Chương I: Lý luận chung về công tác hoạch định chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp I. Khái quát về hoạch định chiến lược 1. Hoạch định chiến lược kinh doanh là gì ? Thuật ngữ chiến lược (Strategy) có nguồn gốc từ lĩnh vực quân sự với ý nghĩa là “Khoa học về hoạch định và điều kiện các hoạt động quân sự”; là “nghệ thuật chỉ huy các phương tiện để chiến thắng đối phương”. Như vậy chiến lược được hiểu là khoa học hoạch định, điều kiện và nghệ thuật sử dụng các nguồn lực, phương tiện trong các hoạt động quân sự có quy mô lớn, có thời gian dài để tạo ra ưu thế nhằm chiến thắng đối phương, là nghệ thuật khai thác những chỗ yếu nhất và mang lại cơ hội thành công lớn nhất.
Ra đời vào khoảng những năm 60 của thế kỷ XX, chiến lược kinh doanh dần dần được sử dụng phổ biến ở các doanh nghiệp với nhiểu quan niệm khác nhau Jame B Quinn cho rằng “chiến lược là một dạng thức hoặc một khoa học phối hợp các mục tiêu chính, các chính sách và các trình tự hoạt động thành một tổng thể kết dính với nhau.” William JGlieck trong giáo trình “Business policy & Strategic management” quan niệm “chiến lược là khoa học mang tính thống nhất, tính toàn diện và tính phối hợp, được thiết kế đảm bảo rằng các mục tiêu cơ bản của doanh nghiệp sẽ được thực hiện.” Alfred Chandler Đại học Harvard định nghĩa “chiến lược bao gồm việc ấn định các mục tiêu cơ bản dài hạn của doanh nghiệp, đồng thời lựa chọn cách thức hoặc tiến trình hoạt động và phân bố các tài nguyên thiết yếu để thực hiện mục tiêu đó.” Vào những năm 70 của thế kỷ XX bối cảnh chung của nền kinh tế có nhiều thay đổi, xuất hiện ngày càng nhiều các đơn vị sản xuất kinh doanh, cạnh tranh diễn NguyÔn §øc Ph¬ng 2 Líp: QLKT 44B Chuyªn ®Ò thùc tËp GVHD: PGS.TS §oµn ThÞ Thu Hµ ra gay gắt cả về mức độ và phạm vi. Để tồn tại trên thị trường, các công ty phải tiến hành hoạch định chiến lược, nghiên cứu chỗ đứng của công ty trên thị trường, phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và đe doạ từ môi trường kinh doanh, tìm kiếm người cung ứng, kế hoạch, phát huy lợi thế cạnh tranh của công ty. Cho đến nay đã có rất nhiều cách định nghĩa về hoạch định chiến lược. Có tác giả quan niệm hoạch định chiến lược của doanh nghiệp là nghệ thuật và khoa học của việc xây dựng, tổ chức thực hiện và đánh giá các quyết định tổng hợp giúp cho doanh nghiệp có thể đạt được các mục tiêu của mình.
Hoạch định chiến lược còn được hiểu là một nghệ thuật và khoa học thiết lập, thực hiện và đánh giá các quyết định liên quan nhiều chức năng cho phép doanh nghiệp đạt được những mục tiêu đề ra. Theo giáo trình Chiến lược kinh doanh và phát triển doanh nghiệp “hoạch định chiến lược kinh doanh là quá trình sử dụng các phương pháp, công cụ và kĩ thuật thích hợp nhằm xác định chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp và từng bộ phận của doanh nghiệp trong thời kỳ chiến lược xác định.”1 Vậy, có thể định nghĩa hoạch định chiến lược của doanh nghiệp là tổng hợp các hoạt động nhằm hoạch định, tổ chức thực hiện và kiểm tra, điều chỉnh chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra lặp đi lặp lai theo hoặc không theo chu kỳ thời gian nhằm đảo bảo rằng doanh nghiệp luôn tận dụng được cơ hội, thời cơ cũng như hạn chế hoặc xoá bỏ được các đe doạ, cạm bẫy trên con đường thực hiện các mục tiêu của mình.Vai trò của hoạch định chiến lược 2. Tầm quan trọng của hoạch định chiến lược Trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, sự tồn tại và thành công trong kinh doanh phụ thuộc trước hết vào sự đúng đắn của chiến lược đề ra. Do đó, chiến lược kinh doanh có vai trò quan trọng trọng sự phát triển của doanh nghiệp.
Điều này được thể hiện: 1 Gi¸o tr×nh ChiÕn lîc kinh doanh vµ ph¸t triÓn doanh nghiÖp, lao ®éng x· héi, 2002 NguyÔn §øc Ph¬ng 3 Líp: QLKT 44B Chuyªn ®Ò thùc tËp GVHD: PGS.TS §oµn ThÞ Thu Hµ - Thứ nhất, nhờ có chiến lược kinh doanh giúp doanh nghiệp thấy rõ mục đích và hướng đi của doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh. Từ đó doanh nghiệp thấy cần tổ chức bộ máy kinh doanh theo hướng nào ? Cần phải làm gì đề gặt hái được thành công trong kinh doanh và biết được khi nào doanh nghiệp đạt được mục tiêu đã định. Việc xác định đúng mục đính và hướng đi là yếu tố cơ bản quan trọng đảm bảo thành công trong kinh doanh với chi phí về thời gian và nguồn lực nhỏ nhất. Nếu xác định sai sẽ dẫn đến chệch hướng, lãng phí thời gian, tiền của mà không đạt được mục đích trong kinh doanh.
- Thứ hai, trong điều kiện môi trường kinh doanh luôn biến đổi, tào ra muôn vàn cơ hội tìm đến những cũng đầy cạm bẫy, rủi ro. Có chiến lược sẽ giúp doanh nghiệp chủ động tận dụng tối đa các cơ hội kinh doanh khi chũng vừa xuất hiện động thời cs những biện pháp đối phó với những trở ngại làm giảm bớt rủi ro trên thương trường. Trong hoạch định chiến lược buộc các nhà hoạch định phải phân tích, dự báo các điều kiện của mục tiêu kinh doanh trong tương lai gần cũng như xa, từ đó tập trung vào những cơ hội tốt nhất đồng thời đề phòng được những rủi ro xấu nhất. - Thứ ba, nhờ vận dụng những chiến lược kinh doanh, các doanh nghiệp dữ găn liền các quyết định đề ra với các điều kiện của môi trường, giúp cân đối một bên là tài nguyên, nguồn lực và mục tiêu của doanh nghiệp và bên kia là cơ hội thị trường dảm bảo thực hiện tốt mục tiêu đề ra.
Để giúp doanh nghiệp đưa ra các quyết định linh hoạt trong môi trường kinh doanh luôn thay đổi, doanh nghiệp cần có những chiến lược đúng đắn và kịp thời. Nói cách khác có chiến lược các doanh nghiệp sẽ chuẩn bị tốt hơn để chủ động đối phó với những thay đổi của môi trường kinh doanh. - Thứ tư, trong môi trường cạnh tranh gay gắt, thông qua phân tích toàn diện đầy đủ các yếu tố của môi trường vĩ mô, môi trường tác nghiệp giúp doanh nghiệp xác định, đánh giá nhu cầu về vốn, trang thiết bị và nhân lực hiện tại của doanh NguyÔn §øc Ph¬ng 4 Líp: QLKT 44B Chuyªn ®Ò thùc tËp GVHD: PGS.TS §oµn ThÞ Thu Hµ nghiệp với những nhu cầu của khách hàng và các vấn đề nảy sinh. Từ đó có sự phân bố nguồn lực một cách hiệu quả nhất để đạt được mục tiêu đã đề ra.
Tính tất yếu khách quan phải hoạch định chiến lược của doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường. Sự cần thiết khách quan phải xâu dựng chiến lược kinh doanh đối với các doanh nghiệp được thể hiện trên một số mặt sau: - Thứ nhất, môi trường kinh doanh hiện nay đã thay đổi cơ bản so với trước đây, đòi hỏi phải đổi mới tổ chức quản lý doanh nghiệp cả về nội dung và phương thức. Khoa học nói chung và khoa học kinh tế nói riêng đã có bước phát triển vượt bậc nhanh chóng, nhiều thành tựu mới ra đời. Kỹ thuật công nghệ có vai trò ngày càng to lớn, tạo ra sự đột phá trong phát triển của tất cả các ngành, các lĩnh vực, sự phát triển thông tin đa chiều, phát triển nhanh chóng.
Cơ hội và thách thức hội nhập nền kinh tế quốc dân đới với các doanh nghiệp ngày càng to lớn. - Thứ hai, đối với các doanh nghiệp để tồn tại, phát triển trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt cả về mức độ và phạm vi đòi hỏi phải đổi mới tư duy, phải tìm kiếm những phương thức kinh doanh mới, phương thức quản lý mới đó là xây dựng và thực hiện chiến lược kinh doanh. - Thứ ba, trên thế giới tư tưởng quản trị kinh doanh theo chiến lược đã có từ rất lâu và được khẳng định đó là quá trình tất yếu của quản trị doanh nghiệp. Nghiên cứu sự hình thành và phát triển của quản trị doanh nghiệp, người ta chia thành các giai đoạn: Khi mới thành lập và bắt đầu hoạt động kinh doanh, đã có đa số các doanh nghiệp không đủ thời gian, kinh nghiệm và căn cứ đề xâu dựng kế hoạch kinh doanh.
NguyÔn §øc Ph¬ng 5 Líp: QLKT 44B Chuyªn ®Ò thùc tËp GVHD: PGS.TS §oµn ThÞ Thu Hµ Giai đoạn tiếp theo, doanh nghiệp bắt đầu thiết lập kế hoạch ngân sách, giải quyết các hoạt động thu chi tài chính vi hoạt động chưa phát triển. Giai đoạn ổn định, các doanh nghiệp bắt đầu lập và thực hiện kế hoạch kinh doanh trung hạn và ngắn hạn như kế hoạch mua, kế hoạch bán, dự trữ, tài chính. Giai đoạn phát triển, doanh nghiệp bắt đầu xây dựng kế hoạch dài hạn, có điều chỉnh sau mỗi năm thực hiện. Giai đoạn phát triển cao, ổn định doanh nghiệp mới hoạch định chiến lược để thích nghi và nắm bắt các cơ hội thị trường trong điều kiện nguồn lực thực tế của doanh nghiệp.
- Thứ tư, theo các công trình nghiên cứu lớn trên thế giới cho thấy các công ty vận dụng việc hoạch định chiến lược thường đạt kết quả kinh doanh tốt hơn trước đó và tốt hơn các doanh nghiệp cùng loại không vận hoạch định chiến lược trong hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Điều này giả thích được “tuổi thọ” trung bình của các công ty đa quốc gia là 40-50 năm, có những công ty hơn 100năm. Quá trình hoạch định chiến lược 3. Khái niệm Quá trình hoạch định chiến lược kinh doanh là quá trình xây dựng xứ mệnh của tổ chức, đề ra những mục tiêu dài hạn và xây dựng những phương thức chiến lược cho phép tổ chức đó hoạt động một cách thành công trong mục tiêu của nó.
Yêu cầu của quá trình hoạch định chiến lược kinh doanh Khi hoạch định chiến lược kinh doanh các doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu sau: Phải đảm bảo thế mạnh của doanh nghiệp và dành được thế cạnh tranh trong thương trường kinh doanh. Doanh nghiệp xác định được thị trường mục tiêu, từ đó xác định rõ được những vùng an toàn trong kinh doanh và xác định rõ phạm vi kinh doanh, xác định rõ mức độ rủi ro cho phép. 2 Gi¸o tr×nh ChiÕn lîc kinh doanh cña doanh nghiÖp th¬ng m¹i, NXBL§XH, 2005, Tr21-23 NguyÔn §øc Ph¬ng 6 Líp: QLKT 44B Chuyªn ®Ò thùc tËp GVHD: PGS.TS §oµn ThÞ Thu Hµ Phải xác định rõ những mục tiêu then chốt và những điều kiện cơ bản để thực hiện mục tiêu đó.