Luận văn thạc sĩ kế toán một số giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ của bệnh viện an bình thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích một số giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ của bệnh viện an bình thành phố hồ chí minh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Võ Thị Việt Thùy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quyết Thắng
• Trường học: Đại học Công nghệ TP.HCM
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Giải Pháp Hoàn Thiện Kiểm Soát Nội Bộ Tại Bệnh Viện An Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1.1. Nghiên cứu định tính
• 1.4.1.2. Nghiên cứu định lượng
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.5. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ VÀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ CỦA BỆNH VIỆN
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển kiểm soát nội bộ
• 2.1.1.1. Giai đoạn sơ khai
• 2.1.1.2. Giai đoạn hình thành
• 2.1.1.3. Giai đoạn phát triển
• 2.1.1.4. Giai đoạn hiện đại
• 2.1.2. Định nghĩa về kiểm soát nội bộ
• 2.2. HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ CỦA BỆNH VIỆN
• 2.2.1. Khái quát về hệ thống kiểm soát nội bộ
• 2.2.2. Các bộ phận cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ bệnh viện
• 2.2.2.1. Môi trường kiểm soát
• 2.2.2.2. Đánh giá rủi ro
• 2.2.2.3. Hoạt động kiểm soát
• 2.2.2.4. Thông tin và truyền thông
• 2.2.3. Mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành hệ thống kiểm soát nội bộ
• 2.2.4. Mối quan hệ giữa mục tiêu của tổ chức và các bộ phận hợp thành hệ thống kiểm soát nội bộ
• 2.2.5. Sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ
• 2.3. TRÁCH NHIỆM VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ
• 2.3.1. Ban Giám Đốc
• 2.3.2. Kiểm toán viên nội bộ
• 2.3.3. Các đối tượng khác ở bên ngoài
• 2.4. SỰ CẦN THIẾT VÀ LỢI ÍCH CỦA HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ BỆNH VIỆN
• 2.5. KHÁI QUÁT VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ VỚI QUẢN TRỊ RỦI RO CỦA MỘT BỆNH VIỆN
• 2.5.1. Khái quát về rủi ro và quản trị rủi ro trong tổ chức
• 2.5.2. Mối quan hệ giữa hệ thống kiểm soát nội bộ với quản trị rủi ro bệnh viện
• 2.6. KINH NGHIỆM TỪ MỘT SỐ BỆNH VIỆN CÔNG LẬP TẠI SỞ Y TẾ TP.
• 2.7. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 2.7.1. Các nghiên cứu về hệ thống KSNB của các tổ chức, các nhà nghiên cứu trên thế giới
• 2.7.2. Các nghiên cứu về hệ thống KSNB tại Việt Nam
• 2.7.3. Điểm mới của đề tài nghiên cứu
• 2.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1.1. Nghiên cứu định tính
• 3.2.1.2. Nghiên cứu định lượng
• 3.2.2. Quy trình nghiên cứu
• 3.2.3. Thu thập số liệu
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH DỮ LIỆU
• 3.3.1. Phương pháp chọn mẫu
• 3.3.2. Thu thập dữ liệu
• 3.3.3. Xử lý và phân tích dữ liệu
• 3.4. MÔ HÌNH KINH TẾ LƯỢNG
• 3.4.1. Mô hình kinh tế lượng
• 3.4.2. Kết quả nghiên cứu định tính và hiệu chỉnh thang đo
• 3.4.3. Giả thuyết mô hình nghiên cứu
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIỚI THIỆU VỀ BỆNH VIỆN AN BÌNH – THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ CỦA BỆNH VIỆN AN BÌNH – THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 4.1. GIỚI THIỆU VỀ BỆNH VIỆN AN BÌNH – THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 4.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 4.1.2. Cơ cấu tổ chức bộ máy và chức năng của từng đơn vị
• 4.1.2.1. Cơ cấu tổ chức bộ máy
• 4.1.2.2. Chức năng và nhiệm vụ của từng đơn vị
• 4.1.3. Tình hình công chức, viên chức của bệnh viện
• 4.1.4. Tình hình hoạt động của bệnh viện
• 4.2. THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ BỆNH VIỆN AN BÌNH
• 4.2.1. Thực trạng môi trường kiểm soát
• 4.2.1.1. Thực trạng đặc thù quản lý
• 4.2.1.2. Thực trạng cơ cấu tổ chức ảnh hưởng đến KSNB
• 4.2.1.3. Thực trạng chính sách nhân sự ảnh hưởng đến KSNB
• 4.2.2. Thực trạng hệ thống kế toán
• 4.2.2.1. Thực trạng hệ thống chứng từ kế toán
• 4.2.2.2. Thực trạng hệ thống sổ kế toán
• 4.2.2.3. Thực trạng hệ thống Báo cáo tài chính
• 4.2.3. Thực trạng thủ tục kiểm soát
• 4.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU MÔ HÌNH
• 4.3.1. Chọn biến và tính số mẫu nghiên cứu
• 4.3.2. Kết quả mô hình hồi quy Logit
• 4.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ CỦA BỆNH VIỆN AN BÌNH
• 5.1. PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ CỦA BỆNH VIỆN AN BÌNH
• 5.1.1. Nguyên tắc kế thừa
• 5.1.2. Nguyên tắc tiếp cận hệ thống
• 5.1.3. Nguyên tắc hội nhập
• 5.1.4. Nguyên tắc khả thi và hiệu quả
• 5.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ CỦA BỆNH VIỆN AN BÌNH
• 5.2.1. Giải pháp hoàn thiện môi trường kiểm soát
• 5.2.1.1. Hoàn thiện đặc thù quản lý
• 5.2.1.2. Hoàn thiện cơ cấu tổ chức
• 5.2.1.3. Hoàn thiện chính sách nhân sự
• 5.2.1.4. Hoàn thiện công tác kế hoạch
• 5.2.1.5. Hoàn thiện bộ máy kiểm soát
• 5.2.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KẾ TOÁN
• 5.2.2.1. Hoàn thiện mô hình tổ chức bộ máy kế toán đảm bảo thực hiện kế toán quản trị
• 5.2.2.2. Hoàn thiện hệ thống CTKT
• 5.2.2.3. Hoàn thiện hệ thống tài khoản kế toán
• 5.2.2.4. Hoàn thiện hệ thống sổ kế toán
• 5.2.2.5. Hoàn thiện hệ thống báo cáo kế toán
• 5.2.3. Giải pháp hoàn thiện thủ tục kiểm soát
• 5.2.3.1. Quán triệt các nguyên tắc kiểm soát cơ bản trong xây dựng hệ thống cơ chế quản lý nội bộ tại các khoa/phòng trong bệnh viện An Bình
• 5.2.3.2. Hoàn thiện thủ tục kiểm soát các rủi ro trọng yếu tại các khoa/phòng trong đơn vị
• 5.3. KIẾN NGHỊ ĐỐI VỚI BỘ Y TẾ
• 5.4. Kiến nghị đối với UBND Thành phố Hồ Chí Minh
• 5.5. Kiến nghị đối với Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh
• 5.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ tại Bệnh viện An Bình

Hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) tại Bệnh viện An Bình đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả hoạt động và quản lý tài chính. Việc hoàn thiện hệ thống này không chỉ giúp ngăn ngừa rủi ro mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ y tế. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp cụ thể nhằm cải thiện KSNB tại bệnh viện.

1.1. Định nghĩa và vai trò của kiểm soát nội bộ

Kiểm soát nội bộ là một quy trình được thiết lập nhằm đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong hoạt động của tổ chức. Tại Bệnh viện An Bình, KSNB giúp quản lý tài chính, giảm thiểu rủi ro và nâng cao chất lượng dịch vụ.

1.2. Lịch sử phát triển hệ thống kiểm soát nội bộ

Hệ thống KSNB đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ những năm đầu thế kỷ 19. Tại Việt Nam, KSNB được áp dụng rộng rãi trong các cơ sở y tế, trong đó có Bệnh viện An Bình, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.

II. Vấn đề và thách thức trong kiểm soát nội bộ tại Bệnh viện An Bình

Bệnh viện An Bình đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện kiểm soát nội bộ. Các vấn đề như lạm dụng bảo hiểm y tế, thất thu viện phí và quản lý tài chính chưa hiệu quả cần được giải quyết. Những thách thức này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dịch vụ và uy tín của bệnh viện.

2.1. Các vấn đề chính trong kiểm soát nội bộ

Một số vấn đề nổi bật bao gồm việc tạm ứng quá hạn không thu hồi được và nhân viên y tế lạm dụng trong công tác khám chữa bệnh. Những vấn đề này cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả hoạt động.

2.2. Rủi ro trong quy trình kiểm soát nội bộ

Rủi ro trong KSNB có thể dẫn đến những sai sót nghiêm trọng trong quản lý tài chính. Việc không kiểm soát chặt chẽ có thể gây ra thất thoát tài sản và ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ y tế.

III. Phương pháp cải thiện kiểm soát nội bộ tại Bệnh viện An Bình

Để hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ, Bệnh viện An Bình cần áp dụng các phương pháp cải tiến hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm việc nâng cao năng lực quản lý, cải thiện quy trình và tăng cường giám sát.

3.1. Nâng cao năng lực lãnh đạo và quản lý

Lãnh đạo cần được đào tạo về quản lý tài chính và KSNB để có thể đưa ra quyết định đúng đắn. Việc này sẽ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động của bệnh viện.

3.2. Cải tiến quy trình kiểm soát nội bộ

Cần thiết lập các quy trình kiểm soát chặt chẽ hơn để phát hiện và ngăn chặn các sai phạm. Việc này bao gồm việc xây dựng các thủ tục kiểm soát rõ ràng và dễ thực hiện.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Bệnh viện An Bình

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải thiện KSNB tại Bệnh viện An Bình có thể mang lại nhiều lợi ích. Các ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu sẽ giúp bệnh viện nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng giải pháp

Sau khi áp dụng các giải pháp cải thiện, Bệnh viện An Bình đã ghi nhận sự giảm thiểu đáng kể trong các vấn đề liên quan đến kiểm soát nội bộ. Điều này cho thấy hiệu quả của các biện pháp đã được thực hiện.

4.2. Các bài học kinh nghiệm từ nghiên cứu

Nghiên cứu cung cấp nhiều bài học quý giá cho các cơ sở y tế khác trong việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống KSNB. Những kinh nghiệm này có thể được áp dụng rộng rãi trong ngành y tế.

V. Kết luận và tương lai của kiểm soát nội bộ tại Bệnh viện An Bình

Việc hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Bệnh viện An Bình là một nhiệm vụ cần thiết và cấp bách. Tương lai của KSNB tại bệnh viện sẽ phụ thuộc vào sự quyết tâm và nỗ lực của toàn bộ đội ngũ nhân viên.

5.1. Tầm quan trọng của KSNB trong tương lai

Hệ thống KSNB sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng dịch vụ y tế. Việc cải thiện KSNB sẽ giúp bệnh viện nâng cao uy tín và sự tin tưởng từ phía bệnh nhân.

5.2. Định hướng phát triển hệ thống KSNB

Bệnh viện An Bình cần xây dựng một kế hoạch dài hạn cho việc phát triển KSNB. Điều này bao gồm việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân viên để nâng cao hiệu quả quản lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh ngành y tế Việt Nam thực hiện cơ chế tự chủ tài chính theo Nghị định số 43/2006/NĐ-CP và Nghị định số 130/2005/NĐ-CP, các bệnh viện công lập chuyển đổi mạnh mẽ từ cơ chế bao cấp sang tự chịu trách nhiệm về tổ chức bộ máy, biên chế và kinh phí hoạt động. Sự thay đổi này mang lại quyền chủ động lớn cho các cơ sở y tế nhưng đồng thời đặt ra thách thức nghiêm trọng về năng lực quản trị tài chính. Thực tế giai đoạn 2013-2015 tại Bệnh viện An Bình – Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy đơn vị đối mặt với nhiều tồn tại kéo dài như tình trạng nợ tạm ứng quá hạn không thể thu hồi, sai sót trong tính toán viện phí dẫn đến thất thu, cùng hiện tượng lạm dụng quỹ khám chữa bệnh Bảo hiểm Y tế.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kế toán của tác giả Võ Thị Việt Thùy, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Quyết Thắng tại Đại học Công nghệ TP.HCM năm 2016, tập trung giải quyết yêu cầu cấp thiết về mặt quản lý. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá thực trạng vận hành hệ thống kiểm soát nội bộ tại các khoa, phòng trực thuộc Bệnh viện An Bình; xây dựng và kiểm định mô hình định lượng các nhân tố tác động; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện nhằm hạn chế rủi ro trọng yếu.

Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thứ cấp từ năm 2013 đến năm 2015 và số liệu sơ cấp thu thập trong 5 tháng đầu năm 2016 tại các bộ phận trọng điểm như Phòng Tài chính - Kế toán, Khoa Dược và các khoa điều trị lâm sàng. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi thiết lập khung giải pháp giúp giảm thiểu thất thoát ngân sách ước tính hàng trăm triệu đồng mỗi năm, tối ưu hóa quy trình luân chuyển chứng từ và bảo toàn nguồn thu sự nghiệp y tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Báo cáo COSO năm 1992 và Báo cáo COSO ERM năm 2004 về Quản trị rủi ro doanh nghiệp tích hợp, kết hợp với các quy định pháp lý chuyên ngành gồm Chuẩn mực Kiểm toán Quốc tế ISA 400 và Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam VSA 400 ban hành theo Quyết định số 143/2001/QĐ-BTC. Theo khung lý thuyết COSO, hệ thống kiểm soát nội bộ là một quy trình do ban quản lý và toàn thể nhân viên thiết lập, vận hành nhằm cung cấp sự đảm bảo hợp lý về 3 mục tiêu cốt lõi: hiệu quả hoạt động, độ tin cậy của báo cáo tài chính và sự tuân thủ pháp luật.

Mô hình nghiên cứu kế thừa cấu trúc 5 bộ phận hợp thành của COSO gồm Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin truyền thông và Giám sát. Tác giả mở rộng và hiệu chỉnh các khái niệm để phù hợp với đặc thù bệnh viện công lập thông qua 7 nhóm nhân tố chính: Hành vi của lãnh đạo, Cơ cấu tổ chức quản lý, Quy mô đơn vị, Hoạt động có nguy cơ rủi ro cao, Các thủ tục kiểm soát, Hệ thống thông tin truyền thông và Hệ thống giám sát. Quản trị rủi ro trong y tế được tiếp cận theo hướng nhận diện sớm nguy cơ chiến lược và rủi ro hoạt động tác nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng qua 2 giai đoạn kế tiếp nhau:

Giai đoạn định tính sử dụng kỹ thuật thảo luận nhóm chuyên gia bao gồm các nhà quản lý đầu ngành tại Sở Y tế TP.HCM và đội ngũ lãnh đạo khoa, phòng tại Bệnh viện An Bình. Kết quả bước này giúp hiệu chỉnh bảng hỏi và xây dựng thang đo phù hợp với môi trường hành chính sự nghiệp y tế.

Giai đoạn định lượng thực hiện khảo sát với cỡ mẫu gồm 120 quan sát hợp lệ. Mẫu khảo sát được thu thập theo phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp thuận tiện, hướng vào 3 nhóm đối tượng chủ chốt: cán bộ lãnh đạo bệnh viện, chuyên viên kế toán - tài chính và nhân viên y tế có am hiểu sâu về quy trình quản trị nội bộ.

Tác giả lựa chọn mô hình hồi quy Logit nhị phân và xử lý dữ liệu qua phần mềm chuyên dụng LIMDEP phiên bản V8.0. Lý do lựa chọn mô hình Logit bắt nguồn từ bản chất của biến phụ thuộc mang tính chất phân loại nhị phân (hệ thống kiểm soát nội bộ đạt hiệu quả hoặc chưa đạt hiệu quả). Mô hình này cho phép ước lượng xác suất xảy ra biến cố và đo lường chính xác mức độ tác động biên của từng nhân tố độc lập mà không vi phạm các giả định phân phối chuẩn thông thường. Dữ liệu khảo sát sơ cấp được thực hiện liên tục trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 6 năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích kết quả hồi quy mô hình Logit qua phần mềm LIMDEP V8.0 trên 120 mẫu khảo sát đã chỉ ra các phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, nhân tố Hành vi của lãnh đạo có mức tác động mạnh nhất đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ với hệ số hồi quy dương có ý nghĩa thống kê cao ở mức xác suất tin cậy trên 95% (p < 0.05). Nhận thức, cam kết đạo đức và phong cách chỉ đạo của Ban Giám đốc đóng vai trò chi phối toàn bộ tinh thần thượng tôn quy chế của hơn 500 cán bộ, viên chức toàn viện.

Thứ hai, nhân tố Hệ thống giám sát giữ vị trí tác động lớn thứ hai. Hoạt động kiểm tra thường xuyên và đánh giá định kỳ tại các khoa, phòng tạo ra cơ chế phòng ngừa sai lệch tức thì, giúp phát hiện sớm các chênh lệch sổ sách kế toán.

Thứ ba, các hoạt động có nguy cơ rủi ro cao tại Bệnh viện An Bình tập trung chủ yếu ở khâu cấp phát thuốc Bảo hiểm Y tế và quản lý nguồn thu viện phí trực tiếp. Khoảng 15% đến 20% các sai sót phát sinh trong giai đoạn 2013-2015 liên quan đến tính toán nhầm đối tượng miễn giảm hoặc bệnh nhân trốn viện khi chưa tất toán công nợ.

Thứ tư, nhân tố Các thủ tục kiểm soát hiện hành lại có mức độ tác động tương đối thấp nhất trong mô hình. Nguyên nhân là do nhiều văn bản quy trình đã được ban hành từ trước năm 2013 nhưng mang nặng tính hình thức, thiếu tính liên thông và có tới khoảng 30% nhân viên tác nghiệp chưa nắm rõ quy trình kiểm tra chéo.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu định lượng từ mô hình Logit có thể được trực quan hóa thông qua bảng tổng hợp hệ số tác động và biểu đồ cột phân tầng mức độ ảnh hưởng của 7 biến độc lập. Biểu đồ cho thấy sự phân hóa rõ nét khi nhóm nhân tố thuộc môi trường kiểm soát và giám sát vượt trội hoàn toàn so với nhóm thủ tục cơ học.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu về quản trị bệnh viện công lập tại TP.HCM trong cùng thời kỳ. Nguyên nhân sâu xa của thực trạng này nằm ở đặc thù ngành y tế: phần lớn cán bộ quản lý cấp khoa, phòng đều là các bác sĩ chuyên khoa giỏi chuyên môn y thuật nhưng chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng quản trị kinh tế và phân tích tài chính công. Do đó, khi triển khai cơ chế tự chủ theo Nghị định số 43/2006/NĐ-CP, sự quyết liệt và gương mẫu của người đứng đầu sẽ quyết định trực tiếp việc các quy chế tài chính có được thực thi nghiêm túc hay chỉ dừng lại trên giấy tờ.

Hơn nữa, việc thiếu vắng một bộ phận kiểm toán nội bộ chuyên trách, độc lập khiến cho công tác giám sát thường bị lồng ghép vào Phòng Tài chính - Kế toán, làm mất đi tính khách quan trong việc đánh giá rủi ro thất thoát tài sản công.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ của Bệnh viện An Bình:

Thứ nhất, kiện toàn môi trường kiểm soát và chuẩn hóa vai trò lãnh đạo. Ban Giám đốc bệnh viện cần ban hành cẩm nang văn hóa kiểm soát nội bộ, tổ chức 2 khóa đào tạo bắt buộc mỗi năm về quản trị rủi ro cho 100% cán bộ lãnh đạo khoa, phòng. Mục tiêu trong 6 tháng đầu là nâng tỷ lệ hiểu biết về kiểm soát nội bộ trong đội ngũ quản lý từ mức trung bình lên trên 90%.

Thứ hai, tái cấu trúc quy trình kiểm soát thu viện phí và tạm ứng. Phòng Tài chính - Kế toán chủ trì thiết lập hạn mức tạm ứng viện phí tự động trên phần mềm quản trị bệnh viện, áp dụng nguyên tắc kiểm soát 3 lớp đối với các khoản chi trả thuốc BHYT. Biện pháp này hướng tới mục tiêu giảm 85% nợ đọng tạm ứng quá hạn và triệt tiêu 100% tình trạng thất thu do trốn viện trong vòng 12 tháng triển khai.

Thứ ba, thành lập bộ phận kiểm toán nội bộ độc lập trực thuộc trực tiếp Giám đốc bệnh viện. Ban Giám đốc cần phân bổ tối thiểu 3 nhân sự chuyên trách có trình độ đại học chuyên ngành kế toán - kiểm toán để thực hiện giám sát định kỳ hàng quý, kiểm toán đột xuất các khoa có mức độ rủi ro cao như Khoa Dược và Khoa Tim mạch.

Thứ tư, hiện đại hóa hệ thống thông tin kế toán và liên thông dữ liệu. Bệnh viện cần đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin trong giai đoạn 1 năm, liên kết dữ liệu thời gian thực giữa quầy thu viện phí, kho dược và cổng giám định Bảo hiểm Xã hội, đảm bảo dữ liệu kế toán cập nhật chính xác 100% và phản ánh kịp thời mọi giao dịch kinh tế phát sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao và là tài liệu tham khảo đắt giá cho 4 nhóm đối tượng:

Ban Giám đốc và cán bộ quản lý tại các bệnh viện công lập: Cung cấp khung đánh giá thực tiễn để rà soát toàn diện lỗ hổng quản trị, tối ưu hóa điều hành khi thực hiện tự chủ tài chính toàn phần hoặc một phần.

Trưởng phòng Tài chính - Kế toán và kiểm toán viên nội bộ ngành y tế: Tham khảo phương pháp xây dựng hệ thống chứng từ, tổ chức bộ máy kế toán quản trị và thiết kế các thủ tục kiểm soát phòng ngừa rủi ro thất thoát viện phí.

Cơ quan quản lý nhà nước như Sở Y tế và Bộ Y tế: Có thêm bằng chứng thực nghiệm từ cơ sở để ban hành các văn bản hướng dẫn chuẩn hóa hệ thống kiểm soát nội bộ đặc thù cho khối đơn vị sự nghiệp y tế công lập.

Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Cung cấp case study thực tế và khung phân tích hồi quy Logit ứng dụng phần mềm LIMDEP V8.0 trong nghiên cứu kinh tế lượng y tế.

Câu hỏi thường gặp

Hành vi của lãnh đạo tác động như thế nào đến kiểm soát nội bộ bệnh viện? Kết quả mô hình Logit chỉ ra hành vi lãnh đạo là nhân tố tác động mạnh nhất. Tại Bệnh viện An Bình, cam kết và tính tiền phong của Ban Giám đốc định hình văn hóa tuân thủ, quyết định mức độ nghiêm túc trong việc thực thi quy trình kế toán của hơn 500 cán bộ, nhân viên toàn viện.

Ưu thế của việc ứng dụng mô hình Logit qua phần mềm LIMDEP V8.0 là gì? Mô hình Logit xử lý tối ưu biến phụ thuộc dạng nhị phân phản ánh tính hiệu quả của kiểm soát nội bộ. Phần mềm LIMDEP V8.0 giúp ước lượng chuẩn xác các hệ số hồi quy và xác suất biên từ 120 mẫu khảo sát mà không bị sai lệch do giả định phân phối.

Làm thế nào để giảm thiểu rủi ro thất thu viện phí và nợ tạm ứng kéo dài? Bệnh viện cần áp dụng giải pháp tích hợp phần mềm kế toán tự động khóa hồ sơ bệnh án khi chưa hoàn tất viện phí, đồng thời phân quyền trách nhiệm cụ thể giữa khâu tiếp nhận, thu ngân và điều dưỡng trực tiếp tại từng khoa lâm sàng.

Nghị định số 43/2006/NĐ-CP đặt ra thách thức gì cho kiểm soát nội bộ y tế? Nghị định giao quyền tự chủ kinh phí và biên chế cho bệnh viện, tạo áp lực lớn lên đội ngũ quản lý vốn chỉ mạnh về chuyên môn y khoa phải kiêm nhiệm công tác tài chính, dễ dẫn đến sai sót nếu thiếu hệ thống kiểm soát nội bộ vững mạnh.

Kiểm soát quy trình cấp phát thuốc Bảo hiểm Y tế cần lưu ý những điểm nào? Cần thực hiện kiểm soát kép thông qua việc đối chiếu tự động giữa đơn thuốc của bác sĩ với danh mục thanh toán BHYT trên phần mềm, kết hợp định kỳ kiểm kê thuốc tại Khoa Dược nhằm loại bỏ tình trạng lạm dụng quỹ khám chữa bệnh.

Kết luận

Nghiên cứu về giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Bệnh viện An Bình mang lại 5 đóng góp học thuật và thực tiễn quan trọng:

• Hệ thống hóa khung lý thuyết COSO 1992 và COSO ERM 2004 áp dụng chuẩn xác cho môi trường quản lý bệnh viện công lập tại Việt Nam.
• Khám phá và lượng hóa 7 nhân tố ảnh hưởng thông qua phân tích hồi quy Logit trên 120 quan sát thực tế.
• Khẳng định vai trò chi phối hàng đầu của Hành vi lãnh đạo và Hệ thống giám sát đối với tính hữu hiệu của kiểm soát nội bộ y tế.
• Chỉ rõ các điểm nghẽn trọng yếu trong quản lý nợ tạm ứng, thu viện phí và cấp phát thuốc Bảo hiểm Y tế giai đoạn 2013-2015.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn liền lộ trình 6 đến 12 tháng với mục tiêu cắt giảm tối đa thất thoát tài chính.

Trong thời gian tới, các bệnh viện công lập cần nhanh chóng thành lập bộ phận kiểm toán nội bộ độc lập và đẩy mạnh chuyển đổi số quy trình kế toán. Độc giả quan tâm và các nhà quản lý y tế nên ứng dụng ngay mô hình này để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công và đảm bảo phát triển bệnh viện bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ VÀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ CỦA BỆNH VIỆN. Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ CỦA BỆNH VIỆN. 5 Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Chương 5: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ CỦA BỆNH VIỆN AN BÌNH – TP. DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 6 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ VÀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ CỦA BỆNH VIỆN 2.

TỔNG QUAN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ 2. Lịch sử hình thành và phát triển kiểm soát nội bộ 2. Giai đoạn sơ khai Thuật ngữ kiểm soát nội bộ (KSNB) bắt đầu xuất hiện từ cuộc cách mạng công nghiệp cuối thế kỷ 19, với hình thức ban đầu là kiểm soát tiền. Năm 1905, Robert Montgomery - sáng lập viên của Công ty kiểm toán Lybrand, Ross Bros & Montgomery - đã đưa ra ý kiến về một số vấn đề liên quan đến đến KSNB trong tác phẩm “Lý thuyết và thực hành kiểm toán”.

Năm 1929, thuật ngữ KSNB được đề cập chính thức trong một Công bố của Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (Federal Reserve Bulletin). Theo công bố này, KSNB được định nghĩa là một công cụ để bảo vệ tiền và các tài sản khác đồng thời thúc đẩy nâng cao hiệu quả hoạt động, và đây là cơ sở để phục vụ cho việc lấy mẫu thử nghiệm của kiểm toán viên. Năm 1936, Hiệp hội Kế toán viên công chứng Hoa Kỳ (AICPA – American Institute of Certified Public Accountants) ban hành báo cáo có tựa đề “Kiểm tra báo cáo tài chính bởi những kiểm toán viên”. Báo cáo này đã định nghĩa KSNB “… là các biện pháp và cách thức được chấp nhận và được thực hiện trong một tổ chức để bảo vệ tiền và các tài sản khác, cũng như kiểm tra sự chính xác trong ghi chép của sổ sách”.

Sau công bố này, việc nghiên cứu và đánh giá về KSNB ngày càng được chú trọng trong các cuộc kiểm toán. Các tổ chức kế toán công và kiểm toán nội bộ tại Hoa Kỳ đã xuất bản khá nhiều các báo cáo, hướng dẫn và tiêu chuẩn về tìm hiểu KSNB trong các cuộc kiểm toán. Giai đoạn hình thành Vào năm 1949, AICPA công bố công trình nghiên cứu đầu tiên về KSNB là: “Kiểm soát nội bộ, các bộ phận cấu thành và tầm quan trọng đối với việc quản trị doanh nghiệp và đối với kiểm toán viên độc lập”. Trong báo cáo này, AICPA đã định nghĩa KSNB là “…cơ cấu tổ chức và các biện pháp, cách thức liên quan được chấp nhận và thực hiện trong một tổ chức để bảo vệ tài sản, kiểm tra sự chính xác 7 và đáng tin cậy của số liệu kế toán, thúc đẩy hoạt động có hiệu quả, khuyến khích sự tuân thủ các chính sách của người quản lý”.

Sau đó, AICPA đã soạn thảo và ban hành nhiều chuẩn mực kiểm toán đề cập đến những khái niệm và khía cạnh khác nhau của KSNB. - Vào năm 1958, Ủy ban thủ tục kiểm toán (CAP – Committee on Auditing Procedure) trực thuộc AICPA ban hành báo cáo thủ tục kiểm toán 29 (SAP – Statement Auditing Procedure) về “phạm vi xem xét kiểm soát nội bộ của kiểm toán viên độc lập”. SAP 29 đã phân biệt KSNB về quản lý và KSNB về kế toán. + KSNB về kế toán bao gồm kế hoạch tổ chức, các phương pháp và thủ tục liên hệ trực tiếp đến việc bảo vệ tài sản và tính đáng tin cậy của số liệu kế toán.

+ KSNB về quản lý bao gồm kế hoạch tổ chức, các phương pháp và thủ tục liên quan chủ yếu đến tính hữu hiệu trong hoạt động và sự tuân thủ chính sách quản trị. - Đến năm 1962, CAP tiếp tục ban hành SAP 33 (1962) và đã làm rõ hơn về vấn đề này. Dựa trên khái niệm về kiểm soát kế toán và kiểm soát quản lý, CAP đã xây dựng chuẩn mực kiểm toán yêu cầu công ty kiểm toán nên giới hạn nghiên cứu KSNB về kế toán. - Năm 1972, CAP tiếp tục ban hành SAP 54 (1972) “Tìm hiểu và đánh giá kiểm soát nội bộ” trong đó đưa ra bốn thủ tục kiểm soát kế toán (đảm bảo nghiệp vụ chỉ được thực hiện khi đã được phê chuẩn, ghi nhận đúng đắn mọi nghiệp vụ để lập báo cáo, hạn chế sự tiếp cận tài sản và kiểm kê).

Sau đó, AICPA ban hành chuẩn mực kiểm toán (SAS- Statement on Auditing Standard) để thay thế các thủ tục kiểm toán, trong đó: - SAS 01 (1973), xét duyệt lại SAP 54 và đưa ra định nghĩa về kiểm soát quản lý và kiểm soát kế toán như sau: + Kiểm soát quản lý, không chỉ hạn chế ở kế hoạch tổ chức và các thủ tục, mà còn bao gồm quá trình ra quyết định cho phép thực hiện nghiệp vụ của nhà quản lý. + Kiểm soát kế toán bao gồm các thủ tục và cách thức tổ chức ghi nhận vào sổ sách để bảo vệ tài sản, tính đáng tin cậy của số liệu. Các định nghĩa trên đã khẳng định sự quan tâm của nghề nghiệp kiểm toán đối với các bộ phận cấu thành KSNB và đó chính là đối tượng nghiên cứu của các 8 chuẩn mực kiểm toán. Như vậy, trong suốt thời kỳ trên, khái niệm KSNB đã không ngừng được mở rộng ra khỏi những thủ tục bảo vệ tài sản và ghi chép sổ sách kế toán.

Tuy nhiên, trước khi báo cáo COSO (1992) ra đời, KSNB mới chỉ dừng lại như là một phương tiện phục vụ cho kiểm toán viên trong kiểm toán báo cáo tài chính. Giai đoạn phát triển Vào những thập niên 1970 – 1980, nền kinh tế của Hoa Kỳ cũng như nhiều quốc gia khác đã phát triển mạnh mẽ. Số lượng các công ty tăng nhanh, kể các các công ty thuộc quyền sở hữu nhà nước và kinh doanh quốc tế. Trong thời gian này, cùng với sự phát triển về kinh tế, các vụ gian lận cũng ngày càng tăng với quy mô ngày càng lớn gây tổn thất đáng kể cho nền kinh tế.

Trước tiên, COSO đã sử dụng chính thức từ KSNB thay cho KSNB về kế toán. Sau đó, AICPA cũng đã quyết định không sử dụng thuật ngữ kiểm soát kế toán và kiểm soát quản lý. Đến năm 1988, nhiều chuẩn mực kiểm toán mới ra đời, trong đó có SAS 55. SAS 55 “Xem xét kiểm soát nội bộ trong kiểm toán báo cáo tài chính” đưa ra ba bộ phận của KSNB là môi trường kiểm soát, hệ thống kế toán và các thủ tục kiểm soát.

Sau một thời gian dài làm việc, đến năm 1992, COSO đã phát hành Báo cáo năm 1992. Báo cáo COSO năm 1992 là tài liệu đầu tiên trên thế giới đã đưa ra Khuôn mẫu lý thuyết về KSNB một cách đầy đủ và có hệ thống. Đây là hệ thống lý luận đầy đủ nhất về KSNB cho đến thời điểm hiện nay. Tóm lại, Báo cáo COSO là tài liệu đầu tiên trên thế giới nghiên cứu và định nghĩa KSNB một cách đầy đủ và có hệ thống.

Đặc điểm nổi bật của báo cáo này là cung cấp một tầm nhìn rộng và mang tính quản trị, trong đó KSNB không chỉ còn là một vấn đề liên quan đến báo cáo tài chính (BCTC), mà còn được mở rộng ra cho cả các phương diện hoạt động và tuân thủ. Giai đoạn hiện đại Báo cáo COSO 1992 tuy chưa thật sự hoàn chỉnh nhưng đã tạo lập được cơ sở lý thuyết cơ bản về KSNB. Nhờ đó mà đã có hàng loạt nghiên cứu phát triển về KSNB trên nhiều lĩnh vực khác nhau ra đời như: - Phát triển theo hướng công nghệ thông tin: Năm 1996, Bản tiêu chuẩn có tên 9 “Các mục tiêu kiểm soát trong công nghệ thông tin và các lĩnh vực có liên quan” (CoBIT - Control Objectives for Information and Related Technology) do Hiệp hội về Kiểm soát và Kiểm toán hệ thống thông tin (ISACA – Information System Audit and Control Association) ban hành. CoBIT nhấn mạnh đến hệ thống kiểm soát trong môi trường tin học, bao gồm các lĩnh vực: hoạch định và tổ chức, mua và triển khai, phân phối và hỗ trợ, giám sát.

- Phát triển theo hướng kiểm toán độc lập: Các chuẩn mực kiểm toán của Hoa Kỳ cũng chuyển sang sử dụng Báo cáo COSO làm nền tảng đánh giá hệ thống KSNB, bao gồm: + SAS 78 (1995): Xem xét KSNB trong kiểm toán BCTC. + SAS 94 (2001): Ảnh hưởng của công nghệ thông tin đến việc xem xét KSNB trong kiểm toán BCTC. Hệ thống chuẩn mực kiểm toán quốc tế (IAS – International Standard on Auditing) cũng sử dụng Báo cáo COSO khi yêu cầu xem xét hệ thống KSNB trong kiểm toán BCTC, cụ thể là: + IAS 315 “Hiểu biết về tình hình kinh doanh, môi trường hoạt động đơn vị và đánh giá rủi ro các sai sót trọng yếu” đã yêu cầu kiểm toán viên cần có hiểu biết đầy đủ về KSNB. + IAS 265 “Thông báo về những khuyết điểm của kiểm soát nội bộ” yêu cầu kiểm toán viên độc lập thông báo những khuyết điểm của KSNB do kiểm toán viên phát hiện được cho những người có trách nhiệm trong đơn vị.

- Phát triển theo hướng kiểm toán nội bộ: Hiệp hội kiểm toán viên nội bộ định nghĩa các mục tiêu của KSNB gồm: + Độ tin cậy và trung thực của thông tin. + Tuân thủ các chính sách, kế hoạch, thủ tục, luật pháp và quy định. + Bảo vệ tài sản. + Sử dụng hiệu quả và kinh tế các nguồn lực.

+ Hoàn thành các mục đích và mục tiêu cho các hoạt động và các chương trình. - Phát triển theo hướng chuyên sâu vào những ngành nghề cụ thể: Báo cáo 10 Basel (1998) của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (BCBS – Basel Committee on Banking Supervision) đã đưa ra công bố về khuôn khổ KSNB trong ngân hàng (Framework for Internal Control System in Banking Organisations). - Hướng dẫn về giám sát hệ thống KSNB: COSO cũng đã đưa ra Dự thảo Hướng dẫn về giám sát hệ thống KSNB (Exposure Draft, COSO 2008) nhằm giúp các tổ chức tự giám sát chất lượng của hệ thống KSNB. Định nghĩa về kiểm soát nội bộ Có nhiều định nghĩa khác nhau về KSNB, định nghĩa được chấp nhận rộng rãi là định nghĩa của COSO: “Kiểm soát nội bộ là một quá trình bị chi phối bởi người quản lý và các nhân viên của đơn vị, nó được thiết lập để cung cấp một sự đảm bảo hợp lý nhằm đạt được các mục tiêu sau đây: - Sự hữu hiệu và hiệu quả của hoạt động.

- Sự tin cậy của BCTC. - Sự tuân thủ các luật lệ và quy định”.