Luận Văn Về Kiểm Soát Các Cơ Quan Hành Chính Nhà Nước Qua Hoạt Động Xét Xử Tại Tỉnh Đắk Nông

Tài liệu nghiên cứu Luận văn kiểm soát các cơ quan hành chính nhà nước thông qua hoạt động xét xử từ thực tiễn tỉnh đăk, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hằng
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Văn A
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Kiểm soát các cơ quan hành chính nhà nước thông qua hoạt động xét xử - từ thực tiễn tỉnh Đăk Nông
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục các bảng
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ KIỂM SOÁT CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ
• 1.1. Những khái niệm có liên quan
• 1.2. Vai trò và phương thức kiểm soát các cơ quan hành chính nhà nước thông qua hoạt động xét xử
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN HAI CẤP TỈNH ĐĂK NÔNG
• 2.1. Tình hình quản lý hành chính nhà nước tỉnh Đăk Nông và thực trạng các vi phạm phổ biến trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ
• 2.2. Thực trạng hoạt động xét xử án hành chính đối với các vi phạm của cơ quan hành chính nhà nước và người có thẩm quyền
• 2.3. Thực trạng hoạt động xét xử án dân sự đối với các vi phạm của cơ quan hành chính nhà nước và người có thẩm quyền
• 2.4. Thực trạng hoạt động xét xử án hình sự đối với người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước
• 2.5. Đánh giá chung về một số quy định của pháp luật tố tụng
• 3. Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ KIỂM SOÁT CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN
• 3.1. Hoàn thiện pháp luật về kiểm soát các cơ quan hành chính nhà nước, hoạt động xét xử
• 3.2. Thực hiện tốt các yêu cầu về cải cách tư pháp
• 3.3. Nâng cao tính độc lập trong hoạt động xét xử
• 3.4. Nâng cao năng lực, trách nhiệm của người thi hành công vụ
• 3.5. Yêu cầu về cơ sở vật chất, khoa học công nghệ
• 3.6. Quy chế lương, phụ cấp
• 3.7. Quy định bảo vệ Thẩm phán
• 3.8. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và pháp lý về kiểm soát các cơ quan hành chính nhà nước thông qua hoạt động xét xử

Kiểm soát hành chính là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả của các cơ quan nhà nước. Kiểm soát hành chính thông qua hoạt động xét xử tại Tòa án nhân dân là một phương thức hiệu quả để bảo vệ quyền lợi công dân và ngăn chặn lạm dụng quyền lực. Theo Hiến pháp năm 2013, quyền lực nhà nước được phân chia thành ba nhánh: lập pháp, hành pháp và tư pháp, trong đó cơ quan nhà nước có trách nhiệm thực hiện quyền hành pháp cần phải tuân thủ các quy định pháp luật. Việc xét xử hành chính không chỉ giúp giải quyết tranh chấp mà còn là công cụ để kiểm soát các hành vi vi phạm của cơ quan hành chính nhà nước. Điều này thể hiện rõ trong thực tiễn tại tỉnh Đắk Nông, nơi mà số lượng vụ án hành chính gia tăng đáng kể trong những năm gần đây. Sự gia tăng này không chỉ phản ánh sự phát triển của hệ thống pháp luật mà còn cho thấy nhu cầu kiểm soát quyền lực hành chính ngày càng cao.

1.1. Những khái niệm có liên quan

Khái niệm về kiểm soát hành chính và quyền lực nhà nước là rất quan trọng trong việc hiểu rõ vai trò của các cơ quan nhà nước. Kiểm soát quyền lực nhà nước được thực hiện thông qua nhiều hình thức, trong đó có hoạt động xét xử. Theo đó, cơ quan hành chính nhà nước phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và công dân. Việc kiểm soát này không chỉ dừng lại ở việc phát hiện sai phạm mà còn bao gồm việc đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan này. Quyền lợi công dân được bảo vệ thông qua các quyết định của Tòa án, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý công bằng và minh bạch.

II. Thực trạng kiểm soát các cơ quan hành chính nhà nước thông qua hoạt động xét xử tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Nông

Tại tỉnh Đắk Nông, thực trạng kiểm soát hành chính thông qua hoạt động xét xử đã cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Số lượng vụ án hành chính tăng nhanh, cho thấy sự gia tăng trong việc khiếu nại các quyết định hành chính. Các vi phạm phổ biến trong quá trình thực hiện chức năng của cơ quan nhà nước đã dẫn đến nhiều vụ án phải được đưa ra xét xử. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi công dân mà còn đặt ra thách thức cho hệ thống pháp luật trong việc xử lý các vụ án này một cách công bằng và hiệu quả. Việc giải quyết tranh chấp giữa cá nhân và cơ quan hành chính nhà nước cần phải được thực hiện một cách minh bạch, đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan. Đặc biệt, việc nâng cao chất lượng xét xử là một yêu cầu cấp thiết để đảm bảo tính hiệu quả của quy trình kiểm soát.

2.1. Tình hình quản lý hành chính nhà nước tỉnh Đắk Nông

Tình hình quản lý hành chính tại tỉnh Đắk Nông cho thấy nhiều vi phạm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của cơ quan hành chính nhà nước. Các quyết định hành chính không đúng quy định đã dẫn đến nhiều khiếu nại từ phía công dân. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi công dân mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật. Cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao trách nhiệm của các cơ quan này trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình. Việc xét xử hành chính cần phải được thực hiện một cách nghiêm túc để đảm bảo rằng các quyết định hành chính được ban hành đúng quy định và phù hợp với lợi ích của người dân.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao chất lượng hiệu quả kiểm soát các cơ quan hành chính nhà nước thông qua hoạt động xét xử tại Tòa án nhân dân

Để nâng cao hiệu quả kiểm soát hành chính, cần có những giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao chất lượng hoạt động xét xử. Việc cải cách tư pháp là một trong những yêu cầu quan trọng để đảm bảo rằng các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện đúng chức năng và nhiệm vụ của mình. Cần tăng cường tính độc lập trong hoạt động xét xử, đồng thời nâng cao năng lực và trách nhiệm của người thi hành công vụ. Các quy định về bảo vệ Thẩm phán cũng cần được xem xét để đảm bảo rằng họ có thể thực hiện nhiệm vụ của mình một cách hiệu quả và công bằng. Ngoài ra, việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng cũng là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả kiểm soát hành chính.

3.1. Hoàn thiện pháp luật về kiểm soát các cơ quan hành chính nhà nước

Hoàn thiện pháp luật về kiểm soát hành chính là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Cần có những quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các cơ quan hành chính nhà nước, cũng như các hình thức kiểm soát để đảm bảo rằng quyền lực không bị lạm dụng. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi công dân mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong việc thực hiện kiểm soát, từ đó tạo ra một hệ thống pháp luật đồng bộ và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2019 ghi nhận sự gia tăng đột biến về số lượng khiếu kiện hành chính tại tỉnh Đăk Nông. Số liệu thống kê cho thấy các vụ án hành chính sơ thẩm thụ lý tại Tòa án nhân dân tỉnh Đăk Nông đã tăng vọt từ 3 vụ năm 2014 lên mức đỉnh điểm 110 vụ năm 2018 (tăng hơn 36 lần) và duy trì ở mức 99 vụ năm 2019, với tỷ lệ giải quyết bình quân đạt trên 81,82% đến 100%. Thực trạng này phản ánh tính chất gay gắt của các xung đột pháp lý phát sinh trong quá trình quản lý nhà nước tại địa phương, đặc biệt trong bối cảnh Đăk Nông đang đẩy mạnh thu hồi đất triển khai các dự án công nghiệp trọng điểm như nhà máy Alumin Nhân Cơ.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ chế pháp lý và thực tiễn kiểm soát quyền hành pháp thông qua hoạt động tư pháp của Tòa án nhân dân hai cấp. Mục tiêu cụ thể là phân tích toàn diện thực trạng xét xử các vi phạm hành chính, dân sự và hình sự của cơ quan quản lý nhà nước, tìm ra các nguyên nhân dẫn đến sai phạm và xác định giải pháp hoàn thiện thể chế. Phạm vi không gian nghiên cứu được xác định tại địa bàn tỉnh Đăk Nông với diện tích tự nhiên 650.927 ha, dân số 622.168 người, và phạm vi thời gian kéo dài 6 năm (2014-2019). Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học giúp nâng cao tỷ lệ xét xử đúng luật, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, đồng thời hướng tới mục tiêu giảm thiểu trên 20% các quyết định hành chính bị tuyên hủy do vi phạm trình tự, thủ tục trong các giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước làm nền tảng cốt lõi, được hiến định tại Khoản 3 Điều 2 Hiến pháp năm 2013. Mô hình này xác định quyền lực nhà nước là thống nhất, nhưng cần có sự kiềm chế và đối trọng độc lập từ nhánh tư pháp đối với các cơ quan hành pháp nhằm ngăn ngừa tình trạng lạm quyền, quan liêu. Bên cạnh đó, nghiên cứu kết hợp lý thuyết quản trị công hiện đại về trách nhiệm giải trình và bảo vệ quyền công dân trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo định hướng của Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Hệ thống khái niệm cơ bản được chuẩn hóa gồm: kiểm soát quyền lực nhà nước, cơ quan hành chính nhà nước (theo Điều 94 và Điều 96 Hiến pháp năm 2013), hoạt động xét xử tư pháp (theo Điều 102 Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014), cùng các hành vi vi phạm pháp luật dạng hành động và không hành động trong quản lý hành chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp từ 288 hồ sơ vụ án hành chính và 158 vụ án dân sự sơ thẩm thụ lý trong 6 năm tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đăk Nông, kết hợp hệ thống báo cáo quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân tỉnh. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ dữ liệu thụ lý từ 8 đơn vị hành chính cấp huyện và cấp tỉnh giai đoạn 2014-2019, áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với số liệu thống kê và chọn mẫu điển cứu đối với 3 vụ án hành chính về đất đai cùng 1 vụ án lao động điển hình.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính, thống kê mô tả và so sánh luật học là nhằm phản ánh khách quan tác động của Luật Tố tụng Hành chính năm 2015 và Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 có hiệu lực từ ngày 01 tháng 07 năm 2016. Quy trình này cho phép đối chiếu trực tiếp các quy phạm pháp luật với các sai sót thực tế của cán bộ công quyền trong suốt dòng thời gian 6 năm khảo sát.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc thay đổi thẩm quyền xét xử theo Luật Tố tụng Hành chính năm 2015 đã tạo nên sự chuyển dịch dữ liệu thụ lý rõ rệt. Án hành chính sơ thẩm tại Tòa án nhân dân tỉnh tăng mạnh từ 8 vụ năm 2016 lên 52 vụ năm 2017 (tăng 550%) và chạm mốc 110 vụ năm 2018 (tăng 1.275% so với năm 2016). Ngược lại, án hành chính thụ lý tại Tòa án cấp huyện giảm từ 29 vụ năm 2016 xuống còn 16 vụ năm 2018 và duy trì 16 vụ năm 2019 (giảm 44,8%).

Thứ hai, số lượng các vụ án dân sự sơ thẩm có yêu cầu hủy quyết định hành chính cá biệt theo Điều 34 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 tại cấp tỉnh tăng vọt từ 0 vụ trong các năm 2015-2016 lên 18 vụ năm 2017, 65 vụ năm 2018 và 73 vụ năm 2019.

Thứ ba, sai phạm trong lĩnh vực quản lý đất đai chiếm tỷ trọng áp đảo, trên 85% tổng số khiếu kiện hành chính. Các vi phạm chủ yếu gồm: cấp trùng lấn giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, áp dụng sai quy định bồi thường giải phóng mặt bằng, và ban hành quyết định thu hồi đất dựa trên văn bản đã hết hiệu lực pháp luật.

Thứ tư, tỷ lệ người bị kiện là Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tham gia trực tiếp các phiên đối thoại và xét xử đạt mức rất thấp. Số vụ đối thoại thành tại Tòa án nhân dân cấp huyện năm 2017 chỉ đạt 5 vụ trên 20 vụ thụ lý (chiếm 25%), gây kéo dài thời hạn tố tụng và làm giảm tính hiệu quả của kênh hòa giải.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các sai phạm bắt nguồn từ năng lực chuyên môn còn hạn chế của đội ngũ công chức tham mưu ở cấp huyện và xã, thiếu trách nhiệm trong xác minh hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp (vốn chiếm tới 91,9% tổng diện tích tự nhiên của tỉnh với 598.214 ha). Bên cạnh đó, tình trạng tống đạt văn bản thiếu chuẩn mực (không ghi ngày nhận, giao sai đối tượng) làm vô hiệu hóa căn cứ tính thời hiệu khởi kiện 1 năm theo Điều 116 Luật Tố tụng Hành chính. Sự e ngại va chạm của người có thẩm quyền khi bị triệu tập cũng cản trở quá trình đối thoại công khai.

So sánh với các nghiên cứu trong nước về kiểm soát quyền lực, kết quả tại Đăk Nông phản ánh đầy đủ bức tranh chung của các tỉnh Tây Nguyên khi quá trình chuyển dịch đất đai diễn ra nhanh chóng. Toàn bộ chuỗi dữ liệu 6 năm có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ đường thể hiện đà tăng trưởng án hành chính cấp tỉnh và biểu đồ cột chồng phân loại tỷ trọng các nhóm sai phạm gồm đất đai, quản lý cán bộ và tài chính công, giúp người đọc nhận diện rõ nét tính cấp thiết của cơ chế giám sát tư pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện chế tài tố tụng hành chính bằng việc sửa đổi quy định tại Khoản 3 Điều 60 Luật Tố tụng Hành chính năm 2015. Cần bổ sung quy định xử phạt hành chính đối với trường hợp người đứng đầu cơ quan hành chính hoặc cấp phó được ủy quyền vắng mặt không có lý do chính đáng quá 2 lần triệu tập, phấn đấu giảm 30% tỷ lệ hoãn phiên tòa do thiếu đương sự trong giai đoạn 2026-2028. Cơ quan thực hiện: Quốc hội và Tòa án nhân dân tối cao.

Thứ hai, nâng cao tính độc lập của Thẩm phán và Hội đồng xét xử thông qua cơ chế bổ nhiệm dài hạn kết hợp luân chuyển công tác giữa các địa phương. Cần nâng mức phụ cấp trách nhiệm nghề nghiệp của Thẩm phán thêm 20% và ban hành quy chế bảo vệ nghiêm ngặt cán bộ tư pháp khi xét xử các vụ án hủy quyết định hành chính của chính quyền cùng cấp trước năm 2027. Cơ quan thực hiện: Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Bộ Nội vụ.

Thứ ba, chuẩn hóa quy trình ban hành và tống đạt văn bản hành chính tại địa phương. Ủy ban nhân dân tỉnh Đăk Nông cần triển khai chuyển đổi số 100% quy trình ký số, lưu trữ và xác nhận biên bản tống đạt quyết định hành chính cá biệt từ quý 1 năm 2027, đảm bảo tính chính xác tuyệt đối về thời điểm giao nhận nhằm chấm dứt tình trạng khiếu kiện quá hạn. Cơ quan thực hiện: Ủy ban nhân dân tỉnh Đăk Nông và Sở Tư pháp.

Thứ tư, tăng cường trách nhiệm giải trình và cưỡng chế thi hành án hành chính. Thiết lập cơ chế kiểm tra định kỳ 6 tháng một lần đối với 100% các bản án hành chính đã có hiệu lực pháp luật nhưng chưa được cơ quan nhà nước thi hành, đồng thời gắn kết quả chấp hành án vào chỉ số đánh giá thi đua công vụ hàng năm của người đứng đầu đơn vị. Cơ quan thực hiện: Viện kiểm sát nhân dân và Cục Thi hành án dân sự tỉnh Đăk Nông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Thẩm phán, Thẩm tra viên và Thư ký Tòa án nhân dân. Sử dụng luận văn làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về kỹ năng đánh giá chứng cứ, xác định thẩm quyền giải quyết theo Điều 32 Luật Tố tụng Hành chính và xử lý yêu cầu hủy quyết định cá biệt trong vụ án dân sự theo Điều 34 Bộ luật Tố tụng Dân sự.

Nhóm 2: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân các cấp và cán bộ quản lý địa chính, xây dựng. Sử dụng các bài học từ 3 án điểm trong luận văn để chuẩn hóa quy trình thu hồi đất, lập phương án bồi thường tái định cư và hạn chế tối đa nguy cơ bị hủy quyết định do sai sót thủ tục.

Nhóm 3: Luật sư và chuyên viên tư vấn pháp lý. Áp dụng các luận cứ khoa học để thu thập tài liệu ban đầu, chứng minh hành vi hành chính trái pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho đương sự trong các vụ tranh chấp đất đai kéo dài.

Nhóm 4: Giảng viên và học viên cao học ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính. Khai thác hệ thống dữ liệu thực chứng 6 năm và khung phân tích lý luận để phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu mô hình kiểm soát quyền lực tại các tỉnh miền núi, biên giới.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính khiến số vụ án hành chính sơ thẩm tại Tòa án cấp tỉnh tăng gấp hơn 12 lần sau năm 2016 là gì? Nguyên nhân chủ yếu do Luật Tố tụng Hành chính năm 2015 chuyển toàn bộ thẩm quyền giải quyết khiếu kiện quyết định của Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện từ Tòa án huyện lên Tòa án cấp tỉnh nhằm khắc phục sự e ngại va chạm tư pháp.

Cơ chế Tòa án hủy quyết định hành chính cá biệt trong vụ án dân sự được quy định như thế nào? Theo Điều 34 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, khi giải quyết tranh chấp đất đai nếu phát hiện giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp trái luật, Tòa án có quyền xem xét hủy bỏ trực tiếp quyết định này trong cùng một bản án dân sự.

Tại sao người khởi kiện thường gặp khó khăn lớn khi thu thập chứng cứ về hành vi hành chính? Hành vi hành chính thường diễn ra dưới dạng không hành động (như từ chối nhận đơn, chậm giải quyết khiếu nại) mà không có văn bản ghi nhận chính thức, khiến người dân khó đáp ứng nghĩa vụ nộp tài liệu chứng minh theo Điều 118 Luật Tố tụng Hành chính.

Những vi phạm nghiệp vụ phổ biến nhất của cơ quan hành chính dẫn đến việc bị Tòa án tuyên hủy quyết định là gì? Các vi phạm phổ biến gồm: căn cứ vào văn bản quy phạm pháp luật đã hết hiệu lực, không thành lập hội đồng tư vấn bồi thường theo đúng quy định và tống đạt quyết định sai đối tượng khiến không xác định được thời hiệu khởi kiện.

Việc xét xử hình sự các vụ án chức vụ đóng vai trò gì trong việc kiểm soát bộ máy hành chính? Hoạt động xét xử hình sự các tội phạm tham ô, nhận hối lộ hay lạm quyền trong thi hành công vụ có tính răn đe cao nhất, giúp xử lý nghiêm minh các cá nhân tha hóa và lập lại trật tự kỷ cương trong quản lý nhà nước.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kiểm soát quyền lực hành pháp thông qua hoạt động xét xử theo Hiến pháp năm 2013 và các luật tố tụng hiện hành.
• Phản ánh trung thực thực trạng xét xử với 288 vụ án hành chính và 158 vụ án dân sự sơ thẩm thụ lý trong 6 năm tại tỉnh Đăk Nông, chỉ rõ tỷ trọng vi phạm đất đai chiếm trên 85%.
• Nhận diện chính xác các hạn chế về năng lực cán bộ cơ sở và cơ chế tham gia tố tụng của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá, tập trung vào hoàn thiện chế tài tố tụng, bảo vệ Thẩm phán và số hóa hồ sơ địa chính trong lộ trình 2026-2028.
• Kêu gọi các nhà nghiên cứu, cán bộ tư pháp và cơ quan lập pháp tiếp tục khai thác kết quả của luận văn nhằm thúc đẩy cải cách tư pháp và xây dựng nền quản trị công minh bạch, hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ KIỂM SOÁT CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ 1.1 Những khá n ệm có l ên quan 1. Quyền lực và phân loại quyền lực Quyền lực có nhiều cách hiểu và định nghĩa khác nhau. Tuy nhiên, tựu chung lại, quyền lực chính là việc sử dụng sức mạnh ý chí của người này tác động, kiểm soát ý chí, hành động của người khác, làm cho họ phục tùng mình, thực hiện hành vi theo những gì mình mong muốn để đạt được một hoặc một số mục tiêu nhất định. Dựa trên hình thái quyền lực phân thành quyền lực cứng và quyền lực mềm; theo các lĩnh vực của đời sống xã hội chúng ta có quyền lực kinh tế, quyền lực chính trị, quyền lực văn hóa, quyền lực tôn giáo, quyền lực gia đình; theo phương thức tổ chức và thực thi quyền lực có quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước, quyền lực nhân dân.

Tầm ảnh hưởng của mỗi loại quyền lực lên đối tượng chi phối cũng theo đó mà khác nhau. Tuy nhiên về phạm vi, cách thức thực hiện thì bản thân tác giả cho rằng quyền lực nhà nước có tầm ảnh hưởng rộng nhất và được tổ chức chặt chẽ nhất. Quyền lực nhà nước Các Mác và Ăng Ghen cho rằng “Nhà nước chẳng qua chỉ là một bộ máy trấn áp của giai cấp này đối với một giai cấp khác” [1, tr. Có quan điểm khác lại khẳng định “suy cho cùng thì quyền lực nhà nước là sự quản lý của nhà nước đối với xã hội trên cơ sở pháp luật và sự tuân thủ, chấp hành pháp luật của mọi cá nhân, tổ chức” [3, tr.

Riêng bản thân tác giả cho rằng quyền lực nhà nước là cách thức mà nhà nước, thông qua các cơ quan trong 10 hệ thống bộ máy của mình, bằng hệ thống pháp luật tác động lên xã hội để đạt được những mục tiêu, nhiệm vụ đã đặt ra. Tác giả cũng đồng ý với quan điểm của V.Lênin cho rằng “Vấn đề chính quyền nhà nước nhất định là vấn đề chủ yếu nhất của mọi cuộc cách mạng. Giai cấp nào giữ chính quyền? Điều đó quyết định tất cả” [4, tr286]. Cụ thể ở nước ta, nói quyền lực nhà nước chính là nói tới quyền lực của Nhân dân, mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, cũng đồng nghĩa với việc Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước, là chủ thể trao quyền cho nhà nước.

Điều này đã được Hiến pháp năm 2013 khẳng định tại khoản 2 Điều 2 và văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam. Ngoài khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, Hiến pháp năm 2013 cũng hiến định “Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp” (Khoản 3 Điều 2). Cơ quan hành chính nhà nước Theo quy định tại Điều 94 Hiến pháp năm 2013: “Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội”. Chính phủ gồm Thủ tướng Chính phủ, các Phó Thủ tướng, các Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang bộ.

Người đứng đầu Chính phủ là Thủ tướng, chịu trách nhiệm trước Quốc hội về hoạt động của Chính phủ và những nhiệm vụ được giao. Người đứng đầu bộ, cơ quan ngang bộ là Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ, chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực được phân công; tổ chức thi hành và theo dõi việc thi hành pháp luật liên quan đến 11 ngành, lĩnh vực trong phạm vi toàn quốc và báo cáo công tác trước Chính phủ, Thủ tướng chính phủ. Ủy ban nhân dân là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu. Ủy ban nhân dân gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các Ủy viên.

Cơ quan tham mưu, giúp việc của Ủy ban nhân dân thực hiện chức năng quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực ở địa phương và thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn theo sự phân cấp, ủy quyền của cơ quan nhà nước cấp trên là các cơ quan chuyên môn. Cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh gồm có sở và cơ quan ngang sở (gọi chung là sở). Thông thường, cơ cấu tổ chức của sở gồm có Văn phòng, phòng chuyên môn nghiệp vụ, thanh tra, chi cục và đơn vị sự nghiệp. Cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện gồm có phòng và các cơ quan tương đương phòng (gọi chung là phòng).

Ngoài cơ cấu cứng gồm: Phòng Nội vụ, Phòng Tư pháp, Phòng Tài chính – Kế hoạch, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội, Phòng Văn hóa và Thông tin, Phòng Giáo dục và Đào tạo, Phòng Y tế, Thanh tra huyện và Văn phòng thì ở một số huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh có thể thành lập các cơ quan chuyên môn phù hợp với tình hình của từng địa phương cụ thể với mục đích đảm bảo tính linh hoạt, hiệu quả, tinh gọn. Ví dụ như: ở các quận, thị xã có thể có Phòng Kinh tế, Phòng Quản lý đô thị; ở các huyện có thể có Phòng Dân tộc, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Kinh tế và Hạ tầng. Kiểm soát, kiểm soát quyền lực nhà nước và kiểm soát các cơ quan hành chính nhà nước Kiểm soát là việc quan sát, xem xét, theo dõi, đánh giá một hoặc một số hoạt động nào đó nằm trong phạm vi quyền hạn của chủ thể có quyền, đảm 12 bảo các hoạt động được thực hiện theo các mục tiêu, chuẩn mực đã đặt ra. Ngăn chặn những hành vi sai trái.

Phát hiện những hạn chế và đề ra phương hướng để đối tượng bị kiểm soát thực hiện hoạt động tốt hơn. Kiểm soát quyền lực nhà nước là tổng thể các biện pháp để đảm bảo quyền lực nhà nước được thực hiện đúng theo quy định của Hiến pháp và pháp luật. Quyền lực nhà nước được kiểm soát giữa các cơ quan thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp; được kiểm soát bằng nội bộ các cơ quan hoặc ngoài nhà nước như thông qua phản biện của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị, xã hội, cử tri, báo chí, khiếu nại, tố cáo của công dân. Kiểm soát các cơ quan hành chính nhà nước, tương tự như kiểm soát quyền lực nhà nước, cũng là tổng thể các biện pháp để đảm bảo cho hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước theo đúng Hiến pháp và pháp luật, đạt được mục tiêu nhất định.

Hạn chế đến mức thấp nhất việc áp dụng sai quy định của pháp luật, hành vi lợi dụng quyền hạn gây ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức. Kiểm soát các cơ quan hành chính nhà nước được thực hiện thông qua quyền kiểm soát tối cao của Quốc hội, giám sát của Hội đồng nhân dân; kiểm soát của Kiểm toán Nhà nước, Thanh tra nhân dân; Kiểm soát mang tính nội bộ như Thanh tra Nhà nước; kiểm soát thông qua các cơ quan tố tụng, hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân và các hình thức kiểm soát ngoài nhà nước. Hành vi vi phạm của cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền bị kiểm soát Hành vi vi phạm của các cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước (sau gọi chung là người có thẩm quyền) khi thực hiện hoạt động chấp hành, điều hành có thể phân thành hai dạng là hành động và không hành động. Ở dạng vi phạm hành động gồm có: 13 Ban hành văn bản (văn bản quy phạm pháp luật, quyết định hành chính cá biệt) không đúng quy định của pháp luật (về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, nội dung, hình thức); thực hiện hành vi vi phạm đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Ở dạng không hành động vi phạm, thuộc trường hợp pháp luật quy định cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền phải ban hành văn bản hoặc thực hiện một, một số công việc nhất định nhưng không thực hiện. Ví dụ 1: Ông A khiếu nại Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất của Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện B. Ông A đã khiếu nại đúng trình tự theo Luật Khiếu nại, tuy nhiên hết thời thời hạn giải quyết khiếu nại lần đầu theo quy định, Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện B không giải quyết khiếu nại (không xác minh nội dung, không tổ chức đối thoại, không ra quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu). Ví dụ 2: Bà B đến Phòng Đăng ký kinh doanh của Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Đ để đăng ký thành lập Công ty TNHH Một thành viên do cá nhân làm chủ sở hữu.

Thành phần, số lượng hồ sơ bà B nộp đầy đủ, hợp lệ, vào ngày làm việc theo quy định nhưng anh N, người được giao nhiệm vụ tiếp nhận không đồng ý tiếp nhận hồ sơ. Nhận diện hành vi vi phạm: Chúng ta có thể nhận diện qua các dấu hiệu cơ bản gồm: Chủ thể (cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền); khách thể: Xâm phạm hoạt động thi hành, thực hiện pháp luật, hoạt động hoạch định và điều hành chính sách. Xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức; mặt khách quan: Hành vi hành động hoặc không hành động trái pháp luật là nguyên nhân gây thiệt hại cho cá nhân, cơ quan, tổ chức; mặt chủ quan: Yếu tố lỗi, động cơ, mục đích; các quy định của pháp luật về từng vấn đề cụ thể trong hoạt động chấp hành, điều hành. Hoạt động xét xử 14 Hoạt động xét xử là hoạt động trọng tâm trong thực hiện quyền tư pháp, được hiểu là quá trình thụ lý, giải quyết các loại án bao gồm án dân sự, hình sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động, hành chính và thụ lý, giải quyết các yêu cầu (gọi chung là việc dân sự) bao gồm yêu cầu về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động.

Kết quả của hoạt động xét xử là các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật trên cơ sở quy định của pháp luật, xem xét tính hợp pháp, hợp lý của hành vi, đem lại sự công bằng, công lý cho tổ chức, cá nhân.