Giải pháp đề xuất hoàn thiện chính sách giao khoán đất lâm nghiệp

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách giao khoán đất lâm nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền vững.

• Tác giả: Dương Danh Công
• Trường học: Trường Đại học lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa học lâm nghiệp
• Đề tài: Một số giải pháp đề xuất góp phần hoàn thiện chính sách giao, khoán đất lâm nghiệp và chính sách hưởng lợi đối với các hộ nhận đất, nhận rừng tại Huyện thanh sơn – Tỉnh phú thọ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà tây

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách giao khoán đất lâm nghiệp tại Việt Nam

Chính sách giao khoán đất lâm nghiệp đã được triển khai từ năm 1994, nhằm mục đích quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên rừng. Chính sách này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo điều kiện cho các hộ gia đình tham gia vào sản xuất lâm nghiệp. Tuy nhiên, việc thực hiện chính sách này vẫn gặp nhiều thách thức, cần có những giải pháp hoàn thiện để nâng cao hiệu quả.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển chính sách giao khoán đất

Chính sách giao khoán đất lâm nghiệp đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những quy định ban đầu đến các nghị định và quyết định cụ thể. Các văn bản pháp lý như Nghị định 02/CP và Quyết định 178/2001/QĐ-TTg đã định hình rõ ràng hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của các hộ gia đình trong việc sử dụng đất lâm nghiệp.

1.2. Vai trò của chính sách trong phát triển kinh tế lâm nghiệp

Chính sách giao khoán đất lâm nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế lâm nghiệp, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Việc giao khoán đất giúp khuyến khích người dân đầu tư vào sản xuất, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm lâm nghiệp.

II. Những thách thức trong việc thực hiện chính sách giao khoán đất lâm nghiệp

Mặc dù chính sách giao khoán đất lâm nghiệp đã mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Các vấn đề như thiếu thông tin, sự không đồng nhất trong quản lý và thực thi chính sách đã gây khó khăn cho người dân và các cơ quan chức năng.

2.1. Thiếu thông tin và sự hiểu biết về chính sách

Nhiều hộ gia đình chưa nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong chính sách giao khoán đất lâm nghiệp. Điều này dẫn đến việc không khai thác hiệu quả tiềm năng của đất lâm nghiệp, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế địa phương.

2.2. Sự không đồng nhất trong quản lý và thực thi

Việc thực hiện chính sách giao khoán đất lâm nghiệp còn gặp khó khăn do sự không đồng nhất trong cách thức quản lý giữa các địa phương. Điều này dẫn đến tình trạng bất bình đẳng trong việc tiếp cận và sử dụng đất lâm nghiệp giữa các hộ gia đình.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách giao khoán đất lâm nghiệp

Để nâng cao hiệu quả của chính sách giao khoán đất lâm nghiệp, cần có những giải pháp hoàn thiện. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc cải thiện quy trình quản lý mà còn cần tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong việc thực hiện chính sách.

3.1. Tăng cường công tác tuyên truyền và đào tạo

Cần tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo cho người dân về quyền lợi và nghĩa vụ trong chính sách giao khoán đất lâm nghiệp. Việc này sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về chính sách và từ đó tham gia tích cực hơn vào quá trình thực hiện.

3.2. Cải cách quy trình quản lý và giám sát

Cần cải cách quy trình quản lý và giám sát việc thực hiện chính sách giao khoán đất lâm nghiệp. Việc này bao gồm việc thiết lập các cơ chế giám sát hiệu quả, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc phân bổ và sử dụng đất lâm nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách giao khoán đất lâm nghiệp

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng chính sách giao khoán đất lâm nghiệp đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc phát triển kinh tế địa phương. Các mô hình hợp tác xã lâm nghiệp đã được hình thành, giúp người dân nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

4.1. Mô hình hợp tác xã lâm nghiệp thành công

Một số hợp tác xã lâm nghiệp đã hoạt động hiệu quả, giúp các hộ gia đình chia sẻ kinh nghiệm và tài nguyên. Mô hình này không chỉ nâng cao năng suất mà còn tạo ra sự gắn kết trong cộng đồng.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả kinh tế

Nghiên cứu cho thấy rằng các hộ gia đình tham gia vào chính sách giao khoán đất lâm nghiệp đã có thu nhập cao hơn so với những hộ không tham gia. Điều này chứng tỏ rằng chính sách đã phát huy hiệu quả trong việc phát triển kinh tế lâm nghiệp.

V. Kết luận và tương lai của chính sách giao khoán đất lâm nghiệp

Chính sách giao khoán đất lâm nghiệp cần được tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững. Việc tăng cường sự tham gia của cộng đồng và cải cách quy trình quản lý sẽ là những yếu tố quyết định cho sự thành công của chính sách trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển chính sách trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng cho việc phát triển chính sách giao khoán đất lâm nghiệp trong tương lai, nhằm đảm bảo tính bền vững và hiệu quả trong quản lý tài nguyên rừng.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong quản lý đất lâm nghiệp

Việc tăng cường hợp tác quốc tế sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm từ các nước khác trong việc quản lý và sử dụng đất lâm nghiệp hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách đất đai và phát triển lâm nghiệp giữ vai trò sống còn trong việc bảo vệ môi trường sinh thái và ổn định an thái sinh kế cho đồng bào miền núi. Trên quy mô cả nước, hơn 7,9 triệu hecta đất lâm nghiệp đã được phân bổ, trong đó có trên 2 triệu hecta được giao khoán trực tiếp đến các hộ gia đình. Tại huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ – nơi diện tích đất có rừng chiếm tới 76.042,96 ha (tương đương 58,08% tổng diện tích tự nhiên 130.921 ha) – việc thực thi chính sách giao đất, giao rừng theo Nghị định 02/CP, Nghị định 163/1999/NĐ-CP và cơ chế hưởng lợi theo Quyết định 178/2001/QĐ-TTg đã tạo ra những bước chuyển quan trọng trong quản lý tài nguyên.

Tuy nhiên, giá trị kinh tế thu được từ ngành lâm nghiệp tại địa phương này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng khi chỉ đạt khoảng 62 tỷ đồng mỗi năm, chiếm tỷ trọng dưới 6% tổng thu ngân sách toàn huyện, trong khi sản xuất nông nghiệp đạt trên 628 tỷ đồng (chiếm trên 60%). Khoảng 18% số hộ gia đình tại Thanh Sơn vẫn thuộc diện đói nghèo, tập trung chủ yếu ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số sống gần rừng. Nghiên cứu này được triển khai nhằm đánh giá toàn diện thực trạng thực hiện chính sách giao, khoán đất lâm nghiệp và cơ chế hưởng lợi của các hộ dân trong giai đoạn từ năm 1994 đến năm 2006. Mục tiêu cụ thể là nhận diện các xung đột, bất cập trong khâu phân chia lợi ích, đo lường tác động kinh tế hộ và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ che phủ rừng lên trên 65% và phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory) trong quản trị tài nguyên rừng của Hobley (1996) và mô hình phân tích xung đột lợi ích của Khan (1998). Khung lý thuyết này phân định các nhóm đối tượng hưởng lợi thành nhóm trực tiếp (người dân địa phương sinh sống phụ thuộc vào lâm sản) và nhóm gián tiếp (doanh nghiệp chế biến gỗ, các lâm trường quốc doanh và cơ quan quản lý nhà nước). Bên cạnh đó, đề tài kế thừa kinh nghiệm quốc tế từ hệ thống nông lâm kết hợp Taungya tại Myanmar (khởi xướng từ năm 1850) và mô hình Quản lý rừng liên kết (Joint Forest Management - JFM) tại Ấn Độ theo Chính sách Lâm nghiệp Quốc gia năm 1988, nơi người dân được chia sẻ tới 25% tổng thu nhập từ khai thác gỗ thương mại.

Các khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa bao gồm: quyền sở hữu tài sản đất đai, quyền sử dụng và hưởng dụng rừng (usufruct rights), hình thức "giao đất lâm nghiệp" ổn định lâu dài kèm cấp giấy chứng nhận và hình thức "nhận khoán bảo vệ, khoanh nuôi tái sinh" thông qua hợp đồng thỏa thuận với chủ rừng nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ 40 xã, thị trấn trực thuộc huyện Thanh Sơn và nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập qua điều tra thực địa. Cỡ mẫu điều tra khảo sát trực tiếp gồm 90 hộ gia đình tại 3 thôn tiêu biểu: thôn Dù (xã Xuân Sơn), thôn Tân Lập và thôn Giác I (xã Thu Cúc). Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng dựa trên 3 tiêu chí: quy mô sở hữu diện tích đất (nhiều, trung bình, ít), loại rừng thụ hưởng (rừng sản xuất, phòng hộ, đặc dụng) và phương thức quản lý (giao đất, nhận khoán, thuê đất).

Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) và đánh giá nhanh nông thôn (RRA) được sử dụng thông qua 3 cuộc thảo luận nhóm trọng tâm (5-7 người/nhóm) và phỏng vấn sâu cán bộ quản lý thuộc Vườn Quốc gia Xuân Sơn, Lâm trường Tam Sơn và Hạt Kiểm lâm huyện. Để định lượng mối quan hệ giữa các yếu tố nguồn lực (vốn đầu tư, diện tích đất, lao động) tới thu nhập hộ, nghiên cứu ứng dụng hàm sản xuất Cobb-Douglas dạng tuyến tính hóa logarit tự nhiên. Lý do lựa chọn mô hình này là khả năng ước lượng chính xác độ co giãn của từng yếu tố sản xuất độc lập đối với tổng giá trị sản lượng lâm nghiệp của kinh tế hộ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực tế tại huyện Thanh Sơn làm nổi bật 4 kết quả trọng yếu:

Thứ nhất, kết quả giao khoán đạt quy mô diện tích lớn nhưng tỷ lệ phân bổ chưa đồng đều giữa các nhóm chủ thể. Toàn huyện đã giao và khoán được 71.333,1 ha đất lâm nghiệp, đạt tỷ lệ 81,86% tổng diện tích đất lâm nghiệp. Trong đó, diện tích giao trực tiếp cho các hộ gia đình, cá nhân là 51.965,7 ha (chiếm 59,63%), phần còn lại 19.367,4 ha (chiếm 22,22%) được giao cho các tổ chức quốc doanh gồm Vườn Quốc gia Xuân Sơn và 3 lâm trường Tam Thắng, Tam Sơn, Minh Đài.

Thứ hai, có sự khác biệt rõ nét về cơ chế quản lý giữa các địa bàn nghiên cứu. Tại xã vùng lõi bảo tồn Xuân Sơn, 100% diện tích đất lâm nghiệp (5.100 ha) là rừng đặc dụng thuộc Vườn Quốc gia, thực hiện phương thức hợp đồng khoán bảo vệ cho toàn bộ 230 hộ dân với quy mô bình quân 17,8 ha/hộ. Ngược lại, tại xã Thu Cúc, hình thức giao đất rừng sản xuất chiếm ưu thế với 485 hộ nhận giao (bình quân 6,8 ha/hộ) và 186 hộ nhận hợp đồng khoán rừng phòng hộ (bình quân trên 21 ha/hộ).

Thứ ba, hiệu quả sử dụng đất lâm nghiệp sau khi giao còn nhiều hạn chế. Tại xã Thu Cúc, diện tích đất rừng sản xuất được đưa vào sử dụng đạt 83,88%, tuy nhiên diện tích rừng trồng sản xuất thực tế năm 2005 chỉ còn 400 ha so với 840,88 ha ban đầu. Tỷ lệ suy giảm hơn 52% này xuất phát từ việc người dân sau khi khai thác trắng cây keo, bồ đề đã không có đủ vốn và cây giống để tái trồng rừng ngay, dẫn đến tình trạng đất bị bỏ hóa hoặc chuyển sang trồng sắn tạm bợ.

Thứ tư, đóng góp kinh tế của đất rừng vào thu nhập của các hộ nhận khoán còn rất khiêm tốn. Người dân nhận khoán rừng đặc dụng tại xã Xuân Sơn chủ yếu chỉ nhận tiền công bảo vệ và khai thác lâm sản phụ tự tiêu dùng, trong khi năng suất rừng trồng nguyên liệu giấy tại Thu Cúc đạt thấp do phương thức canh tác quảng canh, thiếu kỹ thuật thâm canh.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện phản ánh một khoảng cách đáng kể giữa văn bản chính sách và thực tiễn triển khai. Nguyên nhân cốt lõi khiến các hộ nhận đất chưa phát huy tối đa quyền hưởng lợi bắt nguồn từ 4 bất cập chính. Thứ nhất, quá trình giao đất giai đoạn 1994-2000 diễn ra ồ ạt, thiếu kinh phí đo đạc thực địa nên phần lớn việc phân định ranh giới chỉ thực hiện trên bản đồ giấy tờ, dẫn tới việc các hộ không rõ cột mốc ngoài thực địa và thường xuyên phát sinh tranh chấp. Thứ hai, sự bất cập trong quy hoạch 3 loại rừng khiến nhiều khu vực rừng sản xuất lại nằm ở đỉnh núi dốc cao, còn rừng phòng hộ lại nằm ở chân đồi thuận tiện giao thông. Thứ ba, tình trạng cấp một "sổ đỏ chung" đứng tên đại diện cho nhóm nhiều hộ gia đình đã tước đi cơ hội tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của các hộ đồng sở hữu.

Khi biểu diễn trên bảng phân tích cơ cấu đất đai và đồ thị phân bổ lợi ích, dữ liệu cho thấy sự bất đối xứng rõ rệt: dù nắm giữ trên 58% tư liệu sản xuất của toàn huyện, các hộ nhận rừng chỉ thu được chưa đầy 6% tổng giá trị sản xuất kinh tế. So sánh với các nghiên cứu của Phạm Xuân Phương tại Tây Nguyên và Tây Bắc, việc triển khai Quyết định 178/2001/QĐ-TTg tại Thanh Sơn cũng gặp rào cản tương tự về thủ tục khai thác tận thu phức tạp, khiến tỷ lệ hưởng lợi 75% đến 90% theo quy định pháp luật khó chuyển hóa thành tiền mặt thực tế cho người dân.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tháo gỡ các nút thắt trên và hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế lâm nghiệp giai đoạn tiếp theo, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, rà soát hiện trạng, phân định mốc giới và điều chỉnh quy hoạch 3 loại rừng. Ủy ban nhân dân huyện Thanh Sơn phối hợp với Chi cục Kiểm lâm Phú Thọ cần bố trí kinh phí đo đạc chính quy, cắm mốc ranh giới thực địa cho 100% diện tích 71.333,1 ha đã giao khoán. Tiến hành hoán đổi các vị trí quy hoạch bất hợp lý giữa rừng sản xuất và rừng phòng hộ nhằm tạo thuận lợi cho việc khai thác và chăm sóc của người dân trong giai đoạn từ nay đến năm 2010.

Thứ hai, xử lý triệt để bất cập về giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Cơ quan Tài nguyên và Môi trường cấp huyện cần triển khai ngay đề án tách bộ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chung thành từng sổ đỏ riêng biệt cho từng hộ gia đình thành viên. Điều này đảm bảo 100% hộ nhận giao đất rừng sản xuất đủ tư cách pháp nhân thực hiện các quyền thế chấp, vay vốn ngân hàng thương mại và đầu tư chu kỳ kinh doanh dài hạn.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế tài chính và đơn giản hóa thủ tục hưởng lợi theo Quyết định 178/2001/QĐ-TTg. Ủy ban nhân dân tỉnh cần ban hành hướng dẫn phân cấp tối đa cho Ủy ban nhân dân cấp xã trong việc phê duyệt hồ sơ khai thác gỗ gia dụng và tỉa thưa rừng trồng. Nâng mức hỗ trợ khoán bảo vệ rừng phòng hộ và đặc dụng từ nguồn ngân sách lên mức tối thiểu đáp ứng ngày công lao động địa phương, đồng thời đảm bảo người dân được hưởng trọn vẹn từ 85% đến 90% giá trị lâm sản chính sau thuế khi khai thác rừng trồng sản xuất bằng vốn tự có.

Thứ tư, xây dựng chuỗi liên kết sản xuất và chuyển giao kỹ thuật lâm sinh. Ban Quản lý Vườn Quốc gia Xuân Sơn và các lâm trường đóng trên địa bàn cần chuyển đổi vai trò từ chỉ đạo hành chính sang cung cấp dịch vụ hỗ trợ: cung ứng giống cây lâm nghiệp chất lượng cao, tập huấn kỹ thuật trồng xen cây bản địa, dược liệu dưới tán rừng và ký hợp đồng bao tiêu gỗ nguyên liệu giấy với sản lượng dự kiến đạt trên 12.000 m3 gỗ khai thác mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn ứng dụng cao cho 4 nhóm độc giả:

Nhóm thứ nhất là cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý nhà nước tại các Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Hạt Kiểm lâm cấp huyện. Luận văn cung cấp số liệu thực chứng và cơ sở đánh giá chính sách để xây dựng kế hoạch phân bổ đất đai, giải quyết tranh chấp ranh giới và cải cách thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp.

Nhóm thứ hai là Ban giám đốc các Vườn Quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên và các Công ty lâm nghiệp nhà nước. Luận văn cung cấp mô hình khoán quản bảo vệ rừng thực tế tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn và Lâm trường Tam Sơn, giúp đơn vị thiết kế hợp đồng giao khoán minh bạch, tối ưu hóa sự tham gia của cộng đồng bản địa.

Nhóm thứ ba là các nhà khoa học, giảng viên, học viên cao học và sinh viên thuộc các chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Kinh tế nông lâm nghiệp và Chính sách công. Tài liệu là nguồn tham khảo mẫu mực về quy trình kết hợp phương pháp định tính PRA và mô hình định lượng kinh tế lượng Cobb-Douglas trong nghiên cứu sinh kế nông thôn.

Nhóm thứ tư là các tổ chức phi chính phủ (NGOs), tổ chức phát triển nông thôn và các hợp tác xã lâm nghiệp. Nội dung nghiên cứu gợi mở các giải pháp thiết kế dự án sinh kế dưới tán rừng, hỗ trợ đồng bào dân tộc Mường, Dao phát triển mô hình nông lâm kết hợp bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách giao đất và giao khoán đất lâm nghiệp tại huyện Thanh Sơn khác nhau như thế nào? Giao đất áp dụng chủ yếu cho đất rừng sản xuất (3.873,71 ha tại Thu Cúc), người dân được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất dài hạn và có 8 quyền giao dịch tài sản. Giao khoán áp dụng cho rừng phòng hộ và đặc dụng (như 5.100 ha tại Xuân Sơn), người dân ký hợp đồng nhận tiền công bảo vệ và hưởng lợi lâm sản phụ theo chu kỳ cam kết với ban quản lý.

Tại sao tỷ trọng thu nhập từ lâm nghiệp tại Thanh Sơn chỉ đạt dưới 6% dù diện tích rừng chiếm tới 58,08%? Nguyên nhân chủ yếu do hơn 51.180 ha là rừng tự nhiên đóng cửa khai thác, diện tích rừng trồng sản xuất chỉ đạt 24.524 ha nhưng năng suất thấp, người dân thiếu vốn thâm canh và sau khi khai thác trắng 440 ha rừng tại Thu Cúc đã không tái trồng kịp thời, khiến chuỗi giá trị lâm nghiệp bị gián đoạn.

Tình trạng cấp một sổ đỏ cho nhiều hộ đứng tên chung gây ra hệ lụy gì? Thực trạng này làm tê liệt quyền tiếp cận tín dụng của các hộ dân. Khi cần vay vốn ngân hàng để mua cây giống phân bón, chỉ có duy nhất người đại diện đứng tên trên bìa sổ đỏ mới đủ điều kiện thế chấp, trong khi các hộ cùng canh tác khác không thể vay vốn, dẫn tới thiếu hụt nguồn lực đầu tư sản xuất.

Quyết định 178/2001/QĐ-TTg quy định tỷ lệ phân chia sản phẩm gỗ khai thác cho người dân như thế nào? Theo quy định, đối với rừng trồng sản xuất bằng vốn ngân sách, người dân được hưởng từ 75% đến 85% giá trị lâm sản sau thuế. Nếu người dân tự bỏ 100% vốn đầu tư trên đất được giao, họ được toàn quyền định đoạt và hưởng trọn vẹn 100% sản phẩm thu hoạch khi đến tuổi khai thác thành thục.

Mô hình khoán rừng tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn có điểm gì đặc thù? Tại Xuân Sơn, 100% diện tích đất lâm nghiệp là rừng đặc dụng với tính đa dạng sinh học cao. Toàn bộ 230 hộ dân trong xã đều tham gia hợp đồng khoán bảo vệ với Vườn Quốc gia trên diện tích 4.100 ha, kết hợp phát triển du lịch sinh thái và canh tác nông lâm kết hợp trên 20% diện tích đất chưa có rừng.

Kết luận

Nghiên cứu về chính sách giao khoán đất lâm nghiệp và cơ chế hưởng lợi tại huyện Thanh Sơn đem lại 5 kết luận và đóng góp then chốt:

• Khẳng định chủ trương giao đất, giao khoán rừng là hoàn toàn đúng đắn, đã chuyển giao thành công 71.333,1 ha đất lâm nghiệp cho người dân và các tổ chức, thiết lập nền tảng ổn định cho quản lý tài nguyên địa phương.
• Làm rõ các điểm nghẽn thực tiễn gồm: phân định ranh giới trên giấy, bất cập quy hoạch 3 loại rừng, rào cản sổ đỏ chung và sự thiếu hụt vốn khiến diện tích rừng trồng sản xuất bị suy giảm nghiêm trọng sau khai thác.
• Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng từ 90 hộ khảo sát tại 2 xã điển hình, chứng minh rằng chính sách hưởng lợi theo Quyết định 178/2001/QĐ-TTg chỉ phát huy tác dụng khi đi kèm cải cách thủ tục hành chính và hỗ trợ tài chính vi mô.
• Xác lập hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về cắm mốc thực địa, tách sổ đỏ, tăng cường mức chi trả dịch vụ môi trường rừng và liên kết kỹ thuật chế biến lâm sản hướng tới mốc thời gian hoàn thành trước năm 2010.
• Đóng góp khung phương pháp luận kết hợp PRA và mô hình kinh tế lượng mẫu mực, phục vụ trực tiếp cho công tác hoạch định chính sách lâm nghiệp bền vững tại các tỉnh miền núi phía Bắc.

Các nhà quản lý chính sách và nghiên cứu sinh quan tâm có thể tiếp tục mở rộng đề tài bằng việc đánh giá cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng (PFES) và tín chỉ carbon rừng trong bối cảnh lâm nghiệp hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng §¹i häc l©m nghiÖp = = = = o= = = = D­¬ng Danh C«ng Mét sè gi¶i ph¸p ®Ò xuÊt gãp phÇn hoµn thiÖn chÝnh s¸ch giao, kho¸n ®Êt l©m nghiÖp vµ chÝnh s¸ch h­ëng lîi ®èi víi c¸c hé nhËn ®Êt, nhËn rõng t¹i HuyÖn thanh s¬n – TØnh phó thä LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ t©y - 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 §Æt vÊn ®Ò KÓ tõ n¨m 1994, Nhµ n­íc ®· ban hµnh nhiÒu v¨n b¶n luËt h­íng dÉn thùc hiÖn chÝnh s¸ch giao, kho¸n ®Êt l©m nghiÖp vµ chÝnh s¸ch h­ëng lîi cho c¸c hé gia ®×nh nhËn ®Êt, nhËn rõng sö dông æn ®Þnh l©u dµi vµo môc ®Ých s¶n xuÊt l©m nghiÖp. C¸c v¨n b¶n luËt, gåm: LuËt ®Êt ®ai, LuËt b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn rõng, NghÞ ®Þnh 01/CP, NghÞ ®Þnh 02/CP, NghÞ ®Þnh 163/CP, ®Æc biÖt lµ QuyÕt ®Þnh 178/2001/Q§ - TTg cña Thñ t­íng ra ngµy 12/11/2001. Trong h¬n 10 thùc hiÖn chÝnh s¸ch giao, kho¸n ®Êt l©m nghiÖp, c¶ n­íc ®· giao ®­îc trªn 7,9 triÖu ha ®Êt l©m nghiÖp, trong ®ã cã trªn 2 triÖu ha ®­îc giao kho¸n trùc tiÕp cho c¸c hé gia ®×nh. ViÖc thùc hiÖn chÝnh s¸ch giao kho¸n vµ chÝnh s¸ch h­ëng lîi ®èi víi c¸c hé nhËn ®Êt l©m nghiÖp ®· cã nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc ®Õn qu¸ tr×nh ph¸t triÓn s¶n xuÊt l©m nghiÖp trªn ®Þa bµn c¶ n­íc.

Bªn c¹nh nh÷ng thµnh c«ng, viÖc thùc hiÖn chÝnh s¸ch giao, kho¸n ®Êt l©m nghiÖp vµ chÝnh s¸ch h­ëng lîi cßn nhiÒu vÊn ®Ò cÇn nghiªn cøu ®iÒu chØnh cho phï hîp víi thùc tiÔn. HuyÖn Thanh S¬n lµ mét trong nh÷ng huyÖn vïng cao cña tØnh Phó Thä. Trong nh÷ng n¨m qua, ®· tiÕn hµnh triÓn khai thùc hiÖn chÝnh s¸ch giao, kho¸n ®Êt l©m nghiÖp còng nh­ triÓn khai thùc hiÖn chÝnh s¸ch h­ëng lîi tíi c¸c hé gia ®×nh nhËn giao, kho¸n ®Êt l©m nghiÖp. Cho ®Õn nay vÉn ch­a cã c«ng tr×nh nghiªn cøu nµo vÒ kÕt qu¶ thùc hiÖn chÝnh s¸ch h­ëng lîi ®èi víi c¸c hé nhËn giao kho¸n ®Êt l©m nghiÖp.

§©y chÝnh lµ lý do T«i tiÕn hµnh thùc hiÖn luËn v¨n. “Mét sè gi¶i ph¸p ®Ò xuÊt gãp phÇn hoµn thiÖn chÝnh s¸ch giao kho¸n ®Êt l©m nghiÖp vµ chÝnh s¸ch h­ëng lîi ®èi víi c¸c hé nhËn ®Êt, nhËn rõng t¹i huyÖn Thanh S¬n – tØnh Phó Thä” LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Ch­¬ng 1. Tæng quan vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. T×nh h×nh nghiªn cøu ngoµi n­íc Nghiªn cøu vÒ c¸c ®èi t­îng h­ëng lîi vµ c¸c chÝnh s¸ch cã liªn quan trong qu¶n lý vµ sö dông tµi nguyªn rõng trªn thÕ giíi, nhÊt lµ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn, ®­îc ®Æc biÖt quan t©m.

§èi t­îng h­ëng lîi lµ thuËt ng÷ bao trïm “mäi c¸ nh©n vµ tæ chøc cã quyÒn lîi vµ cã thÓ bÞ ¶nh h­ëng bëi mét ho¹t ®éng, mét ch­¬ng tr×nh ph¸t triÓn hay mét hoµn c¶nh, hoÆc lµ nh÷ng ng­êi cã ¶nh h­ëng hay t¸c ®éng tíi ho¹t ®éng hay ch­¬ng tr×nh ®ã” (Hobley,1996). Trong mét sè tr­êng hîp ®èi t­îng h­ëng lîi võa cã thÓ chÞu ¶nh h­ëng võa cã thÓ g©y ¶nh h­ëng tíi ho¹t ®éng ®ã. Khi nghiªn cøu qu¸ tr×nh thay ®æi trong qu¶n lý l©m nghiÖp ë Ên ®é vµ Nªpal, Hobley (1996) ®· ph©n lo¹i c¸c ®èi t­îng h­ëng lîi thµnh ®èi t­îng h­ëng lîi trùc tiÕp vµ ®èi t­îng h­ëng lîi gi¸n tiÕp, theo møc ®é phô thuéc vµo tµi nguyªn. Theo cÊp hµnh chÝnh, ®èi t­îng h­ëng lîi cã thÓ ho¹t ®éng ë cÊp vi m« (®Þa ph­¬ng) hay vÜ m« (trung ­¬ng).

T¸c gi¶ còng ®i s©u ph©n tÝch vai trß vµ sù tham gia cña c¸c ®èi t­îng h­ëng lîi trong qu¶n lý rõng qua c¸c giai ®o¹n lÞch sö kh¸c nhau. Trong mét nghiªn cøu kh¸c vÒ L©m nghiÖp x· héi t¹i Bangladesh, Khan (1998) cho r»ng lîi Ých cña c¸c ®èi t­îng h­ëng lîi kh¸c nhau th­êng kh¸c nhau vµ nhiÒu khi ®èi kh¸ng (xem biÓu 1-1). Nhµ n­íc cÇn ®ãng vai trß cÇu nèi hay xóc t¸c ®Ó dung hoµ lîi Ých hoÆc ®Ó gi¶i quyÕt m©u thuÉn gi÷a c¸c ®èi t­îng h­ëng lîi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 BiÓu 1-1: §Æc ®iÓm lîi Ých cña c¸c ®èi t­îng h­ëng lîi §èi t­îng §Æc ®iÓm lîi Ých h­ëng lîi Ng­êi d©n - Phô thuéc vµo rõng.

®Þa ph­¬ng - Coi rõng lµ nguån ®Êt canh t¸c, cñi ®un vµ c¸c nhu cÇu hµng ngµy kh¸c. - Sö dông rõng ngoµi ph¹m vi thÞ tr­êng. - Nh÷ng ng­êi nghÌo nhÊt chØ ®­îc phÇn lîi Ých nhá nhoi. - Lîi thÕ tõ rõng ®­îc x¸c ®Þnh bëi quy m« tµi s¶n hä qu¶n lý.

C«ng ty/ - Coi rõng nh­ lµ nguån cung cÊp nguyªn liÖu. doanh - Quan t©m chñ yÕu ®Õn lîi nhuËn. nghiÖp Nhµ n­íc - Lµ ng­êi ®iÒu tiÕt c¸c lîi Ých kh¸c nhau. Nguån: DÉn theo Khan (1998 ) T¹i Nepal, tõ n¨m 1978 chÝnh quyÒn ®· trao quyÒn b¶o vÖ vµ qu¶n lý rõng cho ng­êi d©n ®Þa ph­¬ng ®Ó thùc hiÖn chÝnh s¸ch ph¸t triÓn l©m nghiÖp céng ®ång.

Panchayat lµ tæ chøc qu¶n lý rõng thÊp nhÊt. Tuy nhiªn, sau mét thêi gian ng­êi ta nhËn ra c¸c Panchayat kh«ng phï hîp víi viÖc qu¶n lý vµ b¶o vÖ rõng do c¸c khu rõng n»m ph©n t¸n, kh«ng theo ®¬n vÞ hµnh chÝnh vµ ng­êi d©n cã c¸c nhu cÇu, së thÝch kh¸c nhau. TiÕp theo, Nhµ n­íc ®· ph©n biÖt quyÒn së h÷u vµ quyÒn sö dông. QuyÒn së h÷u rõng chia ra lµm hai lo¹i lµ së h÷u t­ nh©n vµ së h÷u nhµ n­íc.

Trong së h÷u nhµ n­íc chia rõng thµnh c¸c quyÒn sö dông kh¸c nhau nh­: rõng céng ®ång theo c¸c nhãm sö dông, rõng tÝn ng­ìng, rõng phßng hé, rõng Nhµ n­íc. Nhµ n­íc c«ng nhËn quyÒn ph¸p nh©n vµ quyÒn sö dông cho c¸c nhãm sö dông rõng. Trong vßng 14 n¨m, Nhµ n­íc giao kho¶ng 9000 ha rõng quèc gia cho c¸c céng ®ång. TÝnh ®Õn n¨m 1992 ®· cã 1908 nhãm sö dông rõng ®­îc h×nh thµnh.

Tõ n¨m 1993, chÝnh s¸ch l©m nghiÖp míi nhÊn m¹nh ®Õn c¸c nhãm sö dông rõng, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 cho phÐp gia t¨ng quyÒn h¹n vµ hç trî cho c¸c nhãm sö dông rõng, thay ®æi chøc n¨ng cña c¸c phßng l©m nghiÖp huyÖn tõ chøc n¨ng c¶nh s¸t vµ chØ ®¹o sang chøc n¨ng hç trî vµ thóc ®Èy cho c¸c céng ®ång, tõ ®ã rõng ®­îc qu¶n lý vµ b¶o vÖ cã hiÖu qu¶ h¬n. VÒ vÊn ®Ò h­ëng lîi trong qu¶n lý sö dông rõng, ph©n tÝch cña Hobley (1996) cho thÊy c¸c hÖ thèng Taungya ®­îc ¸p dông t¹i Myanmar tõ n¨m 1850 ®· cho phÐp nh÷ng ng­êi d©n du canh ®­îc chiÕm mét diÖn tÝch rõng kho¶ng 3 – 4 ha víi ®iÒu kiÖn hä ph¶i trång vµ ch¨m sãc c©y con khi ch¨m sãc c©y n«ng nghiÖp. C¬ quan l©m nghiÖp do vËy, cã thÓ kiÓm so¸t nh÷ng ng­êi du canh th«ng c¸c ho¹t ®éng canh t¸c cña hä cïng víi viÖc t¸i sinh rõng víi c¸c loµi c©y cã gi¸ trÞ. T¹i Ên ®é, liªn kÕt qu¶n lý rõng (joint forest management) ®· ®em l¹i nh÷ng lîi Ých nhÊt ®Þnh cho c¶ hai bªn: ChÝnh phñ (c¬ quan l©m nghiÖp) vµ céng ®ång ®Þa ph­¬ng.

ChÝnh s¸ch l©m nghiÖp quèc gia 1988 kh¼ng ®Þnh sù tham gia cña ng­êi d©n vµo sù ph¸t triÓn vµ b¶o vÖ rõng vµ kh¼ng ®Þnh mét trong nh÷ng ®iÓm thiÕt yÕu cña qu¶n lý rõng chÝnh lµ c¸c céng ®ång t¹i rõng ph¶i ®­îc khuyÕn khÝch ®Ó tù nhËn biÕt vai trß cña b¶n th©n hä trong ph¸t triÓn vµ b¶o vÖ rõng mµ hä ®­îc h­ëng lîi tõ ®ã. Mét sè quy ®Þnh cô thÓ vÒ c¬ chÕ h­ëng lîi ®­îc thÓ hiÖn nh­ sau: - QuyÒn sö dông ®Êt rõng vµ c¸c lîi Ých kh¸c chØ dµnh cho nh÷ng ng­êi h­ëng lîi thuéc tæ chøc thiÕt chÕ lµng x· t¸i t¹o vµ b¶o vÖ rõng. Nh÷ng tæ chøc nµy cã thÓ lµ nh÷ng Panchayat hay hîp t¸c x· hay héi ®ång l©m nghiÖp lµng. Nh÷ng nhãm h­ëng lîi cã thÓ ®­îc h­ëng nh÷ng s¶n phÈm nh­: cá, cµnh ngän, vµ c¸c vËt phÈm kh¸c.

NÕu hä b¶o vÖ rõng thµnh c«ng, hä cã thÓ ®­îc h­ëng mét phÇn tõ thu nhËp do b¸n gç ®· thµnh thôc. VÝ dô, chÝnh quyÒn t©y Ben gal (vµ cã thÓ c¸c bang kh¸c) ®· cho phÐp c¸c céng ®ång ®Þa ph­¬ng ®­îc h­ëng 25% tæng thu nhËp tõ b¸n gç. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 - Cïng víi c©y lµm cñi, thøc ¨n gia sóc vµ gç, céng ®éng ®Þa ph­¬ng còng ®­îc phÐp trång c¸c c©y ¨n qu¶ sao cho phï hîp víi quy ho¹ch trång rõng chung, vµ c¶ c©y bôi, c©y hä ®Ëu vµ cá ®Ó nh»m ®¸p øng nhu cÇu t¹i chç, b¶o vÖ ®Êt vµ nguån n­íc, lµm giµu rõng. Ngay c¶ c©y d­îc liÖu còng cã thÓ ®­îc trång theo yªu cÇu.

- C©y gç chØ ®­îc khai th¸c cho ®Õn khi c©y ®· tr­ëng thµnh. C¸c c¬ quan l©m nghiÖp còng kh«ng ®­îc chÆt c©y trªn ®Êt l©m nghiÖp ®ang do céng ®ång b¶o vÖ trõ tr­êng hîp theo kÕ ho¹ch. T×nh h×nh nghiªn cøu trong n­íc Trong qu¸ tr×nh triÓn khai chÝnh s¸ch giao ®Êt, giao rõng theo NghÞ ®Þnh 02 CP ngµy 15/4/1994 (nay lµ nghÞ ®Þnh 163/ CP ra ngµy16/11/1999), NghÞ ®Þnh 01 /CP cña ChÝnh phñ ngµy 4/1/1995, Nhµ n­íc ®· ban hµnh mét sè chÝnh s¸ch cã liªn quan ®Õn h­ëng lîi cña c¸c hé gia ®×nh, c¸ nh©n nhËn rõng, ®Êt l©m nghiÖp. Trong hµng lo¹t c¸c v¨n b¶n chÝnh s¸ch trªn cã quyÕt ®Þnh 178/2001 Q§ - TTg cña Thñ t­íng ChÝnh phñ ra ngµy 12/11/2001 vµ th«ng t­ liªn tÞch sè 80/2003/TTLT – BTC/BNN&PTNT ngµy 3/9/2003 vÒ viÖc h­íng dÉn thùc hiÖn QuyÕt ®Þnh 178, ®· ®­îc th«ng qua vµ triÓn khai réng r·i.

Tuy nhiªn, cã thÓ thÊy r»ng trong thêi gian qua ®· cã rÊt nhiÒu ®Ò tµi nghiªn cøu, tæng kÕt vÒ chÝnh s¸ch giao ®Êt, giao rõng theo nghÞ ®Þnh 02/ CP vµ 01/CP, nh­ng nh÷ng nghiªn cøu ®¸nh gi¸ vÒ c¬ chÕ h­ëng lîi tõ ®Êt l©m nghiÖp cßn rÊt h¹n chÕ c¶ vÒ sè l­îng ®Ò tµi, ®èi t­îng nghiªn cøu còng nh­ ph¹m vi ®Þa lý. Cho ®Õn nay, míi chØ cã mét sè Ýt ®Ò tµi nghiªn cøu ®­îc biÕt ®Õn, ®· vµ ®ang ®­îc tiÕn hµnh nh»m ®¸nh gi¸ c¬ chÕ h­ëng lîi trong l©m nghiÖp, cô thÓ nh­ sau: - Héi th¶o quèc gia vÒ chñ rõng vµ lîi Ých cña chñ rõng trong kinh doanh rõng trång do Bé NN&PTNT, tæ chøc N«ng nghiÖp vµ L­¬ng thùc cña Liªn hîp quèc (FAO), c¬ quan hîp t¸c quèc tÕ NhËt b¶n (JICA) tæ chøc vµo th¸ng 7 n¨m 1998. Cuéc héi th¶o chØ quan t©m ®Õn rõng trång s¶n xuÊt cßn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 rõng tù nhiªn, rõng phßng hé, rõng ®Æc dông kh«ng ®­îc ®Ò cËp. Néi dung cña cuéc héi th¶o ®Ò cËp ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò s¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c chñ rõng kinh doanh rõng trång s¶n xuÊt, lîi Ých cña c¸c chñ kinh doanh rõng s¶n xuÊt, c¸c gi¶i ph¸p ®Ó thóc ®Èy viÖc s¶n xuÊt kinh doanh rõng s¶n xuÊt.