Trách Nhiệm Bồi Thường Của Nhà Nước Trong Hoạt Động Quản Lý Hành Chính

Chuyên khảo phân tích Trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Lưu Ngọc Cảnh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Bá Chiến
• Trường học: Trường Đại Học Nội Vụ Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp Và Luật Hành Chính
• Đề tài: Trách Nhiệm Bồi Thường Của Nhà Nước Trong Quản Lý Hành Chính
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC TRONG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước
• 1.2. Quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước
• 1.3. Phạm vi trách nhiệm bồi thường
• 1.4. Nguyên tắc bồi thường
• 1.5. Căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường
• 1.6. Thẩm quyền giải quyết bồi thường
• 1.7. Thủ tục giải quyết bồi thường
• 1.8. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC TRONG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
• 2.1. Thực trạng quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước
• 2.2. Nguyên tắc bồi thường
• 2.3. Căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường
• 2.4. Phạm vi trách nhiệm bồi thường
• 2.5. Thẩm quyền giải quyết bồi thường
• 2.6. Thủ tục giải quyết bồi thường
• 2.7. Thực trạng áp dụng quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước
• 2.8. Khái quát tình hình áp dụng quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước
• 2.9. Kết quả và nguyên nhân trong áp dụng quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước
• 2.10. Hạn chế và nguyên nhân trong áp dụng quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước
• 2.11. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC TRONG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
• 3.1. Phương hướng hoàn thiện trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước
• 3.2. Phù hợp với hệ thống pháp luật
• 3.3. Phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội
• 3.4. Kế thừa kinh nghiệm quốc tế
• 3.5. Một số giải pháp bảo đảm thực thi pháp luật về trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước
• 3.5.1. Về khía cạnh lập pháp
• 3.5.2. Về công tác tổ chức cơ quan giải quyết bồi thường
• 3.5.3. Về cơ chế kiểm tra, giám sát
• 3.5.4. Về nâng cao ý thức pháp luật
• 3.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Trách Nhiệm Bồi Thường Của Nhà Nước Trong Quản Lý Hành Chính

Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân mà còn nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức trong thực thi công vụ. Theo quy định của pháp luật, Nhà nước có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật gây ra trong quá trình thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính. Việc này thể hiện sự bình đẳng giữa Nhà nước và các chủ thể khác trong xã hội.

1.1. Khái Niệm Trách Nhiệm Bồi Thường Của Nhà Nước

Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được hiểu là nghĩa vụ của Nhà nước trong việc bồi thường thiệt hại cho cá nhân, tổ chức khi có hành vi trái pháp luật xảy ra trong quá trình thực hiện công vụ. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trong việc thực thi quyền lực công.

1.2. Ý Nghĩa Của Trách Nhiệm Bồi Thường Trong Quản Lý Hành Chính

Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Nó cũng góp phần nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức trong việc thực hiện nhiệm vụ, từ đó tạo dựng hình ảnh tích cực của Nhà nước trong mắt nhân dân.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Trách Nhiệm Bồi Thường Của Nhà Nước

Mặc dù có những quy định rõ ràng về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong việc thực hiện. Các quy định pháp luật chưa hoàn thiện, dẫn đến việc áp dụng còn nhiều bất cập. Hơn nữa, sự thiếu hiểu biết của người dân về quyền lợi của mình cũng là một rào cản lớn.

2.1. Những Hạn Chế Trong Quy Định Pháp Luật

Các quy định hiện hành về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước còn thiếu tính đồng bộ và chưa rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng. Nhiều trường hợp thiệt hại không được bồi thường do thiếu căn cứ pháp lý.

2.2. Thiếu Hiểu Biết Của Người Dân Về Quyền Lợi

Nhiều công dân chưa nắm rõ quyền lợi của mình trong việc yêu cầu bồi thường, dẫn đến việc không thực hiện các thủ tục cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

III. Phương Pháp Giải Quyết Trách Nhiệm Bồi Thường Của Nhà Nước

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức là rất cần thiết.

3.1. Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật Về Bồi Thường

Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật về trách nhiệm bồi thường để đảm bảo tính đồng bộ và rõ ràng. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực thi và bảo vệ quyền lợi của công dân.

3.2. Nâng Cao Nhận Thức Của Cán Bộ Công Chức

Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kiến thức về trách nhiệm bồi thường cho cán bộ, công chức. Điều này sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về nghĩa vụ và trách nhiệm của mình trong việc thực thi công vụ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Trách Nhiệm Bồi Thường Của Nhà Nước

Việc áp dụng trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong thực tiễn đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trường hợp chưa được giải quyết thỏa đáng, cần có sự can thiệp kịp thời từ các cơ quan chức năng.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Trách Nhiệm Bồi Thường

Nghiên cứu cho thấy rằng việc thực hiện trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đã giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhiều cá nhân, tổ chức. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trường hợp chưa được giải quyết thỏa đáng.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Trong Thực Tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức và hoàn thiện quy định pháp luật là rất cần thiết để đảm bảo quyền lợi của công dân.

V. Kết Luận Về Trách Nhiệm Bồi Thường Của Nhà Nước Trong Quản Lý Hành Chính

Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính là một vấn đề quan trọng, cần được quan tâm và giải quyết triệt để. Việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

5.1. Tương Lai Của Trách Nhiệm Bồi Thường

Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật về trách nhiệm bồi thường để đảm bảo quyền lợi của công dân được bảo vệ tốt nhất.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Cách

Cần có các giải pháp cải cách mạnh mẽ trong việc thực hiện trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý hành chính và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trải qua hơn 5 năm thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017, công tác giải quyết bồi thường trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước đã ghi nhận những bước chuyển biến căn bản nhưng vẫn đối mặt với nhiều rào cản thực tiễn. Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động thực thi quyền hành pháp mang tính quyền lực công, tác động trực tiếp, thường xuyên đến đời sống của mọi cá nhân và tổ chức. Với hệ thống thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trải rộng trên hơn 160 chức danh công vụ, nguy cơ phát sinh hành vi trái pháp luật gây thiệt hại cho công dân là rất lớn. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những bất cập giữa quy định pháp luật thực định và kết quả áp dụng trên thực tế, khi tỷ lệ giải quyết thành công các vụ việc bồi thường hành chính hàng năm chỉ dao động trong khoảng từ 29,41% đến 41,6%.

Mục tiêu cụ thể của công trình nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về trách nhiệm bồi thường công vụ, đánh giá toàn diện thực trạng thi hành pháp luật trong giai đoạn từ ngày 01/7/2018 đến tháng 7/2022 trên phạm vi toàn quốc, và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài được lượng hóa rõ nét thông qua mục tiêu rút ngắn quy trình thụ lý từ 125 ngày trước đây xuống còn tối đa 71 ngày, góp phần nâng cao tỷ lệ thụ lý, giải quyết dứt điểm các vụ việc khiếu kiện bồi thường hành chính, bảo vệ tối đa quyền con người, quyền công dân theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013 và các chuẩn mực quản trị quốc gia hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ 3 lý thuyết nền tảng trong khoa học pháp lý hiện đại:

• Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Xác lập nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, Nhà nước phục vụ và chịu trách nhiệm trước công dân theo quy định tại Điều 2 Hiến pháp 2013.
• Lý thuyết trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng: Làm cơ sở xác định mối quan hệ bồi hoàn công bằng, yêu cầu khắc phục toàn bộ các thiệt hại thực tế phát sinh từ hành vi vi phạm pháp luật.
• Lý thuyết về công vụ và quyền lực công: Phân định ranh giới giữa hành vi thực thi công vụ nhân danh Nhà nước và lỗi cá nhân của cán bộ, công chức, làm căn cứ chuyển giao nghĩa vụ bồi thường sang chủ thể Nhà nước.

Mô hình nghiên cứu tập trung giải mã 4 khái niệm pháp lý cốt lõi: Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong quản lý hành chính; Hành vi hành chính và quyết định hành chính trái pháp luật; Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi công vụ và thiệt hại; Cơ chế xác định thiệt hại vật chất cùng tổn thất tinh thần.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chính thống từ Báo cáo công tác bồi thường nhà nước hàng năm của Bộ Tư pháp giai đoạn 2018–2021, kết hợp các hồ sơ xét xử thực tế gồm 07 bản án dân sự và hành chính tiêu biểu từ Tòa án nhân dân các cấp.

• Cỡ mẫu nghiên cứu: Toàn bộ 65 vụ việc bồi thường thụ lý theo Luật năm 2017 trong năm 2020, 41 vụ việc thuộc lĩnh vực quản lý hành chính trong năm 2021, cùng 07 bản án điển hình đại diện cho các dạng tranh chấp công vụ phức tạp.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) nhằm tập trung vào các vụ việc có tranh chấp gay gắt về xác định cơ quan có trách nhiệm bồi thường, phương thức định giá thiệt hại và điều kiện thụ lý hồ sơ.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Sử dụng phương pháp phân tích quy phạm kết hợp phương pháp thống kê mô tả và so sánh luật học đối chiếu kinh nghiệm của Hoa Kỳ, Pháp, Đức, Trung Quốc và Nhật Bản. Việc kết hợp này giúp đánh giá toàn diện cả tính logic của văn bản quy phạm lẫn sự tương thích trong thực tiễn xét xử, bảo đảm kết quả nghiên cứu khách quan trong suốt timeline nghiên cứu từ tháng 7/2018 đến tháng 7/2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn giai đoạn 2018–2021 chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

1. Tỷ lệ giải quyết vụ việc bồi thường hành chính còn thấp và thiếu ổn định: Năm 2019, các cơ quan chức năng giải quyết được 5/12 vụ việc (đạt tỷ lệ 41,6%) với tổng số tiền bồi thường là 1 tỷ 901 triệu 064 nghìn đồng. Đến năm 2020, tỷ lệ này sụt giảm xuống 29,41% (giải quyết 5/17 vụ việc, chi trả 847 triệu 634 nghìn đồng). Sang năm 2021, tỷ lệ giải quyết đạt 31,70% (13/41 vụ việc, tổng số tiền bồi thường là 1 tỷ 08 triệu 934 nghìn đồng). Số lượng vụ việc tồn đọng chuyển sang kỳ sau chiếm tới gần 68,3% tổng số vụ thụ lý.

2. Xu hướng chuyển dịch cơ chế giải quyết sang cơ quan Tòa án: Năm 2021, trong số 30 vụ việc thụ lý mới, có tới 18 vụ việc được đưa ra xét xử tại Tòa án (chiếm 60%), trong khi chỉ có 12 vụ việc được thụ lý tại cơ quan hành chính trực tiếp quản lý người thi hành công vụ (chiếm 40%). Điều này phản ánh tâm lý người dân tin tưởng hơn vào phán quyết tư pháp độc lập thay vì cơ chế tự thương lượng nội bộ.

3. Rào cản từ phương pháp liệt kê phạm vi bồi thường: Điều 17 Luật năm 2017 quy định phạm vi bồi thường giới hạn trong 14 nhóm trường hợp, vô hình trung loại trừ nhiều hành vi công vụ gây thiệt hại lớn trong thực tế, điển hình như vụ việc khiếu kiện khôi phục trợ cấp thương binh và tiền lương hưu với giá trị thiệt hại trên 10 tỷ đồng tại Bản án số 01/2018/LĐ-PT đã bị bác bỏ do không nằm trong danh mục liệt kê.

4. Bất cập trong việc cung cấp văn bản làm căn cứ bồi thường: Quy định tại Điều 8 Luật năm 2017 yêu cầu cá nhân phải có văn bản có hiệu lực pháp luật xác định hành vi công vụ là trái pháp luật trước khi yêu cầu bồi thường, dẫn tới tình trạng nhiều yêu cầu chính đáng bị đình chỉ giải quyết (như tại Bản án số 53/2019/DS-PT của Tòa án nhân dân tỉnh Cà Mau).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên xuất phát từ sự thiếu độc lập của đội ngũ cán bộ giải quyết bồi thường vốn chủ yếu làm việc theo chế độ kiêm nhiệm, dẫn đến tâm lý e ngại trách nhiệm và bảo vệ lợi ích nội bộ ngành. So với mô hình của Nhật Bản vốn áp dụng các điều kiện mở rộng để bảo vệ công dân, pháp luật Việt Nam tiếp cận theo mô hình liệt kê tương đồng với Trung Quốc nhưng lại thiếu các văn bản hướng dẫn chi tiết cho các lĩnh vực rủi ro cao như quản lý đất đai, xây dựng, giao thông và đê điều.

Dữ liệu nghiên cứu thực chứng qua các năm có thể được mô tả trực quan thông qua bảng so sánh cơ cấu giải quyết bồi thường hoặc biểu đồ cột biểu diễn mối tương quan giữa số vụ thụ lý mới (tăng vọt từ 10 vụ năm 2020 lên 30 vụ năm 2021) và tỷ lệ giải quyết dứt điểm (chỉ đạt trung bình 34,2%). Cách trình bày này giúp nhận diện rõ ràng áp lực gia tăng đối với các cơ quan tài phán và sự cấp thiết phải cải cách quy trình thủ tục.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

1. Mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường tại Điều 17 Luật năm 2017: Bổ sung ít nhất 05 nhóm hành vi hành chính gây thiệt hại thường gặp trong các lĩnh vực xây dựng trái phép, quản lý giao thông đô thị, sự cố vận hành xả lũ thủy điện và quản lý tài nguyên khoáng sản; mục tiêu bao phủ trên 95% các tranh chấp công vụ thực tế phát sinh; lộ trình hoàn thành sửa đổi luật trong giai đoạn 2023–2025 do Bộ Tư pháp chủ trì tham mưu.

2. Cải cách triệt để điều kiện về văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường: Sửa đổi Điều 8 Luật năm 2017 theo hướng cho phép Tòa án trực tiếp đánh giá và công nhận tính trái pháp luật của hành vi hành chính ngay trong quá trình xét xử vụ án dân sự hoặc hành chính kết hợp bồi thường, giúp cắt giảm 50% thời gian chờ đợi thủ tục cho người dân; triển khai thực hiện từ năm 2024 do Tòa án nhân dân tối cao chỉ đạo hướng dẫn áp dụng án lệ.

3. Kiện toàn tổ chức cơ quan giải quyết bồi thường độc lập: Thành lập bộ phận chuyên trách giải quyết bồi thường nhà nước tại 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, tách biệt hoàn toàn khỏi cơ quan có công chức trực tiếp gây ra sai phạm nhằm bảo đảm tính khách quan tuyệt đối; nâng tỷ lệ giải quyết đúng hạn các vụ việc lên mức trên 90% vào năm 2025 do Bộ Nội vụ phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện.

4. Tăng cường cơ chế giám sát và thực hiện nghiêm nghĩa vụ hoàn trả: Tổ chức thanh tra định kỳ 02 lần mỗi năm đối với hoạt động bồi thường công vụ, áp dụng chế tài xử lý nghiêm minh và truy thu hoàn trả từ 80% đến 100% trách nhiệm vật chất đối với cán bộ, công chức có lỗi cố ý hoặc vô ý nghiêm trọng theo quy định tại Điều 64–67 Luật năm 2017 trong giai đoạn 2024–2026 do Thanh tra Chính phủ và Bộ Tài chính phối hợp giám sát.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ, công chức và lãnh đạo trong các cơ quan hành chính nhà nước: Giúp nhận diện 14 nhóm hành vi có rủi ro pháp lý cao, tuân thủ đúng quy trình thụ lý rút gọn 71 ngày và hạn chế tối đa các sai phạm công vụ dẫn đến phát sinh trách nhiệm tài chính công.
• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Hội đồng xét xử: Cung cấp hệ thống 07 bản án phân tích chi tiết, hỗ trợ giải quyết các xung đột pháp lý về xác định tư cách đương sự, tính hợp pháp của quyết định hành chính và phương pháp định lượng thiệt hại theo Điều 22–28 Luật năm 2017.
• Luật sư, chuyên viên tư vấn pháp lý và người dân: Cung cấp cẩm nang tra cứu 04 thành phần hồ sơ yêu cầu bồi thường bắt buộc, kỹ năng đàm phán trong giai đoạn thương lượng và chiến lược bảo vệ quyền lợi khi bị xâm hại bởi các quyết định hành chính trái luật.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo với hệ thống số liệu thực chứng 2018–2021, phương pháp luận so sánh quốc tế và các luận cứ khoa học để tiếp tục phát triển đề tài nghiên cứu chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Thời hạn giải quyết yêu cầu bồi thường tại cơ quan hành chính kéo dài bao lâu?
   Theo quy định của Luật năm 2017, tổng thời hạn giải quyết tối đa là 71 ngày làm việc, giảm mạnh 54 ngày so với mốc 125 ngày của Luật năm 2009. Thời gian này bao gồm 15 đến 30 ngày xác minh thiệt hại, 10 đến 15 ngày tổ chức phiên thương lượng và thời hạn 15 ngày để quyết định giải quyết bồi thường chính thức có hiệu lực thi hành.

2. Người yêu cầu bồi thường có được nhận tạm ứng kinh phí trước khi có quyết định cuối cùng không?
   Có. Người yêu cầu bồi thường có quyền đề nghị tạm ứng kinh phí với mức tối thiểu bằng 50% giá trị các khoản thiệt hại đã xác định rõ ràng. Khoản tạm ứng áp dụng ngay đối với tổn thất về tinh thần hoặc các chi phí khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe có thể tính toán tức thì mà không cần trải qua quy trình xác minh kéo dài.

3. Chi phí in ấn tài liệu và đi lại khi khiếu kiện có được Nhà nước bồi thường khi không có hóa đơn đỏ không?
   Vẫn có thể được bồi thường. Căn cứ Điều 28 Luật năm 2017 và thực tiễn xét xử tại Bản án số 13/2019/DS-ST, Tòa án đã chấp nhận chi trả khoản tiền bồi thường tương đương 03 tháng lương cơ sở cho đương sự nhằm bù đắp các chi phí in ấn, đi lại thực tế hợp lý phục vụ quá trình khiếu kiện dù không có hóa đơn chứng từ đầy đủ.

4. Những lĩnh vực quản lý hành chính nào dễ phát sinh tranh chấp bồi thường nhà nước nhất?
   Thực tế thống kê giai đoạn 2018–2021 cho thấy lĩnh vực xử phạt vi phạm hành chính với hơn 160 chức danh có thẩm quyền và lĩnh vực quản lý đất đai (thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng, cấp giấy chứng nhận) là 2 lĩnh vực chiếm tỷ trọng đơn thư khiếu kiện và yêu cầu bồi thường công vụ cao nhất cả nước.

5. Nếu thương lượng bồi thường với cơ quan hành chính không đạt kết quả thì người dân cần làm gì?
   Khi thương lượng không thành hoặc cơ quan có trách nhiệm không ban hành quyết định giải quyết, người dân có quyền khởi kiện trực tiếp ra Tòa án nhân dân cấp huyện hoặc cấp tỉnh theo Điều 33 và Điều 53 Luật năm 2017. Thực tế năm 2021 ghi nhận 18/30 vụ việc mới đã được đưa thẳng ra Tòa án để bảo đảm tính khách quan.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện khung pháp lý và thực tiễn thi hành Luật năm 2017 trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước giai đoạn 2018–2022.
• Thực trạng áp dụng pháp luật cho thấy tỷ lệ giải quyết thành công các vụ việc bồi thường còn thấp, chỉ đạt 31,70% trong năm 2021 với số tiền bồi thường hơn 1,008 tỷ đồng.
• Công trình chỉ rõ các điểm nghẽn lớn về danh mục 14 nhóm hành vi giới hạn tại Điều 17 và yêu cầu cứng nhắc về văn bản xác định hành vi trái pháp luật tại Điều 8.
• Luận văn đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá về lập pháp, thủ tục tố tụng, tổ chức bộ máy chuyên trách và cơ chế hoàn trả công vụ giai đoạn 2024–2026.
• Hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để nắm bắt đầy đủ các luận cứ khoa học, phân tích án lệ chuyên sâu và áp dụng hiệu quả vào công tác thực tiễn pháp lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp luật về trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước. 10 Chương 2: Thực trạng thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước. Chương 3: Phương hướng và giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước. 11 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƢỜNG CỦA NHÀ NƢỚC TRONG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC 1.

Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của trách nhiệm bồi thƣờng của Nhà nƣớc trong hoạt động quản lý hành chính nhà nƣớc 1. Khái niệm Theo nhận thức thông thƣờng, khi một ngƣời nào đó gây ra thiệt hại từ hành vi trái pháp luật thì phải chịu trách nhiệm đối với hành vi do mình gây ra. Hiện nay, trách nhiệm BTTH đã đƣợc luật hóa trở thành một loại trách nhiệm dân sự. Các tổn hại hay thiệt hại đƣợc ghi nhận thành hai loại chính là thiệt hại về vật chất và thiệt hại về tinh thần.

Việc BTTH là sự khôi phục lại những tổn hại trên. Nhà nƣớc cũng phải chịu trách nhiệm BTTH, bởi đó vừa là nghĩa vụ, trách nhiệm của một nhà nƣớc dân chủ, vừa thể hiện sự bình đẳng giữa Nhà nƣớc với các chủ thể khác khi tham gia vào các quan hệ pháp luật. Nhà nƣớc với tƣ cách là một chủ thể đặc biệt sử dụng quyền lực công dựa trên sự ủy quyền, giao quyền của Nhân dân. Nhà nƣớc thực hiện quản lý xã hội bằng pháp luật thông qua bộ máy nhà nƣớc.

Việc quản lý nhà nƣớc đƣợc tiến hành để duy trì sự phát triển ổn định của toàn thể xã hội. Ngày nay, Nhà nƣớc thực hiện chức năng, nhiệm vụ để phục vụ lợi ích về mọi mặt cho nhân dân. Điều 2 Hiến pháp 2013 khẳng định “Nhà nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân”. Theo đó, với trách nhiệm của mình, Nhà nƣớc không thể tiến hành các hành vi xâm phạm đến các quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác trong xã hội.

Về nguyên tắc, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thƣờng. Trong quá trình hoạt động của mình, Nhà nƣớc thực hiện nhiều chức năng của mình để thực hiện các nhiệm vụ chiến lƣợc, mục tiêu cơ bản chi phối đến sự tồn tại, phát triển của đất nƣớc. Để tiến hành những công việc đó, Nhà nƣớc phải thực hiện thông qua các cơ quan nhà nƣớc, cụ thể là thông qua đội ngũ cán bộ, 12 công chức. Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn, đội ngũ cán bộ, công chức khi thi hành công vụ phải bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức.

Tuy nhiên, trong thực tiễn thi hành, vì nhiều lý do khác nhau, các cán bộ, công chức có thể gây ra thiệt hại cho ngƣời dân. Và Nhà nƣớc – chủ sử dụng lao động đặc biệt phải đứng ra bồi thƣờng cho ngƣời bị thiệt hại. QLHCNN là hoạt động thực thi quyền hành pháp. Đây là hoạt động mang tính quyền lực nhà nƣớc dựa trên cơ sở pháp luật để tác động tới các mặt của đời sống xã hội.

Đồng thời, khi thực hiện hoạt động QLHCNN cũng góp phần quan trọng trong việc hiện thực hóa các mục tiêu, ý tƣởng, chủ trƣơng, đƣờng lối chính trị trong xã hội. Hoạt động QLHCNN do các cơ quan hành chính nhà nƣớc thực hiện, đứng đầu là Chính phủ. Phạm vi diễn ra hoạt động QLHCNN rất rộng cả về không gian và thời gian, và đƣợc thể hiện rõ nhất thông qua các quyết định hành chính, hành vi hành chính. Các quyết định, hành vi đó luôn có tác động đến quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức.

Đồng thời, chúng rất đa dạng, phong phú và phức tạp và khi đƣợc tiến hành có thể là các hành vi trái pháp luật. Vì vậy, chúng luôn tiềm ẩn các nguy cơ gây thiệt hại đến các cá nhân, tổ chức. Mặt khác, bộ mặt của Nhà nƣớc đƣợc thể hiện cụ thể qua hiệu quả hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nƣớc. Hiệu quả hoạt động cao thể hiện trách nhiệm của Nhà nƣớc cũng nhƣ trách nhiêm công vụ của cán bộ, công chức, từ đó tạo dựng đƣợc hình ảnh đẹp của Nhà nƣớc trong xã hội.

Từ những phân tích trên, có thể đƣa ra khái niệm về trách nhiệm BTTH của Nhà nƣớc trong hoạt động QLHCNN nhƣ sau: “Trách nhiệm BTTHCNN trong hoạt động QLHCNN là TNBTCNN khi ngƣời thi hành công vụ có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại cho các cá nhân, tổ chức trong quá trình thực hiện hoạt động QLHCNN”. Đặc điểm Trách nhiệm BTTH của Nhà nƣớc là một loại trách nhiệm pháp lý có nhiều nét riêng biệt. Do vậy, chúng vừa có đặc điểm chung của trách nhiệm bồi thƣờng dân sự vừa có điểm khác biệt. Đặc điểm chung Thứ nhất, về nguồn gốc phát sinh.

Trong quá trình tiến hành hoạt động QLHCNN giữa các cá nhân, tổ chức và Nhà nƣớc không có hợp đồng mà đƣợc quy định trên cơ sở pháp luật. Các QĐHC, HVHC mang tính quyền lực nhà nƣớc. Trong các trƣờng hợp theo quy định của pháp luật, các cơ quan, cá nhân đƣợc nhà nƣớc trao quyền mới đƣợc tiến hành. Hơn nữa, khi chúng đƣợc thực hiện mang lại lợi ích cho Nhà nƣớc.

Do đó, mặc dù không có vi phạm các nghĩa vụ trong hợp đồng, nhƣng Nhà nƣớc phải chịu trách nhiệm bồi thƣờng đối với các hành vi đó, nếu hành vi đó gây thiệt hại. Thứ hai, về điều kiện phát sinh. Các điều kiện phát sinh TNBTCNN theo quy định hiện hành có nhiều điểm giống với điều kiện phát sinh trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng nói chung. Bao gồm: có thiệt hại xảy ra, có hành vi trái pháp luật và có mối liên hệ nhân quả giữa chúng.

Thứ ba, về thiệt hại đƣợc bồi thƣờng. Thiệt hại đƣợc bồi thƣờng tƣơng đồng với quy định trong trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng nói chung, gồm thiệt hại về vật chất và thiệt hại về tinh thần. Các thiệt hại về vật chất mang tính chất hữu hình bởi các chủ thể có thể đo lƣờng tƣơng đối chính xác để làm căn cứ bồi thƣờng. Các thiệt hại về tinh thần mang tính chất vô hình bởi các chủ thể không thể đo, đếm đƣợc, có thể kể tới là sự giảm sút niềm tin của ngƣời dân đối với Nhà nƣớc, gây ra những bất ổn về kinh tế - chính trị, khiến cho đất nƣớc không thể phát triển bền vững.

Đặc điểm riêng Thứ nhất, Nhà nƣớc - chủ thể luôn chịu trách nhiệm bồi thƣờng. Nhƣ đã phân tích ở trên, khi thi hành công vụ các cán bộ, công chức thực thi nhân danh Nhà nƣớc. Theo đó, việc cán bộ, công chức có hành vi gây thiệt hại cũng tƣơng đồng với Nhà nƣớc đã có hành vi gây thiệt hại. Tất nhiên, theo nguyên tắc chung, Nhà nƣớc có thể đƣợc loại trừ trách nhiệm BTTH khi ngƣời bị thiệt hại có lỗi hoàn toàn hoặc thiệt hại xảy ra do tình thế cấp thiết, sự kiện bất khả kháng.

14 Thứ hai, yếu tố công vụ. Công vụ là hoạt động đặc biệt đƣợc thực hiện bởi cán bộ, công chức trong quá trình thực hiện chức năng quản lý nhà nƣớc. Mục tiêu của công vụ để nhằm phục vụ nhân dân. Khi thực hiện công vụ, ngƣời công chức có thể đƣợc trao cho những quyền hạn nhất định.

Các quyền hạn đƣợc trao phải tƣơng xứng với nhiệm vụ trên cơ sở quy định của pháp luật. Theo đó, khi thực hiện các quyền hạn, nhiệm vụ đƣợc giao mà gây thiệt hại thì Nhà nƣớc phải bồi thƣờng. Ngƣợc lại, công chức tiến hành các hành vi không gắn với công vụ mà gây thiệt hại thì phải chịu trách nhiệm cá nhân. Thứ ba, điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thƣờng.

Điều kiện phát sinh TNBTCNN có điểm khác biệt so với các trƣờng hợp khác. Theo đó, trong đa số các trƣờng hợp, ngƣời yêu cầu bồi thƣờng phải có căn cứ xác định hành vi trái pháp luật của ngƣời thi hành công vụ và yêu cầu bồi thƣờng tƣơng ứng. Ngƣời bị thiệt hại mặc dù có thiệt hại trên thực tế nhƣng không đƣơng nhiên đƣợc bồi thƣờng. Khi thực hiện yêu cầu bồi thƣờng, ngƣời bị thiệt hại phải xuất trình đƣợc văn bản làm căn cứ bồi thƣờng.

Hay yếu tố lỗi (của Nhà nƣớc) đang đƣợc nhắc đến là một điều kiện bắt buộc trong trách nhiệm BTTH của Nhà nƣớc. Ý nghĩa a, Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức bị thiệt hại Xuất phát từ đặc thù của quan hệ pháp luật hành chính, các cá nhân, tổ chức luôn ở vị thế bất lợi so với các cơ quan nhà nƣớc. Còn bản thân hoạt động QLHCNN luôn tiềm ẩn nguy cơ xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức. Để chống lại sự xâm hại, các cá nhân, tổ chức có thể sử dụng nhiều công cụ khác nhau để tự bảo vệ, trong đó có công cụ pháp luật.

Khi bị vi phạm bởi các QĐHC, HVHC, các cá nhân, tổ chức có quyền yêu cầu xem xét lại theo các thủ tục khiếu nại, khiếu kiện. Sau đó, khi đã xác định đƣợc các hành vi đó là hành vi trái pháp luật thì họ có quyền yêu cầu bồi thƣờng theo quy định của pháp luật về TNBTCNN. Đây sẽ là cơ chế hiệu quả để cá nhân, tổ chức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Theo đó, quy định về trách nhiệm BTTH của Nhà nƣớc trong hoạt động QLHCNN là rất cần thiết.

15 b, Nâng cao trách nhiệm của ngƣời thi hành công vụ khi thực hiện hoạt động QLHCNN Nhà nƣớc với tƣ cách là chủ thể duy nhất có chức năng quản lý và điều hành xã hội thông qua quyền lực đƣợc pháp luật quy định, do đó không tránh khỏi tình trạng cán bộ, công chức nhà nƣớc quan liêu tham nhũng sách nhiễu ngƣời dân. Khi thực thi công vụ, mỗi cơ quan, cá nhân bị tác động của các yếu tố lợi ích khác nhau. Vì vậy, muốn hoạt động thực thi công vụ trong hoạt động QLHCNN đƣợc hiệu quả, chúng ta cần thiết lập nhiều cơ chế khác nhau để kiểm tra, đánh giá việc thực hiện những công việc đã đƣợc phân giao cho các cơ quan, cá nhân. Cơ chế điều chỉnh bằng pháp luật là cơ chế hữu hiệu, cụ thể là quy định của pháp luật trách nhiệm BTTH của Nhà nƣớc trong hoạt động QLHCNN.