Nghiên cứu giải pháp hạn chế gian lận thuế GTGT tại Tiền Giang - Luận văn thạc sĩ Kinh tế

Nghiên cứu giải pháp hạn chế gian lận thuế giá trị gia tăng tại doanh nghiệp thương mại tỉnh Tiền Giang, nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

• Tác giả: Mai Thanh Thúy
• Người hướng dẫn: TS. Ung Thị Minh Lệ
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Hạn Chế Gian Lận Thuế Giá Trị Gia Tăng Của Các Doanh Nghiệp Thương Mại Tại Tỉnh Tiền Giang
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Tiền Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Giới thiệu Luận văn
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa thực tiễn của Luận văn
• 0.5. Kết cấu của Luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ GIAN LẬN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG
• 1.1. Tổng quan về gian lận
• 1.1.1. Khái niệm về gian lận
• 1.1.2. Sơ lược các công trình nghiên cứu về gian lận
• 1.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất của đề tài
• 1.2.1. Mô hình lý thuyết
• 1.3. Các hành vi gian lận thuế GTGT ở Việt Nam
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HÀNH VI GIAN LẬN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI TẠI TỈNH TIỀN GIANG
• 2.1. Khái quát về tình hình thực hiện thuế GTGT trong các doanh nghiệp thương mại ở tỉnh Tiền Giang
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Khái quát hoạt động thương mại ở tỉnh Tiền Giang
• 2.1.3. Tình hình thực hiện thuế GTGT tại các doanh nghiệp thương mại ở tỉnh Tiền Giang
• 2.2. Thực trạng gian lận thuế GTGT trong các doanh nghiệp thương mại ở tỉnh Tiền Giang
• 2.2.1. Các hình thức gian lận thuế GTGT
• 2.2.2. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến gian lận thuế GTGT
• 2.2.2.1. Nguyên nhân từ quản lý vĩ mô
• 2.2.2.2. Nguyên nhân từ Cục thuế tỉnh Tiền Giang
• 2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi gian lận thuế GTGT trong các doanh nghiệp thương mại ở tỉnh Tiền Giang
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.2. Xây dựng các thang đo
• 2.3.3. Kết quả phân tích các yếu tố chính ảnh hưởng đến hành vi gian lận thuế GTGT trong các doanh nghiệp thương mại tại tỉnh Tiền Giang
• 2.3.3.1. Đặc điểm của mẫu khảo sát
• 2.3.3.2. Kiểm định thang đo và mô hình nghiên cứu
• 2.3.3.2.1. Kiểm định Cronbach’s Alpha với các thang đo lý thuyết
• 2.3.3.2.2. Phân tích yếu tố khám phá (EFA)
• 2.3.3.3. Phân tích hồi qui
• 2.3.3.3.1. Mô hình hồi qui
• 2.3.3.3.2. Kiểm định mức độ phù hợp của mô hình
• 2.3.3.4. Phân tích ảnh hưởng của các biến định tính đến hành vi gian lận thuế GTGT
• 2.3.3.4.1. Ảnh hưởng của biến độ tuổi
• 2.3.3.4.2. Ảnh hưởng của biến trình độ học vấn
• 2.3.3.4.3. Ảnh hưởng của biến vị trí công tác
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ
• 3.1. Nhận định kết quả
• 3.2. Một số gợi ý giải pháp
• 3.2.1. Liên quan đến yếu tố động cơ gian lận
• 3.2.2. Liên quan đến yếu tố điều kiện và môi trường kinh doanh chưa phát triển
• 3.2.3. Liên quan đến yếu tố khả năng hợp lý hóa hành vi gian lận
• 3.2.4. Liên quan đến yếu tố cơ hội gian lận
• 3.3. Kết luận chương 3
• PHẦN KẾT LUẬN
• 0.6. Kết quả chính và đóng góp của đề tài nghiên cứu
• 0.7. Hạn chế của nghiên cứu và gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về gian lận thuế GTGT tại Tiền Giang

Gian lận thuế GTGT là một vấn đề nghiêm trọng tại Tiền Giang, nơi mà các doanh nghiệp thương mại đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc tuân thủ quy định thuế. Tình hình này không chỉ ảnh hưởng đến ngân sách nhà nước mà còn làm giảm niềm tin của các doanh nghiệp chân chính. Việc hiểu rõ về gian lận thuế GTGT là cần thiết để tìm ra các giải pháp hiệu quả.

1.1. Khái niệm và hình thức gian lận thuế GTGT

Gian lận thuế GTGT bao gồm nhiều hình thức khác nhau như khai báo sai doanh thu, sử dụng hóa đơn giả mạo, và các hành vi lừa đảo khác. Những hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn gây thiệt hại lớn cho ngân sách nhà nước.

1.2. Tình hình thực hiện thuế GTGT tại Tiền Giang

Tình hình thực hiện thuế GTGT tại Tiền Giang cho thấy sự gia tăng của các doanh nghiệp thương mại, nhưng cũng đi kèm với sự gia tăng của các hành vi gian lận. Các số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ gian lận thuế GTGT đang ở mức báo động.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý thuế GTGT

Quản lý thuế GTGT tại Tiền Giang đang gặp nhiều thách thức, từ việc thiếu hụt nguồn lực cho đến sự phức tạp trong quy trình kiểm tra. Những vấn đề này tạo điều kiện cho các hành vi gian lận phát triển mạnh mẽ.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực trong quản lý thuế

Nhiều cơ quan thuế tại Tiền Giang thiếu nhân lực và trang thiết bị cần thiết để thực hiện công tác kiểm tra và giám sát. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc phát hiện và xử lý các hành vi gian lận.

2.2. Sự phức tạp trong quy trình kiểm tra thuế

Quy trình kiểm tra thuế GTGT hiện tại còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho cả cơ quan thuế và doanh nghiệp. Sự phức tạp này có thể dẫn đến việc các doanh nghiệp lợi dụng để thực hiện hành vi gian lận.

III. Giải pháp hạn chế gian lận thuế GTGT hiệu quả

Để hạn chế gian lận thuế GTGT tại Tiền Giang, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ từ cải cách chính sách đến tăng cường quản lý. Những giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu gian lận mà còn nâng cao hiệu quả thu ngân sách.

3.1. Cải cách chính sách thuế GTGT

Cần có những cải cách trong chính sách thuế GTGT để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, đồng thời tăng cường các biện pháp kiểm soát nhằm phát hiện gian lận kịp thời.

3.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ thuế

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ thuế là rất quan trọng. Điều này giúp họ có đủ kiến thức và kỹ năng để phát hiện và xử lý các hành vi gian lận một cách hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về gian lận thuế GTGT tại Tiền Giang đã chỉ ra nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hành vi gian lận. Việc áp dụng các giải pháp đã đề xuất sẽ giúp cải thiện tình hình thuế tại địa phương.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp quản lý thuế hiệu quả có thể giảm thiểu đáng kể tình trạng gian lận thuế GTGT tại Tiền Giang.

4.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn

Việc ứng dụng các giải pháp đã được nghiên cứu vào thực tiễn sẽ giúp các doanh nghiệp thương mại tại Tiền Giang hoạt động minh bạch hơn, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

V. Kết luận và hướng đi tương lai

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng gian lận thuế GTGT là một vấn đề cần được giải quyết triệt để. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải cách chính sách và nâng cao năng lực quản lý thuế.

5.1. Tóm tắt các kết quả chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố như áp lực, cơ hội và khả năng hợp lý hóa hành vi là những nguyên nhân chính dẫn đến gian lận thuế GTGT.

5.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến gian lận thuế GTGT để có những giải pháp phù hợp hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống thuế giá trị gia tăng (GTGT) đóng vai trò huyết mạch trong cơ cấu tài chính công của Việt Nam. Tại tỉnh Tiền Giang, với vị thế cửa ngõ giao thương chiến lược vùng Đồng bằng sông Cửu Long, khu vực doanh nghiệp thương mại đã có sự phát triển vượt bậc khi chiếm 35,49% tổng số doanh nghiệp toàn tỉnh và đóng góp tới 57,82% tổng thu ngân sách nhà nước vào năm 2010. Trong giai đoạn 2006 đến 2011, nguồn thu thuế GTGT luôn chiếm tỷ trọng bình quân 29,45% tổng thu ngân sách địa phương. Mặc dù tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ năm 2011 đạt mức 27.492 tỷ đồng, tình trạng thất thu thuế vẫn diễn biến hết sức phức tạp.

Vấn đề cốt lõi nảy sinh từ việc các đối tượng kinh doanh lợi dụng cơ chế thông thoáng của Luật Doanh nghiệp và phương pháp khấu trừ thuế GTGT đầu vào để thực hiện các hành vi gian lận. Thống kê của ngành thuế cho thấy từ năm 2006 đến năm 2011 đã phát hiện và xử lý 727 vụ vi phạm hóa đơn với số tiền thuế GTGT gian lận chiếm trên 50% tổng số thuế bị phát hiện gian lận. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc lượng hóa các nhân tố tác động đến hành vi gian lận thuế GTGT của các doanh nghiệp thương mại trên địa bàn tỉnh Tiền Giang thông qua khung lý thuyết tam giác gian lận. Phạm vi nghiên cứu bao quát số liệu thứ cấp từ năm 2006 đến 2011 và dữ liệu khảo sát sơ cấp năm 2012. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác giúp cơ quan thuế địa phương thiết lập cơ chế giám sát rủi ro, nâng cao tính tuân thủ pháp luật thuế và bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Tam giác gian lận kinh điển của Donald R. Cressey (1953), khẳng định hành vi gian lận hình thành khi hội tụ đủ 3 yếu tố: Áp lực hoặc động cơ thúc đẩy, Cơ hội xuất hiện từ sự lỏng lẻo của hệ thống kiểm soát, và Khả năng hợp lý hóa hành vi của chủ thể vi phạm. Bên cạnh đó, luận văn kế thừa Lý thuyết tội phạm cổ cồn trắng của Edwin H. Sutherland, Mô hình Bàn cân gian lận của Steve Albrecht và các giả thuyết về điều kiện môi trường làm việc của Richard C. Hollinger và John P. Clark.

Các khái niệm trọng tâm bao gồm: Thuế giá trị gia tăng là sắc thuế gián thu tính trên giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh trong quá trình sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng; Gian lận thuế GTGT theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 240 là hành vi cố ý làm sai lệch thông tin kinh tế, tài chính để giảm thiểu nghĩa vụ thuế phải nộp hoặc tăng số tiền hoàn thuế được nhận; Doanh nghiệp thương mại là các thực thể thực hiện hoạt động lưu chuyển hàng hóa nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Mô hình nghiên cứu phân rã 3 biến độc lập chính gồm: Áp lực tài chính, Cơ hội quản lý và Khả năng tự biện minh tác động trực tiếp đến biến phụ thuộc là Hành vi gian lận thuế GTGT.

Phương pháp nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa phương pháp định tính và định lượng. Giai đoạn nghiên cứu định tính tiến hành phỏng vấn sâu thử nghiệm 20 doanh nghiệp thương mại chấp hành tốt pháp luật thuế và khảo sát thử 10 chuyên gia để hiệu chỉnh bộ thang đo gồm 23 biến quan sát theo thang đo Likert 5 mức độ. Dựa trên quy tắc chọn mẫu của Bollen (1989) với tỷ lệ tối thiểu 5 quan sát cho 1 tham số ước lượng (yêu cầu cỡ mẫu n ≥ 115), tác giả đã phát ra 250 bảng khảo sát chính thức và thu về 207 phiếu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi đạt 82,8%).

Phương pháp chọn mẫu phân bổ 40% doanh nghiệp khảo sát trực tiếp tại địa bàn thành phố Mỹ Tho và 60% doanh nghiệp khảo sát qua thư điện tử tại các huyện thị lân cận. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích nhân tố khám phá EFA và phân tích độ tin cậy Cronbach's Alpha trên phần mềm SPSS là nhằm kiểm định tính đơn hướng, giá trị hội tụ của các thang đo lý thuyết trước khi thực hiện hồi quy đa biến và kiểm định phương sai One-way ANOVA để so sánh sự khác biệt theo độ tuổi, trình độ học vấn và vị trí công tác của đối tượng khảo sát trong giai đoạn thu thập dữ liệu năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha cho thấy toàn bộ các thang đo đều đạt chuẩn khoa học với hệ số tin cậy cao: Thang đo Cơ hội đạt 0.890; Thang đo Áp lực đạt 0.807; Thang đo Hợp lý hóa hành vi đạt 0.735 và Thang đo Gian lận đạt 0.796. Khi tiến hành phân tích nhân tố khám phá EFA với hệ số KMO đạt 0.915 và kiểm định Bartlett có mức ý nghĩa 0.000, 19 biến quan sát đã được rút trích thành 4 nhóm nhân tố giải thích tới 59,23% tổng phương sai biến thiên của dữ liệu nghiên cứu:

Thứ nhất, nhân tố Cơ hội gian lận có tác động mạnh nhất, trong đó biến quan sát về sự thiếu phối hợp giữa cơ quan cấp phép đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế đạt hệ số tải nhân tố cao nhất là 0.797, cùng với biến hạn chế về trình độ công nghệ tin học của công chức thuế đạt hệ số tải 0.785.

Thứ hai, nhân tố Động cơ gian lận chịu sự chi phối lớn nhất bởi tâm lý so sánh bất bình đẳng khi thấy doanh nghiệp khác trốn thuế trót lọt (hệ số tải 0.748) và niềm tin chưa trọn vẹn vào hiệu quả sử dụng ngân sách (hệ số tải 0.719).

Thứ ba, nhân tố Khả năng hợp lý hóa hành vi phản ánh tư duy xem nhẹ rủi ro pháp luật khi doanh nghiệp đánh giá xác suất bị phát hiện ở mức rất thấp (hệ số tải 0.710).

Thứ tư, phân tích kiểm định T-test và One-way ANOVA chỉ ra không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về nhận thức gian lận theo độ tuổi và trình độ học vấn, nhưng vị trí công tác tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa cấp quản lý (51,7% mẫu) và nhân viên trực tiếp (48,3% mẫu) trong việc tiếp cận các kẽ hở chính sách.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm có thể được biểu diễn một cách trực quan thông qua ma trận xoay nhân tố và biểu đồ cột so sánh trọng số phương sai giữa 4 nhóm nhân tố. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng gian lận thuế GTGT tại Tiền Giang không chỉ thuần túy bắt nguồn từ áp lực tài chính ngắn hạn của doanh nghiệp mà chịu sự chi phối mang tính quyết định bởi yếu tố Cơ hội. Thực tế này hoàn toàn trùng khớp với dữ liệu quản lý vĩ mô khi lực lượng thanh tra thuế của tỉnh năm 2011 chỉ có 107 người trên tổng số 845 cán bộ (chiếm 12,66%), thấp hơn rất nhiều so với mức tiêu chuẩn quốc tế từ 25% đến 30%.

Trong khi đó, số lượng doanh nghiệp trên địa bàn tăng nhanh từ 1.657 đơn vị năm 2006 lên 3.620 đơn vị năm 2011. Sự chênh lệch quá lớn giữa quy mô kiểm tra và số lượng người nộp thuế đã tạo ra kẽ hở để các doanh nghiệp mua bán hóa đơn khống và lập bảng kê thu mua nông sản không có thật. So với các công trình nghiên cứu trước đây của Donald Cressey và Steve Albrecht, nghiên cứu tại Tiền Giang đã chứng minh rằng khi chế tài xử lý chưa đủ mạnh và sự liên kết thông tin giữa các cơ quan ban ngành còn phân mảnh, khả năng hợp lý hóa hành vi sai phạm của người nộp thuế sẽ tăng cao rõ rệt.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, thiết lập cơ chế trao đổi dữ liệu điện tử liên ngành bắt buộc giữa Cục Thuế tỉnh Tiền Giang, Sở Kế hoạch và Đầu tư cùng Công an tỉnh. Cơ chế này cần hướng tới mục tiêu hậu kiểm 100% doanh nghiệp mới thành lập trong vòng 30 ngày để loại bỏ hoàn toàn tình trạng thành lập doanh nghiệp ma nhằm mục đích mua bán hóa đơn bất hợp pháp trong giai đoạn 2013-2015.

Hai là, tái cơ cấu và kiện toàn tổ chức bộ máy thanh tra, kiểm tra thuế tại Tiền Giang, nâng tỷ lệ cán bộ chuyên trách thanh tra từ mức 12,66% lên đạt tối thiểu 20% đến 25% tổng biên chế toàn ngành. Đồng thời, Cục Thuế cần tổ chức đào tạo chuyên sâu về kỹ năng đọc báo cáo tài chính và ứng dụng công nghệ thông tin cho 100% cán bộ thanh tra nhằm phát hiện nhanh các dấu hiệu rủi ro hóa đơn đầu vào.

Ba là, kiến nghị Bộ Tài chính hoàn thiện khung khổ pháp lý về thuế GTGT và hóa đơn chứng từ. Cơ quan quản lý cần loại bỏ các quy định mang tính hình thức như quy định xử phạt chênh lệch giá 20% tại Thông tư 41/2004/TT-BTC, đồng thời ban hành hướng dẫn cụ thể về việc xác định giá thị trường và xây dựng hệ thống đối chiếu hóa đơn điện tử liên tỉnh tự động với thời gian phản hồi dưới 48 giờ.

Bốn là, nâng cao mức xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi trốn thuế, gian lận thuế từ mức phạt 1 lần lên khung phạt từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn, kết hợp công khai danh tính các đơn vị vi phạm trên cổng thông tin điện tử để triệt tiêu khả năng tự biện minh và răn đe các chủ thể có ý định vi phạm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất bao gồm các cơ quan quản lý thuế, đặc biệt là Cục Thuế và Chi cục Thuế các địa phương. Các đơn vị này có thể vận dụng trực tiếp mô hình đánh giá 4 nhóm nhân tố để xây dựng bộ tiêu chí chấm điểm rủi ro người nộp thuế, từ đó phân bổ nguồn lực thanh tra tập trung vào các nhóm doanh nghiệp thương mại có nguy cơ gian lận hóa đơn cao.

Nhóm thứ hai là các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế. Luận văn cung cấp bằng chứng thực tiễn về những lỗ hổng trong các văn bản hướng dẫn hành chính, tạo tiền đề để hoàn thiện các quy định về quản lý hóa đơn chứng từ và khấu trừ thuế giá trị gia tăng.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kế toán và Kiểm toán. Đây là tài liệu tham khảo giá trị về cách ứng dụng mô hình định lượng SPSS trong phân tích hành vi gian lận tài chính học thuật.

Nhóm thứ tư là các chủ doanh nghiệp, giám đốc điều hành và kế toán trưởng tại các doanh nghiệp thương mại. Công trình giúp doanh nghiệp nhận diện rõ ranh giới pháp lý, thiết lập quy trình kiểm soát nội bộ chặt chẽ và phòng ngừa các rủi ro liên đới từ hóa đơn bất hợp pháp của đối tác kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình Tam giác gian lận của Cressey được vận dụng như thế nào trong phân tích thuế GTGT? Mô hình giải thích hành vi gian lận thuế thông qua 3 cấu phần: Áp lực tài chính hoặc chỉ tiêu doanh số, Cơ hội từ kẽ hở kiểm soát hóa đơn và Khả năng tự biện minh sai phạm. Nghiên cứu lượng hóa các yếu tố này thành thang đo thực nghiệm để đo lường mức độ tác động cụ thể đến doanh nghiệp.

Các thủ đoạn gian lận thuế GTGT chủ yếu tại Tiền Giang là gì? Các thủ đoạn phổ biến nhất gồm: bán hàng không xuất hóa đơn để giấu doanh thu, ghi chênh lệch giá trị giữa liên 1 và liên 2 của hóa đơn, lập bảng kê khống mua nông sản chưa qua chế biến để hưởng khấu trừ thuế đầu vào, và mua bán hóa đơn bất hợp pháp từ các công ty ma.

Vì sao yếu tố cơ hội lại chi phối mạnh nhất đến hành vi gian lận thuế? Yếu tố cơ hội đạt hệ số tin cậy 0.890 do hệ thống đối chiếu hóa đơn liên tỉnh chưa tức thời, việc chia sẻ thông tin giữa cơ quan thuế và cơ quan cấp phép còn lỏng lẻo, tạo điều kiện cho các đối tượng xuất khống hóa đơn rồi bỏ trốn khỏi địa điểm kinh doanh trước khi bị thanh tra.

Tỷ lệ cán bộ thanh tra thuế tại địa phương ảnh hưởng thế nào đến hiệu quả quản lý? Tại thời điểm nghiên cứu, tỷ lệ cán bộ thanh tra của Tiền Giang chỉ đạt 12,66% (107/845 người) để quản lý 3.620 doanh nghiệp, thấp hơn nhiều so với chuẩn quốc tế từ 25% đến 30%. Tình trạng thiếu hụt nhân sự kiểm tra trực tiếp khiến xác suất phát hiện sai phạm giảm, làm gia tăng động cơ gian lận.

Quy định pháp luật thuế thời kỳ này có những bất cập nào cần sửa đổi? Các văn bản như Thông tư 41/2004/TT-BTC quy định giá bán thấp hơn 20% so với thị trường mới bị xử lý là không thực tế vì biên lợi nhuận thương mại thường dưới 10%. Ngoài ra, cơ chế ấn định giá theo Thông tư 60/2007/TT-BTC còn thiếu chế tài ràng buộc pháp lý chặt chẽ.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng thu thuế GTGT và phát hiện 727 vụ gian lận hóa đơn tại Tiền Giang giai đoạn 2006-2011.
• Nghiên cứu đã xác định và lượng hóa thành công 4 nhóm nhân tố giải thích 59,23% biến thiên hành vi gian lận thông qua mẫu khảo sát 207 doanh nghiệp.
• Kết quả khẳng định yếu tố Cơ hội và Động cơ giữ vai trò chủ đạo thúc đẩy hành vi trốn thuế của các doanh nghiệp thương mại.
• Hệ thống giải pháp đưa ra mang tính khả thi cao, bao gồm kiện toàn bộ máy thanh tra, đẩy mạnh ứng dụng hóa đơn điện tử và siết chặt chế tài xử phạt trong lộ trình giai đoạn 2013-2020.
• Công trình đóng góp nền tảng lý luận vững chắc và là tài liệu khoa học thiết thực cho công tác hoạch định chính sách thuế hiện đại. Quý độc giả quan tâm đến việc nâng cao hiệu lực quản lý thuế có thể áp dụng ngay khung phân tích này vào thực tiễn địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ GIAN LẬN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG 1.1 Tổng quan về gian lận 1.1 Khái niệm về gian lận Theo từ điển Tiếng Việt “Gian lận là hành vi cố ý lừa dối, giấu diếm, xuyên tạc sự thật với mục đích tư lợi.” Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 240 “Gian lận là những hành vi cố ý làm sai lệch thông tin kinh tế, tài chính do một hay nhiều người trong hội đồng quản trị, Ban giám đốc, các nhân viên hoặc bên thứ ba thực hiện, làm ảnh hưởng đến báo cáo tài chính”. Từ đó có thể hiểu hành vi gian lận Thuế GTGT là hành vi thiếu trung thực, cố ý làm sai lệch thông tin liên quan đến tính Thuế GTGT để không thực hiện nghĩa vụ đóng thuế, làm giảm số thuế phải nộp hoặc làm tăng số Thuế GTGT được hoàn.2 Sơ lược các công trình nghiên cứu về gian lận Cùng với quá trình phát triển của xã hội, hành vi gian lận ngày càng tinh vi hơn và biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Sau đây xin sơ lược một số công trình nghiên cứu về gian lận kinh điển trên thế giới. Sutherland là người tiên phong trong việc nghiên cứu về gian lận.

Cho đến nay, những lý thuyết về gian lận vẫn dựa chủ yếu vào những nghiên cứu của ông. Ông không phải là người có công đầu trong việc phân tích tâm lý của những kẻ phạm tội nhưng ông là cha đẻ của thuật ngữ “white-collar” – một thuật ngữ mà ngày nay đã trở thành rất thông dụng khi người ta muốn ám chỉ tới những gian lận do tầng lớp lãnh đạo của công ty gây ra. Một đóng góp to lớn trong sự nghiệp của Sutherland là lý thuyết về phân loại xã hội. Nghiên cứu này chủ yếu dựa vào việc quan sát tội phạm đường phố: những kẻ lưu manh, sát thủ hay những kẻ du thủ du thực.

Qua đó, Sutherland đã rút ra một kết luận: việc phạm tội thường phát sinh từ môi trường sống, vì thế hành vi phạm TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 tội không thể được tiến hành nếu như không có sự tác động của yếu tố bên ngoài. Để hiểu rõ bản chất và nhận diện tội phạm, cần nghiên cứu thái độ cũng như động cơ thúc đẩy hành vi phạm tội. Cressey Là học trò xuất sắc của Sutherland tại trường đại học Indiana, Donald R. Cressey Cressey tập trung hướng phân tích gian lận dưới góc độ tham ô và biển thủ.

Ông là người phát minh tam giác gian lận. Cressey, hành vi gian lận chỉ được thực hiện trên cơ sở hội đủ 3 yếu tố: áp lực, động cơ, cá tính của con người. Steve Albrecht Ông là tác giả của một mô hình nổi tiếng, mô hình về bàn cân gian lận. Mô hình này gồm có ba nhân tố: Hoàn cảnh tạo ra áp lực, nắm bắt cơ hội và tính liêm chính của cá nhân.

Theo Albercht, khi hoàn cảnh tạo áp lực, cơ hội thực hiện gian lận cao cùng với tính liêm chính của cá nhân thấp thì nguy cơ xảy ra gian lận là rất cao. Và ngược lại, khi hoàn cảnh tạo áp lực, cơ hội thực hiện gian lận thấp cùng với tính liêm chính cao thì nguy cơ xảy ra gian lận là rất thấp. Hollinger Cùng với người đồng sự của mình, Richard C. Hollinger và John P Clark cho rằng nguyên nhân chủ yếu của gian lận chính là điều kiện nơi làm việc.

Hai ông đưa ra một loạt những giả thuyết về tình trạng nhân viên biển thủ tài sản của công ty: - Khi nền kinh tế có những khó khăn chung: giá cả tăng, đồng tiền mất giá. - Những người đương thời, đặc biệt là những người trẻ tuổi thường kém trung thực và không chịu khó làm như những thế hệ đi trước. - Bản chất tự nhiên của con người là lòng tham và không trung thực, vì thế các nhân viên thường cố gắng lấy cắp tài sản của công ty khi có cơ hội. - Sự không hài lòng, không thỏa mãn với công việc cũng là một trong những nguyên nhân của việc biển thủ.

- Và cuối cùng, do cấu trúc của công ty đó có hợp lý hay không. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 Ông còn tìm ra một loạt những mối liên hệ giữa thu nhập, tuổi tác, vị trí và mức độ hài lòng trong công việc với tình trạng biển thủ. Chẳng hạn như mối liên hệ giữa thu nhập và biển thủ. Theo đó, một người chịu áp lực về tài chính hay có những rắc rối trong tình hình tài chính không gây ra nhiều động cơ biển thủ so với việc anh ta luôn luôn đặt tài chính như ưu tiên số một cho mục tiêu sống của anh ta.

Còn đối với mối tương quan giữa tuổi tác và biển thủ, Hollinger và Clark cho rằng thông thường, trong một tổ chức những người trẻ tuổi thường không được giao nhiều trách nhiệm, đương nhiên phần đó thuộc về những người có nhiều kinh nghiệm làm việc và có tuổi đời cao hơn. Nhưng chính cách bố trí này đã làm cho mức độ gắn kết với công ty, những cam kết cá nhân hay những ràng buộc với mục tiêu của tổ chức trở nên lỏng lẻo. Và đấy chính là một lý do khiến cho tỉ lệ biển thủ ở những ngưởi trẻ tuổi thường cao hơn. Hai ông còn tìm ra mối liên kết trực tiếp giữa vị trí chức vụ và mức độ biển thủ.

Khởi nguồn của hành vi biển thủ thường do sự không hài lòng về công việc hiện tại nhưng mức độ nghiêm trọng của việc biển thủ thì lại tùy thuộc vào vị trí của người đó trong tổ chức, thông thường những người có hành vi biển thủ ở vị trí cao cấp thì hành vi đó thường gây ra những tổn thất lớn.2 Mô hình nghiên cứu đề xuất của đề tài 1.1 Mô hình lý thuyết Có thể nói, gian lận xuất hiện khi có sự xuất hiện của con người, thế nhưng việc nghiên cứu về gian lận và phát hiện gian lận mới chỉ dừng lại ở một mức độ rất khiêm tốn. Hiện nay, trên thế giới chỉ có một số công trình nghiên cứu về gian lận kinh điển như công trình nghiên cứu của Edwin H.Sutherland; công trình nghiên cứu của Donald R.Cressey về tam giác gian lận, hay công trình nghiên cứu của D.Steve Albrecht về bàn cân gian lận và gần đây hơn là công trình nghiên cứu gian lận của Hiệp hội các nhà điều tra gian lận Hoa kỳ (ACFE) vào năm 1993. Trong mỗi mô hình, các nhà nghiên cứu dựa trên những giả thuyết khác nhau để nghiên cứu và đưa ra những kết luận thú vị về hành vi gian lận của con người. Ở đây, tác giả lựa chọn mô hình lý thuyết của Donald R.Cressey để phát triển mô hình TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 lý thuyết về hành vi gian lận thuế GTGT của các DNTM tại địa bàn tỉnh Tiền Giang.

Cressey, hành vi gian lận chỉ được thực hiện trên cơ sở hội đủ 3 yếu tố sau: động cơ hay áp lực; cơ hội và khả năng hợp lý hóa hành vi của con người. Những yếu tố này phải được đưa vào để xem xét một cách đúng mức nhằm hiểu rõ bản chất và tìm ra nguyên nhân dẫn đến các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực thuế GTGT.Cressey cho rằng khởi nguồn của việc thực hiện gian lận là do người thực hiện có những động cơ hay chịu những áp lực trong cuộc sống. Các áp lực có thể bắt nguồn từ những bế tắc trong cuộc sống cá nhân như: những tổn thất về tài chính, sự thiếu hụt tiền bạc, các khoản nợ cá nhân vượt quá tầm kiểm soát; gia đình có người ốm nặng dẫn đến các áp lực về tinh thần, tài chính. Các áp lực này có thể xuất phát từ những nhu cầu nói chung và nhu cầu lợi ích của bản thân nói riêng.

Động cơ là một nhu cầu đã có đủ sức mạnh để thôi thúc người ta hành động. Với một số người, để có được những khoản tiền thưởng về tài chính dựa trên mức độ hoàn thành chỉ tiêu tài chính của công ty hay để đạt được một quyền lực, một sự thăng tiến nào đó trong công việc và một sự giàu sang thay vì chăm chỉ làm việc bằng nổ lực bản thân thì họ lại suy nghĩ bản thân phải tìm mọi cách để thỏa mãn ngay lập tức nhu cầu của mình bằng bất cứ giá nào kể cả hành vi gian lận. Cơ hội: Cơ hội là cánh cửa để cá nhân thực hiện hành vi gian lận. Một khi đã có những áp lực hay động cơ thúc đẩy mà không có hoạt động kiểm soát hoặc hệ thống kiểm soát kém hiệu quả thì lúc đó cơ hội đã đến, khi đó ắt hẳn hành vi gian lận sẽ được thực hiện.

Do hoạt động kiểm soát kém hiệu quả nên không thể thiết lập các thủ tục thích hợp để phát hiện gian lận hay nó làm cho các biện pháp kiểm soát không hoạt động như thiết kế ban đầu làm tăng cơ hội cho gian lận xảy ra. Theo Cressey, có hai yếu tố để tạo ra cơ hội là: nắm bắt thông tin và có kỹ thuật để thực hiện. Khả năng hợp lý hóa hành vi: Hợp lý luôn là một thành phần quan trọng của hầu hết các gian lận bởi vì hầu hết những người có hành vi gian lận có khả năng TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 biện minh hay có khả năng hợp lý hóa cho hành vi gian lận của mình với những lý do để được chấp nhận là hành động đúng đắn. CƠ HỘI GIAN LẬN (FRAUD) KHẢ NĂNG ÁP LỰC HỢP LÝ (ĐỘNG HÓA CƠ) HÀNH VI Hình 2.1: Mô hình lý thuyết Công trình nghiên cứu của Cressey cũng cho thấy rằng, hành vi gian lận có thể được tiến hành hay không còn tùy thuộc vào cá tính của con người.

Đối với những người không trung thực, nó có lẽ là dễ dàng hợp lý hóa gian lận hơn với những người có tiêu chuẩn đạo đức cao hơn, để tiến hành hành vi gian lận họ phải thuyết phục bản thân để “bào chữa” cho hành vi của mình, lúc đầu họ lấy lý do là hành vi gian lận chỉ xảy ra trong ngắn hạn, họ sẽ không để chuyện này lặp lại, nhưng dần dần điều này sẽ trở nên bình thường hơn, Cressey cho rằng đây là phản ứng tự nhiên của con người: lần đầu tiên làm những điều trái với lương tâm và đạo đức của mình, họ sẽ bị ám ảnh nhưng ở những lần kế tiếp, người thực hiện sẽ không cảm thấy băn khoăn và mọi việc diễn ra dễ dàng hơn, dễ được chấp nhận hơn và khả năng xảy ra gian lận sẽ cao hơn nếu cá nhân đó là người “xấu”. Để minh họa cách suy nghĩ của những người có hành vi gian lận, Joseph T.