ĐẶT VẤN ĐỀ Trường học là nơi tập trung đông người, nơi đây có thể xem là cơ hội để lây nhiễm và lan nhanh các bệnh truyền nhiễm trong nhà trường, từ nhà trường tới gia đình và toàn xã hội, nhất là các bệnh truyền nhiễm gây dịch như cúm, sởi, quai bị, ho gà, bạch hầu, sốt xuất huyết, đau mắt đỏ, đặc biệt là Covid - 19. Trong bối cảnh hiện nay, đại dịch Covid - 19 đang diễn ra hết sức phức tạp gây ra những tổn thất về sức khỏe, tính mạng và kinh tế của tất cả các quốc gia trên thế giới. Việt Nam đã trải qua 4 lần bùng phát dịch Covid - 19, đợt dịch lần thứ 4 này dài nhất, nguy hiểm nhất và cũng thiệt hại nhiều nhất về người và của. Gần 20 triệu học sinh, sinh viên từ mầm non đến đại học không đến trường, phải học trực tuyến tại nhà.
Việc xa bạn bè, xa trường lớp nên học sinh không được hoạt động tập thể, không giao tiếp trực tiếp và mất kết nối với bạn bè, thầy cô và xã hội. Trong khi đó, hoạt động thể lực, giao tiếp trực tiếp là bản chất và đặc thù của học sinh nên việc thiếu kết nối với xã hội sẽ ảnh hưởng rất lớn đến thể chất cũng như tinh thần học sinh ở hiện tại và trong tương lai. Chăm sóc và bảo vệ sức khỏe trẻ em nói chung và học sinh nói riêng là công việc có ý nghĩa rất quan trọng. Sức khỏe và trí tuệ của thế hệ trẻ hôm nay quyết định đến tương lai của cả thế giới.
Ở nước ta, với số lượng trẻ trong độ tuổi học sinh chiếm gần 1/3 dân số cả nước thì việc chăm sóc tốt sức khỏe cho các em sẽ tạo ra nguồn lực quý báu cho sự phát triển của đất nước trong tương lai. Học sinh nếu được chăm sóc, giáo dục tốt sẽ quyết định đến chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước. Hiện nay, nhiều nước trên thế giới xem trường học là nơi để tập trung nâng cao sức khỏe, thay đổi hành vi, lối sống cho thế hệ tương lai. Thông qua giáo dục sức khỏe, rèn luyện kỹ năng sống, cải thiện môi trường học tập để hình thành và phát triển một con người toàn diện.
Tuy vậy, hiện nay ở nhiều trường, công tác Y tế trường học vẫn tồn tại nhiều bất cập, có không ít khó khăn do nhân lực tại các trường học còn thiếu về số lượng và chưa đáp ứng về chuyên môn. Nhiều nhân viên làm công tác y tế ở trường học không có chuyên môn về y tế (giáo viên kiêm nhiệm), nhiều nhân viên y tế làm việc đồng thời tại 2 trường học nên việc triển khai các hoạt động chăm sóc sức khỏe học sinh chưa đạt hiệu quả cao. Xác định được tầm quan trọng của công tác chăm sóc sức khỏe học sinh trong trường phổ thông, nên ở trường THPT Nam Đàn 2, công tác chăm sóc sức khỏe học sinh luôn được coi trọng. Trong những năm gần đây, khi áp dụng đồng bộ các giải pháp đã đưa đến việc chăm sóc sức khỏe cho học sinh nhà trường ngày càng có nhiều chuyển biến tích cực và đã đạt được nhiều kết quả tốt đẹp, góp phần tạo nên chuyển biến mới trong sự phát triển của nhà trường.
Vì những lý do trên, chúng tôi xin lựa chọn đề tài: “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe cho học sinh Trường THPT Nam Đàn 2” 1 skkn PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU I. Cơ sở khoa học 1. Định nghĩa về sức khỏe - Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Sức khỏe là trạng thái hoàn toàn thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội, chứ không chỉ là tình trạng không có bệnh tật hoặc ốm yếu. - Khỏe mạnh là trạng thái của một người có đầy đủ các yếu tố sức khỏe sau: + Sức khỏe thể lực (Physical health): đây là yếu tố cần thiết nhất của sức khỏe, liên quan đến những chức năng cơ học của cơ thể.
+ Sức khỏe tâm thần (Mental health): khả năng suy nghĩ sáng sủa, rõ ràng, mạch lạc và kiên định. + Sức khỏe cảm xúc (Emothional health): khả năng cảm nghĩ, xúc động và sợ hãi, thích thú, vui buồn, tức giận và khả năng thể hiện các cảm nhận đó một cách thích hợp; đồng thời cũng là khả năng đương đầu với các stress, sự căng thẳng, nỗi thất vọng và lo lắng. + Sức khỏe xã hội (Social health): khả năng tạo lập và duy trì mối quan hệ lành mạnh với những người khác trong xã hội. + Sức khỏe tâm linh (Spiritual health): ở một số người yếu tố này liên quan đến niềm tin, tín ngưỡng; một số người khác liên quan đến niềm tin của cá nhân, các nguyên tắc liên quan đến hành vi thực hành để đạt được sự thoải mái về tâm linh.
+ Sức khỏe môi trường xã hội (Societal health): môi trường không đáp ứng được các nhu cầu cơ bản về thể lực và tâm hồn, con người không thể được coi là khỏe mạnh. Chăm sóc sức khỏe ban đầu - Chăm sóc sức khỏe ban đầu là những chăm sóc sức khỏe thiết yếu, bằng các phương pháp và kỹ thuật thực hành có cơ sở khoa học, có thể tới được mọi người, mọi gia đình trong cộng đồng, được họ chấp nhận và tích cực tham gia, với mức chi phí mà nhân dân và Nhà nước có thể cung ứng được, phát huy được tính tự lực, tự quyết của mọi người dân. - Những chăm sóc thiết yếu chính là những chăm sóc cơ bản cho sức khỏe, có thể tới được mọi người dân, nơi họ đang sinh sống, phù hợp với nền kinh tế của người dân, của đất nước và được người dân chấp nhận, tích cực tham gia. - Nội dung chăm sóc sức khỏe ban đầu không hoàn toàn giống nhau ở các nước.
Trong cùng một nước, cùng một thời điểm chăm sóc sức khỏe ban đầu nhưng lại khác nhau ở các vùng, miền. 2 skkn - Nội dung chăm sóc sức khỏe ban đầu cần được thay đổi theo thời gian, thay đổi theo hoàn cảnh để phù hợp với tình hình sức khỏe kinh tế, xã hội của nhân dân, địa phương và Nhà nước. - Bốn nguyên tắc cơ bản của chăm sóc sức khỏe ban đầu + Tiếp cận rộng rãi và phổ cập các nhu cầu cơ bản: Đây là nguyên tắc nền tảng của chăm sóc sức khỏe ban đầu. Mọi người dân trên thế giới được tiếp cận với những chăm sóc y tế hiện có để đảm bảo có sức khỏe đầy đủ.
+ Sự tham gia và tự lực của cá nhân và cộng đồng: Yếu tố chìa khóa để đạt được sự tham gia và tự lực của cá nhân và cộng đồng là giáo dục, xây dựng ý thức trách nhiệm của mỗi người với sức khỏe của chính mình và của mọi người. + Phối hợp liên ngành trong chăm sóc sức khỏe ban đầu: Ngành Y tế đóng vai trò chính, phải phối hợp với các ngành khác như giáo dục, công nghiệp, nông nghiệp, du lịch thể thao., phối hợp với các tổ chức xã hội như Mặt trận Tổ quốc, Công đoàn, Đoàn thanh niên, Hội phụ nữ, với chính quyền địa phương để đạt được hiệu quả cao trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. + Kỹ thuật thích ứng, hiệu quả chi phí trong khuôn khổ nguồn lực có sẵn: Dựa vào thực trạng tại địa phương để đưa ra những kỹ thuật chăm sóc cho phù hợp, hiệu quả và huy động được sự tham gia tích cực của cộng đồng. Cơ sở thực tiễn Nhìn lại bối cảnh lịch sử của y tế trường học, “Thời đại y tế trường học hiện đại” bắt đầu vào những năm giữa thế kỷ 19 sau khi Pháp ban hành một đạo luật trong các trường chịu trách nhiệm về sức khỏe của học sinh và chấp nhận các trường học có vai trò trong việc kiểm soát bệnh có thể có trong cộng đồng được biểu hiện dựa trên “đối tượng không mong muốn” là trẻ em và những người trẻ tuổi.
Năm 1902, Lilian Wald chứng minh rằng các y tá làm việc tại các trường có thể làm giảm gần 50% các lần nghỉ do bệnh truyền nhiễm trong các học kỳ hoặc các tuần học. Tại Việt Nam, điều 2 của luật Giáo dục năm 2005 nêu rõ: Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, có sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp. Trung thành với lý tưởng độc lập và CNXH, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Do vậy, việc chăm sóc, giáo dục sức khỏe cho học sinh có ý nghĩa vô cùng quan trọng, luôn được ngành giáo dục đặt ra.
Tại trường THPT Nam Đàn 2 những năm gần đây, nhà trường luôn chú trọng công tác chăm sóc sức khỏe cho học sinh. Trên cơ sở nghiên cứu các văn bản chỉ đạo liên bộ của Bộ Y tế và Bộ giáo dục: Thông tư liên tịch số 13/2016/TTLT- BYT-BGDĐT ngày 12/5/2016 của Bộ Y tế - Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về công tác y tế trường học; Quyết định số 1221/QĐ-BYT ngày 07 tháng 4 năm 2008 3 skkn của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định danh mục thuốc thiết yếu cho phòng y tế học đường của các trường tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, trường phổ thông có nhiều cấp học; Quyết định số 14/2001-QĐ BGD&ĐT ngày 3/5/2001 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo “Về việc ban hành Quy chế Giáo dục thể chất và Y tế trường học”; Chỉ thị số 23/2006/CT-TTg ngày 12/7/2006 “Về việc tăng cường công tác y tế trong các trường học”; Hướng dẫn nhiệm vụ công tác Y tế học đường hàng năm của Bộ GD - ĐT và của Sở GD – ĐT Nghệ An; căn cứ vào đặc điểm tình hình của trường và địa phương, công tác chăm sóc sức khỏe cho học sinh luôn được đặt ngang hàng với các nội dung khác của nhà trường, nhằm thực hiện tốt khẩu hiệu: “Trẻ em hôm nay - Thế giới ngày mai”, “ Tất cả vì tương lai con em chúng ta”, “ Tất cả vì học sinh thân yêu”. Từ thực tế nêu trên đã giúp chúng tôi có cơ sở để rút ra một số kinh nghiệm trong việc thực hiện công tác chăm sóc, giáo dục sức khỏe cho học sinh trường THPT Nam Đàn 2. Các giải pháp đã thực hiện 1.