Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý GDPL cho học sinh các trường TH& THCS trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. Thực trạng quản lý GDPL cho học sinh các trường TH&THCS huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. Biện pháp quản lý GDPL cho học sinh các trường TH&THCS huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay.
6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH CÁC TRƢỜNG TIỂU HỌC VÀ TRUNG HỌC CƠ SỞ TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về giáo dục pháp luật Giáo dục pháp luật là một vấn đề không chỉ có tính cấp thiết về lý luận và thực tiễn tại Việt nam mà trên thế giới cũng được quan tâm và chú trọng. Nghiên cứu về GDPL đã được tổ chức ở nhiều quốc gia phát triển trên thế giới bao gồm các nước như Anh Pháp Seoul và các nước khác.
Cụ thể: Năm 2006 tại Pháp đã diễn ra hội thảo khoa học quốc tế “Giáo dục pháp luật trong thời đại toàn cầu - Legal Education in the Age of Globalization” với các nội dung nghiên cứu trao đổi về GDPL đối với các đối tượng nhằm đáp ứng yêu cầu toàn cầu hóa, phổ biến GDPL quốc tế cùng với GDPL quốc gia [20]. Trường đại học Westininster London (Anh) năm 2011 với công trình nghiên cứu “Nghiên cứu về GDPL trong bối cảnh toàn cầu”, các nghiên cứu tập trung vào thách thức mà GDPL đối mặt trong bối cảnh toàn cầu hoá, đồng thời giải quyết các mối quan hệ xã hội, mối quan hệ trong hệ thống giáo dục sự thay đổi hệ thống pháp luật của Chính phủ. Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự thay đổi chiến lược GDPL cho phù hợp với tình hình mới đề có thể phát huy tối đa hiệu quả của GDPL [9]. Năm 2012, Viện nghiên cứu pháp luật Hàn Quốc đã phối kết hợp với các trường đại học tổ chức hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề về “GDPL ở Châu Á trong bối cảnh toàn cầu hóa và nhà nước pháp quyền”.
Hội thảo nhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới, các tham luận đồng quan điểm nhận định về vai trò, tầm quan trọng của GDPL trong việc thúc đẩy xây dựng xã hội, thị trường ổn định trong bối cảnh giáo dục, xã hội của các nước Châu Á, GDPL là điều kiện để tạo nên một cơ sở pháp lý duy nhất cho sự bình đẳng về cơ hội phát triển con người, phúc lợi và công bằng xã hội [33]. 7 Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về GDPL cho học sinh các cấp được nghiên cứu tương đối đa dạng về lý luận và thực tiễn điển hình với các công trình nghiên cứu lý luận của các nhà khoa học về các vấn đề liên quan đến phổ biến pháp luật, về GDPL: mục tiêu, nội dung, hình thức phương pháp GDPL trong nhà trường ngoài nhà trường, công tác xã hội hóa GDPL. Các công trình nghiên cứu đã góp phần hệ thống hoá cơ sở lý luận về quản lý GDPL cho học sinh các khối, cụ thể: Tác giả Trần Ngọc Đường và Dương Thị Thanh Mai trong bài viết “Bàn về GDPL” đã công bố các kết quả nghiên cứu về GDPL như nội dung mục đích cách thức GDPL cho học sinh. Công trình nghiên cứu là cơ sở tư liệu quan trọng để nghiên cứu sâu hơn về GDPL cho học sinh [12].
Với cách tiếp cận mới về các tiêu chí đánh giá GDPL, trong nghiên cứu “Chất lượng GDPL và những tiêu chí đánh giá” tác giả Nguyễn Thu Thủy đã đưa ra khái niệm chất lượng GDPL về các phương diện sư phạm và pháp lý cũng như các tiêu chí cơ bản đánh giá chất lượng GDPL dựa trên quan điểm cá nhân và tổng hợp từ các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài. Các tiêu chí đánh giá chất lượng GDPL được tác giả đưa ra gồm 5 tiêu chí bao gồm: Nội dung GDPL chủ thể thực hiện GDPL, hình thức phương pháp GDPL, kết quả GDPL và các điều kiện phục vụ cho công tác GDPL [32]. Bên cạnh đó có thể kể đến các công trình khoa học khác liên quan đến GDPL của các cơ quan tổ chức tư pháp hành pháp tại Việt Nam như: Vụ phổ biến GDPL - Bộ Tư pháp (2013) với nghiên cứu về “Hoạt động GDPL tại 1 số nước trên thế giới” [34]; hay Khoa Nhà nước pháp luật - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (1999) với đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ chủ đề: “Đổi mới GDPL trong hệ thống các trường chính trị ở nước ta hiện nay”; Những công trình bài viết này đã chỉ rõ tầm quan trọng của GDPL cho học sinh sinh viên nói riêng cũng như tất cả các đối tượng khác trong xã hội nói chung, cũng như chỉ ra những nội dung cơ bản về pháp luật cần được giáo dục phổ biến cho mọi người hay những đòi hỏi của thực tiễn đối với hoạt động GDPL cho người dân trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay. Các công trình nghiên cứu về quản lý GDPL Tại Kenya, nghiên cứu kế hoạch chiến lược quản lý GDPL trong các trường học, hội đồng GDPL Kenya đã nghiên cứu và đánh giá tổng quan kế hoạch chiến lược GDPL của đất nước, từ đó chỉ ra và phân tích các yếu tố trong công tác GDPL của nhà trường; các vấn đề quản lý có liên quan đến kế hoạch thực hiện chiến lược GDPL đồng thời cũng chính là các yếu tố cần tập trung cải tiến nhắm nâng cao hiệu quả GDPL như: cơ cấu tổ chức, nguồn nhân lực thực hiện, tài chính, thiết bị, công nghệ thông tin.
Từ đó đề xuất chiến lược GDPL trong nhà trường Kenya đến năm 2020 [18]. Công trình nghiên cứu: “GDPL ở châu Á, toàn cầu hóa thay đổi và bối cảnh - Legal education in Asia, globalization, change and context” đã phản ánh, phân tích, đánh giá tình hình GDPL, quản lý GDPL ở nhà trường phổ thông và các trường đại học ở một số nước châu Á như: Singapore Philippin Malaixia. Nghiên cứu đưa ra cái nhìn tổng quan về tầm quan trọng, quan điểm GDPL cũng như hệ thống văn bản liên quan đến hệ thống quản lý GDPL, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở các nước châu Á [8]. Đối với các công trình nghiên cứu trong nước các nghiên cứu về quản lý GDPL chủ yếu được thực hiện trong các đề tài luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ điển hình như luận án của tác giả Đỗ Thị Thu Hằng (2017) với đề tài: “Quản lý hoạt động tham gia GDPL cho sinh viên không chuyên luật trong các trường đại học” [14].
Luận án đã đưa ra và làm rõ bổ sung cơ sở lý luận rõ ràng về các vấn đề GDPL cho sinh viên không chuyên luật bằng cách đưa ra phân tích các khái niệm hình thức nội dung phương pháp các lực lượng tham gia GDPL. và quản lý hoạt động GDPL cho sinh viên không chuyên luật trong các trường đại học thuộc phạm vi nghiên cứu của luận án. Trong đó chỉ ra các thực hiện chức năng quản lý bao gồm các giai đoạn: lập kế hoạch tổ chức thực hiện chỉ đạo kiểm tra việc thực hiện kế hoạch. Luận án đồng thời thực hiện khảo sát thực trạng quản lý giáo dục tại 5 trường đại học và học 9 viện phân tích đánh giá thực trạng những kết quả đạt được một số hạn chế tồn tại.
Từ đó luận án đã đề xuất được bộ giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý GDPL cho sinh viên không chuyên luật trong các trường đại học. Đánh giá chung: Lĩnh vực GDPL và quản lý GDPL trên phương diện lý luận và thực tiễn đều đã được các nhà nghiên cứu trong nước và trên thế giới quan tâm, thể hiện trong các công trình nghiên cứu như giáo trình, sách chuyên khảo, sách giáo khoa, báo cáo đề tài nghiên cứu khoa học… Từ đó, các nhà nghiên cứu đã góp phần hệ thống hoá và làm rõ các vấn đề lý luận về GDPL và quản lý GDPL, bao gồm: khái niệm, bản chất đặc điểm và hình thức, phương thức thực hiện tuyên truyền phổ biến, GDPL. Các nghiên cứu về quản lý GDPL trong lĩnh vực quản lý giáo dục đã được thực hiện với các công trình khoa học được công bố trên các tạp chí chuyên ngành, bài báo, hội thảo khoa học các đề tài khoa học các cấp, luận án tiến sĩ. tuy nhiên hướng nghiên cứu đều tập trung chủ yếu vào nghiên cứu quản lý GDPL cho các đối tượng là sinh viên các trường đại học và cao đẳng, hoặc học sinh tại các trường trung học phổ thông.
Do đó việc lựa chọn đề tài: “Quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh các trường Tiểu học và Trung học cơ sở huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay” có tính cấp thiết về mặt lý luận, thực tiễn cũng như có khoảng trống nghiên cứu, vừa hệ thống hoá cơ sở lý luận về quản lý GDPL và đồng thời có đóng góp trực tiếp cho thực tiễn GDPL và quản lý GDPL cho học sinh trong các trường TH&THCS ở huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hoá nói riêng và cả nước nói chung. Các khái niệm cơ bản 1. Pháp luật Thuật ngữ “Pháp luật” là một trong những khái niệm được không chỉ các luật gia, các nhà nghiên cứu chính sách mà còn được rất nhiều các nhà nghiên cứu trong nước và trên thế giới quan tâm. 10 Trên thế giới, các nhà nghiên cứu, các luật gia các nước phát triển như Mỹ Pháp Nga đã nghiên cứu và đưa ra các khái niệm về pháp luật như sau: - Luật gia Harvard, Nathan Roscoe Pound (l870 - 1964) một luật gia uy tín tại Mỹ đã đưa ra khái niệm về pháp luật như sau: “Pháp luật là một hình thức kiểm soát xã hội đặc biệt thông qua việc áp dụng một cách có trật tự và hệ thống trấn áp trong một xã hội đã có hình thức tổ chức chính trị ở bậc cao” [27, tr.