Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ THỰC HIỆN CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH TẠI CÁC CƠ QUAN CHUYÊN MÔN THUỘC ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP TỈNH 1. Khái niệm, mục đích, yêu cầu cải cách hành chính tại các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh 1. Khái niệm cải cách hành chính tại các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh - Khái niệm “cải cách”: Từ điển tiếng Việt định nghĩa cải cách là: “sửa đổi những bộ phận cũ (trong lĩnh vực kinh tế, xã hội) cho thành hợp lí và đáp ứng yêu cầu khách quan hơn” [60, tr. Có tác giả định nghĩa cải cách là: “một biện pháp giải quyết những đòi hỏi của thực tiễn với mục tiêu rõ ràng, chương trình cụ thể và yêu cầu phải hoàn tất trong một thời gian nhất định” [3, tr.
Theo cách hiểu này, việc thực hiện biện pháp “cải cách” phải xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn và quá trình thực hiện biện pháp “cải cách” phải hoàn tất trong khoảng thời gian nhất định với mục tiêu, chương trình rõ ràng, cụ thể. - Khái niệm “hành chính”: Theo Từ điển tiếng Việt, “hành chính” là: “thuộc phạm vi chỉ đạo, quản lí việc chấp hành luật pháp, chính sách của nhà nước” [60, tr. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, theo nghĩa rộng, hành chính là “hoạt động chấp hành và điều hành trong phạm vi tổ chức theo những quy định nhằm đạt được mục tiêu đề ra”; theo nghĩa hẹp, hành chính được hiểu là “hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quan nhà nước” [19, tr. - Khái niệm “cải cách hành chính”: 13 Từ điển hành chính định nghĩa CCHC là: “hệ thống những chủ trương, biện pháp tiến hành những sửa đổi, cải tiến mang tính cơ bản và có hệ thống nền hành chính nhà nước (hay còn gọi là nền hành chính công, nền hành chính quốc gia) về các mặt: thể chế, cơ cấu tổ chức, cơ chế hoạt động, chế độ công vụ, quy chế công chức, năng lực, trình độ, phẩm chất phục vụ của đội ngũ công chức làm việc trong bộ máy đó” [18].
Từ điển Luật học định nghĩa CCHC là: “một chủ trương, công cuộc có tính đổi mới nhằm nâng cao hiệu lực và hiệu quả hoạt động của nhà nước” [56, tr. Ngoài ra, CCHC còn được hiểu là “quá trình thay đổi tổ chức và hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước ngày càng thích ứng hơn với yêu cầu của sự vận động và phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia” [19, tr. Cụ thể hơn, CCHC “là một sự thay đổi có kế hoạch, theo một mục tiêu nhất định, được xác định bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền. CCHC không làm thay đổi bản chất của hệ thống hành chính, mà chỉ làm cho hệ thống này trở nên hiệu quả hơn, phục vụ Nhân dân tốt hơn; các thể chế quản lý nhà nước đồng bộ, khả thi, đi vào cuộc sống; cơ chế hoạt động hiệu quả, hiệu lực hơn; chức năng, nhiệm vụ của bộ máy rõ ràng; chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức hành chính đáp ứng yêu cầu quản lý kinh tế - xã hội của một quốc gia” [36].
CCHC là một quá trình thay đổi từng bước, trong đó, mục tiêu luôn được điều chỉnh, thay đổi để phù hợp với từng giai đoạn cụ thể. - Khái niệm “CCHC tại các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh”: Hiện nay, theo quy định tại Nghị định số 24/2014/NĐ-CP ngày 04/4/2014 của Chính phủ quy định tổ chức các CQCM thuộc UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 107/2020/NĐ-CP) thì các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh (gồm có sở và cơ quan ngang sở) là các cơ quan thuộc UBND cấp tỉnh; thực hiện chức năng tham mưu, giúp UBND cấp tỉnh quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực ở địa 14 phương theo quy định của pháp luật và theo phân công hoặc ủy quyền của UBND cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp tỉnh; bao gồm: 17 CQCM được tổ chức thống nhất ở tất cả các địa phương trong cả nước (Sở Nội vụ; Sở Tư pháp; Sở Kế hoạch và Đầu tư; Sở Tài chính; Sở Công Thương; Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Sở Giao thông vận tải; Sở Xây dựng; Sở Tài nguyên và Môi trường; Sở Thông tin và Truyền thông; Sở Lao động - Thương binh và Xã hội; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Sở Khoa học và Công nghệ; Sở Giáo dục và Đào tạo; Sở Y tế; Thanh tra tỉnh, Văn phòng UBND tỉnh) và 04 CQCM đặc thù được tổ chức ở một số địa phương (Sở Ngoại vụ, Ban Dân tộc, Sở Du lịch, Sở Quy hoạch - Kiến trúc). Tóm lại, từ những luận điểm trên chúng ta có thể khái quát: CCHC tại các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh là việc thực hiện một cách có hệ thống các chủ trương, giải pháp nhằm đổi mới, tạo ra những thay đổi có tính chất tiến bộ trong các yếu tố cấu thành của nền hành chính nhà nước (bao gồm: thể chế hành chính nhà nước; tổ chức bộ máy hành chính nhà nước; đội ngũ CBCCVC; các nguồn lực vật chất đảm bảo cho nền hành chính nhà nước hoạt động) tại các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh, nhằm làm cho các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn, phục vụ Nhân dân, phục vụ xã hội tốt hơn. Mục đích thực hiện cải cách hành chính tại các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh Mục đích thực hiện CCHC của tất cả các nước trên thế giới là hướng tới việc xây dựng một bộ máy hành chính gọn nhẹ hơn, hoạt động hiệu lực và hiệu quả hơn, hướng tới phục vụ tốt hơn các nhu cầu và lợi ích hợp pháp của mỗi công dân và cả xã hội.
Mọi hoạt động CCHC nhà nước đều hướng tới việc “nâng cao hiệu lực và hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhằm đáp 15 ứng các yêu cầu quản lý cụ thể của mỗi quốc gia trong mỗi giai đoạn phát triển” [5, tr. CCHC tại các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh là quá trình cải biến có kế hoạch cụ thể, được triển khai thực hiện trên nhiều nội dung: cải cách thể chế; cải cách TTHC; cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước; cải cách chế độ công vụ; cải cách tài chính công; xây dựng và phát triển Chính phủ điện tử, Chính phủ số. Qua đó xây dựng nền hành chính công đáp ứng yêu cầu của một nền hành chính hiệu lực, hiệu quả và hiện đại. Xét về bản chất, các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh là những bộ phận cấu thành của UBND cấp tỉnh; do vậy, việc thực hiện CCHC tại từng CQCM là tiền đề, là nền tảng của quá trình CCHC trên phạm vi toàn tỉnh.
Việc thực hiện CCHC tại các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh nhằm mục đích như sau: - Tạo ra những thay đổi có tính toàn diện, lâu dài, làm cho các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh thực hiện tốt hơn các chức năng, nhiệm vụ của mình - đó là chức năng tham mưu, giúp UBND cấp tỉnh quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực tại địa phương. - Nâng cao khả năng hoạt động của các CQCM, giúp cho quá trình quản lý xã hội của Nhà nước được tốt hơn, trước hết là quản lý nền kinh tế, định hướng cho nền kinh tế phát triển theo đúng định hướng của Nhà nước. Qua đó, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện quan hệ giữa các cơ quan hành chính nhà nước với người dân, doanh nghiệp, bảo đảm tính công khai, minh bạch trong giải quyết công việc của Nhân dân, góp phần phòng, chống tham nhũng hiệu quả. - Thay đổi và hợp lý hóa bộ máy hành chính; xây dựng đội ngũ CCVC có phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng và phát triển đất nước; tăng cường tính hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước nhằm đạt được mục tiêu của CCHC là xây dựng một nền hành chính dân chủ, trong 16 sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, phục vụ Nhân dân tốt hơn, nâng cao sự hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh.
Yêu cầu thực hiện cải cách hành chính tại các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh Thực hiện CCHC tại các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh phải đảm bảo các yêu cầu sau: - Đảm bảo nguyên tắc Đảng lãnh đạo thống nhất thực hiện công tác CCHC tại các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh. CCHC phải được tiến hành trên cơ sở các nghị quyết và nguyên tắc của Đảng về xây dựng hệ thống chính trị, đổi mới phương thức lãnh đạo và nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng. Theo đó, cấp ủy Đảng của các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh quyết định các mục tiêu, quan điểm, chủ trương và giải pháp lớn về CCHC; lãnh đạo, chỉ đạo cơ quan, đoàn thể, cán bộ, đảng viên tích cực thực hiện CCHC theo đúng các chủ trương, quan điểm của Đảng; đồng thời kiểm tra, đôn đốc, uốn nắn kịp thời việc thực hiện các chủ trương, nghị quyết của Đảng về công tác CCHC. - Các chủ trương, giải pháp thực hiện CCHC tại các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh phải đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Quá trình thực hiện CCHC của các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh phải đảm bảo bám sát, không trái với chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. CCHC để phù hợp với xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế, do đó các hoạt động hành chính nhà nước phải thay đổi nhằm tuân thủ các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. - CCHC phải được tiến hành đồng bộ, vững chắc, có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể và bảo đảm sự phát triển ổn định, bền vững của đất nước, địa phương. Các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh phải thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp CCHC được đề ra tại Chương trình 17 tổng thể CCHC nhà nước của Chính phủ và UBND cấp tỉnh, đồng thời linh hoạt, sáng tạo để phù hợp với tình hình thực tế của cơ quan.
- CCHC là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, đòi hỏi sự tham gia của tất cả CCVC, người lao động các CQCM thuộc UBND cấp tỉnh. Trong đó, cần phân công trách nhiệm cụ thể, rõ ràng trong việc thực hiện từng nội dung, nhiệm vụ CCHC; đề cao vai trò, trách nhiệm người đứng đầu CQCM thuộc UBND cấp tỉnh trong thực hiện CCHC.