mở đầu cho quá trình giải quyết khiếu nại hành chính. Thụ lý khiếu nại được xem như là căn cứ để tính thời gian giải quyết khiếu nại. NHỮNG YÊU CẦU ĐỐI VỚI THỤ LÝ KHIẾU NẠI NHẰM ĐẢM BẢO QUYỀN KHIẾU NẠI CỦA CÁ NHÂN, TỔ CHỨC TRONG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC. Những yêu cầu về điều kiện thụ lý khiếu nại hành chính.
Điều kiện thụ lý khiếu nại là các căn cứ chính để xác định xem liệu vụ việc do cá nhân, tổ chức khiếu nại có được giải quyết hay không. Xuất phát từ ý nghĩa Nguyễn Thị Phượng - Lớp HC31B Trường Đại học Luật Hà Nội 18 Khoá luận tốt nghiệp đó, một mặt điều kiện thụ lý cần phải được pháp luật quy định một cách thống nhất, khoa học, hợp lý, có tính đến việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức trong quản lý hành chính nhà nước. Có như vậy mới tạo thuận lợi cho cá nhân, tổ chức khi thực hiện việc khiếu nại và người có thẩm quyền khi thực hiện trách nhiệm giải quyết khiếu nại của mình. Mặt khác, cần đảm bảo được tính chặt chẽ, cụ thể, tránh tạo ra kẽ hở trong nội dung của các quy định này.
Tuân thủ yêu cầu này là cơ sở loại bỏ các hiện tượng lạm dụng quyền khiếu nại, khiếu nại tràn lan, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của người khiếu nại của các cá nhân, tổ chức cũng như những hành vi tùy tiện, thiếu trách nhiệm của người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính. Những yêu cầu về thẩm quyền thụ lý khiếu nại hành chính. Trong quản lý hành chính nhà nước, thụ lý khiếu nại hành chính là một hoạt động mang tính chức năng của cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết khiếu nại. Bởi đây là một hoạt động nhân danh quyền lực nhà nước, cho nên nó phải được thực hiện bởi chủ thể có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Thẩm quyền thụ lý khiếu nại phụ thuộc vào sự sắp xếp của hệ thống cơ quan hành chính nhà nước. Do đó, về thẩm quyền thụ lý khiếu nại cần đạt được sự thống nhất kết hợp với sự phân cấp cụ thể, rõ ràng tạo thuận lợi cho các cá nhân, tổ chức trong việc xác định cấp có thẩm quyền thụ lý khiếu nại đối với vụ việc của mình. Tuân thủ yêu cầu này một mặt giúp cho cá nhân, tổ chức thực hiện quyền khiếu nại của mình một cách dễ dàng nhất, mặt khác cũng hạn chế được tình trạng tranh chấp về thẩm quyền, hay tình trạng quá tải đối với hoạt động tiếp nhận, xử lý đơn thư mà nguyên nhân chủ yếu là do người khiếu nại không xác định được cấp có thẩm quyền giải quyết vụ việc của mình nên gửi đơn thư tràn lan, vượt cấp. Những yêu cầu về thủ tục tiến hành.
Như chúng ta đã biết, thủ tục hành chính là phương tiện quan trọng trực tiếp chuyển các quy phạm pháp luật vật chất vào cuộc sống. Là một bộ phận của thủ tục hành chính do đó thủ tục tiến hành thụ lý khiếu nại được xem là khuôn mẫu, chuẩn mực cho cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại trong khi thực Nguyễn Thị Phượng - Lớp HC31B Trường Đại học Luật Hà Nội 19 Khoá luận tốt nghiệp hiện hoạt động này. Hơn nữa, thủ tục thụ lý khiếu nại có ảnh hưởng nhất định tới quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức vì vậy mà nó cần phải hướng tới mục đích phục vụ họ ngày càng tốt hơn, tạo điều kiện, phương tiện để cá nhân, tổ chức thực hiện quyền khiếu nại một cách hiệu quả, đồng thời đáp ứng được các yêu cầu của quản lý nhà nước. Cụ thể: Một là: Thủ tục thụ lý khiếu nại phải đảm bảo tính thống nhất và đồng bộ.
Trong quá trình xây dựng pháp luật về thủ tục thụ lý khiếu nại cần tạo ra một hệ thống thủ tục thống nhất, tập trung, không chồng chéo, mâu thuẫn tạo cơ sở cho việc thực hiện chúng khi giải quyết khiếu nại ở mọi cấp, mọi ngành. Hai là: Thủ tục thụ lý khiếu nại phải đặt trong mối quan hệ với toàn bộ quá trình giải quyết khiếu nại. Theo đó thủ tục thụ lý khiếu nại cần phải được gắn với các quy định cụ thể về cấp giải quyết, cơ quan tham gia giải quyết khiếu nại sao cho khoa học, hợp lý, tạo thuận lợi cho việc giải quyết khiếu nại. Đồng thời cũng cần xác định đầy đủ, chặt chẽ các yếu tố của thủ tục thụ lý khiếu nại như các điều kiện, giấy tờ cần thiết, trình tự, thời hạn thực hiện các hành vi.
Bởi đây là những yếu tố tác động tới sự chính xác và hiệu quả của hoạt động thụ lý khiếu nại cho nên chúng cần được xác định một cách chặt chẽ nhưng cũng không được quá cứng nhắc và phải sát hợp với các đòi hỏi của thực tiễn cuộc sống. Ba là: Thủ tục thụ lý khiếu nại phải bảo đảm tính đơn giản, dễ hiểu, thuận tiện, dễ tiếp cận và tiết kiệm. Đây là nguyên tắc quan trọng để thủ tục thụ lý khiếu nại trở thành phương tiện hữu hiệu đảm bảo quyền khiếu nại của cá nhân, tổ chức trong quản lý hành chính nhà nước. Mặt khác nó cũng phản ánh nguyện vọng của cá nhân, tổ chức khi thực hiện khiếu nại hành chính.
Tuân thủ nghiêm túc yêu cầu này là cơ sở đảm bảo cho cá nhân, tổ chức thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình một cách nhanh chóng, kịp thời, có hiệu quả. Yêu cầu này cũng xuất phát từ bản chất của nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân, vì dân. Thủ tục rườm rà, phức tạp, thiếu hợp lý vừa làm cho nhân dân khó hiểu, khó tiếp cận, khó chấp hành, vừa tạo điều kiện cho bệnh quan liêu, cửa quyền. Thủ tục đơn giản sẽ cho phép tiết kiệm sức lực, tiền của của Nhà nước và của cá nhân, tổ chức trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình.
Nó cũng hạn chế được Nguyễn Thị Phượng - Lớp HC31B Trường Đại học Luật Hà Nội 20 Khoá luận tốt nghiệp việc lợi dụng chức quyền vi phạm các quyền tự do và lợi ích hợp pháp của con người. Theo yêu cầu này, thủ tục thụ lý khiếu nại khi ban hành cần có sự giải thích rõ ràng, phải chỉ rõ không chỉ nội dung cụ thể của thủ tục mà cả phạm vi áp dụng, phải xác định các hành vi cần thực hiện, vạch ra cách thức thực hiện đơn giản, ngắn gọn, tiết kiệm nhất; xác định rõ cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết trong từng trường hợp cụ thể. Bốn là: Thủ tục thụ lý khiếu nại phải chính xác, cụ thể, rõ ràng, tránh tình trạng chung chung, có khe hở trong các quy định nhằm hạn chế tình trạng người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lợi dụng để sách nhiễu, gây khó khăn cho người khiếu nại hoặc người khiếu nại lạm dụng quyền khiếu nại. Ngoài ra cũng hạn chế tình trạng thủ tục thụ lý khiếu nại sau khi ban hành không có điều kiện thực thi do đối tượng không hiểu được thủ tục một cách rõ ràng hoặc do các yêu cầu đặt ra không phù hợp với thực tế.
Nguyễn Thị Phượng - Lớp HC31B Trường Đại học Luật Hà Nội 21 Khoá luận tốt nghiệp Ch¬ng ii THỤ LÝ KHIẾU NẠI TRONG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC THEO PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH 2. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ THỤ LÝ KHIẾU NẠI TRONG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC. Trong cơ chế giải quyết khiếu nại hiện hành Luật khiếu nại, tố cáo ngày 02/12/1998 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2004 và 2005) được coi là luật khung - khuôn khổ pháp lý chung, làm nền tảng cho cơ chế giải quyết khiếu nại. Đồng thời trong thực tiễn cuộc sống ở mỗi lĩnh vực xã hội mà Nhà nước thực hiện quyền quản lý hàng ngày đều phát sinh nhiều vấn đề tranh chấp giữa người dân với cơ quan công quyền, công chức thừa hành nhiệm vụ.
Do đó, trong mỗi ngành, mỗi lĩnh vực pháp luật đều có quy định điều chỉnh việc giải quyết khiếu nại hành chính ở ngành, lĩnh vực cụ thể. Luật đất đai, Luật sở hữu trí tuệ, Luật thi hành án dân sự, Luật bảo vệ môi trường, Luật phá sản, Luật chứng khoán…đều có những quy định về giải quyết khiếu nại hành chính phát sinh trong mỗi lĩnh vực chuyên ngành. Pháp luật điều chỉnh công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo đã đạt được khá nhiều thành tựu. Tuy nhiên thực tế cho thấy hệ thống pháp luật về giải quyết khiếu nại hiện nay trong đó có các quy định về thụ lý khiếu nại hiện vẫn còn nhiều tồn tại nhiều điểm bất cập: 2.
Những bất cập trong quy định của pháp luật hiện hành về về điều kiện thụ lý. Điều kiện thụ lý khiếu nại đưîc quy định tại Điều 32 của Luật khiếu nại, tố cáo và Điều 2 nghị định 136/2006/NĐ-CP ngày 14 tháng 11 năm 2006 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật khiếu nại, tố cáo và các luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật khiếu nại, tố cáo. Một khiếu nại hành chính sẽ được thụ lý để giải quyết khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau đây: Một là: Người khiếu nại phải là người có quyền, lợi ích hợp pháp chịu tác động trực tiếp bởi quyết định hành chính, hành vi hành chính mà mình khiếu nại. Hai là: Người khiếu nại phải là người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ Nguyễn Thị Phượng - Lớp HC31B Trường Đại học Luật Hà Nội 22 Khoá luận tốt nghiệp theo quy định của pháp luật; trong trường hợp thông qua người đại diện để thực hiện việc khiếu nại thì người đại diện phải theo quy định tại Điều 1, Nghị định 136.
Ba là: Người khiếu nại phải làm đơn khiếu nại và gửi đến đúng cơ quan có thẩm quyền trong thời hiệu, thời hạn theo quy định của Luật khiếu nại, tố cáo. Bốn là: Việc khiếu nại chưa có quyết định giải quyết khiếu nại lần hai; Năm là: Việc khiếu nại chưa được Tòa án thụ lý để giải quyết. Như vậy một khiếu nại được coi là hợp pháp khi nó đáp ứng được đầy đủ các điều kiện về đối tượng khiếu nại; chủ thể khiếu nại; thủ tục và hình thức khiếu nại. Có thể hiểu điều kiện thụ lý khiếu nại là tổng hợp các căn cứ pháp lý mà dựa vào đó cá nhân, tổ chức thực hiện việc khiếu nại cũng như người giải quyết khiếu nại xem xét đơn khiếu nại và quyết định việc thụ lý hay từ chối thụ lý giải quyết khiếu nại.