tế (UNCITRAL), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Jorge Lynch, Hiệp định Mua sắm Chính phủ (GPA/WTO), Hiệp định EVFTA; đối chiếu với Luật Đấu thầu số 61/2005/QH11 và Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13, Nghị định số 63/2014/NĐ-CP.
- Quy định chuyên ngành về đào tạo đấu thầu: Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động đào tạo bồi dưỡng quy định tại Thông tư số 04/2019/TT-BKHĐT ngày 25/01/2019 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư quy định chi tiết việc đào tạo, bồi dưỡng và cấp chứng chỉ hành nghề hoạt động đấu thầu.
- Lý thuyết về đào tạo, bồi dưỡng và đào tạo trực tuyến: Phân biệt khái niệm đào tạo (trang bị kiến thức hệ thống, dài hạn/ngắn hạn để đạt cấp bậc mới) và bồi dưỡng (cập nhật, bổ sung kỹ năng chuyên sâu); phân tích các ưu thế của đào tạo trực tuyến (E-learning) dựa trên các báo cáo thực nghiệm quốc tế (Brandon Hall, Epic, chứng minh giảm 35-45% thời gian học và tiết kiệm chi phí).
- Tiêu chí đánh giá hiệu quả đào tạo: Tiếp cận khung đánh giá 4 cấp độ (Phản hồi của người học - Reaction; Đánh giá nhận thức - Learning; Đánh giá hành vi ứng dụng - Behaviour; Đánh giá kết quả tác động - Result) kết hợp phân tích 5 nhóm nhân tố ảnh hưởng: khung pháp lý, cơ sở vật chất, chất lượng giảng viên, chất lượng đầu vào của học viên và công tác kiểm tra, giám sát.
Phương pháp nghiên cứu thực hiện:
- Phương pháp phân tích: Phân tích định tính các quy định pháp luật và phân tích định lượng dữ liệu số lượng khóa học, học viên thực tế.
- Phương pháp tổng hợp: Tập hợp các tài liệu lý luận, văn bản pháp luật và báo cáo tổng kết của cơ quan quản lý.
- Phương pháp thống kê mô tả: Phân loại, tổng hợp số liệu đào tạo phân theo từng chương trình chuyên biệt qua các năm 2018, 2019, 2020.
- Phương pháp so sánh: So sánh tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ biến động cơ cấu giữa các loại hình khóa học để nhận diện xu hướng nhu cầu thực tế.
Nguồn dữ liệu: Báo cáo hoạt động tổ chức khóa đào tạo thường niên giai đoạn 2018 – 2020 của Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu, tài liệu lưu trữ của Phòng Hành chính - Quản trị và Phòng Đào tạo đấu thầu.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Tổng quan về công tác đào tạo, bồi dưỡng về đấu thầu
Chương này tập trung làm rõ bản chất kinh tế - pháp lý của hoạt động đấu thầu và công tác đào tạo nghiệp vụ:
- Đặc điểm của đấu thầu: Tác giả chỉ ra 9 đặc điểm riêng biệt gồm tính cạnh tranh cao; quy mô giá trị gói thầu lớn hoặc yêu cầu kỹ thuật khắt khe; sự tồn tại của nhiều mức giá (giá gói thầu, giá dự thầu, giá trúng thầu); đối tượng mua sắm chưa xác định thương hiệu cụ thể ban đầu; yêu cầu nhiều biện pháp bảo đảm (bảo đảm dự thầu, bảo đảm thực hiện hợp đồng, tạm ứng); tiêu chí lựa chọn ưu tiên kỹ thuật và tiến độ; chịu sự điều chỉnh của nhiều hệ thống luật; tính chất nhạy cảm đòi hỏi tính chuyên nghiệp cao; và tính công khai dưới sự giám sát của cộng đồng.
- Nguyên tắc cốt lõi: Phân tích chi tiết 4 nguyên tắc bắt buộc: cạnh tranh, minh bạch, công bằng và hiệu quả kinh tế (bao gồm hiệu quả ngắn hạn của dự án và hiệu quả dài hạn về mặt kinh tế - xã hội).
- Phân loại hình đào tạo và trách nhiệm pháp lý: Phân định rõ 2 nhóm chương trình chính gồm Đào tạo đấu thầu cơ bản (cấp chứng chỉ cho cá nhân tham gia lựa chọn nhà thầu) và Bồi dưỡng về đấu thầu (bồi dưỡng giảng viên, bồi dưỡng chuyên đề, bồi dưỡng phục vụ thi sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề). Trích dẫn chi tiết trách nhiệm của cơ sở đào tạo (Điều 18), trách nhiệm của giảng viên (Điều 19), trách nhiệm của cá nhân có chứng chỉ hành nghề (Điều 20) và cá nhân có chứng chỉ cơ bản (Điều 21) theo Thông tư số 04/2019/TT-BKHĐT, đặc biệt là nghĩa vụ báo cáo bằng văn bản và tệp dữ liệu về Bộ Kế hoạch và Đầu tư trước ngày 31/12 hàng năm.
Chương 2: Thực trạng hoạt động đào tạo nghiệp vụ đấu thầu tại Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu
Chương 2 mô tả cơ cấu tổ chức và phân tích toàn diện kết quả thực hiện công tác đào tạo tại đơn vị:
- Vị trí, chức năng và bộ máy tổ chức: Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Cục Quản lý đấu thầu, thành lập ngày 15/04/2009 theo Quyết định số 511/QĐ-BKH của Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Về nhân sự, Trung tâm có 21 người (01 công chức, 09 viên chức, 11 lao động hợp đồng), do Giám đốc Nguyễn Thị Diệu Phương và 02 Phó Giám đốc (ông Nghiêm Ngọc Dũng, bà Phạm Minh Yến) điều hành, gồm 3 phòng chuyên môn: Phòng Hành chính - Quản trị, Phòng Đào tạo đấu thầu, Phòng Hỗ trợ nghiệp vụ đấu thầu và 01 văn phòng đại diện tại TP. Hồ Chí Minh.
- Quy trình tổ chức khóa học: Gồm 4 giai đoạn chuẩn hóa: (1) Tuyển sinh (lập kế hoạch, quảng bá trên Báo Đấu thầu, website http://cps.vn hoặc ký hợp đồng với các cơ quan, đơn vị); (2) Chuẩn bị tổ chức (lập dự toán, chuẩn bị bài giảng trước 02 ngày, kiểm tra phòng học); (3) Tổ chức và quản lý (đăng ký, điểm danh, tổ chức kiểm tra cuối khóa và chấm thi); (4) Nghiệm thu, ký cấp chứng chỉ và lưu trữ hồ sơ.
- Kết quả thực hiện 4 chương trình đào tạo giai đoạn 2018 – 2020:
- Khóa bồi dưỡng Đấu thầu cơ bản (ĐTCB): Tổ chức trong 03 ngày, mở định kỳ hàng tháng tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và theo hợp đồng riêng. Giảng viên trực tiếp là Lãnh đạo Trung tâm. Quy mô tăng liên tục qua các năm: 9 khóa/720 học viên (2018), 17 khóa/1.392 học viên (2019), 24 khóa/1.855 học viên (2020).
- Khóa bồi dưỡng Đấu thầu qua mạng (ĐTQM): Tổ chức trong 02 ngày, học viên được thực hành trực tiếp trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (http://muasamcong.vn) dưới sự hướng dẫn của Giám đốc Trung tâm Đấu thầu qua mạng Nguyễn Thy Hùng. Số lượng đạt: 13 khóa/649 học viên (2018), 10 khóa/477 học viên (2019), tăng mạnh lên 22 khóa/1.086 học viên (2020) do nhu cầu áp dụng lộ trình đấu thầu qua mạng bắt buộc.
- Khóa bồi dưỡng Đấu thầu chuyên sâu (ĐTCS): Tổ chức trong 03 ngày tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh do các chuyên gia của Cục Quản lý đấu thầu trực tiếp giảng dạy. Số lượng biến động: 4 khóa/187 học viên (2018), 11 khóa/666 học viên (2019), 12 khóa/192 học viên (2020).
- Khóa bồi dưỡng thi sát hạch Chứng chỉ hành nghề (CCHN): Tổ chức trong 03 ngày trước mỗi kỳ thi sát hạch quốc gia. Số lượng có xu hướng giảm: 14 khóa/1.053 học viên (2018), 6 khóa/643 học viên (2019), 5 khóa/473 học viên (2020) do ảnh hưởng của dịch bệnh hạn chế việc tổ chức các kỳ thi sát hạch tập trung.
Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ đấu thầu tại Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu
Tác giả đề xuất các nhóm giải pháp và kiến nghị cụ thể nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của Trung tâm đến năm 2025:
- Các nhóm giải pháp đồng bộ:
- Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, chuẩn hóa giáo trình giảng dạy phù hợp với các cam kết quốc tế mới.
- Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực đội ngũ cán bộ quản lý lớp học.
- Xây dựng hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, phòng thực hành máy tính đáp ứng nhu cầu học thực hành hệ thống mạng.
- Đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy theo hướng tăng thời lượng xử lý tình huống thực tế và thảo luận nhóm.
- Tăng cường phối hợp quản lý đào tạo giữa các phòng ban chuyên môn và các đơn vị sử dụng lao động.
- Áp dụng hình thức đào tạo trực tuyến (E-learning) nhằm mở rộng đối tượng tiếp cận, giảm chi phí đi lại và bảo đảm tiến độ trong bối cảnh dịch bệnh.
- Kiến nghị cụ thể: Đối với Lãnh đạo Trung tâm cần tăng cường đầu tư trang thiết bị công nghệ; đối với Phòng Đào tạo cần chủ động khảo sát nhu cầu thị trường, đa dạng hóa phương thức tuyển sinh và hoàn thiện hệ thống ngân hàng câu hỏi kiểm tra đánh giá.
Kết quả và đóng góp
Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa chi tiết toàn bộ hoạt động đào tạo của Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu giai đoạn 2018 – 2020 thông qua hệ thống số liệu cụ thể:
| Năm |
Tổng số khóa đào tạo |
Tổng số học viên |
Khóa Đấu thầu cơ bản (Khóa / Học viên) |
Khóa Đấu thầu qua mạng (Khóa / Học viên) |
Khóa Đấu thầu chuyên sâu (Khóa / Học viên) |
Khóa Ôn thi Chứng chỉ hành nghề (Khóa / Học viên) |
| 2018 |
40 |
2.609 |
09 / 720 |
13 / 649 |
04 / 187 |
14 / 1.053 |
| 2019 |
44 |
3.178 |
17 / 1.392 |
10 / 477 |
11 / 666 |
06 / 643 |
| 2020 |
66 |
3.606 |
24 / 1.855 |
22 / 1.086 |
12 / 192 |
05 / 473 |
Các kết quả rút ra từ nghiên cứu:
- Tổng số khóa đào tạo tăng 65% (từ 40 khóa năm 2018 lên 66 khóa năm 2020), tổng số lượng học viên tăng 38,2% (từ 2.609 lên 3.606 học viên).
- Khóa Đấu thầu cơ bản luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất và tăng trưởng ổn định (năm 2020 tăng 33,3% số học viên so với năm 2019).
- Khóa Đấu thầu qua mạng tăng đột biến vào năm 2020 với 1.086 học viên (tăng 127,7% so với năm 2019), phản ánh nhu cầu chuyển đổi số trong mua sắm công.
- Khóa ôn thi chứng chỉ hành nghề giảm dần qua các năm do việc tổ chức thi sát hạch bị hạn chế bởi điều kiện khách quan (dịch Covid-19 trong năm 2020 làm số học viên giảm 26,4% so với năm 2019).
Đóng góp của khóa luận:
- Hệ thống hóa quy trình nghiệp vụ 4 bước trong tổ chức lớp học đấu thầu tại đơn vị trực thuộc cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu.
- Cung cấp bức tranh thực tế về sự thay đổi nhu cầu người học đối với các loại hình đào tạo đấu thầu trong bối cảnh bắt buộc triển khai đấu thầu qua mạng.
- Đề xuất các giải pháp khả thi gắn liền với thẩm quyền và chức năng của một đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Phạm vi khảo sát dữ liệu của đề tài giới hạn trong mốc thời gian 3 năm (2018 – 2020) tại một cơ sở đào tạo đơn lẻ (Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu thuộc Cục Quản lý đấu thầu). Đề tài chưa thu thập được số liệu khảo sát ý kiến người học sau đào tạo về mức độ áp dụng kiến thức vào thực tế công việc tại các cơ quan, đơn vị (cấp độ Behaviour và Result trong mô hình đánh giá đào tạo).
- Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá tác động sau đào tạo đối với năng lực thực hiện gói thầu của các chủ đầu tư và nhà thầu; nghiên cứu xây dựng mô hình đào tạo trực tuyến tương tác kết hợp (Blended Learning) và phần mềm sát hạch thử nghiệm trực tuyến phục vụ người học đến năm 2025.
Giá trị tham khảo
Tài liệu này hữu ích cho:
- Sinh viên chuyên ngành Đấu thầu, Quản lý công, Kinh tế phát triển: Tham khảo cơ sở lý luận về mua sắm công, các đặc điểm khác biệt của thị trường đấu thầu và phương pháp tiếp cận số liệu thống kê trong quản lý đào tạo.
- Cán bộ quản lý tại các trung tâm, cơ sở đào tạo bồi dưỡng chuyên môn: Tham khảo mô hình quy trình tổ chức khóa học chuẩn hóa 4 bước từ khâu tuyển sinh, chuẩn bị học liệu, giám sát thi kiểm tra đến quản lý cấp chứng chỉ theo Thông tư 04/2019/TT-BKHĐT.
- Bên mời thầu, chủ đầu tư và nhà thầu: Nắm bắt quy định trách nhiệm pháp lý của cá nhân có chứng chỉ hành nghề và chứng chỉ đấu thầu cơ bản, từ đó xây dựng kế hoạch bồi dưỡng nghiệp vụ định kỳ cho nhân sự tham gia tổ chuyên gia, tổ thẩm định.
Câu hỏi thường gặp
1. Cơ cấu tổ chức và quy mô nhân sự của Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu tại thời điểm nghiên cứu gồm những ai?
Theo tài liệu của Phòng Hành chính Trung tâm, đơn vị có tổng số 21 lao động (gồm 01 công chức, 09 viên chức và 11 hợp đồng lao động). Bộ máy lãnh đạo gồm Giám đốc Nguyễn Thị Diệu Phương và 02 Phó Giám đốc là ông Nghiêm Ngọc Dũng và bà Phạm Minh Yến. Bộ máy giúp việc gồm 03 phòng chức năng (Phòng Hành chính, quản trị; Phòng Đào tạo đấu thầu; Phòng Hỗ trợ nghiệp vụ đấu thầu) và 01 Văn phòng đại diện tại TP. Hồ Chí Minh (01 lao động hợp đồng).
2. Sự khác biệt về thời lượng và giảng viên giữa các khóa đào tạo tại Trung tâm là gì?
- Khóa Đấu thầu cơ bản: Thời lượng 03 ngày, do Giám đốc Nguyễn Thị Diệu Phương và Phó Giám đốc Phạm Minh Yến trực tiếp giảng dạy.
- Khóa Đấu thầu qua mạng: Thời lượng 02 ngày, thực hành trên trang http://muasamcong.vn, do Giám đốc Trung tâm Đấu thầu qua mạng Nguyễn Thy Hùng hướng dẫn.
- Khóa Đấu thầu chuyên sâu: Thời lượng 03 ngày, do các chuyên gia Cục Quản lý đấu thầu trực tiếp giảng dạy.
- Khóa bồi dưỡng chứng chỉ hành nghề: Thời lượng 03 ngày, do cán bộ giảng viên của Trung tâm phụ trách trước các kỳ sát hạch.
3. Quy trình tổ chức một khóa đào tạo nghiệp vụ đấu thầu tại Trung tâm gồm những bước nào?
Quy trình gồm 4 bước: (1) Tuyển sinh (rộng rãi hoặc ký hợp đồng đào tạo với cơ quan, đơn vị); (2) Chuẩn bị tổ chức (lập dự toán chi phí, nhận bài giảng từ giảng viên trước tối thiểu 02 ngày, kiểm tra hội trường trước 01 ngày); (3) Tổ chức và quản lý lớp học (đón tiếp học viên, thu hồ sơ/học phí, điểm danh, tổ chức thi kiểm tra cuối khóa và chấm bài); (4) Phê duyệt kết quả, ký cấp chứng chỉ/chứng nhận, thanh quyết toán và lưu trữ hồ sơ.
4. Khóa đào tạo nào ghi nhận mức tăng trưởng cao nhất trong năm 2020 tại Trung tâm?
Khóa bồi dưỡng Đấu thầu qua mạng ghi nhận mức tăng trưởng cao nhất về số lượng học viên trong năm 2020, đạt 1.086 học viên (tăng 127,7% so với năm 2019) và tổ chức được 22 khóa học (tăng 120% so với năm 2019), xuất phát từ yêu cầu đẩy mạnh lộ trình lựa chọn nhà thầu qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
5. Thông tư 04/2019/TT-BKHĐT quy định trách nhiệm báo cáo định kỳ của cơ sở đào tạo đấu thầu như thế nào?
Theo Khoản 4 Điều 18 Thông tư số 04/2019/TT-BKHĐT, trước ngày 31 tháng 12 hàng năm, cơ sở đào tạo đấu thầu có trách nhiệm gửi báo cáo hoạt động đào tạo, bồi dưỡng về đấu thầu bằng văn bản về Bộ Kế hoạch và Đầu tư (theo Mẫu số 05 Phụ lục 2), đồng thời gửi tệp dữ liệu định dạng Word về hộp thư điện tử daotaodauthau@mpi.gov.vn.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dương Thị Mai Linh đã phản ánh toàn diện thực trạng công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ đấu thầu tại Trung tâm Hỗ trợ đấu thầu trong giai đoạn 2018 – 2020. Dựa trên số liệu thống kê thực tế và các căn cứ pháp lý theo Thông tư số 04/2019/TT-BKHĐT, nghiên cứu đã chỉ rõ sự gia tăng về nhu cầu đào tạo cơ bản và đào tạo đấu thầu qua mạng, đồng thời nhận diện những khó khăn trong việc tổ chức ôn thi chứng chỉ hành nghề do bối cảnh dịch bệnh. Các nhóm giải pháp về đổi mới phương pháp giảng dạy, hoàn thiện cơ sở vật chất và triển khai đào tạo trực tuyến là định hướng thiết thực nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tham gia hoạt động đấu thầu trong giai đoạn đến năm 2025.
