Tổ Chức Bộ Máy Hành Chính Nhà Nước Địa Phương Việt Nam

Chuyên khảo phân tích Tổ chức bộ máy hành chính nn 5, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: ThS. Nguyễn Xuân Tiến
• Trường học: Học Viện Hành Chính Quốc Gia
• Đề tài: Tổ Chức Bộ Máy Hành Chính Nhà Nước Địa Phương Việt Nam
• Loại tài liệu: chuyên đề

Mục lục chi tiết

• 5. CHƯƠNG 5: TỔ CHỨC HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC ĐỊA PHƯƠNG VIỆT NAM
• 5.1. Phân chia lãnh thổ ở Việt Nam qua các thời kỳ
• 5.2. Tổ chức Bộ máy hành chính nhà nước địa phương Việt Nam qua các thời kỳ
• 5.3. Cơ cấu tổ chức bộ máy HCNN địa phương Việt Nam
• 5.4. Cơ cấu tổ chức bộ máy HCNN từng cấp

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tổ Chức Bộ Máy Hành Chính Nhà Nước Địa Phương Việt Nam

Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước địa phương Việt Nam là một phần quan trọng trong hệ thống chính trị của đất nước. Nó không chỉ đảm bảo sự quản lý hiệu quả mà còn phản ánh ý chí và nguyện vọng của nhân dân. Qua các thời kỳ, bộ máy này đã có nhiều thay đổi để phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia.

1.1. Cơ cấu tổ chức bộ máy hành chính địa phương

Cơ cấu tổ chức bộ máy hành chính địa phương bao gồm các cấp chính quyền từ trung ương đến cơ sở. Mỗi cấp có chức năng và nhiệm vụ riêng, từ cấp tỉnh, huyện đến xã.

1.2. Lịch sử phát triển của bộ máy hành chính địa phương

Bộ máy hành chính địa phương đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ khi thành lập Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cho đến nay, với các hiến pháp khác nhau.

II. Vấn đề và Thách thức trong Tổ Chức Bộ Máy Hành Chính Địa Phương

Mặc dù đã có nhiều cải cách, nhưng bộ máy hành chính địa phương vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như sự phân cấp không đồng đều, thiếu hiệu quả trong quản lý và sự tham gia của người dân vẫn còn tồn tại.

2.1. Những thách thức trong quản lý hành chính

Quản lý hành chính địa phương gặp khó khăn do sự phân cấp không đồng đều và thiếu sự phối hợp giữa các cấp chính quyền.

2.2. Sự tham gia của người dân trong quản lý

Người dân chưa được tham gia đầy đủ vào quá trình ra quyết định, dẫn đến sự thiếu minh bạch và hiệu quả trong quản lý.

III. Phương Pháp Cải Cách Tổ Chức Bộ Máy Hành Chính Địa Phương

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính địa phương, cần có những phương pháp cải cách phù hợp. Các giải pháp như tăng cường phân cấp, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao năng lực cán bộ là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường phân cấp quản lý

Phân cấp quản lý hành chính cần được thực hiện một cách đồng bộ, giúp các cấp chính quyền có quyền tự chủ hơn trong việc giải quyết các vấn đề địa phương.

3.2. Cải cách thủ tục hành chính

Cải cách thủ tục hành chính nhằm giảm bớt phiền hà cho người dân và doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu về Bộ Máy Hành Chính Địa Phương

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải cách bộ máy hành chính địa phương có thể mang lại nhiều lợi ích cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Các mô hình quản lý hiệu quả đã được áp dụng tại một số địa phương, tạo ra những kết quả tích cực.

4.1. Mô hình quản lý hiệu quả tại địa phương

Một số địa phương đã áp dụng mô hình quản lý mới, giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu cho thấy sự cải cách bộ máy hành chính đã góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công và sự hài lòng của người dân.

V. Kết Luận và Tương Lai của Tổ Chức Bộ Máy Hành Chính Địa Phương

Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước địa phương Việt Nam cần tiếp tục được cải cách để đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới. Tương lai của bộ máy này phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của nó.

5.1. Định hướng cải cách trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng cho việc cải cách bộ máy hành chính, nhằm nâng cao hiệu quả và sự minh bạch.

5.2. Vai trò của công nghệ trong cải cách hành chính

Công nghệ thông tin sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc cải cách bộ máy hành chính, giúp nâng cao hiệu quả và giảm thiểu thủ tục hành chính.

Nội dung chính

TỔ CHỨC BỘ MÁY HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC ĐỊA PHƯƠNG VIỆT NAM

---

Tổng quan về giáo trình

Chuyên đề "Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước địa phương Việt Nam" (thuộc học phần Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước) do Thạc sĩ Nguyễn Xuân Tiến biên soạn và giảng dạy tại Học viện Hành chính Quốc gia. Trong chương trình đào tạo khối ngành Hành chính công, Quản lý nhà nước và Luật học, chuyên đề giữ vị trí trọng tâm thuộc khối kiến thức chuyên ngành, trực tiếp trang bị cơ sở lý luận và thể chế thực định về mô hình tổ chức chính quyền địa phương.

Về mục tiêu học tập (learning outcomes), tài liệu hướng đến việc giúp người học:

• Phân tích được tiến trình phân chia địa giới hành chính lãnh thổ Việt Nam qua 5 bản Hiến pháp (1946, 1959, 1980, 1992 và 2013).
• Nắm vững các nguyên tắc, tiêu chí và mục đích của việc phân chia đơn vị hành chính theo từng cấp lãnh thổ (tỉnh, huyện, xã).
• Hệ thống hóa cơ cấu tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ và mối quan hệ công tác của Hội đồng nhân dân (HĐND), Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp cùng các cơ quan chuyên môn trực thuộc.
• Hiểu rõ cơ chế hình thành các cơ quan quyền lực và cơ quan hành chính ở địa phương thông qua quy trình bầu cử và cơ chế kiểm soát quyền lực theo thẩm quyền thứ bậc.

Tài liệu được thiết kế theo phương pháp tiếp cận thể chế kết hợp dữ liệu thống kê hành chính thực chứng. Nội dung bài giảng cấu trúc thành các hệ thống phân cấp rõ ràng, sơ đồ hóa quan hệ trực thuộc hành chính và quan hệ chỉ đạo chuyên môn nghiệp vụ, gắn liền với số liệu cụ thể của mạng lưới đơn vị hành chính Việt Nam. Điểm đặc thù của tài liệu là việc phân tích trực tiếp cơ cấu tổ chức theo từng cấp bậc hành chính và làm rõ mô hình quản trị của các địa phương đặc thù (các đô thị trực thuộc trung ương, tỉnh có nhiều thành phố, hoặc địa phương có cơ quan chuyên môn đặc thù như Sở Quy hoạch - Kiến trúc).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                          ┌──────────────────────────┐
                          │   CHÍNH PHỦ TRUNG ƯƠNG   │
                          └─────────────┬────────────┘
                                        │ (Chỉ đạo trực tiếp)
                                        ▼
                          ┌──────────────────────────┐
                          │    CHÍNH QUYỀN CẤP TỈNH  │
                          │   (58 Tỉnh + 5 TP TW)    │
                          │  - HĐND Tỉnh             │
                          │  - UBND Tỉnh             │
                          │  - Sở, Ban, Ngành        │
                          └─────────────┬────────────┘
                                        │
                                        ▼
                          ┌──────────────────────────┐
                          │   CHÍNH QUYỀN CẤP HUYỆN  │
                          │   (713 Đơn vị hành chính)│
                          │  - HĐND Huyện            │
                          │  - UBND Huyện            │
                          │  - Phòng chuyên môn      │
                          └─────────────┬────────────┘
                                        │
                                        ▼
                          ┌──────────────────────────┐
                          │    CHÍNH QUYỀN CẤP XÃ    │
                          │ (11.043 Đơn vị cơ sở)    │
                          │  - HĐND Xã               │
                          │  - UBND Xã               │
                          │  - Chức danh chuyên môn  │
                          └──────────────────────────┘

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu tập trung vào Chương 5: Tổ chức hành chính nhà nước địa phương Việt Nam, triển khai qua 4 nội dung lớn:

1. Phân chia lãnh thổ ở Việt Nam qua các thời kỳ

• Khái quát tiến trình lịch sử: Phân chia lãnh thổ gắn liền với 5 bản Hiến pháp (1946, 1959, 1980, 1992 và 2013). Mỗi giai đoạn hiến định định hình một mô hình tổ chức bộ máy nhà nước tương ứng.
• Mục đích phân chia cấp tỉnh, huyện: Đảm bảo tính ổn định của đơn vị hành chính, nâng cao hiệu lực quản lý, làm căn cứ hoạch định chính sách kinh tế - xã hội và xác định định mức biên chế công chức.
• Nguyên tắc phân chia cấp tỉnh, huyện: Căn cứ vào quy mô dân số, diện tích tự nhiên, điều kiện địa lý, kinh tế - xã hội và mức độ phức tạp của hoạt động quản lý hành chính.
• Mục đích và nguyên tắc phân chia cấp xã: Gắn với yếu tố không gian văn hóa, truyền thống lịch sử, địa lý tự nhiên; làm cơ sở xác định định biên cán bộ chuyên trách và không chuyên trách cơ sở.

2. Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước địa phương qua các thời kỳ

• Mô hình thứ bậc hành chính 4 cấp: Chính phủ trung ương $\rightarrow$ Chính quyền cấp tỉnh $\rightarrow$ Chính quyền cấp huyện $\rightarrow$ Chính quyền cấp xã (cơ sở).
• Khảo cứu cấu trúc phân tầng hành chính tương ứng qua các văn bản Hiến pháp.

3. Cơ cấu tổ chức bộ máy HCNN địa phương và mạng lưới đơn vị hành chính

• Khái quát hiện trạng đơn vị hành chính (theo số liệu Tổng cục Thống kê ngày 11/5/2015):
  • Cấp tỉnh: 63 đơn vị (58 tỉnh và 5 thành phố trực thuộc Trung ương).
  • Cấp huyện: 713 đơn vị (546 huyện, 67 thành phố thuộc tỉnh, 51 thị xã, 49 quận).
  • Cấp xã: 11.043 đơn vị (9.043 xã, 1.581 phường, 590 thị trấn).
• Phân loại mạng lưới đô thị trực thuộc:
  • Tỉnh có 4 thành phố: Quảng Ninh (Hạ Long - Đô thị loại 1; Cẩm Phả - Loại 2; Uông Bí - Loại 2; Móng Cái - Loại 3).
  • Tỉnh có 2 thành phố: Quảng Nam (Hội An, Tam Kỳ), Khánh Hòa (Nha Trang, Cam Ranh), Đồng Tháp (Sa Đéc, Cao Lãnh), Lâm Đồng (Đà Lạt, Bảo Lộc), An Giang (Châu Đốc, Long Xuyên), Bà Rịa - Vũng Tàu (Bà Rịa, Vũng Tàu), Thái Nguyên (Thái Nguyên, Sông Công), Ninh Bình (Tam Điệp, Ninh Bình).
  • Tỉnh không có thành phố: Bình Phước, Đắk Nông.
  • Tỉnh có nhiều thị xã: Bình Dương (4 thị xã: Tân Uyên, Bến Cát, Dĩ An, Thuận An), Bình Phước (3 thị xã: Bình Long, Phước Long, Đồng Xoài), Nghệ An (3 thị xã: Cửa Lò, Thái Hòa, Hoàng Mai), cùng các tỉnh có 2 thị xã (Quảng Ninh, Gia Lai, Hà Tĩnh, Thanh Hóa, Thừa Thiên Huế, Sóc Trăng, Tiền Giang, Hậu Giang).
  • Cả nước có 23 tỉnh không có đơn vị hành chính thị xã.

4. Cơ cấu tổ chức bộ máy HCNN từng cấp (Tỉnh, Huyện, Xã)

• Hội đồng nhân dân (HĐND): Cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân.
  • Chức năng: Ban hành Nghị quyết về thực thi pháp luật, kế hoạch kinh tế - xã hội, ngân sách, quốc phòng - an ninh; giám sát hoạt động của Thường trực HĐND, UBND, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp.
  • Chế độ bầu cử: Phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) giám sát, ấn định ngày bầu cử (vào ngày Chủ nhật, công bố chậm nhất 105 ngày trước ngày bầu cử). Mỗi đơn vị bầu cử bầu không quá 5 đại biểu. Ba tổ chức phụ trách bầu cử gồm: Hội đồng bầu cử, Ban bầu cử, Tổ bầu cử.
  • Nhiệm kỳ và hoạt động: Nhiệm kỳ 5 năm; Chủ tịch HĐND không giữ chức vụ quá 2 nhiệm kỳ liên tục. Đại biểu chịu sự giám sát của cử tri, tiếp xúc cử tri tối thiểu mỗi năm một lần.
• Ủy ban nhân dân (UBND): Cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương.
  • Nguyên tắc tổ chức: Tập trung dân chủ. Chịu sự chỉ đạo của cơ quan nhà nước cấp trên và chịu trách nhiệm trước HĐND cùng cấp. Chủ tịch UBND không giữ chức vụ quá 2 nhiệm kỳ liên tục.
• Hệ thống cơ quan chuyên môn cấp tỉnh: Các Sở, Ban, Ngành trực thuộc UBND cấp tỉnh gồm: Sở Tài chính, Sở Giao thông vận tải, Sở Xây dựng, Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Nội vụ, Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Tài nguyên và Môi trường. Các sở đặc thù gồm Sở Ngoại vụ và Sở Quy hoạch - Kiến trúc (chỉ thiết lập tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

1. Lý thuyết quản lý hành chính nhà nước theo lãnh thổ: Cơ sở phân định thẩm quyền hành chính theo không gian địa lý, các chỉ số dân số và quy mô kinh tế để thiết lập các tầng nấc quản lý.
2. Nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức bộ máy: Sự kết hợp giữa cơ chế dân cử (HĐND đại diện nhân dân bầu ra cơ quan chấp hành) với chế độ phục tùng thứ bậc hành chính (UBND cấp dưới phục tùng chỉ đạo của UBND cấp trên và Chính phủ).
3. Mối quan hệ song trùng trực thuộc: Làm rõ cơ chế phân định giữa quan hệ cấp trên trực tiếp (về mặt hành chính) và quan hệ chỉ đạo chuyên môn, nghiệp vụ (từ Bộ, cơ quan ngang Bộ xuống Sở chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích thể chế hành chính: Phân biệt rõ ràng thẩm quyền giữa cơ quan dân cử (HĐND) và cơ quan quản lý hành chính (UBND) ở từng cấp.
• Kỹ năng sơ đồ hóa hệ thống tổ chức: Đọc, vẽ và phân tích sơ đồ cơ cấu quyền hành pháp từ Trung ương tới cấp cơ sở (xã, phường, thị trấn).
• Kỹ năng tra cứu và xử lý dữ liệu địa giới hành chính: Phân loại các loại hình đô thị (thành phố trực thuộc trung ương, thành phố thuộc tỉnh, thị xã, thị trấn) và đơn vị hành chính nông thôn (tỉnh, huyện, xã).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu chuyên đề xây dựng phương pháp tiếp cận có tính sư phạm cao, kết hợp giữa thuyết giảng quy phạm pháp luật và minh họa trực quan:

Thành tố phương pháp	Phương thức triển khai cụ thể trong tài liệu
Tiếp cận thể chế & chuẩn mực	Phân tích trực tiếp các điều khoản trong Hiến pháp (1946, 1959, 1980, 1992, 2013) và Luật Bầu cử đại biểu HĐND để xác định địa vị pháp lý của từng cơ quan.
Trực quan hóa sơ đồ	Sử dụng sơ đồ khối phân định rõ 2 luồng quan hệ: luồng chỉ đạo hành chính trực tiếp (đường nét liền) và luồng chỉ đạo chuyên môn, nghiệp vụ (đường nét đứt).
Nghiên cứu dữ liệu thực chứng	Dẫn chứng số liệu kiểm kê địa giới hành chính của Tổng cục Thống kê để phân tích cơ cấu đô thị hóa thực tế tại các địa phương.
Phân tích điển cứu (Case study)	Khảo sát mô hình cụ thể tại tỉnh Quảng Ninh (tỉnh có 4 thành phố), phân tích các tỉnh không có thị xã hoặc các đô thị đặc thù có Sở Quy hoạch - Kiến trúc.

Đánh giá và hướng dẫn tự học

• Phương pháp tự học: Người học cần đối chiếu các slide bài giảng với văn bản luật thực định tương ứng (Hiến pháp, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND).
• Bài tập phân tích: Lập bảng so sánh cơ cấu tổ chức bộ máy HCNN cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã; xác định cơ chế bổ nhiệm, miễn nhiệm và báo cáo công tác của các chức danh chủ chốt (Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND).
• Đánh giá kết quả: Kiểm tra khả năng tái hiện sơ đồ thẩm quyền, giải thích quy trình thành lập cơ quan hành chính và phân loại chính xác các đơn vị hành chính theo quy định hiện hành.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Hệ thống hóa toàn diện qua 5 thời kỳ lập hiến: Tài liệu không dừng lại ở một giai đoạn đơn lẻ mà đặt bộ máy hành chính địa phương trong dòng chảy phát triển của các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992 và Hiến pháp 2013, giúp người học thấy rõ logic hoàn thiện thể chế qua từng giai đoạn lịch sử.
• Cơ sở dữ liệu thống kê hành chính chi tiết: Cung cấp số liệu định lượng chuẩn xác về 63 tỉnh/thành phố, 713 đơn vị cấp huyện và 11.043 đơn vị cấp xã, kèm theo bảng phân loại chi tiết các đô thị loại 1, loại 2, loại 3 trực thuộc tỉnh.
• Làm rõ các thiết chế hành chính đặc thù: Phân biệt rõ các cơ quan chuyên môn theo mô hình chung và các cơ quan được thành lập theo tính chất đặc thù (như Sở Ngoại vụ tại các địa phương biên giới/đối ngoại, Sở Quy hoạch - Kiến trúc tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh).
• Chuẩn hóa quy trình pháp lý về bầu cử: Trình bày mạch lạc các bước hiệp thương của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, thẩm quyền ấn định ngày bầu cử của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nguyên tắc phân chia đơn vị bầu cử và cơ cấu 3 cấp tổ chức phụ trách bầu cử (Hội đồng, Ban, Tổ bầu cử).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục đại học và bồi dưỡng công vụ:

• Sinh viên đại học chính quy và văn bằng 2: Thuộc các chuyên ngành Quản lý nhà nước, Luật học, Hành chính học, Xây dựng chính quyền nhà nước, Chính trị học.
• Học viên cao học: Học viên theo học các chương trình Thạc sĩ Quản lý công (MPA), Thạc sĩ Luật Hành chính và Thể chế công cần tài liệu chuẩn hóa về cấu trúc bộ máy địa phương.
• Giảng viên và nghiên cứu viên: Dùng làm khung đề cương bài giảng, tài liệu tham khảo trong giảng dạy môn Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước tại các trường đại học, học viện.
• Cán bộ, công chức, viên chức: Dùng làm tài liệu tra cứu, ôn tập trong các chương trình bồi dưỡng kiến thức quản lý nhà nước ngạch Chuyên viên, Chuyên viên chính hoặc bồi dưỡng chức danh lãnh đạo cấp phòng, cấp huyện.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với chương trình đào tạo nào?

Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho học phần Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước trong chương trình đào tạo Cử nhân và Thạc sĩ ngành Quản lý nhà nước, Hành chính công và Luật học tại Học viện Hành chính Quốc gia cũng như các cơ sở giáo dục đại học có khối ngành tương đương.

2. Người học cần trang bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận học phần?

Để tiếp thu hiệu quả nội dung chuyên đề, người học cần có kiến thức nền tảng từ các học phần: Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Luật Hiến pháp Việt Nam, và Quản lý hành chính nhà nước đại cương.

3. Sự khác biệt căn bản giữa Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân là gì?

HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, do nhân dân địa phương bầu ra, có chức năng quyết định các vấn đề hệ trọng và thực hiện quyền giám sát. UBND là cơ quan chấp hành của HĐND cùng cấp và là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm quản lý, điều hành việc thực thi pháp luật và nghị quyết của HĐND.

4. Quy định về nhiệm kỳ và giới hạn số nhiệm kỳ công tác của người đứng đầu HĐND, UBND như thế nào?

Theo quy định được trích dẫn trong tài liệu, nhiệm kỳ của HĐND và UBND các cấp là 5 năm. Chủ tịch HĐND và Chủ tịch UBND ở mỗi đơn vị hành chính không được giữ chức vụ quá 2 nhiệm kỳ liên tục.

5. Cơ chế quản lý đối với các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh (Sở, Ban, Ngành) vận hành ra sao?

Các Sở, Ban, Ngành thuộc UBND cấp tỉnh vận hành theo cơ chế chịu sự chỉ đạo kép (song trùng trực thuộc): chịu sự lãnh đạo, chỉ đạo hành chính trực tiếp của UBND tỉnh và đồng thời chịu sự hướng dẫn, chỉ đạo về chuyên môn, nghiệp vụ của Bộ hoặc cơ quan ngang Bộ tương ứng ở Trung ương.

---

Kết luận

Chuyên đề "Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước địa phương Việt Nam" do ThS. Nguyễn Xuân Tiến biên soạn cung cấp hệ thống tri thức hoàn chỉnh, kết hợp hài hòa giữa nguyên lý khoa học hành chính, căn cứ hiến định và dữ liệu quản lý thực chứng.

Để nghiên cứu chuyên sâu, người học được khuyến nghị tiếp cận theo tiến trình: nắm vững nguyên tắc phân chia lãnh thổ $\rightarrow$ phân tích quy chế pháp lý của HĐND và UBND $\rightarrow$ làm rõ sơ đồ tổ chức các cơ quan chuyên môn. Đồng thời, cần chủ động tra cứu bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành gồm Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HOÏC VIEÄN HAØNH CHÍNH QUOÁC GIA Chuyên đề: TỔ CHỨC BỘ MÁY HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC ThS. Nguyeãn Xuaân Tieán Tel: [phone] Email:[e-mail] 1 CHƯƠNG 5 TỔ CHỨC HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC ĐỊA PHƯƠNG VIỆT NAM 5. Phân chia lãnh thổ ở Việt Nam qua các thời kỳ 5. Tổ chức Bộ máy hành chính nhà nước địa phương Việt Nam qua các thời kỳ 5.

Cơ cấu tổ chức bộ máy HCNN địa phương Việt Nam 5. Cơ cấu tổ chức bộ máy HCNN từng cấp 2 5. Phân chia lãnh thổ ở Việt Nam qua các thời kỳ ØTừ khi nhà nước Việt Nam dân chủ Cộng hoà ra đời cho đến nay chúng ta đã có 5 hiến pháp. ØHiến pháp 1946, Hiến pháp 1959, Hiến pháp 1980 và hiến pháp 1992, hiến pháp 2013.

ØỨng với mỗi hiến pháp, Nhà nước Việt Nam có tổ chức bộ máy khác nhau. Phân chia lãnh thổ ở Việt Nam qua các thời kỳ ØPhân chia lãnh thổ các đơn vị hành chính về nguyên tắc để phân chia, phân cấp quản lý hành chính nhà nước các vấn đề thuộc vùng lãnh thổ dựa trên những đặc trưng, đặc điểm của từng vùng, miền, lãnh thổ. 4 Mục đích phân chia lãnh thổ cấp tỉnh, huyện ØBảo đảm ổn định đơn vị hành chính và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý hành chính nhà nước ở địa phương. ØLàm căn cứ để hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng chính quyền địa phương.

ØLàm cơ sở xây dựng chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức phù hợp với từng loại đơn vị hành chính. 5 Nguyên tắc phân chia lãnh thổ cấp tỉnh, huyện ØPhân chia đơn vị hành chính cấp tỉnh, huyện dựa trên tiêu chí dân số, diện tích, tính chất đặc thù về địa lý, số đơn vị hành chính, điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội. ØKhối lượng công việc, mức độ khó khăn, phức tạp của hoạt động quản lý hành chính nhà nước. 6 Mục đích phân chia lãnh thổ cấp xã ØLàm căn cứ để nhà nước có chính sách phát triển kinh tế - xã hội; ØNâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước của chính quyền cơ sở.

ØLàm cơ sở để xác định số lượng cán bộ, công chức chuyên trách và không chuyên trách; số lượng thành viên của Ủy ban nhân dân; bổ sung chế độ, chính sách hợp lý đối với cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn. 7 Nguyên tắc phân chia lãnh thổ cấp xã ØPhân chia đơn vị hành chính cấp xã mang ý nghĩa truyền thống và sự hình thành phát triển của vùng đất, không gian lãnh thổ gắn với những đặc điểm về lịch sử, KT, XH, địa lý, phong tục tập quán của địa phương. Tổ chức BMHCNN địa phương Việt Nam qua các thời kỳ Hành chính địa phương theo thứ bậc Chính quyền 4 cấp của Việt Nam 9 Hành chính địa phương theo thứ bậc Chính quyền 4 cấp của Việt Nam CQ Trung ương Chính phủ Cấp tỉnh Chính quyền địa phương Cấp huyện Cấp xã (CQ cơ sở) Ø Ví dụ: Việt Nam qua Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992, 2013. 10 Chính phủ trung ương Cấp 1 Chính quyền Chính quyền Chính quyền địa phương địa phương địa phương Cấp 2 Chính quyền Chính quyền Chính quyền địa phương địa phương địa phương Cấp 3 Chính quyền Chính quyền Chính quyền địa phương địa phương địa phương 11 5.

Cơ cấu tổ chức bộ máy HCNN địa phương Việt Nam Ø Sơ đồ hệ thống các cơ quan thực thi quyền hành pháp của nước CHXHCN Việt Nam 12 Chính quyền địa phương • Chính quyền địa phương (CQĐP) ở nước ta có 3 cấp (tỉnh, huyện, xã) • Cơ cấu của CQĐP gồm HĐND & UBND • HĐND là cơ quan QLNN ở địa phương, do nhân dân địa phương bầu ra, quyết định những vấn đề hệ trọng của địa phương. • UBND là cơ quan HCNN ở địa phương, là cơ quan chấp hành của HĐND cùng cấp, do HĐND cùng cấp bầu ra. Sơ đồ hệ thống các cơ quan thực thi quyền hành pháp của nước CHXHCN Việt Nam Chính phủ Bộ & Các CQ ngang Bộ Các CQ thuộc HĐNDTỉnh CP UBNDTỉnh Các CQ Chuù thích chuyên môn Quan heä caá p treâ n tröï c tieá p HĐNDHuyện UBNDHuyện Quan heä chæ Các CQ ñaï o chuyeâ n chuyên môn moâ n, nghieâ p vuï HĐND Xã UBND Xã Các chức danh chuyên môn Nguồn Tổng cục Thống kê ngày 11/5/2015 Cấp Huyện: 713 Cấp Xã: 11.043 xã; • 67 Tp thuộc tỉnh; • 1.581 phường; • 51 thị xã; • 590 thị trấn. 15 Nước CHXHCN Việt Nam 58 tỉnh 5 thành phố thuộc Trung ương 51 thị xã 67 thành phố 546 huyện 49 quận thuộc tỉnh 9043 xã 1581 590 thị trấn phường Tỉnh có từ 2 thành phố trở lên • Tỉnh Quảng Ninh: có 4 thành phố; • Tỉnh Quảng Nam: có 2 thành phố; • Tỉnh Khánh Hòa: có 2 thành phố; • Tỉnh Đồng Tháp: có 2 thành phố; • Tỉnh Lâm Đồng: có 2 thành phố; • Tỉnh An Giang: có 2 thành phố; • Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu: có 2 thành phố; • Tỉnh Thái Nguyên: có 2 thành phố; • Tỉnh Ninh Bình: có 2 thành phố.

17 Tỉnh có từ 2 thành phố trở lên • Tỉnh Quảng Ninh: có 4 thành phố; – Uông Bí; – Hạ Long; – Móng Cái; – Cẩm phả. 18 Tỉnh có từ 2 thành phố trở lên • Tỉnh Quảng Ninh: có 4 thành phố; – Uông Bí (2); – Hạ Long (1); – Móng Cái (3); – Cẩm phả (2). 19 Tỉnh có từ 2 thành phố trở lên • Tỉnh Quảng Nam: Hội An; Tam Kỳ. • Tỉnh Khánh Hòa: Nha Trang; Cam Ranh; • Tỉnh Đồng Tháp: Sa Đéc; Cao Lãnh.

• Tỉnh Lâm Đồng: Đà Lạt; Bảo Lộc; • Tỉnh An Giang: Châu Đốc; Long Xuyên; • Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu: Bà Rịa; Vũng Tàu; • Tỉnh Thái Nguyên: Thái Nguyên; Sông Công • Tỉnh Ninh Bình: Tam Điệp, Ninh Bình. 20 Tỉnh có từ 2 thành phố trở lên • Tỉnh Quảng Nam: Hội An (3); Tam Kỳ (3). • Tỉnh Khánh Hòa: Nha Trang (1); Cam Ranh (3); • Tỉnh Đồng Tháp: Sa Đéc (3); Cao Lãnh (2). • Tỉnh Lâm Đồng: Đà Lạt (1); Bảo Lộc (3); • Tỉnh An Giang: Châu Đốc (2); Long Xuyên (2); • Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu: Bà Rịa (3); Vũng Tàu (1); • Tỉnh Thái Nguyên: Thái Nguyên (1); Sông Công (3) • Tỉnh Ninh Bình: Tam Điệp (3), Ninh Bình (2).

21 Tỉnh không có thành phố • Tỉnh Bình Phước; • Tỉnh Đắc Nông. 22 Tỉnh có từ 2 thị xã trở lên • Tỉnh Bình Dương có 4 thị xã: Tân Uyên; Bến Cát; Dĩ An; Thuận An. • Tỉnh Bình Phước có 3 thị xã: Bình Long; Phước Long; Đồng Xoài; • Tỉnh Nghệ An có 3 thị xã: Cữa Lò; Thái Hòa; Hoàng Mai. • … 23 Tỉnh có từ 2 thị xã trở lên • Tỉnh Quảng Ninh có 2 thị xã: Quảng Yên; Đông triều.

• Tỉnh Gia Lai có 2 thị xã: An Khê; Ayun Pa • Tỉnh Hà Tĩnh có 2 thị xã: Hồng Lĩnh; Kỳ Anh. • Tỉnh Thanh Hóa có 2 thị xã: Bỉm Sơn; Sầm Sơn. • Tỉnh Thừa Thiên Huế có 2 thị xã: Hương Thủy; Hương Trà. • Tỉnh Sóc Trăng có 2 thị xã: Vĩnh Châu; Ngã Năm.

• Tỉnh Tiền giang có 2 thị xã: Gò Công; Cai Lậy. • Tỉnh Hậu Giang có 2 thị xã: Long Mỹ; Ngã Bảy. 24 Tỉnh không có thị xã • Gồm 23 tỉnh 25 5. Cơ cấu tổ chức bộ máy HCNN từng cấp Ø Cơ cấu tổ chức bộ máy HCNN cấp tỉnh; Ø Cơ cấu tổ chức bộ máy HCNN cấp huyện; Ø Cơ cấu tổ chức bộ máy HCNN cấp xã.

26 Hội đồng nhân dân § HĐND là cơ quan quyền lực NN ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của ND, do ND địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước ND địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên. 27 Hội đồng nhân dân ØCăn cứ vào Hiến pháp, luật, văn bản của cơ quan NN cấp trên, HĐND ra Nghị quyết: § Về các biện pháp bảo đảm thi hành nghiêm chỉnh Hiến pháp và pháp luật ở địa phương; § Về kế hoạch phát triển KT-XH và ngân sách; § Về quốc phòng, an ninh ở địa phương; § Về biện pháp ổn định và nâng cao đời sống của ND, hoàn thành mọi nhiệm vụ cấp trên giao cho, làm tròn nghĩa vụ đối với cả nước. 28 Hội đồng nhân dân ØQuyết định những chủ trương, biện pháp quan trọng để: üPhát huy tiềm năng của địa phương; üXây dựng và phát triển địa phương về kinh tế - xã hội; üCủng cố quốc phòng, an ninh; üKhông ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của NDĐP, làm tròn nghĩa vụ của ĐP đối với cả nước. 29 Hội đồng nhân dân ØThực hiện quyền giám sát đối với hoạt động của Thường trực HĐND, UBND, TAND, VKSND cùng cấp; ØGiám sát việc thực hiện các nghị quyết của HĐND; ØGiám sát việc tuân theo pháp luật của cơ quan NN, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang ND và của công dân ở địa phương.

30 Thành lập hội đồng nhân dân thông qua hình thức bầu từ các đơn vị bầu cử Số đại biểu được Đơn vị bầu cử bầu theo quy định Số đại biểu được Đơn vị bầu cử bầu theo quy định Đại biểu hội đồng nhân dân Số đại biểu được Đơn vị bầu cử trúng cử bầu theo quy định Số đại biểu được Đơn vị bầu cử bầu theo quy định Hội đồng 31 Thành lập HĐND thông qua hình thức bầu cử ØViệc bầu cử đại biểu HĐND được tiến hành theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. • UBTVQH giám sát việc bầu cử đại biểu HĐND, bảo đảm cuộc bầu cử tiến hành dân chủ, đúng pháp luật. • Chính phủ chỉ đạo UBND các cấp thực hiện công tác bầu cử theo quy định của pháp luật. 32 Thành lập HĐND thông qua hình thức bầu cử ØUỷ ban trung ương MTTQVN hướng dẫn Uỷ ban MTTQVN ở địa phương tổ chức hiệp thương lựa chọn, giới thiệu những người ứng cử đại biểu HĐND, tham gia giám sát việc bầu cử đại biểu HĐND.

ØKinh phí tổ chức bầu cử đại biểu HĐND các cấp do ngân sách NN bảo đảm. 33 Thành lập HĐND thông qua hình thức bầu cử ØUBTVQH ấn định và công bố ngày bầu cử đại biểu HĐND các cấp. ØNgày bầu cử phải là ngày chủ nhật và được công bố chậm nhất là một trăm lẻ năm ngày trước ngày bầu cử. ØTrong trường hợp đặc biệt không thể tiến hành bầu cử theo đúng nhiệm kỳ của HĐND thì UBTVQH xem xét, quyết định.

34 Thành lập HĐND thông qua hình thức bầu cử ØĐại biểu HĐND các cấp được bầu theo đơn vị bầu cử. ØMỗi đơn vị bầu cử đại biểu HĐND được bầu không quá năm đại biểu.