Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Những vấn đề lý luận cơ bản về nông hộ 1. Khái niệm về can thiệp Theo cách hiểu thông thường: Một can thiệp là một sự kết hợp của các yếu tố chương trình, chiến lược thiết kế để sản xuất thay đổi hành vi hoặc cải thiện tình trạng sức khỏe giữa các cá nhân hoặc toàn bộ dân số.
Can thiệp có thể bao gồm các chương trình giáo dục, chính sách mới hoặc mạnh mẽ hơn, cải thiện môi trường, hoặc một chiến dịch nâng cao sức khỏe. Can thiệp bao gồm nhiều chiến lược thường là hiệu quả nhất trong sản xuất thay đổi mong muốn và lâu dài. Như vậy, can thiệp để nhằm tạo ra sự thay đổi. Bằng chứng đã cho thấy rằng các can thiệp có thể tạo ra sự thay đổi bằng cách khác nhau sau đây: - Ảnh hưởng đến kiến thức, thái độ của cá nhân, niềm tin và kỹ năng; - Tăng cường hỗ trợ xã hội; - Tạo môi trường hỗ trợ, chính sách và các nguồn lực.
Can thiệp là một chiến lược hoặc hoạt động được thiết kế để ngăn ngừa hoặc làm gián đoạn tiến triển của một tình trạng hoặc bệnh để ngăn chặn/ngăn cản mà sự tiến triển. Theo một số nhà tâm lý: Một can thiệp là một nỗ lực âm mưu do một hoặc nhiều người - thường là gia đình và bạn bè để có được một người nào đó để tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên nghiệp với một chứng nghiện hoặc một số loại chấn thương tâm lý hoặc khủng hoảng, hoặc vấn đề nghiêm trọng khác. Can thiệp hạn thường được sử dụng khi sự kiện đau buồn liên quan đến nghiện ma túy hoặc các mặt hàng khác. Can thiệp cũng có thể tham khảo các hành động 6 bằng cách sử dụng một kỹ thuật tương tự như một phương thức điều trị một bệnh tật nào đó.
Can thiệp đã được sử dụng để giải quyết vấn đề nghiêm trọng cá nhân, bao gồm, nhưng không giới hạn, nghiện rượu, cờ bạc ép buộc, lạm dụng ma túy, ăn uống ép buộc và các rối loạn ăn uống, tự hại và là nạn nhân của lạm dụng. Có hai loại can thiệp là: Can thiệp hoặc là trực tiếp hoặc là gián tiếp, thường liên quan đến một cuộc họp đối đầu với cá nhân trong câu hỏi, hoặc gián tiếp, liên quan đến làm việc với một gia đình phụ thuộc vào đồng để khuyến khích họ có hiệu quả hơn trong việc giúp đỡ các cá nhân. Can thiệp có thể được thực hiện trong các chương trình, dự án khác nhau bao gồm cả cộng đồng, trường học, tổ chức, các tổ chức tôn giáo hoặc trong gia đình. Can thiệp thực hiện trong nhiều thiết lập và sử dụng nhiều chiến lược có thể là hiệu quả nhất vì những tiềm năng để đạt được một số lượng lớn của người dân trong nhiều cách khác nhau.
Tính bền vững Các yếu tố bền vững được đánh giá là: môi trường chính sách, tính khả thi về kinh tế và tài chính, năng lực thể chế và khía cạnh văn hoá - xã hội, sự tham gia và quyền sở hữu, vấn đề giới, môi trường và công nghệ thích hợp? Điều gì đã hay sẽ diễn ra đối với các tác động tích cực của dự án sau khi sự hỗ trợ từ bên ngoài kết thúc? Đối với một dự án riêng biệt, tính bền vững được mô tả như là một cấp độ mà ở đó các lợi ích do dự án đem lại sẽ tiếp tục phát huy sau khi hỗ trợ bên ngoài chấm dứt. Đó cũng là một chủ đề trung tâm trong tất cả các công tác đánh giá và liên quan tới tất cả các thành phần của khung lôgic đối với một dự án cụ thể. Tính bền vững có thể được hiểu như là sinh kế mà các ảnh hưởng tích cực của một dự án hay chương trình (như tài sản, kỹ năng, tiện nghi hoặc các 7 dịch vụ cải tiến) vẫn sẽ cứ tiếp tục tồn tại trong giai đoạn mở rộng hay kéo dài, sau khi đã kết thúc sự hỗ trợ từ bên ngoài. Khái niệm đánh giá Đánh giá mô hình là nhìn nhận và phân tích toàn bộ quá trình triển khai thực hiện mô hình, các kết quả thực hiện cũng như hiệu quả thực tế đạt được của mô hình trong mỗi quan hệ với nhiều yếu tố, so sánh với mục tiêu ban đầu.
Đánh giá là so sánh những gì đã thực hiện được bằng nguồn lực của gia đình, thôn bản và những hỗ trợ từ bên ngoài với những gì thực sự đã đạt được. Trong đánh giá mô hình người ta có thể hiểu như sau: - Là quá trình thu thập và phân tích thông tin để khẳng định: + Liệu mô hình có đạt được các kết quả và tác động hay không? + Mức độ mà mô hình đã đạt được so với mục tiêu của mô hình thông qua các hoạt động đã chỉ ra. - Trong quá trình đánh giá yêu cầu phải lập kế hoạch chi tiết có khoa học, lập mẫu cho phương pháp thống kê. - Việc đánh giá sẽ tiến hành đo đếm định kỳ theo giai đoạn.
- Việc đánh giá sẽ tập trung vào các chỉ số kết quả và đánh giá tác động. Đánh giá có nhiều loại khác nhau như sau: Đánh giá tiền khả thi/khả thi Đánh giá tiền khả thi là đánh giá tính khả thi của hoạt động hay mô hình, để xem xét liệu hoạt động hay mô hình có thể thực hiện được hay không trong điều kiện cụ thể nhất định. Loại đánh giá này thường do tổ chức tài trợ thực hiện. Tổ chức tài trợ sẽ phân tích các khả năng thực hiện của mô hình hay hoạt động để làm căn cứ cho phê duyệt xem mô hình hay hoạt động có được đưa và thực hiện hay không ? Đánh giá thực hiện - Đánh giá định kỳ: là đánh giá từng giai đoạn thực hiện, có thể là đánh giá toàn bộ các công việc trong một giai đoạn, có những cụ thể đánh giá từng công việc ở từng giai đoạn nhất định.
8 Nhìn chung đánh giá định kỳ thường áp dụng cho mô hình dài hạn. Tùy theo mô hình có thể định ra các khoảng thời gian để đánh giá định kỳ, có thể là ba tháng, sáu tháng hay một năm một lần. Mục đích của đánh giá định kỳ là tìm ra những điểm mạnh, điểm yếu, những khó khăn, thuận lợi trong một thời kỳ nhất định để có những thay đổi hay điều chỉnh phù hợp cho những giai đoạn tiếp theo. - Đánh giá cuối kỳ: là đánh giá cuối cùng khi kết thúc mô hình hay hoạt động.
Đây là đánh giá toàn diện tất cả các hoạt động và kết quả của mô hình. Mục đích của đánh giá cuối kỳ nhằm nhìn nhận lại toàn bộ quá trình thực hiện mô hình. Những thế mạnh điểm yếu, những thành công và hạn chế, nguyên nhân của từng vấn đề, đưa ra những bài học cần phải rút kinh nghiệm và điều chỉnh cho mô hình hay hoạt động khác phù hợp hơn. - Đánh giá tiến độ thực hiện: là việc xem xét thời gian thực tế triển khai thực hiện các nội dung của mô hình hay cách nói khác là xem xét hoạt động cho đúng thời gian dự định hay không, nhanh hay chậm thế nào.
- Đánh giá tình hình chi tiêu tài chính: là xem xét việc sử dụng kinh phí chi tiêu có đúng nguyên tắc đã được quy định hay không để có điều chỉnh và rút kinh nghiệm. - Đánh giá về tổ chức thực hiện: Đánh giá về tổ chức phối hợp thực hiện giữa các thành phần tham gia, xem xét và phân tích công tác tổ chức, cách phối hợp các thành phần tham gia. Ngoài ra có thể xem xét việc phối kết hợp giữa các mô hình hay hoạt động trên cùng một địa bàn và hiệu quả của sự phối hợp đó. - Đánh giá kỹ thuật mô hình: Là xem xét lại các kỹ thuật mà mô hình đã đưa vào có phải là mới không, quá trình thực hiện các khâu kỹ thuật có đảm bảo theo đúng quy trình kỹ thuật đã đặt ra không.
9 - Đánh giá mức độ ảnh hưởng của môi trường: hiện nay vần đề môi trường là một vấn đề bức xúc của toàn cầu, vì vậy chúng ta cần phải quan tâm đến những vấn đề môi trường. - Đánh giá khả năng mở rộng: là quá trình xem xét kết quả của mô hình có thể áp dụng rộng rãi, đại trà hay không, nếu có áp dùng thì cần điều kiện gì không. Tổng kết Thông thường sau khi kết thúc một mô hình hay hoạt động, người ta tổ chức hội nghị tổng kết để cùng nhau nhìn lại quá trình thực hiện, đánh giá về những thành công hay chưa thành công, phân tích những nguyên nhân gây ra thất bại, lấy đó là bài học để tránh vấp phải sai lầm cho các mô hình sau này. Tiêu chí đánh giá: Khái niệm về tiêu chí - Tiêu chí như là một hệ thống các tiêu chí, chỉ số có thể định lượng được dùng để đánh giá hay phân loại một hoạt động hay một mô hình nào đó.
Các đặc điểm của tiêu chí đánh giá - Đối với các tiêu chí mang tính định lượng: là các tiêu chí đo đếm được cụ thể, các tiêu chí này thường được sử dụng để kiểm tra tiến độ công việc. Thông tin cần cho các chỉ tiêu này có thể được thực hiện qua việc thu thập số liệu qua sổ sách kiểm tra hoặc phỏng vấn. cũng có thể đo lường trực tiếp trên đồng ruộng hoặc trên hiện trường: Sự sinh trưởng của cây trồng, tăng trọng của vật nuôi, năng suất cây trồng. - Đối với các chỉ tiêu định tính: là các chỉ tiêu không thể đo đếm được.
Nhóm chỉ tiêu này thường phản ánh chất lượng của công việc dựa trên định tính nhiều hơn: cây sinh trưởng chậm hay nhanh, màu quả đẹp hay xấu. Việc xác định các chỉ tiêu này thường thông qua phỏng vấn, quan sát và nhận định của người tham gia giám sát cũng như của người dân. 10 Các loại tiêu chí dùng cho đánh giá Các loại tiêu chí dùng cho hoạt động đánh giá là các tiêu chí mang tính toàn diện hơn. Việc xác định các chỉ tiêu đánh giá phải căn cứ vào mục đích và hoạt động của mô hình, thường có các nhóm chỉ tiêu sau đây: - Nhóm chỉ tiêu đánh giá kết quả của hoạt động của khuyến nông theo mục tiêu đã đề ra: diện tích, năng suất, cơ cấu, đầu tư, sử dụng vốn.
- Nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả của mô hình hay hoạt động khuyến nông: tổng thu, tổng chi, thu - chi, hiệu quả lao động hiệu quả đồng vốn.