CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHO VAY VÀ HIỆU QUẢ CHO VAY CÁC DỰ ÁN THUỶ ĐIỆN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về cho vay dự án đầu tư trung dài hạn của NHTM 1.1 Khái niêm về cho vay của ngân hàng thương mại Với nền kinh tế hiện đại, ngân hàng thương mại là một trong những tổ chức tín dụng quan trọng bậc nhất. Nó cung cấp các dịch vụ tài chính đa dạng và hữu ích nhất. Một trong rất nhiều dịch vụ của ngân hàng thương mại là cho vay. Cho vay đem lại lợi nhuận cho ngân hàng, đồng thời cũng gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của một ngân hàng thương mại.
Trong các hoạt động cho vay thì hoạt động cho vay doanh nghiệp là một mục tiêu hàng đầu để mở rộng tín dụng của các ngân hàng. Không chỉ ở các nước đang phát triển như Việt Nam hiện nay mà ngay đến cả các cường quốc cũng coi khách hàng doanh nghiệp là đối tượng chú ý của các ngân hàng thương mại. Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại được hiểu như sau : “ Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó ngân hàng thương mại (NHTM) giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào một mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả gốc và lãi”. Từ khái niệm trên, hoạt động cho vay là một giao dịch về tài sản trên cơ sở hoàn trả và có các đặc điểm sau: - Tài sản giao dịch trong quan hệ cho vay là hình thức cho vay bằng tiền.
- Xuất phát từ nguyên tắc hoàn trả, vì vậy ngân hàng khi chuyển giao tài sản cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ sử dụng phải có cơ sở để tin rằng doanh nghiệp sẽ hoàn trả đúng hạn. - Giá trị hoàn trả thông thường phải lớn hơn giá trị lúc cho vay, hay nói cách khác là doanh nghiệp phải trả thêm phần lãi ngoài vốn gốc. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Trong quan hệ tín dụng ngân hàng, tiền vay được cấp trên cơ sở cam kết hoàn trả vô điều kiện.2 Phân loại các loại hình cho vay của ngân hàng thương mại Cùng với sự phát triển của nền kinh tế với xu hướng tự do hoá, các NHTM hiện nay luôn luôn nghiên cứu và đưa ra các hình thức cho vay khác nhau, để có thể đáp ứng một cách tốt nhất nhu cầu vốn cho quá trình sản xuất và tái sản xuất, từ đó đa dạng hoá các danh mục đầu tư, mở rộng tín dụng, thu hút khách hàng, tăng lợi nhuận và phân tán rủi ro. Dựa vào nhiều tiêu thức mà NHTM phân chia thành các khoản cho vay.
Căn cứ vào thời hạn cho vay: gồm có cho vay ngắn han, cho vay trung hạn và cho vay dài hạn. Cho vay ngắn hạn: là loại tín dụng có thời hạn không quá 12 tháng (1năm). Cho vay ngắn hạn thường được sử dụng để cho vay bổ sung vốn lưu động và các nhu cầu thiếu hụt tạm thời về vốn của các chủ thể vay vốn. Cho vay trung hạn: là loại tín dụng có thời hạn từ trên 1 năm đến 5 năm.
Cho vay trung hạn thường được sử dụng để cho vay sửa chữa, cải tạo tài sản cố định, các nhu cầu mua sắm tài sản cố định… có thời gian thu hồi vốn nhanh hoặc các nhu cầu thiếu hụt vốn nhưng có thời hạn hoàn vốn trên một năm. Cho vay dài hạn: là loại tín dụng có thời hạn từ trên 5 năm. Cho vay dài hạn thường được sử dụng để cho vay các nhu cầu mua sắm tài sản cố định, xây dựng cơ bản… có thời gian thu hồi vốn lâu (thời gian hoàn vốn vay trên 5 năm). Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn vay: có cho vay sản xuất và cho vay tiêu dùng.
Cho vay sản xuất, lưu thông hàng hoá: là loại tín dụng được cung cấp cho các nhà sản xuất và kinh doanh hàng hoá. Nhằm đáp ứng nhu cầu về vốn trong quá trình sản xuất kinh doanh để dự trữ nguyên vật liệu, chi phí sản xuất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 hoặc đáp ứng nhu cầu thiếu vốn trong quan hệ thanh toán giữa các chủ thể kinh tế. Cho vay tiêu dùng: là loại tín dụng được sử dụng để cho vay các nhu cầu tiêu dùng. Loại tín dụng này thường được sử dụng để cho vay các cá nhân đáp ứng cho nhu cầu phục vụ đời sống và thường được thu hồi dần từ nguồn thu nhập của cá nhân vay vốn.
Căn cứ vào mức độ tín nhiệm đối với khách hàng: gồm cho vay có bảo đảm và cho vay không có bảo đảm bằng tài sản. Cho vay có bảo đảm bằng tài sản: gồm hai loại Món vay được đảm bảo bằng tài sản của khách hàng vay : Hình thức đảm bảo là cầp cố hoặc thế chấp. Các món vay có đảm bảo bằng tài sản của khách hàng sẽ an toàn hơn cho ngân hàng, song gặp khó khăn trong việc định giá, bảo quản, làm cho thời gian phân tích tín dụng kéo dài. Món vay được đảm bảo bằng tài sản hình thành từ nguồn tài trợ của ngân hàng.
Đây là biện pháp cuối cùng để ngân hàng có thể hạn chế việc bán tài sản hình thành từ vốn vay. Tuy nhiên, nếu người vay không trả được nợ thì phần lớn tài sản đảm bảo này cũng giảm giá hoặc khó bán. Do vậy ngân hàng cũng khó có thể thu hồi đủ gốc và lãi. Cho vay không có bảo đảm bằng tài sản: gồm ba loại sau đây Cho vay bảo đảm bằng uy tín của người vay : Thông thường là những món vay nhỏ, ngân hàng cho vay đối với khách hàng có quan hệ lâu dài và khách hàng có uy tín cao.
Cho vay bảo đảm bằng uy tín của bên thứ ba : Đây là sự bảo lãnh của bên thứ ba đối với khoản vay. Bên thứ ba cam kết sẽ trả thay cho khách hàng nếu người vay không trả được nợ cho ngân hàng. Cho vay không có bảo đảm bằng tài sản theo chỉ định của Chính phủ: Một số khoản vay riêng biệt Chính phủ yêu cầu ngân hàng cho vay. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Căn cứ vào đặc điểm luân chuyển vốn: có cho vay vốn lưu động và cho vay vốn cố định.
Cho vay vốn lưu động: được cung cấp để bổ sung vốn lưu động cho các thành phần kinh tế, có quan hệ tín dụng với ngân hàng. Cho vay vốn cố định: cho vay để hình thành nên tài sản cố định cho các thành phần kinh tế, có quan hệ tín dụng với ngân hàng. Căn cứ vào hình thức cho vay: gồm có cho vay trực tiếp và cho vay gián tiếp. Cho vay trực tiếp: Đây là hình thức cho vay phổ biến nhất của ngân hàng.
Ngân hàng cho vay trực tiếp đối với khách hàng và thu nợ cũng từ khách hàng vay. Khách hàng là người chịu hoàn toàn trách nhiệm về khoản vay của mình. Cho vay gián tiếp: Hình thức cho vay này không phổ biến như cho vay trực tiếp, tuy nhiên trong một số trương hợp ngân hàng vẫn cho vay gián tiếp bởi khi đó sẽ đem lại lợi ích cho cả ngân hàng và người vay. Một số nhóm, hội, tổ chức thành lập theo mục đích riêng nhưng đều dựa trên việc bảo vệ quyền lợi chung của các thành viên.
Ngân hàng cho các thành viên trong nhóm hội vay thông qua các tổ chức trung gian này. Tổ chức trung gian có thể đứng ra bảo lãnh, thu nợ, phát tiền vay… cho các thành viên. Đối với các thành viên không có hay không đủ tài sản thế chấp thì việc cho vay này rất có lợi cho họ. Căn cứ vào phương thức cho vay: Đây là cách phân chia thông dụng nhất mà các NHTM hay sử dụng.
Với cách phân chia này, ngân hàng dễ dàng kiểm soát món vay và có biện pháp xử lí kịp thời. Bao gồm: Cho vay thấu chi : Là nghiệp vụ cho vay qua đó ngân hàng cho phép người vay chi trội (vượt) trên số dư tiền gửi thanh toán của mình đến một giới hạn nhất định và trong khoảng thời gian xác định. Giới hạn này gọi là hạn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 mức thấu chi. Khi khách hàng có tiền nhập về tài khoản tiền gửi, ngân hàng sẽ thu nợ gốc và lãi.
Số lãi mà khách hàng phải trả : Số lãi phải trả = thời gian thấu chi * Lãi suất thấu chi * số tiền thấu chi Thấu chi là hình thức tín dụng ngắn hạn, linh hoạt, thủ tục đơn giản, phần lớn không có tài sản đảm bảo. Hình thức này chỉ áp dụng đối với khách hàng có độ tin cậy cao, thu nhập đều đặn và kỳ thu nhập ngắn. Cho vay trực tiếp từng lần : Hình thức này tương đối phổ biến trong hoạt động cho vay của ngân hàng. Ngân hàng cho vay đối với một số khách hàng không có nhu cầu vay thường xuyên hoặc không đủ điều kiện để được cấp hạn mức thấu chi.
Những khách hàng này chỉ sử dụng vốn của ngân hàng trong một số giai đoạn nhất định của nhu cầu kinh doanh. Nghiệp vụ cho vay từng lần đơn giản, dễ kiểm soát từng món vay riêng lẻ. Số tiền cho vay thường dựa trên tài sản đảm bảo. Cho vay theo hạn mức : Là hình thức cho vay mà ngân hàng thoả thuận cấp cho khách hàng hạn mức tín dụng số dư tối đa tại thời điẻm tính.
Hạn mức tín dụng có thể tính cho cả kì hoặc cuối kì. Trên cơ sở kế hoạch sản xuất kinh doanh, nhu cầu vốn và nhu cầu vay vốn của khách hàng mà ngân hàng sẽ cấp hạn mức tín dụng hợp lý. Trong kỳ kế hoạch khách hàng có thể vay trả nhiều lần nhưng dư nợ không được vượt quá hạn mức tín dụng. Trường hợp ngân hàng quy định hạn mức cuối kỳ thì dư nợ trong kỳ có thể lớn hơn hạn mức.
Tuy nhiên khách hàng phải đảm bảo dư nợ cuối kì không được vượt quá hạn mức. Hình thức cho vay này phù hợp với khách hàng có nhu cầu vay thường xuyên, vốn vay tham gia thường xuyên vào quá trình sản xuất kinh doanh. Cho vay luân chuyển : Việc cho vay dựa trên luân chuyển của hàng hoá. Để đề phòng sụ thiếu vốn khi mua hàng, từ đầu kì ngân hàng và khách hàng đã có sự thoả thuận về phưong thức vay, hạn mức tín dụng, nguồn cung LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 cấp hàng hoá và khả năng tiêu thụ.
Ngân hàng và khách hàng đều phải nghiên cứu kế hoạch lưu chuyển hàng hoá để dự đoán dòng ngân quỹ trong thời gian tới.