CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG VỀ ĐẤU THẦU 1. Tổng quan về Đấu thầu 1. Khái niệm về Đấu thầu Có rất nhiều khái niệm khác nhau về đấu thầu như: “mua sắm công” hay “mua sắm chính phủ”. Tuy nhiên, mua sắm công hay mua sắm chính phủ về bản chất cũng tương tự như đấu thầu.
Trên thế giới: Trong cuốn: “Mua sắm công: Nguyên tắc, phân loại và các hình thức”, tác giả Jorge Lynch định nghĩa: “Mua sắm công là một quá trình bao gồm mọi hành động kể từ giai đoạn nhận diện và lên kế hoạch cho một nhu cầu mua sắm cho tới khi trao hợp đồng”. Theo Luật mẫu về mua sắm chính phủ của Ủy ban về Luật thương mại quốc tế của Liên Hiệp quốc (UNCITRAL), đấu thầu được định nghĩa như sau: “Mua sắm công là việc một cơ quan mua sắm công tiến hành mua sắm hàng hóa, dịch vụ xây dựng hoặc dịch vụ”. Theo tổ chức Hợp tác kinh tế và phát triển (OECD) thì, “Mua sắm công đề cập đến việc mua sắm hàng hóa, dịch vụ và công việc bởi chính phủ và các doanh nghiệp nhà nước. Vì mua sắm công chiếm một phần nhất định trong tiền thuế người dân nộp vào nhà nước nên các chính phủ được mong đợi sẽ thực hiện việc mua sắm công một cách hiệu quả và minh bạch nhằm đảm bảo chất lượng cao cho các dịch vụ công, đồng thời bảo vệ lợi ích của cộng đồng”.
Trong Hiệp định mua sắm Chính phủ (MSCP) của Tổ chức Thương mại thế giới (Hiệp định GPA/WTO) và Chương MSCP trong Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên Minh Châu Âu (EVFTA), mua sắm công được định nghĩa “là quá trình một cơ quan mua sắm , được liệt kê trong Bản chào mở cửa thị trường, được quyền sử dụng hoặc mua sắm hàng hóa và/hoặc dịch vụ vì mục đích công và không nhằm mục đích bán hay bán lại mang tính 4 Luan van thương mại hoặc sử dụng trong việc sản xuất hoặc cung ứng hàng hóa hoặc dịch vụ vì mục đích bán hay bán lại mang tính thương mại”. Ở Việt Nam và quan điểm của tác giả: Trong Luật Đấu thầu số 61/2005/QH11 ban hành ngày 29/11/2005 thì “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các dự án quy định tại Điều 1 của Luật này trên cơ sở bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế” (Khoản 2 Điều 4). Theo Điều 4, Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 ban hành ngày 26/11/2013 quy định, “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để kí kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế”. Hoạt động đấu thầu bao gồm các hoạt động của các bên liên quan trong quá trình lựa chọn nhà thầu, lựa chọn nhà đầu tư.
Theo quan điểm cá nhân, tác giả đồng tình với khái niệm về đấu thầu được quy định tại khoản 12, Điều 4 của Luật đấu thầu số 43/2013/QH13. Như vậy, khái niệm đấu thầu đang dần được hoàn thiện, nội dung rõ ràng, đầy đủ hơn để phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập thế giới. Đặc điểm của Đấu thầu Thứ nhất, cạnh tranh cao, số lượng người bán tham gia đông Bất cứ hoạt động mua bán nào cũng là sự lựa chọn của người mua và người bán. Tuy nhiên, sự lựa chọn trong hoạt động đấu thầu đặc biệt ở chỗ, người mua sẽ đưa ra yêu cầu và tổ chức một “cuộc thi” để những người bán nào có khả năng tới tham dự và cạnh tranh với nhau.
Đấu thầu là quá trình mua bán phức tạp, tất cả những người tham gia phải tuân theo một quy trình gồm nhiều bước được quy định bởi một Chính phủ hay một Tổ chức nào đó. 5 Luan van Vì vậy, số lượng người bán tham dự trong hoạt động đấu thầu lớn hơn hẳn các hoạt động mua bán khác. Thứ hai, hàng hóa trong hoạt động đấu thầu thường có giá trị lớn, số lượng nhiều hoặc có yêu cầu khắt khe về kỹ thuật Để có thể tổ chức một “cuộc thi” cho nhiều người bán tham dự thì thông thường, người mua phải đem lại lợi ích cho họ bằng đơn đặt hàng với số lượng lớn hoặc giá trị hàng hóa cao trong tương lai. Hoặc một lý do khác khiến người mua buộc phải tổ chức đấu thầu là nếu áp dụng hình thức mua bán thông thường, họ sẽ rất khó tìm kiếm những người bán có thể cung cấp những hàng hóa hay dịch vụ có yêu cầu đặc biệt về kỹ thuật.
Khi tổ chức đấu thầu, người mua đăng yêu cầu trên các phương tiện thông tin đại chúng để người bán hàng phù hợp sẽ tìm đến mình. Thứ ba, trong đấu thầu có nhiều mức giá khác nhau mà các bên tham gia phải phân biệt được Ban đầu, bên mời thầu đưa ra một mức ngân sách có thể chấp nhận được để người bán dựa vào đó giới thiệu những sản phẩm đạt đủ yêu cầu với mức giá thấp hơn hoặc bằng mức ngân sách của bên mời thầu. Mức ngân sách không phải là giá mua, nó là giá trần của sản phẩm thường gọi là giá gói thầu. Mỗi người bán sẽ đưa ra các mức giá khác nhau theo khả năng của mình.
Mức giá cuối cùng của sản phẩm sẽ là mức giá của nhà thầu trúng thầu và được đưa vào ký kết hợp đồng chính thức. Thứ tư, đối tượng mua sắm trong đấu thầu thường chưa xác định chính thức Bên mua đưa ra yêu cầu về sản phẩm dựa theo nhu cầu của mình nhưng họ không chỉ định rõ ràng sản phẩm đó phải là của nơi nào sản xuất, thương hiệu gì,… Bên dự thầu (bên bán) sẽ dựa vào những yêu cầu đó để xây dựng phương án cung cấp sản phẩm cụ thể. Đối tượng mua sắm chỉ được xác định khi hoạt động đấu thầu kết thúc. 6 Luan van Thứ năm, trong đấu thầu và thực hiện hợp đồng có rất nhiều các khoản đặt cọc Thông thường, trong mua bán, người ta hay sử dụng việc đặt cọc để đảm bảo cho việc mua hàng và người mua là người chi trả các khoản đặt cọc.
Tuy nhiên, khi tham gia đấu thầu, các nhà thầu tức là người bán phải thực hiện nhiều lần đặt cọc khác nhau trong cả quá trình tham dự đấu thầu và thực hiện hợp đồng như bảo đảm dự thầu, bảo đảm thực hiện hợp đồng, bảo đảm tạm ứng vốn. Vì việc tổ chức đấu thầu diễn ra phức tạp và đòi hỏi khá nhiều chi phí như lập hồ sơ mời thầu, thành lập tổ chuyên gia đấu thầu, tổ thẩm định, tổ chức lễ mở thầu và để đảm bảo việc tham dự thầu và thực hiện hợp đồng của nhà thầu là nghiêm túc, có trách nhiệm,… nên những khoản đặt cọc này nhằm đảm bảo cho cuộc thầu thành công và bên mời thầu không bị thiệt khi nhà thầu bỏ cuộc giữa chừng. Thứ sáu, tiêu chí lựa chọn Trong hoạt động đấu thầu, tiêu chí lựa chọn quan trọng nhất là kỹ thuật, chất lượng, tiến độ và điều kiện bảo hành, bảo trì. Trong các hoạt động mua sắm khác, đôi khi tiêu chí lựa chọn là giá cả, mối quan hệ,.
tùy theo mục tiêu hướng tới của các bên tham gia. Nhưng trong đấu thầu, kỹ thuật, chất lượng, tiến độ là tiêu chí tiên quyết cho mọi đánh giá. Vì bên mời thầu luôn đưa ra mức giá trần cho nhà thầu nên giá cả không phải là yếu tố quan tâm đầu tiên và duy nhất, chỉ cần nhỏ hơn và bằng mức giá trần cho phép. Tất cả các hồ sơ dự thầu đều được đánh giá kỹ càng về kỹ thuật, chất lượng, tiến độ, những nhà thầu nào vượt qua được yêu cầu kỹ thuật, chất lượng, tiến độ mới xem xét tới giá cả.
Như vậy, bản thân hoạt động đấu thầu đã thể hiện chất lượng của hoạt động mua bán trao đổi. Thứ bảy, Hoạt động đấu thầu là đối tượng điều chỉnh của nhiều đạo luật như: Đấu thầu, Ngân sách nhà nước, Đầu tư công, Xây dựng, Thương mại, Thuế, Dân sự, Hình sự, Phòng chống tham nhũng, Cán bộ công chức, … 7 Luan van Thứ tám, Trong hoạt động đấu thầu bao gồm nhiều công việc nhạy cảm, đòi hỏi trình độ chuyên môn cao (tính chuyên nghiệp), là đối tượng được kiểm toán, thanh tra, kiểm tra thường xuyên. Quy định trong lĩnh vực đấu thầu nghiêm ngặt, gò bó khiến cho việc Đấu thầu - mua sắm “đúng” trở nên quan trọng ngang với “hiệu quả”. Thứ chín, Hoạt động đấu thầu phải hoàn toàn công khai dưới sự giám sát chặt chẽ của công chúng và chịu trách nhiệm trước Chính phủ và cử tri.
Vai trò của đấu thầu Đấu thầu là một hoạt động của nền kinh tế thị trường, nó tuân theo các quy luật khách quan của thị trường như quy luật cung - cầu, quy luật giá cả- giá trị. Thông qua hoạt động đấu thầu, những người mua ( BMT) có nhiều cơ hội để lựa chọn những người bán phù hợp với mình, mang lại hiệu quả cao nhất- xứng với giá trị của đồng tiền mà người mua sẵn sàng bỏ ra. Đồng thời những người bán (nhà thầu) có nhiều cơ hội để cạnh tranh nhằm đạt được các hợp đồng, có thể cung cấp các hàng hóa sản xuất, cung cấp các kiến thức mà mình có hoặc các dịch vụ mà mình có khả năng đáp ứng nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Quốc tế thị trường cụ thể vai trò của hoạt động đấu thầu thể hiện cơ bản qua các mặt sau: Thông qua đấu thầu , các hoạt động kinh tế đều được kích thích phát triển như các ngành sản xuất trực tiếp , các ngành công nghiệp phụ trợ, chế biến.
Với việc nhiều nhà thầu đứng vai trò tổng thầu để kết hợp được các nhà chế tạo, nhà sản xuất, các chuyên gia tư vấn nhằm thực hiện các gói thầu quy mô lớn, tổng hợp nhiều lĩnh vực đã làm cho hoạt động kinh tế được diễn ra theo hướng chuyên môn hóa sâu và đa phương hóa rộng. Đấu thầu là một công cụ quan trọng của kinh tế thị trường, giúp người mua (BMT) và người bán (nhà thầu) gặp nhau thông qua cạnh tranh: Phát triển các ngành sản xuất theo hướng chuyên môn hoá sâu và hợp tác hoá rộng đồng thời phát triển thị trường đấu thầu.