Luận văn thạc sĩ về trách nhiệm giải trình trong cơ quan hành chính nhà nước

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích thực hiện trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Nguyễn Hữu Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Lời Cam Đoan
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Trách Nhiệm Giải Trình Trong Hoạt Động Của Cơ Quan Hành Chính Nhà Nước
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của việc thực hiện trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước
• 1.2. Chủ thể, nội dung, phương thức và hình thức trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước
• 1.3. Pháp luật của một số quốc gia về thực hiện trách nhiệm giải trình của cơ quan hành pháp và những giá trị tham khảo cho Việt Nam
• 1.4. Tổng kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Pháp luật hiện hành về trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam
• 2.2. Thực trạng thực hiện pháp luật về trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay
• 2.3. Tổng kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Quan điểm tăng cường thực hiện trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay
• 3.2. Giải pháp tăng cường thực hiện trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay
• 3.3. Tổng kết Chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm đặc điểm và ý nghĩa của việc thực hiện trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước

Việc thực hiện trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước được hiểu là quá trình mà các cơ quan nhà nước phải cung cấp và giải thích thông tin liên quan đến quyết định và hành vi của mình. Giải trình không chỉ đơn thuần là việc cung cấp thông tin mà còn bao gồm cả việc giải thích rõ ràng về các quyết định đó. Điều này giúp đảm bảo tính minh bạch trong quản lý và tăng cường sự tin tưởng của công dân đối với các cơ quan nhà nước. Theo quy định tại Nghị định số 00/2013/NĐ-CP, trách nhiệm giải trình là một yêu cầu pháp lý nhằm đảm bảo rằng các cơ quan nhà nước phải thực hiện nghĩa vụ của mình một cách công khai và rõ ràng. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng một nhà nước pháp quyền và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của công dân. Các cơ quan hành chính cần phải chủ động trong việc giải trình, không chỉ khi được yêu cầu mà còn trong các hoạt động thường xuyên của mình.

1.1. Đặc điểm của trách nhiệm giải trình

Đặc điểm của trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước bao gồm tính minh bạch, tính kịp thời và tính chính xác. Trách nhiệm giải trình không chỉ là việc cung cấp thông tin mà còn phải đảm bảo rằng thông tin đó được công khai một cách kịp thời và chính xác. Điều này giúp người dân có thể tiếp cận thông tin liên quan đến các quyết định của nhà nước một cách dễ dàng. Hơn nữa, việc giải trình còn giúp các cơ quan hành chính kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động của mình. Để đảm bảo trách nhiệm giải trình, các cơ quan cần xây dựng các quy trình rõ ràng và minh bạch trong việc cung cấp thông tin cho công dân. Theo nhiều nghiên cứu, sự thiếu minh bạch trong hoạt động của cơ quan hành chính có thể dẫn đến sự giảm sút niềm tin của công dân đối với nhà nước.

II. Thực trạng thực hiện trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay

Thực trạng thực hiện trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề còn tồn tại. Mặc dù đã có nhiều quy định pháp luật nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình, nhưng việc thực hiện vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều cơ quan hành chính vẫn chưa thực sự coi trọng việc cung cấp thông tin cho công dân, dẫn đến tình trạng thông tin không đầy đủ hoặc không chính xác. Bên cạnh đó, cơ chế kiểm soát về trách nhiệm giải trình cũng chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Theo khảo sát, người dân thường gặp khó khăn trong việc yêu cầu giải trình từ các cơ quan nhà nước, điều này cho thấy cần có sự cải cách trong cơ chế giải trình để đảm bảo quyền lợi của công dân. Việc thực hiện trách nhiệm giải trình còn gặp khó khăn do thiếu nguồn lực và sự hỗ trợ từ các cấp lãnh đạo.

2.1. Những khó khăn trong việc thực hiện trách nhiệm giải trình

Một trong những khó khăn lớn nhất trong việc thực hiện trách nhiệm giải trình là sự thiếu hụt thông tin và nguồn lực. Nhiều cơ quan hành chính không có đủ nhân lực và tài chính để thực hiện các hoạt động giải trình một cách hiệu quả. Hơn nữa, một số cán bộ công chức vẫn còn tâm lý né tránh trong việc cung cấp thông tin, dẫn đến tình trạng thông tin bị che giấu hoặc không đầy đủ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến trách nhiệm giải trình mà còn làm giảm tính minh bạch trong hoạt động của nhà nước. Việc thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan cũng là một yếu tố cản trở việc thực hiện trách nhiệm giải trình. Để khắc phục tình trạng này, cần có các biện pháp cải cách đồng bộ, bao gồm nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cán bộ công chức trong việc thực hiện nghĩa vụ giải trình.

III. Quan điểm giải pháp tăng cường thực hiện trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay

Để tăng cường thực hiện trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước, cần có những giải pháp cụ thể và đồng bộ. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của cán bộ công chức về vai trò và ý nghĩa của trách nhiệm giải trình. Các cơ quan nhà nước cần tổ chức các khóa đào tạo và bồi dưỡng về trách nhiệm giải trình cho cán bộ công chức. Thứ hai, cần hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến trách nhiệm giải trình để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực hiện. Việc xây dựng các cơ chế kiểm soát và giám sát cũng rất quan trọng để đảm bảo các cơ quan hành chính thực hiện đúng trách nhiệm của mình. Cuối cùng, cần tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình giải trình, từ đó tạo ra một môi trường minh bạch và dân chủ hơn.

3.1. Giải pháp nâng cao hiệu quả trách nhiệm giải trình

Một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả trách nhiệm giải trình là cải cách các quy trình và thủ tục giải trình. Cần xây dựng các quy trình rõ ràng và minh bạch để người dân có thể dễ dàng tiếp cận thông tin và yêu cầu giải trình. Hơn nữa, cần có các kênh thông tin hiệu quả để công dân có thể gửi yêu cầu giải trình đến các cơ quan nhà nước. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong hoạt động giải trình cũng là một hướng đi cần thiết. Các cơ quan hành chính nên xây dựng các trang web và ứng dụng di động để công dân có thể dễ dàng tra cứu thông tin và gửi yêu cầu giải trình. Điều này không chỉ giúp tăng cường tính minh bạch mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc thực hiện quyền yêu cầu thông tin.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước là một vấn đề chính trị - pháp lý được Đảng, Nhà nước và toàn thể xã hội quan tâm sâu sắc, đặc biệt trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Theo Hiến pháp năm 2013, trách nhiệm giải trình được quy định rõ tại Điều 77, Điều 98 và Điều 99, đồng thời được cụ thể hóa trong Luật phòng, chống tham nhũng và các văn bản pháp luật liên quan. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện trách nhiệm giải trình trong hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay, từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả thực thi trách nhiệm này.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương đến địa phương, đặc biệt trong các lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực như xử lý vi phạm hành chính, quản lý đất đai, cấp và thu hồi giấy phép, quản lý vốn và tài sản nhà nước. Thời gian nghiên cứu chủ yếu là giai đoạn từ năm 2010 đến 2020, gắn liền với các chính sách cải cách hành chính và phòng, chống tham nhũng của Nhà nước. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn về trách nhiệm giải trình, đồng thời làm cơ sở tham khảo cho việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan, nâng cao hiệu quả quản lý hành chính nhà nước và tăng cường niềm tin của người dân vào bộ máy công quyền.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về trách nhiệm giải trình (accountability) trong quản trị công, bao gồm:

• Lý thuyết trách nhiệm giải trình: Định nghĩa trách nhiệm giải trình là nghĩa vụ của các cơ quan, tổ chức và cá nhân sử dụng quyền lực công phải cung cấp thông tin, giải thích và chịu trách nhiệm về các quyết định, hành vi của mình trước các cơ quan quản lý cấp trên và xã hội. Trách nhiệm giải trình được phân thành hai hướng chính: giải trình hướng lên trên (nội bộ) và giải trình hướng xuống dưới (trước xã hội, người dân).

• Mô hình kiểm soát quyền lực nhà nước: Trách nhiệm giải trình là công cụ quan trọng để kiểm soát quyền lực, ngăn ngừa tham nhũng, lãng phí và bảo đảm tính minh bạch, công bằng trong quản lý hành chính nhà nước.

• Khái niệm minh bạch và tiếp cận thông tin: Minh bạch là điều kiện tiên quyết để thực hiện trách nhiệm giải trình hiệu quả, trong đó quyền tiếp cận thông tin của người dân được bảo đảm theo các quy định pháp luật.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: trách nhiệm giải trình, cơ quan hành chính nhà nước, giải trình chủ động và giải trình bị động, minh bạch, tiếp cận thông tin, và quyền dân chủ trong quản lý hành chính.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phân tích lý luận: Tổng hợp, hệ thống hóa các quan điểm, khái niệm, mô hình về trách nhiệm giải trình từ các tài liệu trong nước và quốc tế.

• Phân tích pháp luật: Nghiên cứu các văn bản pháp luật hiện hành của Việt Nam và kinh nghiệm pháp luật của một số quốc gia phát triển như Nhật Bản, Mỹ, Đức về trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước.

• Nghiên cứu thực trạng: Thu thập dữ liệu từ các báo cáo, tài liệu chính thức, kết quả khảo sát tại một số địa phương và cơ quan hành chính nhà nước nhằm đánh giá thực trạng thực hiện trách nhiệm giải trình.

• Phương pháp thống kê và tổng hợp: Xử lý số liệu thu thập được để phân tích, so sánh và rút ra kết luận.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các cơ quan hành chính nhà nước cấp trung ương và địa phương, cán bộ, công chức có thẩm quyền giải trình, cùng với các đối tượng liên quan như người dân, tổ chức xã hội. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi xác suất theo phương pháp thuận tiện và mẫu chuyên gia để đảm bảo tính đại diện và sâu sắc trong phân tích. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2019 đến 2020, phù hợp với các chính sách và văn bản pháp luật mới nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khung pháp lý về trách nhiệm giải trình đã được hoàn thiện nhưng còn nhiều hạn chế trong thực thi
   Việt Nam đã có hệ thống văn bản pháp luật tương đối đầy đủ về trách nhiệm giải trình, như Hiến pháp 2013, Luật phòng, chống tham nhũng, Nghị định 90/2013/NĐ-CP và Thông tư 02/2014/TT-TTCP. Tuy nhiên, việc thực hiện trách nhiệm giải trình còn mang tính bị động, chủ yếu khi có yêu cầu, chưa thực sự chủ động và toàn diện. Khoảng 65% cơ quan hành chính được khảo sát cho biết việc giải trình chủ động còn hạn chế.

2. Chủ thể thực hiện trách nhiệm giải trình chưa đồng đều về năng lực và nhận thức
   Người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước và cán bộ, công chức có thẩm quyền giải trình chưa đồng đều về năng lực pháp lý và kỹ năng giải trình. Khoảng 40% cán bộ công chức chưa được đào tạo bài bản về trách nhiệm giải trình, dẫn đến việc cung cấp thông tin chưa đầy đủ, kịp thời và chính xác.

3. Nội dung giải trình còn hạn chế, chưa bao quát toàn diện các lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực
   Nội dung giải trình chủ yếu tập trung vào các quyết định hành chính, chưa mở rộng đầy đủ sang các lĩnh vực như quản lý đất đai, cấp phép, xử lý vi phạm hành chính, quản lý tài sản công. Tỷ lệ các vụ việc giải trình liên quan đến lĩnh vực đất đai chiếm khoảng 30%, trong khi các lĩnh vực khác còn thấp.

4. Phương thức và hình thức giải trình chưa đa dạng, thiếu sự tương tác với người dân và tổ chức xã hội
   Giải trình chủ yếu qua văn bản, báo cáo và trả lời chất vấn, ít có hình thức đối thoại trực tiếp, tiếp nhận phản hồi từ người dân. Chỉ khoảng 25% cơ quan hành chính tổ chức các buổi đối thoại công khai hoặc phiên giải trình trực tiếp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của trách nhiệm giải trình trong quản lý nhà nước, năng lực cán bộ còn yếu và thiếu các quy định chi tiết về cơ chế thực hiện. So sánh với kinh nghiệm của Nhật Bản, Mỹ và Đức, các quốc gia này đều quy định rõ trách nhiệm giải trình gắn liền với quyền tiếp cận thông tin của người dân, đồng thời yêu cầu giải trình chủ động và đa dạng hình thức, tạo điều kiện cho sự tham gia của xã hội.

Việc thực hiện trách nhiệm giải trình hiệu quả sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, phòng chống tham nhũng, tăng cường niềm tin của người dân vào bộ máy nhà nước. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ giải trình chủ động và bị động, bảng so sánh năng lực giải trình của cán bộ công chức theo từng địa phương, cũng như biểu đồ phân bổ nội dung giải trình theo lĩnh vực.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý và hướng dẫn chi tiết về trách nhiệm giải trình
   Cần xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật cụ thể hơn về trách nhiệm giải trình, bao gồm quy định rõ ràng về phạm vi, nội dung, hình thức và thời hạn giải trình. Thời gian thực hiện trong vòng 1-2 năm, do Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với các bộ, ngành liên quan.

2. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng năng lực cho cán bộ, công chức
   Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về trách nhiệm giải trình, kỹ năng giao tiếp, cung cấp thông tin và xử lý phản hồi cho cán bộ, công chức có thẩm quyền giải trình. Mục tiêu nâng tỷ lệ cán bộ được đào tạo lên trên 80% trong 3 năm tới, do Bộ Nội vụ và các cơ quan đào tạo chuyên ngành thực hiện.

3. Đẩy mạnh giải trình chủ động và đa dạng hóa hình thức giải trình
   Khuyến khích các cơ quan hành chính nhà nước chủ động công khai thông tin, tổ chức đối thoại trực tiếp, phiên giải trình công khai, sử dụng công nghệ thông tin để tiếp nhận và phản hồi ý kiến người dân. Thời gian triển khai trong 2 năm, do các cơ quan hành chính nhà nước phối hợp với các tổ chức xã hội và truyền thông.

4. Tăng cường giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm trong thực hiện trách nhiệm giải trình
   Thiết lập cơ chế giám sát độc lập, thường xuyên kiểm tra việc thực hiện trách nhiệm giải trình, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Thời gian thực hiện liên tục, do Thanh tra Chính phủ và các cơ quan giám sát nhà nước đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức trong hệ thống cơ quan hành chính nhà nước
   Giúp nâng cao nhận thức và năng lực thực hiện trách nhiệm giải trình, từ đó cải thiện hiệu quả quản lý và phục vụ người dân.

2. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp
   Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện hệ thống pháp luật về trách nhiệm giải trình, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền.

3. Các tổ chức xã hội, truyền thông và người dân
   Tăng cường hiểu biết về quyền tiếp cận thông tin và vai trò giám sát của xã hội đối với hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước.

4. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực luật học, quản lý công
   Là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về quản trị công, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Trách nhiệm giải trình là gì và tại sao nó quan trọng trong quản lý nhà nước?
   Trách nhiệm giải trình là nghĩa vụ của các cơ quan, tổ chức và cá nhân sử dụng quyền lực công phải cung cấp thông tin, giải thích và chịu trách nhiệm về các quyết định, hành vi của mình. Nó quan trọng vì giúp bảo đảm tính minh bạch, công bằng, phòng chống tham nhũng và tăng cường niềm tin của người dân vào bộ máy nhà nước.

2. Ai là chủ thể thực hiện trách nhiệm giải trình trong cơ quan hành chính nhà nước?
   Chủ thể bao gồm các cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương đến địa phương, các đơn vị trực thuộc và cá nhân có thẩm quyền trong hệ thống này, đặc biệt là người đứng đầu cơ quan hoặc người được ủy quyền.

3. Nội dung giải trình thường bao gồm những gì?
   Nội dung giải trình liên quan đến việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao, bao gồm giải thích các quyết định, hành vi, kết quả thực hiện công vụ, đồng thời nêu rõ những khó khăn, hạn chế và biện pháp khắc phục.

4. Phương thức giải trình phổ biến hiện nay là gì?
   Giải trình chủ yếu qua báo cáo văn bản, trả lời chất vấn, giám sát, thanh tra, đối thoại trực tiếp và cung cấp thông tin qua các phương tiện truyền thông đại chúng. Giải trình có thể là chủ động hoặc theo yêu cầu.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng để nâng cao trách nhiệm giải trình ở Việt Nam?
   Các quốc gia như Nhật Bản, Mỹ và Đức đều quy định rõ trách nhiệm giải trình gắn liền với quyền tiếp cận thông tin của người dân, yêu cầu giải trình chủ động, đa dạng hình thức và tạo điều kiện cho sự tham gia của xã hội. Việt Nam có thể học hỏi để hoàn thiện khung pháp lý và thực thi hiệu quả hơn.

Kết luận

• Trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước là yếu tố then chốt để bảo đảm tính minh bạch, công bằng và phòng chống tham nhũng trong quản lý nhà nước.
• Việt Nam đã có hệ thống pháp luật tương đối hoàn chỉnh nhưng việc thực hiện còn nhiều hạn chế về tính chủ động, năng lực cán bộ và đa dạng hình thức giải trình.
• Cần hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường đào tạo cán bộ, đẩy mạnh giải trình chủ động và đa dạng hóa hình thức giải trình.
• Việc nâng cao trách nhiệm giải trình góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, tăng cường niềm tin của người dân và hiệu quả quản lý hành chính.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, giám sát thực hiện và nghiên cứu sâu hơn về cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước.

Hành động ngay hôm nay: Các cơ quan hành chính nhà nước cần chủ động rà soát, đánh giá thực trạng trách nhiệm giải trình và xây dựng kế hoạch cải thiện phù hợp nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH TRONG HOẠT ĐỘNG CUA CƠ QUAN HANH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1. Khai niệm, đặc điểm và ý nghĩa của việc thục hiện trách nhiệm giải trình trong hoạt động cửa cơ quan hành chính nhà nước LLL Khii niệm giải trành, trách nhiệm giải trành và cơ quan hành: chính nhà mước 1111 Giải trình Theo cách hiểu thông thường, giải trình trước hết là giải thích, trình. ‘vay, thuyết mình! nhằm lam sang rõ một van dé gi đó. Trong tiếng Anh, thuật ngữ “accountability” có nguồn gốc tiếng La-tinh là “accomptare”, có nghĩa La giải thích hay giãi trình Thuật ngữ "giãi trình” còn được đất trong sử so sánh với một số thuật ngữ có liên quan khác, như "điêu trin” hay “chất vẫn”, đặc biết với thuật ngữ tiếng Anh là “hearing” (dich đơn giãn là “nghe”) - được sit dụng khá phổ biến trong các văn bản pháp luật có liên quan đến trách nhiệm giải trình của cơ quan nhả nước.

Trong thực tiễn hoạt động của một số Ủy ban. của Quốc hội hiện nay, chẳng hạn như theo Ủy ban Vé các van dé xã hội, Ủy ‘ban nay đã nhiều lân tiên hảnh các hoạt động “nghe” - giải trình, như mời Bộ Y tế đến để giải trình về giá thuôc, van dé cing chi trả trong bảo hiểm y tế, mời Bộ Lao động, Thương binh vả Xã hội đến để “nghe” - giải trình về chính. sách đối với người tham gia kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học. Day la những van để bức xúc được đông đão dư luận xã hội quan tâm” Ở Việt Nam, thuật ngữ “giải trình” thường gắn với thuật ngữ “trách nhiệm giải trình” và xuất hiên ngày cảng nhiễu trong tổ chức và hoạt động ‘Vibginngc G003), Từ đấu ống Hi Web Ba Ning Tang âm Tà đến học, Hi Nồi- Độ Nag, 398 “Thạnh Tim 2009), “Chất vin, giàn uy đều ần có dỉ là ổn gy", Báo din tir Đụ bu nhân din, ‘ulin ep (dhBinniwedim walt sgpxTdbid=7680Netm4Z95695 gy ray cập 0162020, của bộ may nha nước, đặc biệt liên quan đến các Hình vực xây dựng, ban hành.

và thi hành chính sách”, phòng, chống tham những, thực hành tiết kiêm. Mét trong những gidi pháp được đưa ra trong Chiến lược quốc gia phòng, chống, tham nhũng đến năm 2020 la “Tiếp tục hoản thiện và thực hiện cơ chế vẻ trách nhiệm giải trình của cán bộ, công chức, nhất là đối với cán bộ lãnh dao, quản lý. ‘Theo quy định tại khoăn 1, Điển 3 Nghị định số 00/2013/NĐ-CP ngày 08/8/2013 của Chính phủ quy định trách nhiệm giải tinh của các cơ quan nhà rước trong việc thuc hiên nhiêm vụ được giao, khải niệm giải trình được hiểu. như sau: “Giải trinh là việc co quam nhà nước cung cấp, giải thích làm 15 các thông tin về thực hiện nhiềm vụ, quyễn han được giao và trách nhiệm của mình trong việc thực hiện nhiệm vu, quyên hạn đó Thuật ngữ "giải trình” còn được để cập đến với tư cách 1a một yêu cầu.

quan trong đối với việc thực hiện minh bạch, cụ thé là "nhằm bảo đảm việc cung cấp di bằng chứng, căn cứ mang tính khách quan dé giãi thích hay làm. 16 vẻ các nội dung hoặc van để cân minh bach’. Trách nhiệm giải trình ‘Trach nhiệm giải trình là thuật ngữ pháp ly mới xuất hiện trong vải năm. trở lại đây, khi ban về vẫn để công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý của các cơ quan, tổ chức, đơn vị được sử dụng quyên lực nhả nước.

Thuật ngữ trách nhiệm giải trình (accountability) va trách nhiệm (responsbility) rất gân nhau, cụ thé la nêu “trách nhiệm” dùng để chỉ công việc gì, đo ai thực. hiện thì "trách nhiêm giải trinh” có ngiĩa rộng hơn. Thông qua trách nhiệm ` Viuatar Gy bạn VỀ các vin & số hãi cin Quốc hộttổ chức nhện gi tràn v rách nhm quần W nhề smc tong việc thực hiện chứ sich, giáp Bait we gp ố hội đi với người cao tổi và nghói ngfttậ ‘viongiy 0682019. * EHigkud, Robe (1988), Convoling Cơmgden (Điều tất nam thm những), Universty of Cain res, Cabforia pp.

10 giải trinh, người khác có thể tim được cầu trả lời cho những câu hỏi như cái gi, tai sao lai như vay, ai, ở đâu, khi nào. Trong lĩnh vực phòng, chống tham những, “trách nhiệm giải trình” là một trong những biện pháp bat buộc đối với cơ quan, cá nhân có thẩm quyển phải công khai, minh bạch trong hoạt động của mảnh Trách nhiệm giai trình không chỉ bao gém trách nhiệm của các chủ thể khí công khai các nội dung theo yêu chu mà bao gồm cả việc giải thích, làm rõ các nội dung đó. Nói cach khác, trách nhiệm giải trình 1a phương tiện để hướng tới sự minh bạch vả kiểm soát quyền lực nha nước. "Nếu như công khai vừa là nhiêm vụ, vừa là hoạt động cu thể, trong đó các cơ quan, tổ chức, đơn vị phải thông tin để người dân biết được các nội dung phải công khai thì minh bạch được xem là qua tình hoạt đông công khai ‘bao ham trạng thai ma người dân biết rõ, hiểu đúng ban chất nội dung đã được công khai.

Trong cuốn sách “Controlling Comupion” @iéu tiết nạn tham những) của học giả Kiitgaard, Robert E năm 1988, có đưa ra quan điểm “nguy cơ xây ra tham những được để cap thông qua phương tỉnh: C = D + M - A - T", trong đó: C (comuption) - Tham những, M (Monopoly) - Tinh độc quyển, D (Discretion) - Tính tủy tiên, A (Accountability) - Trách nhiệm giải trình, T (Transparency) - Tính minh bạch”. Như vậy, theo phương trình trên, néu tính độc quyền, tinh tủy tiên trong quên lý ngân sich nha nước cảng cao thi nguy cơ tham những cảng lớn, đồng thời trách nhiệm giãi trình va tính minh bach cảng cao thì có thể ddy lùi tham những, lãng phí, quan liêu. Hoc giả Robert Heuser trong bai viết "Nhà nước pháp quyển là gì? Khai niệm truyền thống của Trung Quốc vé một chính phủ tốt và những thách thức của thé kỷ 21”5 cũng đã bình luận một số vấn để liên quan đến trách ˆ Eikgkgd, Robert dd chính 3,pp 35 * Robert Heosr (2004), What ‘al of Le”? Te traditional Chinese Concept of Good Govemmant nd CGullngences of the 21st Conny, Paper deere st he đầ Row Trhù ofthe Shanghai tte for i nhiệm của Chính phủ nói chung va hệ thống cơ quan hành chính nha nước dia phương nói riêng trong viếc dim bảo cách thức quản lý dân chủ, minh bạch, trong đó có để cập đến trách nhiệm giải tình trong hoạt đông của cơ quan hành chính nhà nước được xem như một yêu câu tắt yếu nhằm đáp ứng các yêu cầu của nha nước pháp quyền Bai viết cũng đã lý giãi những vấn để mang tính lý luận cũng như thực tiễn của tinh hình Trung Quốc trong quá trình cải cách hành chính, đặc biệt liên quan đến trách nhiệm cia hệ thông cơ quan hành chính nha nước của Trung Quốc trong việc bao đâm tính minh ‘bach, công bang, dân chủ trong zã hội có nhiều chuyển đổi của nên kinh tế thi trường, Co thé thay, ở các nước trên thé giới, trách nhiệm giải trình được hiểu. ‘bao gồm toàn bộ các van dé liên quan đến trách nhiêm của bộ máy nha nước nói chung, của những người nắm giữ và thực hiện quyền lực công, bao gồm chủ yếu theo hai hướng, đó là trách nhiệm của cấp đưới đổi với cấp trên (trách nhiệm trong nội bô) va trách nhiệm cia bô máy công quyển với xã hồi (trách nhiệm ra bên ngoài, hay trách nhiệm hướng zuống dưới) Bao cáo phát triển của Việt Nam năm 2010 phân biệt hai hình thức ‘ach nhiệm giải trình, đó lã (1) Trách nhiệm giải trình hướng lên trên tập trung vào việc tuân thủ quy tắc, các chỉ thị và chi đạo từ bô may nha nước và (2) Trách nhiệm giải trình hướng zuỗng dưới tập trung vào các kết quả ma một cá nhân hay một cơ quan có trách nhiệm thực hiện.

Còn một cá nhân hay cơ quan với trách nhiệm giải trình hướng lên trên sẽ quan tâm nhiễu đến việc tuân thũ cắc quy định, còn một cơ quan hay cá nhân với trảch nhiệm giải trình. hướng suống đưới sé quan tâm đến việc phục vụ khách hang’ Đặc điểm của trách nhiêm giải tình hướng lên trên la cấp bậc vả hình thức thưởng phat vé ‘Advanced Staies (SIAS) on “China's New Role in the Intonation] Community: Challenges and foros ‘spectati ime 19-23, 2004 the 21st Cemmny”, Songhai ‘gin hing Phit min Chiu A (ADB) vi các tổ chức quốc tế 2009), Ba cáp pte orn Pit Now 2010- (cc td hd hit em, Tong tion Thông tin pit trÊn Vit Nhan, Bà NG, 12 thành chính, trong khi do đặc tỉnh của trách nhiệm giải trình hướng xuống dưới lả phan hồi từ khách hang, cung cấp thông tin cho khách hàng va sự tham gia trong quá trình ra quyết định. "Với một quan niêm rộng rãi như vậy thì trách nhiệm giải trinh không chi thực hiên một cách thu động khi có yêu câu ma còn có thể được thực hiện ngay cả khi không có yêu cầu nhưng chủ thể thay đó là việc làm cần thiết để tìm được sự ủng hộ, chia sé hay đông thuận vé những van dé đã hoặc sé được thực hiện thuộc pham vi trách nhiệm, quyền han của mình, tao cơ sở cho việc. bảo đâm tinh khả thi của các quyết định hay việc làm của minh trên thực tế Xét vẻ phương diện luật thực định ỡ Việt Nam hiện nay, khái niềm trảch nhiệm giải trình chủ yêu bao gồm nội dung thứ nhất, tức là trách nhiệm giải thích việc thực thi nhiệm vụ, công vụ hay những van dé liên quan đến tach nhiệm quản lý cia minh khi được yêu cầu.

Ví dụ, Điền 13 Luật Khiêu nại có quy định nghĩa vụ của người bi khiển nai la: "giải tinh về tính hợp pháp, đúng đắn của quyết định hảnh chính, hành vi hành chính bị khiên nại khi người giải quyết khiéu nại hoặc cơ quan, đơn vị kiểm tra, xác minh yêu. Trong một số trường hợp giãi trình không chỉ lá trách nhiệm mà cũng có thể được coi lả quyển của một chủ thé nảo do được phát biểu, nói lên ý kiến giải thích cho việc làm của mình là đúng đắn, hợp pháp. Chẳng hạn, Diéu 53 Luật thanh tra quy định đối tượng thanh tra có quyển "giãi trình về những vẫn để có liên quan dén nội dung thanh tra. Như vậy, có thé thấy trách nhiềm.